رای شماره 1590 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال بخشنامه شماره 809228 1395/8/5 سازمان اداری و استخدامی کشور و صورتجلسه شماره 220/90/31010 1390/2/14 سازمان استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران

null تاریخ دادنامه : 1399/10/30 شماره دادنامه : 1590 شماره پرونده : 9800915 مرجع رسیدگی : هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : آقای فرشید بنده علی موضوع شکایت و خواسته : ابطال بخشنامه شماره 809228 1395/8/5 سازمان اداری و استخدامی کشور و ابطال صورتجلسه شماره 220 / 90 / 3101 1390/2/14 سازمان استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران گردش کار : شاکی به موجب دادخواستی ابطال بخشنامه شماره 809228 1395/8/5 سازمان اداری و استخدامی کشور و ابطال صورتجلسه شماره 220 / 90 / 3101 1390/2/14 سازمان استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که : " ریاست محترم دیوان عدالت اداری سلام علیکم احتراما؛ اینجانب خواهان بر اساس شرح خواسته بدوا به استحضار می‌رساند، سازمان ملی استاندارد ایران مطابق ماده ( 2 ) قانون تقویت و توسعه نظام استاندارد مصوب سال 1396 از جمله موسسات دولتی که زیر نظر مستقیم رئیس جمهور اداره و از لحاظ روابط اداری و استخدامی نیز، طبق ماده ( 5 ) قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب سال 1386 و اصلاحات بعدی، تابع این قانون محسوب می‌شود . مع الوصف سازمان مذکور بر اساس صورتجلسه تنظیمی مورخ 1390/2/14 معاونت توسعه مدیریت و امور پشتیبانی سازمان و همچنین بخشنامه شماره 809228 1395/8/5 معاونت نوسازی اداری سازمان اداری و استخدامی کشور ( ابلاغی طی نامه شماره 91375 1395/8/26 مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی، نوسازی و تحول اداری سازمان به واحدهای تابعه استانی ) اقدام به برقراری فوق العاده سختی کار جهت برخی مشاغل اداری درون سازمانی نموده، در حالی که بنظر می‌رسد مفاد ضوابط اداری وضع شده تا آن حد که متضمن برقراری فوق العاده سختی کار برای مشاغل مورد بحث می‌باشد، بنابر جهات ذیل مواجه با ایراد قانونی است . 1 مطابق بند ( 3 ) ماده ( 68 ) قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب سال 1386 فوق العاده سختی کار صرفا در موارد کار در محیط‌های غیرمتعارف نظیر کار با اشعه و مواد شیمیایی و غیره قابل اعطاء می‌باشد . در ارتباط با ماهیت حقوقی محیط‌های غیرمتعارف، یا به عبارتی کارهای سخت و زیان آور نیز لازم به ذکر است با توجه به وحدت ملاک حکم مقرر در بند ( الف ) تبصره ( 2 ) ماده واحده قانون اصلاح تبصره ( 2 ) الحاقی ماده ( 76 ) قانون اصلاح مواد ( 72 ) و ( 77 ) و تبصره ماده ( 76 ) قانون تامین اجتماعی مصوب 1354 و الحاق دو تبصره به ماده ( 76 ) مصوب 1371، کارهای سخت و زیان آور کارهایی است که در آن‌ها عوامل فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی و بیولوژیکی محیط کار، غیراستاندارد بوده و در اثر اشتغال کارگر تنشی به مراتب بالاتر از ظرفیت‌های طبیعی ( جسمی و روانی ) در وی ایجاد می‌شود که نتیجه آن بیماری شغلی و عوارض ناشی از آن است . به همین دلیل نیز قانون‌گذار به منظور جبران آثار زیانبار این قبیل فعالیت‌ها در مواردی که توسط کارکنان دولت انجام شوند، فوق العاده‌ای را تحت عنوان « سختی کار » در نظر گرفته است . 2 با توجه به اینکه فوق العاده سختی کار موضوع بند ( 3 ) ماده ( 68 ) قانون مدیریت خدمات کشوری، فوق العاده‌ای است که به شغل کارمند ( و نه شخص شاغل ) تعلق گرفته و مطابق تبصره ذیل ماده ( 76 ) همان قانون نیز در زمره فوق لعاده‌های مستمر تلقی می‌گردد، لذا برخورداری کارکنان دولت از این فوق العاده، صرفا در مورد آن دسته از مشاغلی امکان‌پذیر است که اولا : ماهیت شغل مربوطه از لحاظ عوامل فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی و بیولوژیکی محیط کار، غیراستاندارد بوده . ثانیا : تصدی به این قبیل مشاغل جنبه استمرار داشته به نحوی که این فعالیت مستمر شخص کارمند را در معرض تنش‌های جسمی و روانی و عوارض ناشی از آن قرار دهد . این امر در حالی است که مشاغل احصاء شده اساسا فاقد چنین ویژگی‌های هستند و احصاء آن‌ها در ضوابط اداری مورد شکایت به عنوان مشاغل مشمول فوق العاده سختی کار، فارغ از توجه به ماهیت مشاغل اداری سخت و زیان آور صورت پذیرفته است . 3 وحدت ملاک مفاد آراء شماره 727 1394/6/10 و 559 1395/8/25 صادره از سوی هیات عمومی دیوان عدالت اداری ( در خصوص برقراری فوق العاده سختی کار کارکنان هیات‌های گزینش و تخلفات اداری دستگاه‌های اجرایی ) نیز نشان می‌دهد که ماهیت و نحوه انجام فعالیت مشاغل مورد رسیدگی هیچ‌گونه سنخیتی با مصادیق بند ( 3 ) ماده ( 68 ) قانون مدیریت خدمات کشوری نداشته و اساسا فرض وجود ویژگی‌های فوق در این قبیل مشاغل جهت برخورداری از فوق العاده سختی کارکنان، منتفی می‌باشد . لازم به ذکر است هر چند ماهیت حاکمیتی و نظارتی مشاغل اداری سازمان استاندارد ایران، اقتضای ورود کارکنان ناظر این سازمان را به کلیه واحدهای مشمول استانداردهای اجباری و یا اختیاری ( ولو دارای مشاغل سخت و زیان آور ) را جهت نظارت بر رعایت استانداردهای مربوطه توسط صاحبان این قبیل واحدهای تولیدی خدماتی دارد، لیکن بازرسی و نظارت دوره‌ای بر واحدها و کارگاه‌های مشمول سختی کار، تصدی عملی و استمرار فعالیت در مشاغل سخت و زیان آور جهت برخورداری کارشناسان و بازرسان ناظر سازمان از فوق العاده سختی کار مورد رسیدگی محسوب نمی‌شود . لذا با توجه به مراتب یادشده و نظر به اینکه ضوابط اداری وضع شده تا آن حد که متضمن برقراری فوق العاده سختی کار برای مشاغل مورد بحث می‌باشد، قانونا مواجه با ایراد است . لذا مستندا به بند ( 1 ) ماده ( 12 ) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392، از آن مقام گرامی تقاضای بررسی و ارجاع موضوع به هیات عمومی آن دیوان جهت ابطال ضوابط مورد شکایت را خواستارم . عناوین پست‌های سازمانی مشمول فوق العاده سختی کار بخشنامه شماره 809228 95 / 8 / 5 معاونت نوسازی اداری سازمان اداری و استخدامی کشور عناوین پست‌های سازمانی مشمول فوق العاده سختی کار، مندرج در صورتجلسه تنظیمی مورخ 1390/2/14 معاونت توسعه مدیریت و امور پشتیبانی سازمان استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران متن مقرره مورد اعتراض به شرح زیر است : " الف بخشنامه ی شماره 809228 1395/8/5 سازمان اداری و استخدامی کشور سرکار خانم مهندس پیروز بخت رئیس محترم سازمان ملی استاندارد ایران با سلام و احترام با عنایت به درخواست شماره 21849 1395/3/10 در خصوص برقراری فوق العاده سختی شرایط محیط کار موضوع بند 3 ماده 68 قانون مدیریت خدمات کشوری و با توجه به کاربینی‌ها و بررسی‌های کارشناسی به عمل آمده، سقف امتیاز فوق العاده سختی شرایط محیط کار پست‌های سازمانی آن سازمان، مشروط به تامین بار مالی ناشی از اجرای آن، به شرح جداول 1 و 2 تعیین می‌گردد . ب ) صورتجلسه ی شماره 220 / 90 / 3101 1390/2/14 سازمان استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران جلسه کمیته اجرایی قانون مدیریت خدمات کشوری در سال جاری روز چهارشنبه مورخ 1390/2/14 با حضور امضاء‌کنندگان ذیل در دفتر معاونت توسعه مدیریت و امور پشتیبانی در رابطه با نامه شماره 220 / 90 / 3101 1390/2/14 معاون محترم راهبردی منابع انسانی معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رییس‌جمهور تشکیل و در خصوص تعیین مشاغل سازمانی مشمول دریافت سختی کار استاندارد به شرح زیر اتخاذ تصمیم گردید : در پاسخ به شکایت مذکور، مدیر کل حقوقی و امور مجلس سازمان ملی استاندارد ایران به موجب لایحه شماره 116716 1398/5/12 توضیح داده است که : " مدیر محترم دفتر هیات عمومی دیوان عدالت اداری موضوع : پاسخ به شکایت آقای بنده علی با سلام و احترام بازگشت به دادخواست با شماره کلاسه پرونده 9800915، در ارتباط با شکایت آقای فرشید بنده علی، به طرفیت این سازمان با توجه به موارد ذیل رد شکایت شاکی مورد استدعاست . 1 در ارتباط با خواسته شاکی مبنی بر ابطال صورتجلسه مورخ 1390/2/14 معروض می‌دارد صورتجلسه مذکور که بر اساس نامه شماره 220 / 90 / 3101 390 / 21 / 14 معاون راهبردی منابع انسان معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهور تنظیم شده بود با عنایت به نامه شماره 232852 1394/8/27 سرپرست معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی سازمانی مدیریت و برنامه‌ریزی کشور ابطال شده و این سازمان هم نسبت به اصلاح احکام کارگزینی ( حذف فوق العاده سختی کار ) کارکنان این سازمان اقدام کرده است . لذا درخواست شاکی در این مقطع زمانی موضوعا منتفی می‌باشد . 2 بر اساس نامه صدرالذکر سرپرست معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور این سازمان درخواست بررسی مجدد میزان سختی شرایط محیط کار پست‌های سازمانی خود را به آن معاونت اعلام داشته که پس از کاربینی و بررسی لازم منجر به صدور بخشنامه شماره 809228 1395/8/5 شده است . لذا بخشنامه مذکور بر اساس بند 2 ماده 68 قانون مدیریت خدمات کشوری و بر اساس کاربینی و بررسی‌های کارشناسی در سازمان اداری و استخدامی، صادر شده و اقدام این سازمان هم بر اساس نص صریح بخشنامه آن سازمان و مطابق قانون بوده است . با توجه به مطالب معنونه رد شکایت شاکی مورد استدعاست ." هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1399/10/30 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیات عمومی ماده 68 قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب سال 1386 مقرر داشته علاوه بر حقوق کارکنان، فوق العاده‌هایی نیز به آن‌ها قابل پرداخت است و فوق العاده مذکور در بند 3 این ماده شامل کارکنانی است که در یکی از وضعیت‌های مورد اشاره در این بند قرار دارند . اولین وضعیت « سختی کار » می‌باشد که شامل افرادی است که مشاغل آن‌ها بر اثر عوامل مختلف فشار و تنشی به مراتب بالاتر از ظرفیت‌های طبیعی و جسمی به فرد وارد می‌آورد که نوع این مشاغل توسط قانون مشخص نشده و حسب مورد باید از طریق مرجع ذیصلاح تعیین شود . دومین وضعیت « کار در محیط‌های غیرمتعارف » می‌باشد که نمونه‌های آن توسط قانون مشخص شده نظیر کار با اشعه و مواد شیمیایی، کار با بیماران روانی، عفونی و در اورژانس و در بخش‌های سوختگی و مراقبت‌های ویژه بیمارستانی و شمول آن به سایر مشاغل باید همسنخ از لحاظ موضوع و ماهیت با نمونه‌های ذکر شده در قانون باشد . سومین وضعیت « کار با مواد سمی، آتش زا و منفجره و کار در اعماق دریا » می‌باشد که قانون‌گذار برای این وضعیت امتیاز تا سه برابر سایر موارد لحاظ نموده است . نظر به اینکه اولا : اختصاص و تصویب برقراری فوق العاده بند 3 ماده 68 در هر یک از وضعیت‌های ذکر شده مستلزم وجود دلایل توجیهی لازم و انطباق شغل مورد نظر با آن می‌باشد لیکن در مصوبات مورد شکایت تفکیکی از این حیث صورت نگرفته و حتی برخی مشاغل متعارف نظیر کارشناس و کارشناس مسئول امور استاندارد، مسئول نمایندگی، معاون استاندارد، مدیر کل، معاون مدیرکل و .... ، از فوق العاده بند 3 ماده 68 برخوردار شده‌اند که فاقد دلایل موجه می‌باشد، ثانیا : به موجب ماده 80 قانون مدیریت خدمات کشوری مقرر شده آیین‌نامه اجرایی فصل دهم باید به تصویب هیات وزیران برسد و این امر شامل ضوابط اجرایی بند 3 ماده 68 قانون مذکور نیز می‌باشد . لیکن پس از لازم الاجرا شدن قانون مدیریت خدمات کشوری مصوبه‌ای در خصوص تعیین مصادیق « سختی کار » از سوی هیات وزیران تصویب و ابلاغ نشده است و به موجب دادنامه شماره 9809970905810834 1398/4/25 هیات عمومی دیوان عدالت اداری مقررات حاکم در این خصوص که مربوط به قبل از قانون مدیریت خدمات کشوری بوده به علت منسوخ شدن آن از زمان اجرایی شدن قانون قابلیت استناد ندارد و در مورد محیط‌های غیرمتعارف نیز لازم است مصادیق با مثال‌های مذکور در بند 3 ماده 68 از سنخیت و انطباق لازم برخوردار باشد، بنابراین مصوبات مورد شکایت مغایر با قانون و خارج از حدود اختیارات می‌باشد و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 بند 1 آیین‌نامه اجرایی مذکور ابطال می‌شود . رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری محمدکاظم بهرامی