رای شماره 1624456 هیئت عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: عدم ابطال بند الف ذیل ماده 12 آیین‌نامه یکپارچه مقررات آموزشی دوره‌های تحصیلی کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی مصوب جلسه شماره 962 مورخ 1402/4/25 شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

شماره0207087 03003680303177 1404/6/11 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیئت عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه 140331390001624456 مورخ 1403/7/10 مبنی بر: منوط نمودن معادل‌سازی واحدهای درسی برای دانشجویان انصرافی، اخراجی، تغییر رشته‌ای، انتقالی و یا تغییر رشته توام با انتقال که پیش تر درس یا دروس مربوطه را با موفقیت سپری کرده‌اند به عدم گذشت بیش از 5 سال از زمان گذراندن آن درس یا دروس، مقرر در بند (الف) ذیل ماده 12 آیین‌نامه یکپارچه مقررات آموزشی دوره‌های کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی مصوب جلسه شماره 962 مورخ 1402/4/25 شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی، ابطال نشد . مدیرکل هیئت عمومی و هیئت‌های تخصصی دیوان عدالت اداری یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 1403/7/10 شماره دادنامه: 140331390001624456 شماره پرونده: 0207087 0300368 مرجع رسیدگی : هیئت عمومی دیوان عدالت اداری شاکیان : 1 آقای احسان سهرابی با وکالت آقای محمدمیرزائی 2 آقای علی ذوقیان طرف شکایت : وزارت علوم، تحقیقات و فناوری موضوع شکایت و خواسته : ابطال بند الف ذیل ماده 12 آیین‌نامه یکپارچه مقررات آموزشی دوره‌های تحصیلی کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی مصوب جلسه شماره 962 مورخ 1402/4/25 شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری گردش کار : شاکیان به موجب دادخواست‌های جداگانه‌ای ابطال بند الف ذیل ماده 12 آیین‌نامه یکپارچه مقررات آموزشی دوره‌های تحصیلی کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی مصوب جلسه شماره 962 مورخ 1402/4/25 شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اجمالا به‌طور خلاصه اعلام کرده‌اند که : " نظر به این که در مصوبه مورد اعتراض مقرر شده است صرفا تا پنج سال پس از گذراندن درسی که قبلا توسط دانشجو گذرانده شده است، نمره آن قابل معادل‌سازی و تطبیق واحد می‌باشد، تقاضای ابطال آن از «زمان تصویب» را داریم. زیرا این مقرره از سه منظر با موازین شرعی، قانونی و حقوقی مغایرت دارد؛ 1 مغایرت با موازین شرعی حق مکتسب معتبر، 2 مغایرت با اصل عطف به ماسبق نشدن مقررات، موضوع ماده 4 قانون مدنی و 3 مغایرت با مفهوم رای وحدت رویه شماره 98099709058112970 1398/10/10 هیئت عمومی دیوان عدالت اداری از حیث این که حق مکتسب به عنوان امر پذیرفته شده حقوقی و منطقی است. تعیین زمان معین برای معادل‌سازی نمره درسی که قبلا گذرانده شده و محتوا و مطالب آموزشی آن تغییر نکرده است، منطقا بلاوجه و مغایر با حق مکتسبه دانشجویی است و منجر به تحمیل هزینه اضافی به ایشان شده که اخذ آن بر مبنای حکم مقرر در ماده 4 قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب سال 1380 و ماده 60 قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (2) مصوب سال 1393 خلاف قانون و خارج از حدود اختیار مقام و نهاد تصویب‌کننده است. با توجه به اصل منع عطف به ماسبق قوانین و مقررات، موضوع ماده 4 قانون مدنی و اصل حمایت از حقوق مکتسبه شهروندان، تسری مقررات جدید آموزشی مصوب وزارتخانه مذکور به دانشجویانی که پیش از آن فارغ التحصیل شده و مجددا اقدام به شروع تحصیل نموده‌اند، نقض حقوق شهروندی ایشان و مغایر قانون و خارج از حدود اختیار مقام و نهاد تصویب‌کننده است ." در پی اخطار رفع نقصی که برای احد از شاکیان به نام آقای علی ذوقیان ارسال شد، وی به موجب لایحه‌ای که به شماره 1369289 مورخ 1403/4/12 ثبت دفتر اندیکاتور هیئت عمومی دیوان عدالت اداری شده به‌طور خلاصه توضیح داده است که : " مقرره مورد شکایت مغایر با بند 9 اصل سوم قانون اساسی می‌باشد و از این حیث که منجر به تحمیل هزینه و وقت اضافی گردیده با حکم مقرر در ماده 4 قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب سال 1380 و ماده 60 قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (2) مصوب سال 1393 مغایرت دارد ." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است : آیین‌نامه یکپارچه مقررات آموزشی دوره‌های تحصیلی کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی مصوب جلسه شماره 962 مورخ 1402/4/25 شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری .......... " ماده 12 معادل‌سازی دروس گذرانده شده برای دانشجویان انصرافی، اخراجی، تغییر رشته‌ای، انتقالی و یا تغییر رشته توام با انتقال، با رعایت موارد زیر انجام می‌شود . الف) از زمان گذراندن آن درس بیش از 5 سال نگذشته باشد و حداقل نمره قابل قبول (در دوره کاردانی و کارشناسی 12، در دوره کارشناسی ارشد 14 و در دوره دکتری 16) را در دانشگاه با رشته مبدا کسب کرده باشد ." در پاسخ به شکایت مذکور، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به موجب لایحه شماره 1402220146156359 مورخ 1402/11/17 توضیحاتی داده که خلاصه آن به قرار زیر است : " در پاسخ به اظهارات شاکیان و ادعاهای مطروحه، مستند به نامه شماره 10478194 مورخ 1402/11/14 مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی آموزش عالی مراتب ذیل را به استحضار می‌رساند : الف به استناد بند (1) ماده (12) قانون دیوان عدالت اداری و بند (ت) ماده 80 همان قانون، تقاضای ابطال مصوبات در هیئت عمومی دیوان، دلایل و جهات اعتراض از حیث مغایرت مصوبه با شرع یا قانون اساسی یا سایر قوانین یا خروج از اختیارات مرجع تصویب‌کننده باید به صراحت ذکر شود که در مانحن فیه این چنین نبوده است و شاکی (آقای احسان سهرابی) صرفا به این مقرره معترض است و دلایل و اسبابی که بیانگر مغایرت این مصوبه با قانون یا شرع است تبیین نشده است . ب اختیار وضع مصوبه: مطابق قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب 1383 مجلس شورای اسلامی به ویژه مواد یک و دو آن، یکی از وظایف و ماموریت‌های وزارت عتف، سیاست‌گذاری نظام علمی و امور تحقیقات و فناوری است که یکی از جلوه‌های این امر، تدوین مقررات و دستورالعمل‌هایی در حوزه آموزش برای دوره‌های تحصیلی مختلف است. لذا با استناد به قانون فوق الذکر و همچنین در راستای اجرای مفاد ماده 1 سیاست‌ها و ضوابط اجرایی حاکم بر آمایش آموزش عالی در جمهوری اسلامی ایران (موسوم به طرح آمایش) مصوب 1394 شورای عالی انقلاب فرهنگی در خصوص مشارکت دانشگاه‌ها در تصمیم‌گیری، و همچنین در راستای اجرای طرح تحول آموزش عالی، آیین‌نامه یکپارچه آموزشی به تصویب رسیده است. لذا تصویب مقرره مورد اعتراض از منظر قانون، کاملا صحیح و در حدود اختیارات وزارت عتف (شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی) به عنوان مقام واضع بوده است . معادل‌سازی دروس نباید به بدون معنی شدن دروس دوره تحصیلی جدید، بی‌اعتنایی به ادامه تحصیل و بی‌اعتباری مدرک تحصیلی منجر شود. دوره کارشناسی ارشد یک دوره پژوهشی و آموزشی می‌باشد و سر فصل دروس با توجه به شرایط روز دانشجویان تدریس می‌شود. از لحاظ اجرایی نیز این امر مشکلاتی را در برنامه آموزشی دانشگاه‌ها ایجاد می‌کند و ممکن است دروس قابل معادل‌سازی پس نیاز دروسی باشد که دانشجو پیش نیاز یا هم نیاز آن درس را قبلا مردود یا با حداقل نمره ی قبولی گذرانده باشد. که در این صورت، امکان معادل‌سازی وجود ندارد. رویه شدن چنین امری منجر به ایجاد چالش‌های اساسی در برگزاری کد رشته محل‌های شهریه‌پرداز و همچنین سازماندهی برگزاری کلاس‌ها می‌شود. همچنین استحضار دارند که سطح دانشگاه‌ها یکسان نیست و ممکن است دانشگاه‌های سطح یک دروس گذرانده شده در دانشگاه سطح سه را با شرایطی مانند حداقل نمره 14 بپذیرند و این امر اقتضای رعایت سطوح دانشگاه بوده و به معنای تبعیض نیست کما این که در بسیاری از دانشگاه‌های دنیا نیز این امر وجود دارد. شایان ذکر است استدلال ایشان در مورد دانش آموختگان صحیح نمی‌باشد زیرا در دوره‌های مهارتی همچون رشته‌های علوم پزشکی، دوره‌های بازآموزی الزامی می‌باشد و برای کارکنان دولت نیز پیش‌بینی آموزش‌های ضمن خدمت جهت بروزرسانی دانش ایشان انجام می‌پذیرد و همین موارد به خوبی نشان می‌دهد که نظام اداری و استخدامی کشور نیز بر اهمیت بروزرسانی دانش دارندگان مدارک تحصیلی تاکید دارد. از باب دفع شبهه مقدر ذکر این مطلب لازم است که این مقرره در خصوص کسانی است که اخراج یا انصراف و ... داشته‌اند و در خصوص کسانی که گذراندن دروس آن‌ها منجر به اخذ مدرک تحصیلی گردیده است نمی‌شود و به بیان دیگر، اقتضای این امور آن است که معادل‌سازی دروس با شرایط و ضوابط و ملاحظاتی خاص صورت پذیرد و تجویز مطلق معادل‌سازی دروس باعث عبث شدن مفهوم اخراج یا انصراف می‌گردد. کسب نمره از رشته‌ای که دانشجو از آن اخراج شده است یا انصراف داده است حقوق مکتسبه دانشجو برای دوره تحصیلی دیگر محسوب نمی‌شود. همچنین دانشجو در زمان پذیرش پذیرفته است که مقررات آموزشی مصوب شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی را (که از اول دوره یا میان دوره لحاظ می‌شود) به‌طور کامل رعایت نماید. بنا بر مراتب معروضه و از آن جایی که شاکیان در جهت اثبات حقانیت خود و یا نقض قوانین و مقررات از سوی وزارت عتف؛ دلیل موجهی اقامه ننموده‌اند و مدرک و مستندی که مثبت ادعای خود و یا تضییع حقوق قانونی باشد ارائه نکرده‌اند و از همه مهم تر، رعایت عدالت آموزشی و توجه به ضوابط خاص آموزشی که دارای ملاحظات فنی گسترده است، رد شکایت مورد استدعاست ." هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1403/7/10 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آرا به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیئت عمومی اولا: به موجب بند 12 از ماده 3 آیین‌نامه شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی مصوب 1393/7/28 سرپرست وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، «تصویب آیین‌نامه‌های آموزشی تمام دوره‌های آموزشی» از جمله وظایف و اختیارات شورای مذکور است. ثانیا: تعداد واحدهای درسی که باید در هر مقطع تحصیلی توسط دانشجو گذرانده شود به تصویب شورای یادشده رسیده است و بر همین مبنا گذراندن تمامی دروس پیش‌بینی شده در برنامه درسی از الزامات حاکم بر تحصیل در هر مقطع تحصیلی می‌باشد. ثالثا: معادل‌سازی واحدهای گذرانده شده در دیگر مقاطع، رشته‌ها و دانشگاه‌ها فاقد الزام قانونی است و از طرفی اصل بر ارائه کلیه دروس و تکلیف دانشجو به اخذ و گذراندن همه آنهاست. بنا به مراتب فوق، منوط نمودن معادل‌سازی واحدهای درسی برای دانشجویان انصرافی، اخراجی، تغییر رشته‌ای، انتقالی و یا تغییر رشته توام با انتقال که پیش تر درس یا دروس مربوطه را با موفقیت سپری کرده‌اند ، به عدم گذشت بیش از 5 سال از زمان گذراندن آن درس یا دروس، مقرر در بند (الف) ذیل ماده 12 آیین‌نامه یکپارچه مقررات آموزشی دوره‌های کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی مصوب جلسه شماره 962 مورخ 1402/4/25 شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی بوده از آن جهت که در عداد مقررات آموزشی و مآلا در حوزه صلاحیت‌های شورای پیش گفته و مبتنی بر اقتضائات و ملاحظات آموزشی است، تصویب آن در حدود اختیار شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی و از این حیث که حکمی در قانون پیرامون معادل‌سازی دروسی که پیش تر توسط دانشجو با موفقیت طی شده، وجود ندارد، برخلاف قوانین نیست و ابطال نشد. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/2/10) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است . رئیس هیئت عمومی دیوان عدالت اداری احمدرضا عابدی