رای شماره 1036 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع:اطلاق بند 1 - 50 ذیل ماده آیین‌نامه آموزشی دوره دکتری تخصصی ph.D مصوب شصت و نهمین جلسه شورای عالی برنامه‌ریزی علوم پزشکی مورخ 1397/4/24

شماره 0003399 – 22/6/1401 بسمه تعالی جناب آقای اکبرپور رئیس هیات مدیره و مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 140109970905811036 مورخ 8/6/1401 با موضوع: «اطلاق بند 150 ذیل ماده ) 50 ( آیین‌نامه آموزشی دوره دکتری تخصصی ( ph.D ) مصوب شصت و نهمین جلسه شورای عالی برنامه‌ریزی علوم پزشکی مورخ 24/4/1397 از آن جهت که متضمن ممنوعیت اشتغال دانشجویان مقطع دکتری در اوقاتی است که موظف به حضور در دانشگاه نیستند و مانع از اشتغال آن‌ها به مشاغلی می‌شود که تعارضی با تحصیل تمام وقت آنان ندارد، به علت مغایرت با قانون و خروج از حدود اختیار مقام تصویب‌کننده ابطال شد . » جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد . مدیرکل هیات عمومی و هیات‌های تخصصی دیوان عدالت اداری یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه : 8/6/1401 شماره دادنامه : 1036 شماره پرونده : 0003399 مرجع رسیدگی : هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : خانم مهلا ایرانمنش موضوع شکایت و خواسته : ابطال بند 1 50 ذیل ماده 50 آیین‌نامه آموزشی دوره دکتری تخصصی ( ph.D ) مصوب شصت و نهمین جلسه شورای عالی برنامه‌ریزی علوم پزشکی مورخ 24/4/1397 گردش کار : شاکی به موجب دادخواستی ابطال بند 1 50 ذیل ماده 50 آیین‌نامه آموزشی دوره دکتری تخصصی ( (ph.D مصوب شصت و نهمین جلسه شورای عالی برنامه‌ریزی علوم پزشکی مورخ 24/4/1397 را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به‌طور خلاصه اعلام کرده است که : " همان گونه که مستحضرید مرخصی بدون حقوق و ماموریت آموزشی فقط ویژه پرسنل رسمی و پیمانی است و پرسنل قراردادی و شرکت از آنجایی که جز پرسنل دولت و مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری به حساب نمی‌آیند و زیرمجموعه صندوق تامین اجتماعی هستند در نتیجه مرخصی بدون حقوق و ماموریت آموزشی ندارند . همچنین نیروهای رسمی و پیمانی نیز تا 4 سال بعد از آغاز به کار حق اخذ ماموریت آموزشی را ندارند . اکثر دانشجویان در مقطع دکترای تخصصی متاهل هستند که مجبورند برای پیش‌برد و تامین هزینه‌های افسار گسیخته زندگی اشتغال داشته باشند که بتوانند بخشی از مخارج زندگی را مانند اجاره‌های سربه فلک کشیده منزل، هزینه خورد و خوراک ودرمان را تامین نمایند و در شرایط کرونا، تحریم و فشارهای اقتصادی و خطر فقر 14 میلیون تومانی آیا می‌شود فقط باکمک هزینه تحصیلی ماهی 4 میلیون تومان بدون حق اشتغال به زندگی ادامه داد؟ در کدام یک از تعالیم دینی و شریعت ما تلاش برای کسب روزی حلال و تامین مخارج خانواده تخلف معرفی شده است و دانشجو را از حق تحصیل محروم کرده است؟ طی نامه شماره 605 / 4 / 10 / 99 26/9/1399 رئیس دانشگاه علوم پزشکی کرمان «تحصیل هم زمان با اشتغال به کار در مقطع دکتری تخصصی آموزشی و پژوهشی ممنوع بوده و دانشجو بایستی به صورت تمام وقت در مقطع مذکور به تحصیل بپردازد و پرداخت کمک هزینه تحصیلی منوط به حضور تمام وقت دانشجو در گروه آموزشی و انجام فعالیتهای محوله می‌باشد و تحصیلات تکمیلی مکلف است از کلیه کارکنان رسمی و پیمانی در حال تحصیل مرخصی بدون حقوق و ماموریت آموزشی، از کارکنان قراردای انتخاب بین کار و تحصیل و در خصوص نیروهای شرکتی باید انصراف به تحصیل خود را به معاونت آموزشی تحویل دهند در غیر این صورت از ادامه تحصیل جلوگیری به عمل می‌آید» ابلاغ گردیده است . طی نامه شماره 3456 / 1 / 10 / 1400 15/4/1400 مقرر گردیده است از ادامه تحصیل دانشجوهایی که هم‌زمان با تحصیل مشغول به کار می‌باشند جلوگیری به عمل آید . طی نامه شماره 1974 / 40 / 10 / 1400 24/5/1400 ضمن اشاره به جلسه شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه دانشجویان اخراج و حق هرگونه مرخصی تحصیلی و اقدام آموزشی سلب گردید و مراتب اخراج طی نامه شماره 2280 / 20 / 10 8/8/1400 به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی همراه با اسامی افراد ارسال گردید . با عنایت به این شرح وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی طی تماس تلفنی یا کتبی ( هیچ مدرکی در اختیار قرار نمی‌دهند ) از دانشگاه علوم پزشکی کرمان خواستار لغو اخراج و معرفی دانشجویان به شورای انضباطی دانشجویان شده است لذا طی نامه شماره 331 / الف / ک / م 29/8/1400 کلیه دانشجویان معرفی شده جهت مصاحبه و تفهیم تخلف به دبیرخانه شورای انضباطی دانشجویان دانشگاه معرفی شده‌اند . در این مرحله طی مذاکرات با مسئولین معاونت دانشجویی و شورای انضباطی اینطور وعده داده شد که تخلف دانشجویی صورت گرفته است و بحث اخراج منتفی است و قرار بود طی جلسه‌ای به تاریخ 10 آذر ماه دانشجویان اخراجی برای دفاعیات نهایی و تصمیم‌گیری به شورای انضباطی بروند که به ناگهان یک هفته زودتر از موعد گفته شد که جلسه بدون حضور دانشجویان و تنها با حضور مسئولین شورای انضباطی و معاونت آموزشی و بازرسی دانشگاه تشکیل شده و رای به این داده شده که تصمیم‌گیری در این مورد حیطه فعالیت معاونت دانشجویی و شورای انضباطی نیست و لذا دوباره پرونده به معاونت آموزشی جهت تصمیم‌گیری ارجاع شده است . در نهایت بعد از نامه‌نگاری‌های متعدد طی نامه شماره 4212 / 43 / 10 / 1400 دانشجویان ورودی 98 به بعد از تحصیل محروم شدند . همان گونه که مستحضرید حق تحصیل یکی از حقوق اساسی افراد بوده که اصل 30 و بند 3 اصل 3 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز موید این مهم می‌باشد و حکم مندرج در این مقرره‌ها مغایر با بندهای 2، 3، 4، 5، 17، 23، 24 و 26 سیاست‌های کلی نظام اداری و مورد دانش‌گرایی و شایسته سالاری و همچنین مغایر با بندهای 7، 9 و 14 و اصل سوم و بیستم قانون اساسی مبنی بر حمایت یکسان از آحاد جامعه و بهره‌مندی همگان از حقوق انسانی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی می‌باشد . لذا ابطال بند 150 از آیین‌نامه مورد شکایت که دستاویز مسئولین دانشگاه در جهت اخراج دانشجویان بوده، مورد استدعاست . " متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است : " آیین‌نامه آموزشی دوره دکتری تخصصی : فصل نهم : سایر مقررات 150 تحصیل در مقطع دکتری ( ph.D ) تمام وقت می‌باشد . بنابراین هرگونه اشتغالی غیر از تحصیل برای دانشجو ممنوع است . در زمان ثبت نام بایستی عدم اشتغال دانشجو احراز شود . افراد شاغل ملزم به ارائه ماموریت آموزشی یا مرخصی بدون حقوق می‌باشند . چنانچه در هر مرحله‌ای از تحصیل مشخص شود که اطلاعات ارائه شده توسط دانشجو در مورد وضعیت اشتغال نادرست بوده است، قبولی وی کان لم یکن می‌باشد و از ادامه تحصیل وی جلوگیری خواهد شد . " در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل حقوقی و تنظیم مقررات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره 107 / 747 25/3/1401 به‌طور خلاصه توضیح داده است که : " به استحضار می‌رساند دوره دکتری تخصصی ( ph.D ) یکی از بالاترین مقاطع تحصیلی آموزشی دانشگاهی است که به اعطاء مدرک می‌انجامد و این مقطع مجموعه‌ای از فعالیت‌های آموزشی، پژوهشی و فناوری است . به موجب ماده3 آیین‌نامه آموزشی دوره دکتری تخصصی مصوب شصت و نهمین جلسه شورای عالی برنامه‌ریزی علوم پزشکی دوره مزبور دارای دو مرحله آموزشی و پژوهشی می‌باشد . دانشجو در طول دوره آموزشی لازم است علاوه بر گذراندن دروس تخصصی رشته مربوطه ( در قالب دروس نظری، علمی، کارآموزی و کارورزی مطابق برنامه آموزشی مربوطه ) در آموزش دانشجویان مقطع تحصیلی پایین‌تر نیز مشارکت داشته باشند و در پروژه‌های تدوین شده توسط اعضای هیات علمی گروه مربوطه مشارکت فعال نمایند . لازم به توضیح است دانشجویان از نیمسال دوم مرحله آموزشی، ملزم به انتخاب استاد راهنمای پژوهشی و تدوین پروپوزال پژوهشی خود می‌باشند این دانشجویان پس ازپایان مرحله آموزشی لازم است در آزمون جامع شرکت نمایند و در صورت قبولی در این آزمون که شامل بخش‌های کتبی و عملی می‌باشد، اجازه شروع مرحله پژوهشی را خواهند داشت . در مرحله پژوهشی دانشجو بایستی به طراحی و اجرای یک فرایند و یا تولید یک محصول که دارای نوآوری و ویژگی‌های جامعه نگری و حل مسئله باشد، بپردازند، کلیه فعالیت‌های دانشجو در عرصه پژوهش تحت نظارت استاد راهنما می‌باشد . بنابراین با توجه به اینکه مقطع دکترا عالی ترین مقطع تحصیلی دانشگاهی است و اکثر فارغ‌التحصیلان این مقطع برای عضویت در هیات علمی و تربیت و آموزش دانشجو مقاطع پایین تر تحصیل می‌نمایند بنابراین برای اجرای صحیح مراحل مذکور تحصیل در دوره دکتری تخصصی ( ph.D ) تمام وقت بوده و هرگونه اشتغالی غیر از تحصیل برای دانشجو ممنوع است . شایان ذکر است که در بند 4 اقدامات ملی نقشه جامع علمی کشور مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز بر تمام وقت بودن فعالیت دانشجویان دکترا با تامین هزینه‌های تحصیلی و معیشتی ایشان تاکید شده است و در این راستا به اختصاص پژوهانه برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی در جهت حمایت از پایان‌نامه‌ها و فعالیت‌های پژوهشی ایشان با نظارت استادان راهنما تاکید گردیده است . اشاره می‌نماید با توجه به تمام وقت بودن تحصیل در مقطع دکترا این دانشجویان در طول دوره تحصیل مشمول دریافت کمک هزینه تحصیلی و سایر مزایای دانشجویی از قبیل وام و ... می‌باشند . صرف نظر از مراتب مذکور، به موجب قانون ممنوعیت ادامه تحصیل کارگزاران کشور، در ساعات اداری از تاریخ تصویب این قانون اشتغال و ادامه به تحصیل کارگزاران شاغل در جمهوری اسلامی ایران اعم از قوه مجریه، قوه مقننه و قوه قضاییه و نهادهای انقلاب اسلامی و شرکت‌های تابعه دولت و کلیه موسسات که به نحوی از بودجه عمومی کشور استفاده می‌نمایند در ساعات اداری روزهای کاری هفته در داخل و خارج کشور ممنوع می‌باشد و متخلفین به انفصال موقت از خدمت از یک سال تا سه سال محکوم می‌شوند . تبصره1 ادامه به تحصیل تمام وقت کارکنان با استفاده از ماموریت یا مرخصی یا تعیین جانشین ایشان به شرطی مجاز است که هم زمان با تحصیل اشتغال اداری نداشته باشند . مضافا به اینکه به موجب ماده61 قانون مدیریت خدمات کشوری نیز اعزام کارمندان دستگاه‌های اجرایی از زمان تصویب این قانون برای طی دوره‌های آموزشی که منجر به اخذ مدرک دانشگاهی و یا معادل آن می‌گردد در داخل و خارج از کشور با هزینه دستگاه‌های مربوطه و استفاده از ماموریت آموزشی ممنوع می‌باشد . بنابه مراتب فوق رد شکایت مورد استدعاست . " هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 8/6/1401 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیات عمومی اولا: برمبنای بند سوم اصل سوم و اصل سی‌ام قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تحصیل حقی است بنیادین برای عموم شهروندان و منع آن براساس قسمت اخیر ماده1 قانون تامین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوب سال 1353 جز با مجوز قانونی امکانپذیر نیست . ثانیا: براساس فراز ابتدایی اصل بیست و هشتم قانون اساسی مقرر شده است که: «هرکس حق دارد شغلی را که بدان مایل است و مخالف اسلام و مصالح عمومی و حقوق دیگران نیست برگزیند ... » و بر مبنای اصل یادشده، حق بر اشتغال و حق برداشتن شغل و آزادی انتخاب شغل به عنوان یکی دیگر از حقوق بنیادین شهروندان به صراحت در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران شناسایی شده است . بنا به مراتب فوق، اطلاق بند 150 ذیل ماده ) 50 ( آیین‌نامه آموزشی دوره دکتری تخصصی ( Ph.D ) مصوب شصت و نهمین جلسه شورای عالی برنامه‌ریزی علوم پزشکی مورخ 24/4/1397 صرفا از آن جهت که متضمن ممنوعیت اشتغال دانشجویان مقطع دکتری در اوقاتی است که موظّف به حضور در دانشگاه نیستند و مانع از اشتغال آن‌ها به مشاغلی می‌شود که تعارضی با تحصیل تمام وقت آنان در مقطع دکتری ندارد، خارج از حدود اختیار مرجع تصویب‌کننده آن و خلاف قانون است و مستند به بند 1 ماده12 و مواد 13 و 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 از تاریخ تصویب ابطال می‌شود . رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری حکمتعلی مظفری