رای شماره 1572783 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال بند 2 تحت عنوان بهای خدمات توسعه و نگهداری فضای سبز واحدهای مسکونی و تجاری، بند 7 تحت عنوان بهای آماده‌سازی زمین و بند 9 تحت عنوان بهای خدمات استفاده از ساختمان‌های احداثی در کاربری‌های غیر مرتبط از تعرفه عوارض و بهای خدمات سال 1401 شهرداری بهاباد

شماره 0105386 – 1402/7/1 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه 140231390001572783 مورخ 21/6/1402 با موضوع :«الف: بند 2 تعرفه عوارض محلی سال 1401 شهرداری شهر بهاباد تحت عنوان بهای خدمات توسعه و نگهداری فضای سبز واحدهایمسکونی و تجاری از تاریخ تصویب ابطال شد. ب: بند 7 تعرفه عوارض محلی سال 1401 شهرداری شهر بهاباد تحت عنوان بهای آماده‌سازی زمین از تاریخ تصویب ابطال شد. ج: بند 9 تعرفه عوارض محلی سال 1401 شهرداری شهر بهاباد تحت عنوان بهای خدمات استفاده از ساختمان‌های احداثی در کاربری‌های غیرمرتبط از تاریخ تصویب ابطال شد.» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیر کل هیات عمومی و هیات‌های تخصصی دیوان عدالت اداری – یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 1402/6/21 شماره دادنامه: 140231390001572783 شماره پرونده: 0105386 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: آقای یاشار یزدانی با وکالت آقای محمدرضا یزدانی طرف شکایت: شورای اسلامی شهر بهاباد موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند 2 تحت عنوان بهای خدمات توسعه و نگهداری فضای سبز واحدهای مسکونی و تجاری، بند 7 تحت عنوان بهای آماده‌سازی زمین و بند 9 تحت عنوان بهای خدمات استفاده از ساختمان‌های احداثی در کاربری‌های غیر مرتبط از تعرفه عوارض و بهای خدمات سال 1401 شهرداری بهاباد گردش کار: آقای محمدرضا یزدانی به وکالت از آقای یاشار یزدانی به موجب دادخواستی ابطال بند 2 تحت عنوان بهای خدمات توسعه و نگهداری فضای سبز واحدهای مسکونی و تجاری، بند 7 تحت عنوان بهای خدمات آماده‌سازی زمین، بند 9 تحت عنوان بهای خدمات استفاده از ساختمان‌های احداثی در کاربری‌های غیر مرتبط و بند 18 تحت عنوان عوارض نصب آنتن‌ها و دکل‌های مخابراتی تعرفه عوارض و بهای خدمات سال 1401مصوب شورای اسلامی شهر بهاباد را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به‌طور خلاصه اعلام کرده است که: "در خصوص بند 2 (بهای خدمات توسعه و نگهداری فضای سبز واحدهای مسکونی و تجاری): هر چند در بند 16 ماده 80 قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مصوب سال 1375 با اصلاحات بعدی، تعیین نرخ و میزان عوارض از اختیارات شوراهای اسلامی شهر ذکر شده است، لکن طبق بند (الف) ماده 174 قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک سیاست کلی، کاهش نرخ عوارض صدور پروانه ساختمانی در کاربری‌های مختلف مورد تاکید قرار گرفته اما در قوانین مرتبط با فضای سبز از جمله قانون گسترش فضای سبز شهرها و اصلاحیه‌های بعدی آن، عوارض فضای سبز شهری پیش‌بینی نشده است. در خصوص بند 7 (بهای خدمات آماده‌سازی زمین): طبق بند 1 ماده 55 قانون شهرداری‌ها ایجاد خیابان‌ها، کوچه‌ها، میدان‌ها، باغ‌های عمومی و مجاری آب و توسعه معابر در حدود مقررات موضوعه از وظایف شهرداری‌ها بوده و در قوانین فقط در تبصره 3 ماده واحده قانون تعیین وضعیت اراضی و املاک واقع در طرح‌های دولتی و شهرداری‌ها تنها در هنگام تقاضای ورود به محدوده و استفاده از امکانات شهری هزینه آماده‌سازی بر عهده مالکین بوده و لاغیر که در این خصوص نیز آراء مکرری از سوی هیات عمومی در ابطال مصوبات مشابه صادر گردیده است. در خصوص بند 9 (بهای خدمات استفاده از ساختمان‌های احداثی در کاربری‌های غیر مرتبط): با عنایت به ضمانت اجراء تعیین شده درخصوص تخلفات ساختمانی به موجب بند 24 ماده 55 و تبصره‌های ماده 100 قانون شهرداری وضع عوارض توسط شورای اسلامی در این خصوص خارج از صلاحیت شورای اسلامی می‌باشد. به موجب ماده 5 اصلاحی قانون تاسیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران مصوب 1351 بررسی و تصویب طرح‌های تفصیلی و تغییرات آن در هر استان به عهده کمیسیون ماده 5 قانون یاد شده می‌باشد. هیات عمومی دیوان عدالت اداری در موارد مشابه از جمله رای شماره 218 1387/4/9 و 400 الی 401 1395/6/9 حکم به ابطال اخذ عوارض بابت تغییر کاربری توسط شوراهای اسلامی صادر نموده است. لذا ابطال مصوبات مورد شکایت از تاریخ تصویب مورد استدعاست." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است: "تعرفه عوارض و بهای خدمات شهرداری بهاباد برای اجراء در سال 1401 2 بهای خدمات توسعه و نگهداری فضای سبز واحدهای مسکونی و تجاری توضیحات: 1 مساجد و حسینیه‌ها که صرفا استفاده مذهبی از آن‌ها می‌شود از پرداخت بهای خدمات توسعه و نگهداری فضای سبز معاف می‌باشند. 2 از ساختمان‌های بدون پروانه و مازاد بر پروانه، در زمان صدور گواهی عدم خلافی و پایانکار، بهای خدمات موضوع این ردیف اخذ خواهد شد. به علت عدم انجام ممیزی، بهای خدمات توسعه و نگهداری فضای سبز واحدهای مسکونی به صورت سالیانه مبلغ 450/000 ریال (چهارصد و پنجاه هزار ریال) واحدهای تجاری به صورت سالیانه مبلغ 600/000 ریال (ششصد هزار ریال) منظور می‌شود. 7 بهای خدمات آماده‌سازی زمین توضیح: ماده 96 قانون شهرداری‌ها معابر عمومی، میدان‌ها، پیاده‌روها و خیابان‌های سطح شهر را که مورد استفاده عموم است ملک عمومی محسوب نموده و بر مالکیت شهرداری به این‌گونه املاک تاکید شده و در همین راستا شهرداری طی سال‌های گذشته از طریق تملک و خرید اراضی، هزینه‌های بسیار گزافی را متحمل شده و در اجرای طرح‌ها و خدمات ارائه شده برای املاک در معابر، ارزش افزوده ایجاد شده لذا به منظور تامین بخشی از هزینه‌های انجام شده توسط شهرداری، خدمات آماده‌سازی زمین وصول می‌گردد. بهای خدمات آماده‌سازی زمین مسکونی (ریال): 7 p × عرصه بهای خدمات آماده‌سازی زمین تجاری، اداری، صنعتی و سایر (ریال): p 9 × عرصه تبصره حداقل p برای کلیه واحدهای تجاری در خیابان امام خمینی از میدان پرستار تا میدان شهدا (تقاطع خیابان شهید بهشتی) برابر با 30/000 ریال (سی هزار ریال) و از میدان شهدا (تقاطع خیابان شهیدبهشتی) تا تقاطع کوچه شهدای امینی پور برابر با 28/000 (بیست و هشت هزار ریال) و از تقاطع کوچه شهدای امینی پور تا میدان جانباز برابر با 25/000(بیست و پنج هزار ریال)و از میدان جانباز تا انتهای بلوار شهید جلیلی برابر با 22/000 ریال (بیست و دو هزار ریال) و در مابقی معابر شهر برابر با 20/000 ریال (بیست هزار ریال) می‌باشد. مسکونی ویلایی برابر با 7/500 ریال (هفت و پانصد هزار ریال)، دفاتر تجاری و کار و صنعتی، هتل و مهمانپذیر، سیاحتی، فرهنگی، آموزشی و ورزشی، درمانی، تجهیزات و تاسیسات شهری برابر با 15/000 ریال (پانزده هزار ریال) و ادارات دولتی و آپارتمان‌های مسکونی برابر با 15/000 ریال (پانزده هزار ریال) می‌باشد. 9 بهای خدمات استفاده از ساختمان‌های احداثی در کاربری‌های غیر مرتبط توضیحات: 1 بهای خدمات این ردیف به صورت سالیانه (سال تقویمی) است و مشمول املاک با کاربری غیرتجاری می‌باشد و در زمان مطالبه شهرداری و یا هنگام صدور هرنوع گواهی برای مالک و یا مستاجر دریافت می‌گردد. این بهای خدمات مشمول ساختمان‌هایی که دارای پروانه مربوطه نمی‌شود. اخذ بهای خدمات توسط شهرداری هیچ‌گونه امتیازی برای ملک محسوب نمی‌شود و در صورت درخواست تغییر کاربری طبق مقررات اقدام خواهد شد. 2 در خصوص مواردی که درخواست مجوز از شهرداری جهت فعالیت به صورت موقت (تا پایان سال تقویمی) می‌شود صدور مجوز با اخذ استعلام از اداره اماکن و رضایت مالکین مجاور صورت می‌گیرد. 3 در صورتی که محل کسب دایر باشد و نارضایتی و یا مخالفتی از طرف مالکین مجاور با ادامه فعالیت مطرح نشده باشد، شهرداری با وصول بهای خدمات مزبور، مانع ادامه فعالیت نخواهد شد. 4 در صورتی که محل کسب دایر باشد و مزاحمت برای مالکین مجاور ایجاد شده باشد، جهت رفع مزاحمت، شهرداری به استناد تبصره ذیل بند 24 ماده 55 قانون شهرداری‌ها اقدام به ارجاع پرونده به کمیسیون ماده صد می‌نماید. 5 ساختمان‌های متعلق به مساجد و حسینیه‌ها که وقف آن‌ها می‌باشند و همچنین ساختمان موسسات قرآنی معتبر و مکتب‌خانه‌ها که در آن‌ها آموزش قرآن داده می‌شود از پرداخت بهای خدمات کاربری غیر مرتبط معاف می‌باشند. 6 آموزشگاه‌های خیاطی زنانه، آرایشگری زنانه، قالی‌بافی و مشاغل خانگی که توسط سازمان فنی و حرفه‌ای به عنوان مشاغل خانگی شناخته می‌شوند از پرداخت بهای خدمات کاربری غیر مرتبط معاف می‌باشند. 7 باشگاه‌های ورزشی با مجوز و با تایید اداره کل تربیت بدنی از پرداخت بهای خدمات کاربری غیر مرتبط معاف می‌گردند. بهای خدمات استفاده از ساختمان‌های احداثی در کاربری‌های غیر مرتبط: به ازای هر متر مربع مساحت زیربنا برابر p و حداقل p برابر با 17/000 ریال (هفده هزار ریال) می‌باشد. شورای اسلامی شهر بهاباد" علی‌رغم ارسال و ابلاغ نسخه دوم دادخواست و ضمائم آن برای طرف شکایت تا زمان رسیدگی به پرونده پاسخی واصل نشده است. در اجرای ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری پرونده به هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری ارجاع می‌شود و هیات مذکور بهموجب دادنامه شماره 140231390001178808 مورخ 1402/5/9 بند 18 تحت عنوان عوارض نصب آنتن‌ها و دکل‌های مخابراتی تعرفه عوارض و بهای خدمات سال 1401 مصوب شورای اسلامی شهر بهاباد را قابل ابطال تشخیص نداد و رای به رد شکایت صادر کرد. رای مذکور به دلیل عدم اعتراض از سوی رئیس و یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری قطعیت یافت. «رسیدگی به ابطال بند 2 تحت عنوان بهای خدمات توسعه و نگهداری فضای سبز واحدهای مسکونی و تجاری، بند 7 تحت عنوان بهای خدمات آماده‌سازی زمین و بند 9 تحت عنوان بهای خدمات استفاده از ساختمانهای احداثی در کاربری‌های غیر مرتبط تعرفه عوارض و بهای خدمات سال 1401 مصوب شورای اسلامی شهر بهاباد در دستور کار هیات عمومی قرار گرفت.» هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1402/6/21 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی الف. هرچند براساس بند 16 ماده 80 قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مصوب سال 1375 با اصلاحات بعدی تعیین نوع و میزان عوارض از اختیارات شوراهای اسلامی شهر است، ولی با توجه به اینکه در قوانین مرتبط با فضای سبز از جمله قانون حفظ و گسترش فضای سبز در شهرها و اصلاحیه‌های بعدی آن عوارض فضای سبز پیش‌بینی نشده و در آرای مختلف هیات عمومی دیوان عدالت اداری از جمله رای اخیرالصدور شماره 140231390000312076 مورخ 1402/2/12 این هیات نیز وضع عوارض برای فضای سبز مغایر با قانون و خارج از حدود اختیار تشخیص و ابطال شده است، بنابراین بند 2 تعرفه عوارض محلی سال 1401 شهرداری بهاباد که تحت عنوان بهای خدمات توسعه و نگهداری فضای سبز واحدهای مسکونی و تجاری به تصویب شورای اسلامی این شهر رسیده، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار است و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 از تاریخ تصویب ابطال می‌شود. ب. براساس بند 1 ماده 55 قانون شهرداری، ایجاد خیابانها، کوچه‌ها، میدانها، باغهای عمومی و مجاری آب و توسعه معابر در حدود مقررات موضوعه از وظایف شهرداریها است و در قوانین حاکم نیز فقط در تبصره 4 ماده واحده قانون تعیین وضعیت اراضی و املاک واقع در طرحهای دولتی و شهرداریها مصوب سال 1367، در هنگام تقاضای ورود به محدوده و استفاده از امکانات شهری، هزینه آماده‌سازی به عهده مالکین گذاشته شده است. بنا به مراتب فوق که در آرای شماره 468 مورخ 1399/3/27 و شماره 1145 مورخ 1399/9/25 هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیز منعکس شده، بند 7 تعرفه عوارض سال 1401 شهرداری بهاباد که تحت عنوان بهای آماده‌سازی زمین به تصویب شورای اسلامی این شهر رسیده، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار است و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 از تاریخ تصویب ابطال می‌شود. ج . براساس بند 24 ماده 55 قانون شهرداری (الحاقی مصوب 1352/5/17) : «شهرداری در شهرهایی که نقشه جامع شهر تهیه شده مکلّف است طبق ضوابط مذکور در پروانه‌های ساختمانی نوع استفاده از ساختمان را قید کند و در صورتی که برخلاف مندرجات پروانه ساختمانی در منطقه غیرتجاری، محل کسب یا پیشه یا تجارت دایر شود، شهرداری مورد را در کمیسیون مقرر در تبصره 1 ماده 100 مطرح می‌نماید...» بنابراین سازوکار قانونی برخورد با دایر کردن کسب یا پیشه یا تجارتی که برخلاف مندرجات پروانه ساختمانی در منطقه غیرتجاری باشد، در بند قانونی مذکور بیان شده و اعطاء مجوز برخلاف کاربری و اخذ وجه در قبال آن مغایر با حکم مقرر در بند 24 ماده 55 و ماده 100 قانون شهرداری است و در آرای متعدد هیات عمومی دیوان عدالت اداری از جمله آرای شماره 489 مورخ 1396/5/24 و شماره 85 مورخ 1396/2/12 این هیات نیز اخذ عوارض سالیانه بهره‌برداری موقت از ساختمانها مغایر با قانون و خارج از حدود اختیار تشخیص و ابطال شده است. بنا به مراتب فوق، بند 9 تعرفه عوارض محلی سال 1401 شهرداری بهاباد که تحت عنوان بهای خدمات استفاده از ساختمانهای احداثی در کاربریهای غیرمرتبط به تصویب شورای اسلامی این شهر رسیده، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار است و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 از تاریخ تصویب ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/2/10) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری حکمتعلی مظفری