رای شماره 1126-1125 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع : ابطال دستور هجدهم مصوبه مورخ 1390/3/18 هیات امناء دانشگاه یزد و بند 24 صورتجلسه مورخ 1392/9/2 دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی مبنی بر اعطاء تخفیف شهریه به فرزندان اعضاء هیات علمی و کارکنان دانشگاه‌ها

یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 1126 1125 مورخ 1396/11/3 با موضوع: «ابطال دستور هجدهم مصوبه مورخ 1390/3/18 هیات امناء دانشگاه یزد و بند 24 صورتجلسه مورخ 1392/9/2 دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی مبنی بر اعطاء تخفیف شهریه به فرزندان اعضاء هیات علمی و کارکنان دانشگاه‌ها» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری مهدی دربین تاریخ دادنامه : 1396/11/3 شماره دادنامه: 1126 1125 کلاسه پرونده : 221/94، 522/93 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : دیوان محاسبات کشور موضوع شکایت و خواسته : 1 ابطال دستور هجدهم مصوبه مورخ 1390/3/18 هیات امناء دانشگاه یزد 2 ابطال بند 24 صورتجلسه مورخ 1392/9/2 دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد گردش کار : الف معاون حقوقی، مجلس و تفریغ بودجه دیوان محاسبات کشور به موجب شکایتنامه شماره 20000/367 1393/5/20 اعلام کرده است که : «ریاست محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری سلام علیکم احتراما، در خصوص دستور هجدهم مصوبه هیات امناء دانشگاه یزد مورخ 1390/3/18 همان گونه که مستحضرند: 1 وفق بند (ی) ماده (20) قانون برنامه پنجم توسعه «دانشگاههای کشور، حسب مورد به تشخیص وزارتخانه‌های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با تصویب شورای گسترش وزارتخانه‌های مربوط، می‌توانند نسبت به تاسیس شعب در شهر محل استقرار خود یا دیگر شهرها و مناطق آزاد داخل کشور و نیز در خارج کشور به صورت خودگردان و با دریافت شهریه از داوطلبان اقدام کنند.» 2 وفق بند (ک) همان ماخذ قانونی «شهریه دانشجویان جانباز بیست و پنج درصد (25%) و بالاتر و فرزندان آنان، فرزندان شاهد، آزادگان و فرزندان آنان و دانشجویان تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی(ره) و سازمان بهزیستی از محل اعتبارات ردیف مستقل معاونت تامین شود.» 3 بر اساس دستور هجدهم صورتجلسه یازدهمین نشست عادی هیات امنای دانشگاه یزد مصوب 1390/3/18 مقرر گردیده است «به استناد بند (و) ماده (7) قانون تشکیل هیات امناء و در اجرای بخشنامه شماره 89/15/70617 1389/10/14 مرکز هیاتهای امنا و هیات ممیزه، فرزندان اعضای هیات علمی رسمی قطعی، رسمی آزمایشی و همچنین اعضای هیات علمی پیمانی (دارای شرایط مندرج در تبصره (2) اصلاحی بند «6 1» دستورالعمل اجرایی «بخشنامه ایجاد تسهیلات برای فرزندان اعضای هیات علمی مصوب 1388» مصوب شهریور 1389 به شماره 15013/و 1389/6/9 وزاری علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی) که در مقاطع کاردانی و کارشناسی دوره‌های نوبت دوم (شبانه) دانشگاههای عضو هیات امناء پذیرفته می‌شوند و یا بر اساس بخشنامه فوق‌الذکر به دانشگاههای عضو هیات امنا منتقل و در دوره‌های مذکور مشغول به تحصیل می‌گردند. با نظر روسای دانشگاههای عضو هیات امناء از 30 تا 60 درصد تسهیلات تخفیف شهریه (ثابت و متغیر) بهره مند گردند.» بنابراین مفاد مصوبه صدرالاشاره متضمن اعمال تخفیف به شرح مصوبه اخیرالذکر از موجبات تبعیض ناروا مصرح در بند (9) اصل 3 قانون اساسی بوده و مغایر با مبانی قانونی اخیرالذکر ارزیابی می‌گردد. مضافا خاطر نشان می‌سازد دادنامه (714 1391/10/11) اصداری از هیات عمومی آن دیوان در خصوص ابطال قسمتی از مصوبات مورخ 1386/12/21، 1385/4/11 و 1384/3/4 هیات امناء دانشگاههای صنعتی شریف، تهران و امیرکبیر در اعطای تخفیف شهریه که با مبحوث عنه مشابهت موضوعی و حکمی دارد موید این مطلب می‌باشد. بنا به مراتب در اجرای مواد (12) و (13) قانون تشکیلات آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال مصوبه مذکور از زمان صدور مورد استدعاست. » متن دستور هجدهم مصوبه مورخ 1390/3/18 هیات امناء دانشگاه یزد که مورد اعتراض قرار گرفته به شرح زیر است: « دستور هجدهم بهره مندی فرزندان اعضای هیات علمی از تخفیف شهریه مصوبه: به استناد بند «و» ماده «7» قانون تشکیل هیاتهای امنا و در اجرای بخشنامه شماره 89/15/70617 1389/10/14 مرکز هیاتهای امنا و هیاتهای ممیزه، مقرر گردید فرزندان اعضای هیات علمی رسمی قطعی، رسمی آزمایشی و همچنین اعضای هیات علمی پیمانی (دارای شرایط مندرج در تبصره «2» اصلاحی بند «6 1» دستورالعمل اجرایی «بخشنامه ایجاد تسهیلات برای فرزندان اعضای هیات علمی مصوب 1388» مصوب شهریور 1389 به شماره 15012/و 1389/6/9 وزاری علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی) که در مقاطع کاردانی و کارشناسی دوره‌های نوبت دوم (شبانه) دانشگاههای عضو هیات امنا پذیرفته می‌شوند و یا بر اساس بخشنامه فوق‌الذکر به دانشگاههای عضو هیات امنا منتقل و در دوره‌های مذکور مشغول به تحصیل می‌گردند. با نظر روسای دانشگاههای عضو هیات امنا از 30 تا 60 درصد تسهیلات تخفیف شهریه (ثابت و متغیر) بهره‌مند گردند. معاون وزیر و رئیس مرکز هیاتهای امنا و هیاتهای ممیزه » در پاسخ به شکایت مذکور رئیس دانشگاه یزد به موجب لایحه شماره 33/1537 1393/8/17 توضیح داده است که: « ریاست محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری با سلام احتراما بازگشت به نامه شماره 09309980900046124 1393/6/22 مدیر دفتر آن هیات عمومی منضم به تصویر نامه شماره 20000/367 1393/5/20 معاون حقوقی، مجلس و تفریغ بودجه دیوان محاسبات کشور در خصوص مفاد دستور هجدهم صورتجلسه یازدهمین نشست عادی هیات امناء دانشگاه یزد مصوب 1390/3/18، بدین‌وسیله به استحضار می‌رساند: به موجب مفاد بند ب ماده 20 قانون برنامه پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران مبنی بر اینکه: «دانشگاهها، مراکز، موسسات آموزش عالی پژهشی و فرهنگستانهایی که دارای مجوز از شورای گسترش آموزش عالی وزارتخانه‌های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر مراجع قانونی ذیربط می‌باشند بدون الزام به رعایت قوانین و مقررات عمومی حاکم بر دستگاههای دولتی به ویژه قانون محاسبات عمومی، قانونی مدیریت خدمات کشوری قانون برگزاری مناقصات و اصلاحات و الحاقات بعدی آن‌ها و فقط در چارچوب مصوبات و آیین‌نامه‌های مالی، معاملاتی و اداری استخدامی تشکیلاتی مصوب هیات امناء که حسب‌مورد به تایید می‌رسد، عمل می‌نمایند...»، دانشگاهها، مراکز و موسسات آموزش عالی و پژوهشی به شرح فوق‌الذکر از استقلال اداری، مالی و معاملاتی برخوردار بوده و تابع مصوبات هیات امناء دانشگاه خویش می‌باشند چون مطابق با قانون مزبور تنها مرجع قانونگذاری دانشگاهها هیات امناء است، بنابراین مصوبه مزبور در جلسه مورخ 1390/3/18 هیات امناء وقت دانشگاه با عنایت به قانون مذکور و در راستای اختیارات قانونی خاصه بند (و) ماده 7 قانون تشکیل هیات امناء دانشگاه و در اجرای بخشنامه شماره 89/15/70617 1389/1/14 معاونت و رئیس مرکز وقت هیاتهای امناء و هیاتهای ممیزه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری از سوی هیات امناء دانشگاه به تصویب رسیده و از وجاهت قانونی برخوردار گردیده است، بنابراین مراتب فوق برای استحضار آن مقام رسیدگی بر طبق موازین شرعی و قانونی و صدور حکم شایسته بر رد دادخواست تقدیمی به حضور اعلام می‌گردد. » ب) متعاقب شکایت نامه پیش گفته، معاون حقوقی مجلس و تفریغ بودجه دیوان محاسبات کشور به موجب لایحه شماره 976/174/م/2 1393/6/25 اعلام کرده است که: « ریاست محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری سلام علیکم احتراما پیرو نامه شماره 20000/367 1393/5/20 موضوع ابطال دستور هجدهم مصوبه هیات امناء دانشگاه یزد مورخ 1390/3/18 به استحضار می‌رساند: هیات امناء دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد نیز بر اساس بند (24) صورتجلسه مورخ 1392/9/2 ابلاغی طی نامه شماره 92/6841/م 1392/10/25 وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، اقدام به تخفیف شهریه فرزندان هیات علمی و کارکنان دانشگاه در شعبه بین‌الملل نموده است که بند مذکور مغایر با مستندات ابرازی موضوع نامه صدرالاشاره می‌باشد. بنا به مراتب در اجرای مواد (12) و (13) قانون تشکیلات آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال مصوبه مذکور از زمان صدور مورد استدعاست. » متن صورتجلسه مورخ 1392/9/2 دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید صدوقی که مورد اعتراض قرار گرفته به شرح زیر است: « صورتجلسه هیات امناء دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید صدوقی یزد مورخ 1392/9/2 24 با تخفیف تا سقف 25 درصد شهریه فرزندان اعضای هیات علمی و کارکنان دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد که در شعبه بین‌الملل پذیرفته می‌شوند بر اساس شیوه نامه‌ای که به تایید هیات رئیس دانشگاه می‌رسد موافقت گردید. » در پاسخ به شکایت مذکور، سرپرست دفتر امور حقوقی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره 107/3741/د 1396/7/30 توضیح داده است که: « ریاست محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری با اهدای سلام احتراما در خصوص پرونده کلاسه 221/94 1395/10/6 موضوع شکایت دیوان محاسبات کشور به خواست ابطال بند 24 صورتجلسه مورخ 1392/9/2 دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید صدوقی یزد موضوع تخفیف شهریه فرزندان هیات علمی و کارکنان شعب بین‌الملل مراتب ذیل به استحضار می‌رساند: 1 دیوان محاسبات کشور در شکایت خود به شماره 20000/367 1393/5/20 علیه دانشگاه علوم پزشکی یزد متقاضی ابطال دستور هجدهم صورتجلسه یازدهمین نشست هیات امناء دانشگاه مذکور دایر بر تخفیف 30 تا 60 درصدی شهریه ثابت و متغیر مقاطع کاردانی و کارشناسی دوره‌های شبانه دانشگاههای عضو هیات امناء مربوطه برای فرزندان اعضای هیات علمی گردیده است. سازمان مذکور دلیل خود را جهت ابطال، تبعیض ناروا مصرح در بند 9 اصل 3 قانون اساسی اعلام نموده است. متعاقب این شکایت، سازمان مزبور با همان دلایل متقاضی ابطال بند 24 صورتجلسه مورخ 1392/9/2 دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید صدوقی یزد گردیده است. 2 این در حالی است که وفق بند 24 مصوبه مورخ 1392/9/2 هیات امناء دانشگاه علوم پزشکی یزد مقرر گردیده است، با تخفیف تا سقف بیست و پنج درصد شهریه فرزندان اعضای هیات علمی و کارکنان دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد که در شعبه بین‌الملل پذیرفته می‌شوند بر اساس شیوه نامه‌ای که به تایید هیات رئیسه دانشگاه می‌رسد موافقت گردد. 3 همان گونه که آن مقام مستحضر می‌باشند، مطابق بند ب ماده 20 قانون برنامه پنجم توسعه دانشگاهها، مراکز و موسسات آموزش عالی و پژوهشی و فرهنگستانهایی که دارای مجوز از شورای گسترش آموزش عالی وزارتخانه‌های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر مراجع قانونی ذیربط می‌باشند بدون الزام به رعایت قوانین و مقررات عمومی حاکم بر دستگاههای دولتی به ویژه قانون محاسبات عمومی، قانون مدیریت خدمات کشوری، قانون برگزاری مناقصات و اصلاحات و الحاقات بعدی آن‌ها و فقط در چهارچوب مصوبات و آیین‌نامه‌های مالی، معاملاتی و اداری استخدامی تشکیلاتی مصوب هیات امناء که حسب مورد به تایید وزرای علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و در مورد فرهنگستانها به تایید رئیس جمهور می‌رسد، عمل می‌نمایند. اعضاء هیات علمی ستادی وزارتخانه‌های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیز مشمول حکم این بند هستند. حکم این بند شامل مصوبات، تصمیمات و آیین‌نامه‌های قبلی نیز می‌گردد و مصوبات یاد شده مادام که اصلاح نگردیده به قوت خود باقی هستند. 4 همچنین برابر تبصره 2 ماده 2 آیین‌نامه مالی و معاملاتی دانشگاهها و دانشکدههای علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کلیه واحدهای اجرایی مستقل و غیرمستقل از لحاظ سیاست‌گذاری تابع قوانین، مقررات و تصمیمات موسسه، آیین‌نامه مالی و معاملاتی دانشگاهها بوده و مکلف به رعایت و اجرای مصوبات هیات امناء موسسه می‌باشد. 5 وفق بند(ی) قانون برنامه پنجم توسعه، دانشگاههای کشور، حسب مورد به تشخیص وزارتخانه‌های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با تصویب شورای گسترش وزارتخانه‌های مربوط، می‌توانند نسبت به تاسیس شعب در شهر محل استقرار خود یا دیگر شهرها و مناطق آزاد داخل کشور و نیز در خارج کشور به صورت خودگردان و با دریافت شهریه از داوطلبان اقدام کنند. در تبصره ماده مذکور اعلام شده است، میزان شهریه دریافتی از دانشجویان با توجه به نوع رشته و سطح خدمات آموزشی، کمک آموزشی و رفاهی ارائه شده، توسط هیات امناء دانشگاه تعیین و اعلام می‌شود. 6 با توجه به اینکه تعیین شهریه شعب بین‌الملل (خودگردان) بر عهده هیات امناء دانشگاه می‌باشد هیات مذکور با توجه به اختیارات حاصله در این بند و در راستای ایجاد امور رفاهی برای کارکنان هیات علمی و غیرهیات علمی مربوطه نسبت به تخفیف تا سقف بیست و پنج درصد شهریه برای فرزندان مستخدمان همان دانشگاه که در شعب خودگردان همان دانشگاه پذیرفته می‌گردند اقدام نموده است که به نظر می‌رسد اقدام مذکور کاملا وفق قوانین و مقررات می‌باشد. اشاره می‌نماید بند (ب) و (ی) ماده 20 قانون برنامه پنجم در قانون احکام دائمی توسعه نیز تنفیذ شده است. » هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1396/11/3 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی با عنایت به اینکه دستور هجدهم یازدهمین نشست عادی مورخ 1390/3/18 هیات امناء دانشگاه یزد و بند 24 مصوبه مورخ 1392/9/2 هیات امناء دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد مبنی بر اعطاء تخفیف شهریه به فرزندان اعضاء هیات علمی و کارکنان دانشگاههای یاد شده که در دوره شبانه و شعبه بین‌الملل پذیرفته شده‌اند موجبات ایجاد تبعیض ناروا را فراهم ساخته و این امر مغایر با بند 9 از اصل 3 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران است و با عنایت به اینکه در موضوع مشابه هیات عمومی دیوان عدالت اداری به موجب رای شماره 714 1391/10/11 مصوبه ناظر بر تخفیف به اشخاص خاص را ابطال کرده است، بنابراین مصوبات مورد اعتراض مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود. با اعمال ماده 13 قانون پیش گفته و تسری ابطال مصوبات به زمان تصویب آن‌ها موافقت نشد. رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری محمدکاظم بهرامی