رای شماره 1918765 هیئت عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال بند «ه» ماده 1 و ماده 8 آیین‌نامه اجرایی نظام صنفی کشاورزی و منابع طبیعی (موضوع تصویب نامه شماره 130740/ت49235ه مورخ 1397/10/4 هیات وزیران)

شماره 010752800020110002257 - 1402/8/6 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 140231390001918765 مورخ 1402/7/25 با موضوع: «الف. بند (ه) ماده 1 آیین‌نامه اجرایی نظام صنفی کارهای کشاورزی و منابع طبیعی (موضوع تصویب نامه شماره 130740/ت 49235ه مورخ 1397/10/4 هیات وزیران) که بر اساس آن رسمیت یافتن اتحادیه صنفی کشاورزی منوط به تایید وزارت جهاد کشاورزی شده است ابطال شد ب. حکم مقرر در ماده 8 آیین‌نامه اجرایی مذکور در بند الف که بر اساس آن مقرر شده است هیات رئیسه منتخب اتاق اصناف کشاورزی ایران ظرف پانزده روز پس از انتخابات تشکیل جلسه می‌دهد و از میان اعضای غیر دولتی یک نفر را به عنوان رئیس انتخاب و برای صدور حکم به وزیر جهاد کشاورزی معرفی می‌کند، از جهت پیش‌بینی صلاحیت صدور حکم رئیس هیات رئیسه اتاق اصناف کشاورزی ایران برای وزیر جهاد کشاورزی خلاف قانون و خارج از حدود اختیار بوده و ابطال شد» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیات عمومی و هیات‌های تخصصی دیوان عدالت اداری یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 1402/7/25 شماره دادنامه: 140231390001918765 شماره پرونده: 0107582 0002011 0002257 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکیان: آقایان علی صادق زاده پوده، اسفندیار امینی کلرتانی و نظام‌های صنفی کارهای کشاورزی استان اصفهان طرف شکایت: هیات وزیران موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند (ه) ماده 1 و ماده 8 آیین‌نامه اجرایی نظام صنفی کشاورزی و منابع طبیعی (موضوع تصویب نامه شماره 130740/ت49235ه 1397/10/4 هیات وزیران) گردش کار: شاکیان به موجب دادخواست‌های جداگانه با مفاد واحد ابطال بند (ه) و تبصره 2 بند (و) ماده 1 و مواد 3، 8، 26 و 27 آیین‌نامه اجرایی نظام صنفی کشاورزی و منابع طبیعی (موضوع تصویب نامه شماره 130740/ت49235ه 1397/10/4 هیات وزیران) را خواستار شده‌اند و در مقام تبیین خواسته به‌طور خلاصه اعلام کرده‌اند: "مطابق ماده 35 قانون تاسیس سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی، وزارت جهاد کشاورزی مکلف گردید با همکاری هیات عالی نظارت (موضوع ماده 53 قانون نظام صنفی) لایحه تشکیل نظام صنفی کشاورزی کشور را برابر قانون نظام صنفی کشور تهیه و به هیات وزیران تقدیم نماید. بنابراین در ماده 35 تاکید می‌گردد، قانون نظام صنفی کشور مبنای تشکیل نظام صنفی کشاورزی بوده و تنظیم آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌ها و سایر مقررات باید در چهارچوب و برابر قانون نظام صنفی کشور باشد که در این راستا، وزارت جهاد کشاورزی اقدام به تنظیم پیش نویس آیین‌نامه اجرایی نظام صنفی کشاورزی نمود و این آیین‌نامه طی شماره 40260/ت34274ک مورخ 20/3/1387 به تصویب هیات وزیران رسید و اصلاحیه آن نیز طی شماره 130470/ت49235ه مورخ 1397/10/4 به تصویب هیات وزیران رسید ولی آیین‌نامه‌ها با قانون نظام صنفی کشور مغایرت داشته و واجد شرایط ابطال و اصلاح می‌باشد که در ادامه ذکر می‌گردد: 1 در بند (ه) ماده 1 آیین‌نامه اجرایی مصوب 1397/10/4 هیات وزیران برای تشکیل اتحادیه‌های صنفی کشاورزی شرکت تاییدیه وزارت جهاد کشاورزی را لحاظ کرده است. حال آنکه در ماده 7 قانون نظام صنفی کشور مصوب 1392، چنین شرطی توسط قانون‌گذار تعیین نشده است. 2 در ماده 8 اصلاحیه آیین‌نامه اجرایی مصوب 1397/10/4 و ماده 24 آیین‌نامه اجرایی نظام صنفی کشور مصوب 20/3/1387 صدور حکم انتصاب رئیس هیات رئیسه برای اتاق اصناف کشاورزی کشور و رئیس شورای مرکزی نظام صنفی کشاورزی کشور را از اختیارات وزیر جهاد کشاورزی عنوان نموده است. حال آن که مطابق ماده 44 قانون نظام صنفی کشور، رئیس، نائب رئیس و دبیر و خزانه دار اتاق اصناف کشاورزی ایران توسط هیات رئیسه اتاق انتخاب می‌شوند و شرط دیگری از جمله انتصاب و یا تنفیذ و یا انتخاب را برای وزیر قید ننموده است. لذا ابطال مواد مذکور مورد تقاضا می‌باشد." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر می‌باشد: "آیین‌نامه اجرایی نظام صنفی کارهای کشاورزی و منابع طبیعی (موضوع تصویب نامه شماره 130740/ت49235ه 1397/10/4 ) هیات وزیران در جلسه 25/9/1397 به پیشنهاد شماره 5840/020 مورخ 29/2/1392 وزارت جهاد کشاورزی و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تصویب کرد: آیین‌نامه اجرایی نظام صنفی کارهای کشاورزی و منابع طبیعی، موضوع تصویب نامه شماره 40260/ت34274ک مورخ 20/3/1387 به شرح زیر اصلاح می‌شود: 1 ماده 1 به شرح زیر اصلاح می‌شود: ....... ه) اتحادیه صنفی کشاورزی: مجموعه‌ای از اشخاص حقیقی و حقوقی موضوع بندهای (ب) و (ج) این ماده که پس از تایید وزارت جهاد کشاورزی رسمیت یافته و در چهارچوب مواد 584 و 585 قانون تجارت به ثبت می‌رسند و دارای شخصیت حقوقی غیردولتی می‌باشند. ....... ماده8 هیات رئیسه منتخب ظرف پانزده روز پس از انتخابات تشکیل جلسه می‌دهد و از میان اعضای غیردولتی یک نفر را به عنوان رئیس انتخاب و برای صدور حکم به وزیر جهاد کشاورزی معرفی می‌کند. همچنین در این جلسه دو نایب رئیس (اول و دوم)، یک دبیر و یک خزانه دار انتخاب می‌شوند. معاون اول رئیس جمهور" در پاسخ به شکایت مذکور، معاون امور حقوقی دولت (حوزه معاونت حقوقی رئیس جمهور) به موجب لایحه شماره 48989/46692 29/3/1401 ، متن نامه شماره 75659/270/1400 20/11/1400 وزارت جهاد کشاورزی را ارسال کرده است که به قرار زیر می‌باشد: "در خصوص بند (ه) ماده 1 آیین‌نامه اجرایی، طبق مفاد مندرج در تبصره 1 ماده 21 قانون نظام صنفی کشور اتحادیه پس از ثبت در وزارت صنعت، معدن و تجارت به عنوان متولی حاکمیتی رسمیت می‌یابد. با توجه به تولی گری وزارت جهاد کشاورزی در حوزه نظام صنفی کشاورزی، مرجع تایید ساختار نظام کشاورزی شامل، اتحادیه صنفی کشاورزی و اتاق‌های اصناف کشاورزی شهرستان و ایران، وزارت جهاد کشاورزی تعیین شده است. از طرفی به لحاظ تغییر در قوانین تجارت و ثبت شرکت‌ها و الزام اشخاص حقوقی به داشتن شناسنامه ملی، موضوع ثبت ساختار نظام صنفی مواد (584 و 585) قانون تجارت تحت عنوان شخصیت حقوقی غیردولتی ثبت می‌شوند. این موضوع برای ثبت اتحادیه‌ها و اتاق‌های اصناف قانون نظام صنفی کشور بر اساس تفاهم‌نامه مشترک با اداره کل ثبت شرکت‌ها و موسسات غیرتجاری به جهت عدم پیش‌بینی ثبت در قانون نظام صنفی کشور اجرایی شده است. همچنین مرجع تصویب اساسنامه اتحادیه و 27 مورد آیین‌نامه و 8 مورد دستورالعمل مصرح در قانون نظام صنفی کشور هیات عالی نظارت و وزیر صنعت، معدن و تجارت می‌باشد. فرآیند اجرایی اصلاحیه آیین‌نامه اجرایی و استقرار ساختار جدید نظام صنفی کشاورزی با توجه به لزوم ایجاد تغییرات در ساختار مدیریتی نظام صنفی کشاورزی موجود در سطوح استان و کشور این مهم در حین اجرا با مقاومت معدودی از اعضاء که خواستار حفظ وضع موجود و مخالفت با هرگونه تغییر و تحول ساختاری و تشکیل اتحادیه‌های صنفی و اتاق‌های اصناف کشاورزی می‌باشد مواجه شده که در عمل موجب بروز مشکلاتی در روند استقرار گردیده است. مرجع صدور حکم انتصاب رئیس اتاق اصناف کشاورزی مندرج در ماده 8 آیین‌نامه اجرایی در قوانین مختلف مرتبط و با ساختارهای صنفی و حرفه‌ای از قبیل سازمان نظام پزشکی، مهندسی ساختمان، رایانه، مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی، دامپزشکی و ... توسط رئیس جمهور و یا وزرای مربوط صورت می‌پذیرد. لذا هیچ‌گونه مغایرتی با قوانین بالادستی ندارد." پرونده در اجرای بند (ب) ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری به هیات تخصصی صنایع و بازرگانی ارجاع و این هیات به موجب دادنامه شماره 140231390001327040 24/5/1402 ، تبصره 2 بند (و) ماده 1 و مواد 3، 26 و 27 آیین‌نامه اجرایی نظام صنفی کارهای کشاورزی و منابع طبیعی را خلاف قانون و خارج از حدود اختیار تشخیص نداد و رای به رد شکایت صادر کرد. رای مذکور به علت عدم اعتراض از سوی رئیس یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری، قطعیت یافت. «رسیدگی به سایر خواسته‌های شاکی در دستور کار هیات عمومی قرار گرفت.» هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1402/7/25 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی الف. براساس ماده 7 قانون نظام صنفی کشور مصوب سال 1382: «اتحادیه، شخصیتی حقوقی است که از افراد یک یا چند صنف که دارای فعالیت یکسان یا مشابه‌اند، برای انجام دادن وظایف و مسئولیت‌های مقرر در این قانون تشکیل می‌گردد» و به موجب ماده 21 همین قانون: «در هر شهرستان که واحدهای صنفی با فعالیت‌های شغلی مشابه یا همگن وجود داشته باشد، افراد صنفی با رعایت این قانون مبادرت به تشکیل اتحادیه می‌کنند.» نظر به اینکه در موازین قانونی مذکور، حکمی درخصوص لزوم تایید تشکیل اتحادیه‌های صنفی توسط نهادها یا مقاماتی خاص مقرر نشده است، بنابراین حکم مقرر در بند (ه) ماده 1 آیین‌نامه اجرایی نظام صنفی کارهای کشاورزی و منابع طبیعی (موضوع تصویب نامه شماره 130740/ت 49235 ه مورخ 1397/10/4 هیات وزیران) که براساس آن رسمیت یافتن اتحادیه صنفی کشاورزی منوط به تایید وزارت جهاد کشاورزی شده، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود. ب. براساس ماده 44 قانون نظام صنفی کشور (اصلاحی مصوب 12/6/1392 ): «ظرف پانزده روز پس از انتخاب هیات رئیسه اتاق اصناف ایران، این هیات تشکیل جلسه می‌دهد و از میان خود یک نفر رئیس، دو نفر نایب رئیس (اول و دوم)، یک نفر دبیر و یک نفر خزانه دار انتخاب می‌کند...» نظر به اینکه در ماده مذکور، صلاحیتی برای نهادها و مقامات مختلف درخصوص صدور حکم برای اعضای هیات رئیسه اتاق اصناف پیش‌بینی نشده است، بنابراین حکم مقرر در ماده 8 آیین‌نامه اجرایی نظام صنفی کارهای کشاورزی و منابع طبیعی (موضوع تصویب نامه شماره 130740/ت 49235 ه مورخ 1397/10/4 هیات وزیران) که براساس آن مقرر شده است هیات رئیسه منتخب اتاق اصناف کشاورزی ایران ظرف پانزده روز پس از انتخابات تشکیل جلسه می‌دهد و از میان اعضای غیردولتی یک نفر را به عنوان رئیس انتخاب و برای صدور حکم به وزیر جهاد کشاورزی معرفی می‌کند، از جهت پیش‌بینی صلاحیت صدور حکم رئیس هیات رئیسه اتاق اصناف کشاورزی ایران برای وزیر جهاد کشاورزی، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 10/2/1402 ) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری حکمتعلی مظفری