رای شماره 745 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال تبصره 1 بند 5 آیین‌نامه اجرایی قانون نحوه بازنشستگی جانبازان انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی و معلولین و شاغلین مشاغل سخت و زیان آور مصوب سال 1368

شماره ه / 1346 / 95 1396/8/27 بسمه تعالی جناب آقای جاسبی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران با سلام یک نسخه از رای هیات‌عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 745 مورخ 1396/8/9 با موضوع : « ابطال تبصره 1 بند 5 آئین نامه اجرایی قانون نحوه بازنشستگی جانبازان انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی و معلولین و شاغلین مشاغل سخت و زیان‌آور مصوب سال 1368 .» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد . مدیرکل هیات‌عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری مهدی دربین تاریخ دادنامه : 1396/8/9 شماره دادنامه : 745 کلاسه پرونده : 1346 / 95 مرجع رسیدگی : هیات‌عمومی دیوان عدالت اداری . شاکی : آقای احسان سعیدی صابر موضوع شکایت و خواسته : ابطال تبصره بند 5 مصوبه شماره 45664 / ت 652 1368/5/30 هیات‌وزیران گردش‌کار : شاکی به موجب دادخواستی ابطال تبصره بند 5 مصوبه شماره 45664 / ت 652 1368/5/30 هیات‌وزیران را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده‌است که : « با تقدیم احترام به استحضار می‌رساند : تبصره 3 قانون نحوه بازنشستگی جانبازان انقلاب اسلامی ایران و جنگ تحمیلی و معلولین عادی و شاغلین مشاغل سخت و زیان‌آور مصوب 1367/9/1 مقرر داشته است : « شاغلین مشاغل سخت و زیان‌آور که وظایف مربوط به شغل آنان باعث بروز ناراحتیهای جسمی و روحی می‌گردد، می‌توانند با داشتن حداقل بیست سال خدمت براساس درخواست کتبی خود با حداکثر 5 سال ارفاق بازنشسته شوند .» شروط مد نظر قانون‌گذار، برای استفاده از امتیاز بازنشستگی پیش از موعد و سنوات ارفاقی کاملا در این ماده روشن است و قانون‌گذار با این که در مقام بیان بوده، محدودیتی برای نسبت اشتغال در مشاغل سخت و زیان‌آور به کل خدمت در این ماده بیان نکرده‌است . این در حالی است که در تبصره بند 5 آیین‌نامه اجرایی قانون نحوه بازنشستگی جانبازان انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی و معلولین عادی و شاغلین مشاغل سخت و زیان‌آور به شماره 45664 / ت 652 1368/5/30 هیات‌وزیران و در جهت تحدید حقوق مستخدمین، قید « انجام دو سوم خدمت در مشاغل یاد شده » به شرایط درخواست برای بازنشستگی شاغلین سخت و زیان‌آور افزوده گردیده که خارج از حدود اختیارات قوه‌مجریه است . این تبصره اشعار می‌دارد : « متصدیان مشاغل سخت و زیان‌آور در صورتی که حداقل دارای 20 سال خدمت تمام بوده و دو سوم خدمت خود را در مشاغل سخت و زیان‌آور موضوع این ماده خدمت نموده باشند می‌توانند تقاضای بازنشستگی نمایند .» با وضعیت جاری موجود به عنوان نمونه مستخدمی که با 29 سال سابقه خدمت، دارای سوابق خدمتی اشتغال در مشاغل سخت و زیان‌آور به مدت 19 سال می‌باشد نمی‌تواند از امتیاز قانون یاد شده‌استفاده نمایند چرا که شرط دو سوم را احراز ننموده است و در مقایسه با مستخدمی که هیچ‌گاه در سنوات سخت و زیان‌آور خدمت نکرده، یکسان تلقی شده و از هیچ امتیازی برخوردار نخواهد بود با عنایت به اینکه مستخدمین دولت برای اشتغال در انواع مشاغل و تغییر آن تابع تصمیمات سازمان خود هستند، افزودن محدودیت یاد شده موجب تضییع حقوق بسیاری از مستخدمین دولت در طی سالهای اجرای قانون گردیده است و با این بهانه که میزان اشتغال در مشاغل سخت و زیان‌آور کمتر از دو سوم کل خدمت فرد است مستخدمین را از کل امتیاز سنوات ارفاقی سخت و زیان‌آور محروم کرده‌اند . با تقدیم احترام مجدد ابطال تبصره بند 5 آیین‌نامه یاد شده مورد تقاضاست . لازم به ذکر است مفاد آیین‌نامه اجرایی قانون اصلاح قانون نحوه بازنشستگی جانبازان انقلاب اسلامی ایران و جنگ تحمیلی و معلولین عادی و شاغلین مشاغل سخت و زیان‌آور مصوب 1385/2/10 آیین‌نامه قانون اصلاح بوده و ناسخ آیین‌نامه سال 1368 تلقی نمی‌گردد . نکته قابل توجه اینکه در آیین‌نامه سال 1385 برای مشمولین قانون اصلاح ( کارگران مشمول قانون کار ) شرط دو سوم خدمت در مشاغل سخت و زیان‌آور حذف شده‌است لکن این الزام ( انجام دو سوم خدمت در مشاغل سخت و زیان‌آور ) کماکان برای سایر مستخدمین دولت در دستگاههای اجرایی به قوت خود باقی‌است .» متن تبصره بند 5 مصوبه شماره 45664 / ت 652 1368/5/30 هیات‌وزیران به قرار زیر است : « 5 مشاغل سخت و زیان‌آور و درجات مربوط به پست سازمان که عمدتا در شرایط محیطی نامساعد از قبیل وجود گازهای شیمیایی، کار با مواد رادیواکتیو و پرتوهای مضره، محیط عفونت‌زا، کار در اعماق، انفجار، کار با معلولین ذهنی و جسمی و غیره انجام شود و وظایف مربوط به شغل موجب بروز ناراحتی‌های جسمی و روحی شدید گردد، بنا به پیشنهاد هر یک از دستگاههای مشمول این قانون و تایید شورای امور اداری و استخدامی کشور به تصویب هیات‌وزیران خواهد رسید . تبصره 1 : متصدیان مشاغل سخت و زیان‌آور در صورتی که حداقل دارای 20 سال خدمت تمام بوده و خدمت خود را در مشاغل سخت و زیان‌آور موضوع این ماده خدمت نموده باشند می‌توانند تقاضای بازنشستگی نمایند .» در پاسخ به شکایت مذکور، سرپرست معاونت امور حقوقی دولت ( رئیس جمهور ) به موجب لایحه شماره 32542 / 21006 1396/3/11 ، توضیح داده‌است که : « جناب آقای دربین مدیرکل محترم هیات‌عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری با سلام و احترام : بازگشت به ابلاغیه شماره 950998090580000879 ( کلاسه 1346 / 95 ) ، موضوع ارسال نسخه دوم درخواست آقای احسان سعیدی صابر، به خواسته : « ابطال تبصره 1 بند 5 آیین‌نامه اجرایی قانون نحوه بازنشستگی جانبازان انقلاب اسلامی ایران و جنگ تحمیلی و معلولین عادی و شاغلین مشاغل سخت و زیان‌آور ( تصویب نامه شماره 45664 / ت 652 ه 1368/5/30 هیات‌وزیران )» ، به پیوست ضمن ایفاد تصویب نظریات شماره 1171408 1396/2/25 و شماره 1166842 1396/2/23 سازمان اداری و استخدامی کشور اعلام می‌دارد : 1 برابر تبصره‌های ( 3 ) و ( 4 ) ماده واحده قانون مزبور، مقرر گردیده است : « تبصره 3 شاغلین مشاغل سخت و زیان‌آور که وظایف مربوط به شغل آنان باعث بروز ناراحتیهای جسمی و روحی می‌گردد، می‌توانند با داشتن حداقل بیست سال سابقه خدمت براساس درخواست کتبی خود با حداکثر پنج سال ارفاق بازنشسته شوند . تبصره 4 آیین‌نامه اجرایی ماده فوق ظرف 3 ماه با پیشنهاد سازمان امور اداری و استخدامی با همکاری بنیاد شهید و سازمان بهزیستی تهیه و به تصویب هیات‌وزیران خواهد رسید » 2 با توجه به قانون مذکور و اینکه داشتن 20 سال سابقه خدمت و نیز اشتغال در مشاغل سخت و زیان‌آور از شرایط لازم جهت تقاضای بازنشستگی موضوع این قانون بوده و تصویب آیین‌نامه اجرایی مربوطه نیز بر عهده دولت قرار گرفته است لذا هیات‌وزیران اقدام به تصویب مقرره مربوطه نموده و در تبصره ( 1 ) بند 5 آن، ضمن حفظ شرط قانونی مربوط به داشتن حداقل 20 سال سابقه خدمت، در رابطه با مدت زمان لازم جهت اشتغال در مشاغل سخت و زیان‌آور، مقرر می‌دارد : « متصدیان مشاغل سخت و زیان‌آور در صورتی که حداقل دارای 20 سال خدمت تمام بوده و دو سوم خدمت خود را در مشاغل سخت و زیان‌آور موضوع این ماده خدمت نموده باشند می‌توانند تقاضای بازنشستگی نمایند .» در خاتمه با توجه به موارد معنون و اینکه تبصره ( 1 ) بند 5 مقرره مورد نظر شاکی، کاملا در چارچوب وظایف و اختیارات قانونی هیات‌وزیران به تصویب رسیده است، صدور تصمیم شایسته مبنی بر رد شکایت مطروحه مورد استدعاست .» هیات‌عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1396/8/9 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده‌است . رای هیات‌عمومی مقنن در تبصره 3 ماده واحده قانون نحوه بازنشستگی جانبازان انقلاب اسلامی ایران و جنگ تحمیلی و معلولین عادی و شاغلین مشاغل سخت و زیان‌آور مصوب سال 1367 مقرر کرده‌است که شاغلین مشاغل سخت و زیان‌آور که وظایف مربوط به شغل آنان باعث بروز ناراحتی‌های جسمی و روحی می‌گردد می‌توانند با داشتن حداقل بیست سال سابقه خدمت براساس درخواست کتبی خود با حداکثر پنج سال ارفاق بازنشسته شوند . از این حکم قانونی این مطلب مستفاد می‌شود که اشخاص موضوع این تبصره باید بیست سال در مشاغل سخت و زیان‌آور اشتغال داشته باشند و چون در تبصره 1 بند 5 آیین‌نامه اجرایی قانون فوق‌الذکر شرط شده‌است که اگر کسی حداقل 20 سال سابقه خدمت تمام بود و دو سوم آن در مشاغل سخت و زیان‌آور بوده می‌تواند تقاضای بازنشستگی کنند و این امر هر چند از باب مساعدت بوده ولی چون مغایر قانون است و اشخاص باید عین 20 سال خدمت را در مشاغل سخت و زیان‌آور اشتغال داشته باشند و نه دو سوم آن را، بنابراین حکم تبصره 1 بند 5 آیین‌نامه اجرایی قانون نحوه بازنشستگی جانبازان انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی و معلولین و شاغلین مشاغل سخت و زیان‌آور مصوب سال 1368 از حیث مذکور مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین‌دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود . معاون قضایی دیوان عدالت اداری مرتضی علی اشراقی