رای شماره 213662 هیات تخصصی اراضی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست دیوان عدالت اداری درخصوص رد ابطال تبصره‌های 3 و 4 بند (ب) و بندهای (ج) و (د) اصلاحیه شیوه نامه تفاهم با مالکین متقاضی دریافت خدمات فنی در روستاها ابلاغی به موجب نامه شماره 4194/ص 1399/6/30 رئیس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی

هیات تخصصی اراضی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست * شماره پرونده: ه ت/ 0200235 0200198 *شماره دادنامه سیلور: 140331390000213662 تاریخ: 1403/02/01 * شاکیان: سازمان بازرسی کل کشور آقای علی صفری سرشبادرانی *طرف شکایت: بنیاد مسکن انقلاب اسلامی *موضوع شکایت و خواسته: ابطال تبصره‌های 3 و 4 بند (ب) و بندهای (ج) و (د) اصلاحیه شیوه نامه تفاهم با مالکین متقاضی دریافت خدمات فنی در روستاها ابلاغی به موجب نامه شماره 4194/ص 1399/6/30 رئیس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی * شاکیان دادخواستی به طرفیت بنیاد مسکن انقلاب اسلامی به خواسته فوق الذکر به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر می‌باشد: "بند ب) بررسی شرایط و بازدید میدانی از زمین پیشنهادی: تبصره 3: چنانچه در اثر تهیه و یا بازنگری طرح‌های هادی و یا اصلاح آن، اراضی متعلق به اشخاص حقیقی و یا حقوقی با کاربری مسکونی، تجاری یا خدماتی وارد محدوده روستا شده و این امر موجب ایجاد ارزش افزوده گردد مالک زمین موظف است به تشخیص بنیاد استان هزینه ارائه خدمات فنی و زیربنایی به اراضی فوق را شامل تشکیل پرونده، بازدید میدانی کارشناسان، نقشه برداری، تهیه طرح‌های لازم (الحاق به محدوده، تعیین کاربری، تفکیک و ...) پیگیری تصویب طرح در مراجع استصوابی، پیاده‌سازی طرح مصوب، آماده‌سازی اولیه تا سطح ، جدول‌گذاری معابر، آسفالت و .... از محل ارزش افزوده ایجاد شده پرداخت نماید. تبصره 4: بنیاد استان می‌تواند ضمن توافق با مالک و یا وکیل قانونی ایشان متناسب با هزینه ارایه خدمات فنی و زیربنایی درصدی از عین زمین و یا معادل ریالی آن را جلب رضایت مالک یا وکیل قانونی از ایشان دریافت نماید. بند ج) پس از بررسی موارد بند الف و ب درصد سهم بنیاد و متقاضی به‌وسیله روابط زیر تعیین و توسط مدیر بنیاد شهرستان و کارشناس مسوول زمین مشترکا به کمیسیون معاملات بنیاد استان پیشنهاد و پس از تصویب در کمیسیون مذکور و تنفیذ مدیر کل استان قابلیت اجرا می‌یابد. 1/2 × 100 × y = p=n 1 ×s s 1= در روابط فوق n 1 = قیمت کارشناسی روز هر متر مربع اراضی واقع در خارج محدوده روستا با توجه به کاربری فعلی زمین به صورت ناخالص (به ریال)، s = مساحت ناخالص زمین مورد نظر، p = ارزش روز کل زمین (ریال)، s 1 = مساحت معادل خالص مسکونی (متر مربع)، n 2 = قیمت کارشناسی روز هر متر مربع مسکونی در داخل محدوده روستایی (ریال)، y : درصد سهم مالک نسبت به مساحت خالص مسکونی پس از تفکیک زمین، s 2 : مساحت خالص مسکونی پس از تهیه طرح تفکیکی زمین موصوف (مترمربع) بند د) پس از تهیه و تنظیم مدارک به شرح موارد مندرج در بندهای الف ، ب و ج، موضوع توسط مدیر بنیاد شهرستان و کارشناس مسوول زمین استان به بنیاد مسکن استان ارسال می‌گردد تا ابتدا موضوع در واحد فنی عمران روستایی استان بررسی و در صورت وجود توجیه فنی مراتب در کمیسیون معاملات استان مطرح گردد. در این رابطه مراحل تصویب به شرح زیر انجام می‌شود: 1 برای اراضی تا مساحت یک هکتار و یا اراضی کمتر از یک هکتار با ارزش کارشناسی روز تا سقف حداکثر پنج برابر نصاب معاملات متوسط که هر ساله توسط هیات محترم وزیران ابلاغ می‌گردد پیشنهاد مشترک بنیاد شهرستان و کارشناس مسوول زمین در کمیسیون معاملات استان بررسی و پس از تایید با تصویب مدیر کل استان قابل اقدام خواهد بود . 2 برای اراضی با مساحت بیش از یک هکتار و یا کمتر از یک هکتار با ارزش کارشناسی روز بیش از پنج برابر نصاب معاملات متوسط، پس از تایید کمیسیون معاملات و تصویب مدیر کل استان، موضوع به دفتر مرکزی ارجاع و با تنفیذ ریاست بنیاد مسکن انقلاب اسلامی قابل اقدام خواهد بود. تبصره: تقسیم پلاک‌های با مساحت بالای یک هکتار به قطعات کوچک‌تر و ارائه پیشنهاد در دو یا چند قرارداد توافقی طی مدت کمتر از دو سال ممنوع بوده و بنیاد مسکن استان مسوول انجام کنترل‌های لازم می‌باشد. 3 اراضی دارای مساحت یک هزار مترمربع و کمتر در روستاهای واقع در استان‌های تهران، البرز، گیلان، مازندران و گلستان و روستاهای داخل در حریم شهرهای مرکز استان و اراضی دارای مساحت سه هزار مترمربع و کمتر در سایر روستاهای کشور مشمول مقررات این شیوه نامه نبوده و رسیدگی به تقاضای مالکین این‌گونه اراضی در کمیسیون معاملات استان بررسی و پس از تایید کمیسیون مذکور با تنفیذ مدیرکل بنیاد مسکن استان قابل اقدام خواهد بود. *دلایل شاکیان برای ابطال مقرره مورد شکایت: توضیح اینکه سازمان بازرسی کل کشور درخواست ابطال تبصره‌های 3 و 4 بند ب و بند ج از شیوه نامه شماره 4194 1399/6/30 را به لحاظ مغایرت با قانون و خروج از حدود اختیار از تاریخ تصویب نموده و شاکی حقیقی «آقای علی صفری سرشبادرانی» درخواست ابطال بندهای ب، ج و د» شیوه نامه را نموده است، بنابراین بند (ج) مورد درخواست ابطال هر دو شاکی است. خلاصه شکایت سازمان بازرسی: تبصره 3 از جزء 7 بند ب شیوه نامه تفاهم با مالکین متقاضی دریافت خدمات فنی در روستاها موضوع ابلاغیه شماره 46620 1387/4/11 رئیس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی مبنی بر اخذ بخشی از اراضی مالکان با درخواست این سازمان «سازمان بازرسی» در هیات عمومی دیوان عدالت اداری مطرح و به موجب دادنامه شماره 1443 1398/7/16 تبصره مزبور را ابطال و وضع ضابطه جهت دریافت بخشی از اراضی مالکان در قبال موافقت با تغییر کاربری یا ورود اراضی به محدوده روستا خارج از اختیارات بنیاد مسکن تشخیص داده شد. در تنظیم شیوه نامه جدید به ویژه تبصره‌های 3 و 4 بند ب و بند ج کماکان بنیاد مسکن با تمسک به ضرورت اخذ هزینه‌های خدمات فنی و زیر بنایی از مالکان اختیار تنظیم توافق نامه با مالک و اخذ بخشی از اراضی مالکان طبق یک فرمول مشخص و ثابت مندرج در بند ج شیوه نامه همانند شیوه نامه قبلی (1387) برای خود محفوظ داشته است در حالی که اخذ بخشی از املاک روستاییان توسط بنیاد مسکن در قبال موافقت با تغییر کاربری یا ورود اراضی به محدوده روستا سابقا به موجب دادنامه شماره 1443 1398/7/16 هیات عمومی دیوان عدالت اداری خارج از اختیار تشخیص و ابطال شده است هر سال هزینه‌های مربوط به انجام خدمات زیربنایی و فنی در حوزه عمران روستاها در بودجه عمومی لحاظ و به بنیادهای مسکن پرداخت می‌گردد. تعیین سهم مالک و بنیاد مسکن از طریق فرمول از پیش تعیین شده به منزله وضع و تعیین عوارض تلقی شده حال آن که در قوانین و مقررات عمومی از جمله قانون منع فروش و واگذاری اراضی فاقد کاربری مسکونی و قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت چنین اختیاری برای بنیاد مسکن تجویز نشده است لذا تعیین فرمول مشخص جهت سهم‌بندی اراضی تغییر کاربری داده شده یا الحاق شده به محدوده در بند (ج) خارج از اختیارات بنیاد مسکن انقلاب اسلامی می‌باشد. هزینه‌های انجام شده توسط بنیاد مسکن می‌بایست طبق تعرفه‌های مربوطه محاسبه و اخذ گردد و این در حالی است که فرمول ارائه شده در بند (ج) همواره سهم ثابتی از اراضی را برای بنیاد مسکن لحاظ می‌نماید که هیچ ارتباطی با هزینه‌های خدمات فنی و مهندسی انجام شده ندارد. بنابراین تبصره 3 و 4 بند ب و بند ج بخشنامه شماره 4194 1399/6/30 با عنوان اصلاحیه شیوه‌نامه مغایر با قوانین موضوعه و اساسنامه بنیاد، دادنامه شماره 1443 1398/7/16 هیات عمومی دیوان عدالت اداری و خارج از حدود اختیارات واضع تشخیص می‌گردد. خلاصه شکایت آقای علی صفری سرشبادرانی: شاکی در دادخواست تقدیمی ابتدا درخواست ابطال موادی از تفاهم‌نامه همکاری مشترک فی‌مابین وزارت کشور و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی را نموده و مفاد دادخواست وی در همین ارتباط است لیکن در ادامه شکایت خود ابطال بندهای ب، ج و د از شیوه نامه، شماره 4194 1399/6/30 بدون ذکر دلایل و علت ابطال اعلام نموده است. *در پاسخ به شکایت مذکور ، رئیس وقت بنیاد مسکن به‌طور خلاصه توضیح داده است که: در خصوص قسمت اول شرح شکایت مبنی بر اینکه مجددا در شیوه نامه شماره 4194 99/6/30 مفاد تبصره 3 جزء 7 بند ب شیوه نامه شماره 4662 87/4/11 که به موجب دادنامه شماره 1443 1398/7/16 هیات عمومی ابطال شده تکرار شده است به استحضار می‌رساند موضوع تفاهم با مالکین در روستاهایی مطرح می‌گردد که در اطراف آن‌ها تملک اراضی ملی و دولتی وجود نداشته و بنا به ضرورت و به منظور رسیدگی به درخواست متقاضیان الحاق و تغییر کاربری اراضی روستایی تملک زمین از سایر منابع ضرورت می‌یابد مقداری از اراضی به عنوان جبران هزینه‌های خدمات فنی نقشه برداری، تهیه طرح و آماده‌سازی اراضی الحاقی و در اجرای بند ج از ماده 3 آیین‌نامه اجرایی قانون و در شیوه نامه قبلی اراضی در قالب صلح معوض در اختیار بنیاد مسکن قرار می‌گرفت. درخواست الحاق اراضی از اختیارات مالک بوده و بنیاد مسکن هیچ‌گونه اجباری در قبول ان ندارد اما فرآیند اجرای درخواست مستلزم امور کارشناسی و تهیه نقشه است که شامل هزینه خواهد بود. تبصره 3 بند ب شیوه نامه اصلاحی صرفا برای اراضی با مساحت زیاد است. این نهاد به عنوان متولی طرح‌های هادی روستایی ناچار از تهیه مقدمات بوده است. در ادامه مدیر کل حقوقی بنیاد مسکن در پاسخ به شکایت آقای علی صفری سرشبادرانی اظهار و اعلام داشته: شقوق هفت‌گانه مندرج در بند ب اصلاحیه شیوه مورد شکایت ناظر به بررسی شرایط و بازدید میدانی از زمین پیشنهادی می‌باشد که اساسا با توجه به نوعیت زمین، بازدید از عرصه به منظور ارائه خدمات فنی منطبق بر شرایط کالبدی روستاها برابر طرح هادی روستایی امری ضروری و اجتناب ناپذیر است که این امر نیز دقیقا منبعث از قوانین بالادستی از جمله جزء 5 بند الف ماده 26 قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی که متضمن ارکان کمیته تصویب طرح‌های هادی و تعیین محدوده روستایی و ماده 6 شیوه نامه نحوه بررسی و تصویب طرح‌های هادی و تعیین محدوده روستایی شماره 180868 1396/12/28 سازمان برنامه و بودجه کشور است. بند ج اصلاحیه شیوه نامه نیز برگرفته از مواد 22 و 23 آیین‌نامه اجرایی بند 5 ماده 15 قانون اساسنامه بنیاد مسکن بوده که به تجویز و استجازه قانون تصویب شده است. رای مورد استناد شاکی به شماره 1525 1400/6/16 هیات عمومی دیوان صرفا متضمن ابطال شیوه نامه شماره 106178/3/20 مورخ 1399/11/8 معاونت امور عمرانی استانداری اصفهان درباره تفکیک اراضی روستایی و دریافت پروانه ساختمان است. در مورد بند د شیوه نامه لازم به ذکر است که کل بند اخیرالذکر به موجب مکاتبه شماره 18437 مورخ 1402/3/22 رئیس محترم بنیاد مسکن حذف گردیده است و موجبی برای رسیدگی ندارد. بر اساس بند 5 از ماده 15 قانون اساسنامه بنیاد مسکن انقلاب اسلامی درآمد حاصل از فروش مصالح تولیدی کارگاه‌ها و کارخانجات متعلق به بنیاد و توزیع مصالح ساختمانی و ارائه خدمات فنی به عنوان یکی از منابع بودجه، امکانات و منابع مالی بنیاد مسکن دانسته شده است در راستای اجرای مقرره مذکور آیین‌نامه اجرایی در تاریخ 1389/12/21 به تصویب شورای مرکزی بنیاد مسکن و وزیر وقت شهرسازی رسید. بر اساس ماده 22 آیین‌نامه ارائه خدمات فنی تعریف و بر اساس ماده 23 آیین‌نامه گردشکار نحوه بررسی و رسیدگی به درخواست‌ها، نحوه محاسبه هزینه متناسب با خدمات فنی ارائه شده و چگونگی تنظیم صلح نامه و تعیین سهم طرفین از اراضی موضوع فصل سوم، چهارم و پنجم آیین‌نامه بر اساس دستورالعملی خواهد بود که توسط رئیس بنیاد ابلاغ خواهد شد. لذا اصلاحیه شیوه نامه بر همین اساس تصویب شده است. اخذ هزینه جهت ارائه خدمات فنی از مالکین به موجب بند 5 از ماده 15 قانون اساسنامه تجویز گردیده است و این امر نیز بر اساس تبصره 4 بند د اصلاحیه شیوه نامه تفاهم با مالکین متقاضی دریافت خدمات فنی در روستاها از طریق توافق با مالک و یا وکیل قانونی ایشان متناسب با هزینه‌های ارائه خدمات فنی و زیر بنایی به صورت درصدی از مالکین زمین یا معادل ریالی آن قابل دریافت است. پرونده‌های شماره ه ت/0200198 و ه ت/0200235 مبنی بر ابطال بند (ب) اصلاحیه شیوه نامه تفاهم با مالکین متقاضی دریافت خدمات فنی در روستاها ابلاغی تحت نامه شماره 4194/ص مورخ 1399/6/3 رئیس بنیاد مسکن انقلاب در جلسه مورخ 1403/1/26 هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست با حضور نمایندگان طرف شکایت مورد رسیدگی قرارگرفت و اعضای محترم هیات به شرح ذیل اعلام نظر نمودند: رای هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست مفاد بند (ب) اصلاحیه شیوه نامه تفاهم با مالکین متقاضی دریافت خدمات فنی در روستاها ابلاغی تحت نامه شماره 4194/ص مورخ 1399/6/3 رئیس بنیاد مسکن انقلاب صرفا درخصوص بیان مراحل و اقدامات مربوط به رسیدگی به درخواست الحاق اراضی به محدوده روستا، تعیین و تغییر کاربری و یا تفکیک اراضی واقع در محدوده روستاها بوده و متضمن حکمی مغایر قوانین و مقررات مورد استناد شاکی و خارج از حدود اختیارات مرجع وضع آن نبوده و قابل ابطال نمی‌باشد. این رای به استناد بند (ب) ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوب 1402 ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رییس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است. همچنین این رای به استناد ماده 93 قانون مذکور پس از قطعیت در رسیدگی و تصمیم‌گیری‌های آتی مراجع قضایی و اداری، معتبر و ملاک عمل خواهد بود. رئیس هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست دیوان عدالت اداری سعید کریمی