رای شماره 1399894 هیئت عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: ابطال تبصره 2 ذیل موضوع 1 مصوبه نود و نهمین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصّصی مورخ 1402/5/17 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

شماره0207584 - 1404/6/22 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیئت عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه 140431390001399894 مورخ 1404/6/11 مبنی بر: تبصره 2 ذیل موضوع 1 مصوبه نود و نهمین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصصی مورخ 1402/5/17 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی که بر اساس آن مقرر شده است انصراف از تحصیل پذیرفته شدگان آزمون پذیرش دستیار تخصصی در هر مرحله و یا عدم ثبت نام مشمول پرداخت غرامت تحصیلی خواهند بود ، ابطال شد جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد . مدیرکل هیئت عمومی و هیئت‌های تخصصی دیوان عدالت اداری یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 1404/6/11 شماره دادنامه: 140431390001399894 شماره پرونده: 0207584 مرجع رسیدگی : هیئت عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : آقای هاشم سرمدی طرف شکایت : وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موضوع شکایت و خواسته : ابطال تبصره 2 ذیل موضوع 1 مصوبه نود و نهمین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصّصی مورخ 1402/5/17 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی گردش کار : شاکی به موجب دادخواستی ابطال تبصره 2 ذیل موضوع 1 مصوبه نود و نهمین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصّصی مورخ 1402/5/17 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به‌طور خلاصه اعلام کرده است که : " اینجانب پذیرفته شده آزمون پذیرش دستیار تخصّصی 1402 در رشته بیهوشی دانشگاه تهران سهمیه آزاد می‌باشم و به سبب استنکاف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی تهران از دادنامه 140009970905812134 [مورخ 1400/7/20] هیئت عمومی دیوان عدالت اداری مبنی بر ابطال اخذ تعهّد از ضامنین استخدام رسمی/پیمانی/تودیع وثیقه ملکی پس از بیش از 3 ماه تحصیل در رشته بیهوشی، از ادامه تحصیل بازماندم. لازم به ذکر است که به سبب عدم امکان تودیع تعهّد دوره دستیاری به سبب استنکاف فوق الذکر، دانشگاه تهران از اختصاص شماره دانشجویی و پرداخت حق الزحمه دوران دستیاری به اینجانب خودداری نمود . شورای آموزش پزشکی و تخصّصی در مصوبه نود و نهمین نشست خود مورخ 1402/5/17 در تبصره 2 ذیل موضوع 1، دستیاران انصرافی در هر مرحله و دستیارانی که پس از قبولی در آزمون پذیرش دستیار تخصّصی ثبت نام ننمایند را ملزم به پرداخت غرامت نموده و این مصوبه ملاک عمل وزارت بهداشت می‌باشد . در راستای روشن‌سازی موضوع موارد زیر را به نظر جنابعالی می‌رسانم : اولا، در هیچ یک از بندهای 7 گانه ماده 1 قانون تشکیل شورای آموزش پزشکی و تخصّصی رشته‌های پزشکی مصوّب سال 1352 مجوّزی برای ملزم نمودن دستیاران تخصّصی به پرداخت غرامت به سبب انصراف از تحصیل یا عدم ثبت نام استنباط نمی‌شود. بنابراین مصوبه موضوع دادخواست خارج از حدود اختیار شورای آموزش پزشکی و تخصّصی می‌باشد . ثانیا، مستند به اصل عدم صلاحیت مقام اداری، شورای آموزش پزشکی و تخصّصی بدون مجوّز قانونی نمی‌تواند عملی انجام دهد . ثالثا، کلّیه دریافت‌ها و پرداخت‌های وزارتخانه‌ها، ادارات و سازمان‌های دولتی باید به موجب قانون باشد . رابعا، در مورد دستیاران تخصّصی قبول شده با سهمیه آزاد، مستند به لایحه قانونی اصلاح مواد هفت و هشت قانون تامین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوّب سال 1358 و تبصره سوم ماده یک آیین‌نامه اجرایی تبصره ماده 7 موضوع لایحه قانونی اصلاح مواد 7 و 8 قانون تامین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوّب 1359، با توجه به برابر بودن طول مدّت تعهّد دستیاری تخصّصی با طول مدّت دوره آموزشی دستیاری، هر یک روز تحصیل یک دستیار تخصّصی برابر با یک روز خدمت وی برای دولت است. لذا در صورت قطع شدن دوره دستیاری در هر زمان و به هر دلیل، دستیار تخصّصی خدمات دولتی موظّف را تا آن زمان انجام داده است. لذا اخذ جریمه از دستیار تخصّصی به سبب انصراف از تحصیل یا عدم ثبت نام خلاف قانون بوده و همچنین مصداق «دارا شدن بلاوجه» است . مآلا اخذ هرگونه غرامت پس از انصراف یا عدم ثبت نام دستیار تخصّصی مصداق داراشدن بلاوجه است و در فرضی که وزارت بهداشت مدّعی ورود خسارت ناشی از انصراف یا عدم ثبت نام دستیار تخصّصی بوده، می‌بایست مبادرت به طرح دعوای مسئولیت مدنی در مراجع صالحه قضایی نماید و راسا نمی‌تواند دستیار تخصّصی را ملزم به پرداخت غرامت کند . النهایه با توجه به موارد فوق ابطال تبصره 2 ذیل موضوع 1 مصوبه نود و نهمین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصّصی مورخ 1402/5/17 مورد استدعا است ." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است : " نود و نهمین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصّصی مورخ 1402/5/17 موضوع 1 : تبصره‌های الحاقی ذیل ماده 28 مصوبات چهل و هفتمین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصّصی در خصوص دستیاران انصرافی : ....................... تبصره 2 : تبصره الحاقی به موضوع 11 هفتاد و سومین نشست شورا و ماده 27 آیین‌نامه دستیاری مصوّب در چهل و هفتمین نشست شورا : انصراف از تحصیل پذیرفته شدگان آزمون پذیرش دستیار تخصّصی در هر مرحله و یا عدم ثبت نام، مشمول پرداخت غرامت تحصیلی خواهند بود . مقرّر گردید نحوه میزان و محاسبه غرامت تحصیلی و هزینه‌های انصراف براساس محاسبات سازمان برنامه و بودجه کشور انجام و پس از اعلام نظر معاونت‌های آموزشی و حقوقی، نهایی و ابلاغ می‌گردد . موارد فوق مورد تایید است. معاون آموزشی و دبیر شورای آموزش پزشکی و تخصّصی مشاور دبیر شورای آموزش پزشکی و تخصّصی رای صادره نود و نهمین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصّصی مورخ 1402/5/17 در مورد موضوع یک به شرح فوق صحیح است، به واحدهای مجری ابلاغ شود. وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و رئیس شورای آموزش پزشکی و تخصّصی " در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره 4170/107 مورخ 1402/12/8 توضیحاتی داده است که خلاصه آن به قرار زیر است : " وفق قانون تشکیلات و وظایف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوّب سال 1367 تدوین و ارائه سیاست‌ها، تعیین خط مشی‌ها و نیز برنامه‌ریزی برای فعالیت‌های مربوط به تربیت نیروی انسانی گروه پزشکی و تامین بهداشت عمومی و ارتقاء سطح آن از طریق اجرای برنامه‌های بهداشتی و برنامه‌ریزی به منظور توزیع متناسب و عادلانه نیروی انسانی و سایر امکانات (آموزش پزشکی و تسهیلات بهداشتی درمانی) کشور با تاکید اولویت برنامه‌های بهداشتی و رفع نیاز مناطق محروم و نیازمند، بر عهده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی می‌باشد . همچنین برابر بند 71 سیاست‌های کلّی سلامت نیز تولیت نظام سلامت بر عهده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی قرار گرفته است . به موجب قانون تشکیل شورای آموزش پزشکی و تخصّصی رشته‌های پزشکی مصوّب سال 1352 تمامی اختیارات پذیرش دستیار تخصّصی بر عهده شورایی به نام شورای آموزش پزشکی و تخصّصی قرار گرفته است و شورای مذکور با توجه به اختیارات حاصله نسبت به تنظیم آیین‌نامه حاوی کلّیه ضوابط و مقرّرات تحصیل در مقطع تخصّص اقدام نموده است . شایان ذکر است صدور رای دیوان عدالت اداری دائر بر ابطال تصمیم شورای آموزش پزشکی و تخصّصی دائر بر محرومیت یک ساله برای عدم مراجعه/انصراف دستیاران تخصّصی، موجب افزایش قابل توجه دستیاران انصرافی برای قبولی در رشته‌های با درآمد بالا و کشیک‌های کمتر در دانشگاه‌های مادر گردید و عملا رشته‌های مورد نیاز کشور (رشته‌هایی که علی رغم کارایی و نیاز کشور به این رشته‌ها نسبت به رشته‌های پر درآمد با کشیک کمتر تقاضای کمتری برای قبولی دارد) بدون متقاضی باقی مانده و بخش‌های درمانی بیمارستان‌ها خالی مانده است . با بررسی‌های انجام شده، پیامدهای منفی اجرای این رای کاملا مشهود بود، به این صورت که تعداد منصرفین از تحصیل در دو سال اخیر افزایش چشم‌گیری داشته و خارج شدن 4/1 از نیروهایی که به عنوان کادر درمانی بیمارستان‌های سراسر کشور هستند، باعث ایجاد معضلات عدیده‌ای در ارائه خدمات سلامت بالاخص در شهرهای محروم تر گردید. مضافا به این که صدور مجوّز برای اجازه انتخاب رشته/ محل به پذیرفته شدگان مرحله اصلی که اکثر ایشان به دلیل عدم قبولی در رشته/ محل‌های پر درآمد و بدون کشیک انصراف داده و یا ثبت نام ننموده‌اند، عامل دیگری جهت تمایل بیشتر دستیاران به انصراف از تحصیل و در نتیجه خالی ماندن ظرفیت‌های درمانی کشور شد . بنابراین با توجه به مراتب فوق و رقابت تنگاتنگی که در ورود افراد به اکثر رشته‌ها در مقطع دستیاری وجود دارد، وزارت بهداشت در کنار اجرای قوانینی که در نهادهای بالادستی مصوّب شده، به دنبال اتّخاذ روش‌هایی است تا شایسته ترین افراد وارد نظام آموزش عالی سلامت کشور شوند. در راستای کاهش نرخ انصراف از پذیرش دستیار تخصّصی پزشکی و همچنین جلوگیری از تضییع امکان قبولی سایر متقاضیان پذیرش در دوره دستیاری و .... تمهیداتی در این خصوص پیش‌بینی شد که از آن جمله اخذ غرامت از دستیاران است . با توجه به این که پذیرفته شدگان به شرط خدمت در مناطق مورد نیاز این وزارتخانه پذیرفته می‌شوند، انصراف ایشان نه تنها موجب مختل شدن در بخش‌های آموزشی کشور می‌گردد، بلکه کشور را در تامین نیرو در مناطق محروم و مورد نیاز با مشکل مواجه می‌نماید. بنابراین انصراف از تحصیل دستیاران موجب اختلال در امر سلامت کشور می‌باشد. مضافا به این که موجب تضییع حقوق سایر داوطلبان نیز می‌گردد که غرامت مذکور برای این وارد پیش‌بینی شده است . پیرامون ادعای شاکی در خصوص این که به دلیل عدم تودیع سند تعهّد مجبور به انصراف شده است نیز علی رغم این که موضوع ارتباطی به خواسته وی ندارد، شایان ذکر است اولا وی هیچ دلیل و مستندی برای اثبات ادّعای خود ارائه ننموده است. ثانیا: تاکنون هیچ دستیاری به جهت عدم تودیع ضمانت ملزم و مجبور به انصراف از تحصیل نشده است . از طرفی به موجب بند 7 مصوّب جلسات 429430 مورخ 1377/7/21 و 1377/1/5 شورای عالی انقلاب فرهنگی، هر وزارتخانه (وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و وزارت علوم، تحقیقات و فنّاوری) حسب نیاز و تشخیص خود اجازه یافته است درباره اخذ تعهّد خدمت یا لغو تعهّد دانشجویان تصمیم‌گیری کند . دیوان عدالت اداری نیز در آراء متعدّدی اخذ تعهّد از دستیاران دوره‌های تخصّص و فوق تخصّص و تعیین میزان این تعهّدات از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و شورای آموزش پزشکی و تخصّصی را مورد تایید قرار داده است. بر این اساس و با عنایت به این که تمامی اقدامات در خصوص پرونده حاضر وفق ضوابط و مقرّرات به عمل آمده است، صدور رای به رد شکایت مطروحه مورد تقاضا است ." هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/6/11 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیئت عمومی با توجه به صلاحیت‌های تعیین شده در ماده 1 قانون تشکیل شورای آموزش پزشکی و تخصّصی رشته‌های پزشکی مصوّب سال 1352 برای شورای مزبور، تعیین غرامت تحصیلی از صلاحیت‌های شورای یادشده نیست و لذا تبصره 2 ذیل موضوع 1 مصوبه نود و نهمین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصّصی مورخ 1402/5/17 که براساس آن مقرّر شده است انصراف از تحصیل پذیرفته شدگان آزمون پذیرش دستیار تخصّصی در هر مرحله و یا عدم ثبت نام مشمول پرداخت غرامت تحصیلی خواهند بود، خارج از حدود اختیار مرجع تصویب‌کننده آن بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/2/10) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است . رئیس هیئت عمومی دیوان عدالت اداری احمدرضا عابدی