رای شماره 989953 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع:بخشنامه شماره 343 /700 مورخ 9/8/1401 سرپرست معاونت برنامه‌ریزی و توسعه منابع وزارت آموزش و پرورش و بخشنامه شماره 505 /399784 /1200 مورخ 24/8/1401 معاون پژوهش، برنامه‌ریزی و توسعه منابع مدیر کل آموزش و پرورش شهرستان‌های استان تهران

شماره 0106357– 3/5/1402 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 140231390000989953 مورخ 20/4/1402 با موضوع «بخشنامه شماره 343 /700 مورخ 9/8/1401 سرپرست معاونت برنامه‌ریزی و توسعه منابع وزارت آموزش و پرورش و بخشنامه شماره 505 /299784 /1200 مورخ 24/8/1401 معاون پژوهش، برنامه‌ریزی و توسعه منابع مدیر کل آموزش و پرورش شهرستان‌های استان تهران که بر اساس آن‌ها صدور حکم استخدام پیمانی افراد به سپردن تعهد منوط شده است ابطال شد. » جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری – یدالله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه : 1402/4/20 - شماره دادنامه: 140231390000989953 شماره پرونده: 0106357 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: آقای رضا سالاروند طرف شکایت: وزارت آموزش و پرورش اداره کل آموزش و پرورش شهرستان‌های استان تهران موضوع شکایت و خواسته: ابطال بخشنامه شماره 700/343 مورخ 1401/8/9 سرپرست معاونت برنامه‌ریزی و توسعه منابع وزارت آموزش و پرورش و بخشنامه شماره 1200/299784/505 1401/8/24 معاون پژوهش، برنامه‌ریزی و توسعه منابع مدیر کل آموزش و پرورش شهرستان‌های استان تهران گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال بخشنامه شماره 700/343 مورخ 1401/8/9 سرپرست معاونت برنامه‌ریزی و توسعه منابع وزارت آموزش و پرورش و بخشنامه شماره 1200/299784/505 1401/8/24 معاون پژوهش، برنامه‌ریزی و توسعه منابع مدیر کل آموزش و پرورش شهرستان‌های استان تهران را خواستار شده و در مقام تبیین خواسته اعلام کرده است: "به دلیل صدور بخشنامه‌های صادره از معاونت منابع انسانی آموزش و پرورش که خلاف قوانین استخدامی و آرای متعدد هیات عمومی صادره از دیوان [عدالت اداری] به شماره‌های 140009970905813058 1400/11/23 و 140109970905810118 1401/1/20 و 14019970905810952 1401/5/25 که مبنی بر خلاف قانون بودن اخذ تعهد محضری از پذیرفته شدگان آزمون استخدامی بوده و مجددا اقدام آموزش و پرورش در صدور بخشنامه‌هایی برای اخذ تعهد محضری از پذیرفته شدگان آزمون استخدام پیمانی 1400 مبنی بر دادن تعهد محضری جهت عدم نقل و انتقال و جابجایی تا زمانی که کارمند مستخدم پیمانی می‌باشد و نیز بخشنامه‌ای که ندادن تعهد محضری را موجب عدم استخدام پذیرفته‌شدگان دانسته و آن را جزئی از قرارداد پیمانی تلقی نموده است، اقدامی خلاف قانون و خلاف آرای هیات عمومی بوده و اینجانب تقاضای ابطال بخشنامه‌های مذکور را دارم." در پی صدور اخطار رفع نقص از سوی دفتر هیات عمومی، مبنی بر اینکه بخشنامه‌های مورد شکایت مغایر کدام قانون است؛ شاکی به موجب لایحه مورخ 1401/10/18 توضیح داده است: "قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب 1386 و آیین‌نامه استخدام پیمانی مصوب سال 1368 هیات وزیران شرطی مبنی بر ارائه تعهد محضری جهت خدمت در محل مورد تقاضا پیش‌بینی نکرده‌اند حال چه این تعهد 10 ساله باشد یا یک ساله و حتی کمتر از یک سال. از طرفی اختیار وضع قواعد آمره در باب شرایط استخدام افراد در واحدهای دولتی و عمومی از وظایف قوه مقننه بوده و با عنایت به تبصره ماده 112 قانون استخدام کشوری مبنی بر لزوم موافقت سازمان اداری و استخدامی کشور با هر نوع تغییر و اصلاح در مقررات استخدامی در موسسات غیردولتی به طریق اولی نهادهای دولتی و ادارات مشمول قانون استخدام کشوری مکلف به تبعیت از قانون و مرجع صالح برای قانونگذاری بوده و اقدام خلاف آن بی‌اعتبار است. لذا با عنایت به قوانین ذکر شده تقاضای ابطال بخشنامه مورد نظر را دارم." متن مقرره‌های مورد شکایت به شرح زیر می‌باشد: "الف بخشنامه شماره 700/343 مورخ 1401/8/9 مدیر کل آموزش و پرورش استان با سلام و احترام در اجرای آراء وحدت رویه 118 الی 120 مورخ 1401/1/20 و 326 الی 327 مورخ 1401/2/20، 952 مورخ 1401/5/25 از سوی هیات عمومی دیوان عدالت اداری و با توجه به ماده 92 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری، اخذ تعهد استخدامی (ده ساله) از پذیرفته شدگان نهایی آزمون‌های مشترک فراگیر دستگاه‌های اجرایی کشور در سال‌های 1397 و 1398 منتفی و در موارد آتی، تعهد استخدامی به عنوان پیوست لاینفک قرارداد پیمانی تلقی و صرفا به صورت یک ساله اخذ و به تبع تمدید قرارداد پیمانی در هر سال برابر مقررات مربوط و تا زمان تبدیل وضعیت استخدامی به رسمی آزمایشی مفاد تعهد نامه خدمتی ثبتی تجدید و بر روابط قراردادی طرفین حاکم خواهد بود. همچنین عبارت اسناد تعهد فوق‌الذکر که ناظر به ممنوعیت تقاضای نقل و انتقال بوده در اجرای آراء فوق‌الذکر موضوعا منتفی می‌شود. ضمنا به پیوست نمونه فرم قرارداد پیمانی منضم به متن سند تعهد استخدامی پذیرفته شدگان نهمین آزمون‌های مشترک فراگیر دستگاه‌های اجرایی کشور در سال 1400 با رویکرد تطبیق با مدت یکساله قراردادهای پیمانی و تضمین مسئولیت متعهد، جهت بهره برداری لازم ارسال می‌شود. سرپرست معاونت برنامه‌ریزی و توسعه منابع وزارت آموزش و پرورش ب بخشنامه شماره 1200/299784/505 1401/8/24 مدیریت/اداره آموزش و پرورش... موضوع: تعهد استخدامی آزمون پیمانی سال 1400 سلام علیکم به پیوست بخشنامه شماره 700/343 مورخ 1401/8/9 وزارت متبوع در خصوص تعهد پذیرفته شدگان نهایی آزمون استخدام پیمانی سال 1400 ارسال می‌گردد. مقتضی است با توجه به مفاد بخشنامه مذکور، نسبت به اخذ تعهد از پذیرفته شدگان نهایی آزمون استخدام پیمانی اقدام گردد. در ضمن در صورت عدم سپردن تعهد توسط ذی نفع، امکان صدور حکم استخدام پیمانی وجود ندارد. معاون پژوهش، برنامه‌ریزی و توسعه منابع مدیرکل شهرستان‌های استان تهران" در پاسخ به شکایت مذکور، مدیر کل آموزش و پرورش شهرستان‌های استان تهران به موجب لایحه شماره 1200/7370/112/ص 1401/11/30 توضیح داده است: "1 شاکی جزو نیروهای پیمانی شاغل در آموزش و پروش می‌باشد، که در اجرای مجوزهای شماره 151610 مورخ 1398/3/27 و 160491 مورخ 1398/4/1 سازمان امور اداری و استخدامی کشور تحت عنوان ماده 28 جذب شده‌اند. با این توضیح که در اساسنامه دانشگاه فرهنگیان‌بندی تحت عنوان ماده 28 وجود دارد که بر مبنای این بند آموزش و پرورش می‌تواند برای تامین بخشی از نیروی مورد نیاز خود از طریق برگزاری آزمون استخدام با توجه به رعایت ضوابط و مقررات از میان دانش آموختگان سایر دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی و دانشگاه‌های سراسر کشور با شرط گذراندن حداقل دوره یکساله مهارت آموزشی در دانشگاه فرهنگیان اقدام نماید. پس به لحاظ ماهیت، انواع و شرایط استخدامی ایشان استخدام پیمانی شده‌اند. از سوی دیگر به موجب بند (ب) ماده 45 قانون مدیریت خدمات کشوری «استخدام پیمانی برای تصدی پست‌های سازمانی و برای مدت معین» صورت می‌گیرد. در این راستا می‌توان گفت ویژگی اصلی استخدام پیمانی این است که استخدام برای مدت معین صورت می‌گیرد و به موجب ماده 6 قانون استخدام کشوری مستخدم پیمانی کسی است که به موجب قرارداد به‌طور موقت برای مدت معین و کار مشخص استخدام می‌شود. از طرف دیگر اگرچه در قانون مدیریت خدمات کشوری در خصوص مدت زمان قرارداد پیمانی سکوت شده است اما هنوز قانون استخدام کشوری در این خصوص جاری و حاکم است و به موجب ماده 3 آیین‌نامه استخدام پیمانی قانون استخدام کشوری حداقل مدت استخدام پیمانی یک سال می‌باشد اگرچه در ماده 49 قانون مدیریت خدمات کشوری نیز شرط اول تمدید قرار پیمانی را استمرار آن پست اعلام کرده است. لذا مشخص گردید طبق قانون برخلاف استخدام از نوع رسمی (ماده 45 و 101 قانون مدیریت خدمات کشوری) شاکی لزوما به موجب قرارداد به‌طور موقت و برای مدت معین استخدام شده‌اند. 2 از طرف دیگر مستفاد از ماده 2 قانون متعهدین خدمت به وزارت آموزش و پرورش مصوب 1368/3/8 مجلس شورای اسلامی «وزارت آموزش و پرورش می‌تواند جهت تامین نیروی انسانی آموزشی خود علاوه بر دانش آموزان و دانشجویان موضوع ماده یک از دانشجویان داوطلب دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی و طلاب حوزه‌های علمیه تعهد خدمت اخذ نماید.» که در این خصوص لازم به ذکر است این ماده هیچ‌گاه نسخ صریح یا ضمنی نشده است و حاکم بر اعمال حقوقی مرتبط می‌باشد. 3 اما در خصوص ادعای شاکی مبنی بر ابطال بخشنامه 700/343 مورخ 1401/8/9 وزارت متبوع مبنی بر خلاف قانون بودن و تعارض با آرای هیات عمومی دیوان عدالت اداری باید اشاره نمود که: اولا همان‌طور که شاکی اقرار نموده‌اند آرای متعدد هیات عمومی مورد استناد ایشان هیچ‌گاه در پی ابطال یا ممنوعیت تعهدنامه یا انعقاد قرارداد با نیروهای پیمانی نبوده است. ثانیا در بخشنامه مربوطه با تصریح به آرای هیات عمومی به روشنی اخذ تعهد ده ساله و تعهد ممنوعیت تقاضای نقل و انتقال منتفی شده است. ثالثا اخذ تعهد و قرارداد یکساله به معنای سلب حق مطلق نیست و منافاتی با صلاحیت و اختیارات دستگاه اجرایی ندارد. بنابراین با عنایت به مصادیق معنون و فوق‌الذکر از آن جایی که عمل حقوقی دستگاه اجرایی در تعارض یا تناقض با قوانین و مقررات نبوده است لذا از آن مقام درخواست رد شکایت مطروحه را استدعا دارد." هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1402/4/20 به ریاست معاون قضایی دیوان عدالت اداری در امور هیات عمومی و با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی اولا در قوانین و مقررات عمومی کشور از جمله قانون مدیریت خدمات کشوری و آیین‌نامه استخدام پیمانی مصوب سال 1368 و اصلاحات بعدی آن شرطی مبنی بر ارائه تعهد خدمت در محل مورد تقاضا پیش‌بینی نشده و براساس قوانین و مقررات حاکم، انتقال و جابه‌جایی کارمندان رسمی و پیمانی به رسمیت شناخته شده است و با این حال برمبنای بخشنامه‌های مورد شکایت این حق از کارمندان مزبور سلب گردیده است. ثانیا در بخشنامه شماره 1200/299784/505 مورخ 1401/8/24 که در مقام ابلاغ بخشنامه شماره 700/343 مورخ 1401/8/9 صادر شده، صدور حکم استخدام پیمانی افراد به سپردن تعهد منوط شده است که این امر به منزله محروم نمودن فرد پذیرفته شده از استخدام بوده و با ماده 44 قانون مدیریت خدمات کشوری مغایرت دارد. ثالثا براساس آرای متعدد هیات عمومی دیوان عدالت اداری از جمله آرای شماره 3058 مورخ 1400/12/23 و شماره 120 119 118 مورخ 1401/1/20 این هیات، شرط اخذ تعهد مبنی بر عدم درخواست جابه‌جایی محل خدمت از سوی مستخدم در طول خدمت پیمانی خارج از حدود اختیار مرجع تعیین‌کننده آن تشخیص و ابطال شده است. بنا به مراتب فوق، بخشنامه شماره 700/343 مورخ 1401/8/9 سرپرست معاونت برنامه‌ریزی و توسعه منابع وزارت آموزش و پرورش و بخشنامه شماره 1200/299784/505 مورخ 1401/8/24 معاون پژوهش، برنامه‌ریزی و توسعه منابع مدیر کل آموزش و پرورش شهرستان‌های استان تهران که براساس آن‌ها صدور حکم استخدام پیمانی افراد به سپردن تعهد منوط شده است، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/2/10) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. هیات عمومی دیوان عدالت اداری معاون قضایی دیوان عدالت اداری مهدی دربین