رای شماره 1889279 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: ابطال تبصره 2 ماده 19 و تبصره 2 ماده 28 آیین‌نامه دوره‌های تحصیلی کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (ویژه دانشگاه‌های سطح 1 و 2 دولتی) موضوع ابلاغیه شماره 2/43069 مورخ 1397/3/1 وزیر علوم، تحقیقات و فناوری

شماره0204823 - 1403/8/16 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه 140331390001889279 مورخ 1403/8/8 با موضوع: «اطلاق تبصره 2 ماده 19 و تبصره 2 ماده 28 آیین‌نامه دوره‌های تحصیلی کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (ویژه دانشگاه‌های سطح 1 و 2 دولتی) موضوع ابلاغیه شماره 2/43069 مورخ 1397/3/1 وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در خصوص مدت مجاز تحصیل در دوره کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی در حد مقرر در نظریه فقهای شورای نگهبان از تاریخ تصویب ابطال شد» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد . مدیرکل هیات عمومی و هیات‌های تخصصی دیوان عدالت اداری یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 1403/8/8 شماره دادنامه: 140331390001889279 شماره پرونده: 0204823 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: آقای علیرضا دادخواه طرف شکایت: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری موضوع شکایت و خواسته: ابطال تبصره 2 ماده 19 و تبصره 2 ماده 28 آیین‌نامه دوره‌های تحصیلی کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (ویژه دانشگاه‌های سطح 1 و 2 دولتی) موضوع ابلاغیه شماره 2/43069 مورخ 1397/3/1 وزیر علوم، تحقیقات و فناوری گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال تبصره 2 ماده 19 و تبصره 2 ماده 28 آیین‌نامه دوره‌های تحصیلی کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (ویژه دانشگاه‌های سطح 1 و 2 دولتی) موضوع ابلاغیه شماره 2/43069 مورخ 1397/3/1 وزیر علوم، تحقیقات و فناوری را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به‌طور خلاصه اعلام کرده است که : " بر اساس اصل 4 قانون اساسی تبصره 2 ماده‌های 19 و 28 آیین‌نامه مصوب جلسه شماره 889 در مورخ 1396/10/30 شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی بر اساس موازین اسلامی نبوده و از آن جهت که در طلب دانش محدودیت ایجاد می‌کند و مانع گسترش علوم بوده مغایر موازین اسلام است . طبق ماده5 آیین‌نامه مصوب جلسه شماره 889 در مورخ 1396/10/30 شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی: آموزش رایگان برای هر دانشجو، در هر دوره تحصیلی صرفا یکبار امکان‌پذیر است. در صورت عدم اجازه استفاده از اموزش رایگان این امر خلاف بند 9 و 14 اصل 3 قانون اساسی بوده است؛ که تبصره 2 ماده 28 علت وجود این تناقض می‌باشد و نیز بر خلاف بند 2 6 سیاست‌های کلی علم و فناوری ابلاغی توسط رهبر انقلاب اسلامی در سال 1393 می‌باشد. (26 توزیع عادلانه فرصت‌ها و امکانات تحصیل و تحقیق در آموزش عالی در سراسر کشور) با دقت در منویات مقام معظم رهبری چنین استنباط می‌شود: (مدیران اسلامی موظفند کارکرد عدالت در کشور را ارتقا دهند و یکی از توصیه‌های مکرر معظم له تاکید بر مساله علم و پژوهش و ایجاد عدالت آموزشی در میان اقشار مختلف مردم علی‌الخصوص دانشگاه و دانشگاهیان می‌باشد و این که تبعیض در توزیع منابع عمومی به ویژه در درون دستگاه‌های حکومتی منجر به ویژه خواری و بی‌عدالتی می‌شود و به شدت ممنوع است.) تبصره 2 ماده‌های 19 و 28 آیین‌نامه مصوب جلسه شماره 889 در مورخ 1396/10/30 شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی بر خلاف قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری می‌باشد . به استناد ماده 80 قانون تشکیلات آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 و اصلاحات 1402 به دلیل این که مرجع تصویب‌کننده خارج از اختیارات قانونی خود مصوبه یا آیین‌نامه را تصویب نموده است و مصوبه یا آیین‌نامه با حکم شرعی یا مواد قانونی بالادستی مغایرت داشته است، استدعای رسیدگی و صدور حکم به ابطال موضوع شکایت را دارم ." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است : " آیین‌نامه دوره‌های تحصیلی/ کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی ) ویژه دانشگاه‌های سطح 1 و 2 دولتی ( مقدمه با استناد به قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب 1383/5/18 مجلس شورای اسلامی و در اجرای مفاد ماده 2 «سیاست‌ها و ضوابط اجرایی حاکم بر آمایش آموزش عالی در جمهوری اسلامی ایران» (موسوم به طرح آمایش) مصوب 1394/12/18 شورای عالی انقلاب فرهنگی، آیین‌نامه دوره‌های تحصیلی به شرح زیر تدوین می‌گردد. این آیین‌نامه در دوبخش عمومی و اختصاصی همراه با پیوست تعاریف، تنظیم شده است . ................................ ماده 19: مدت مجاز تحصیل در دوره کارشناسی ارشد 4 نیمسال یا 2 سال است . تبصره1: در صورتی که دانشجو در مدت مقرر دانش آموخته نشود، دانشگاه اختیار دارد مدت تحصیل وی را حداکثر تا دو نیمسال افزایش دهد . تبصره2: تحصیل همزمان دانشجوی دوره کارشناسی ارشد در کلیه شیوه‌های آموزشی و در کلیه دانشگاه‌ها (دولتی و غیردولتی) ممنوع است . ........................... ماده 28: مدت مجاز در دوره دکتری تخصصی حداقل 6 و حداکثر 8 نیمسال است و تحصیل در این دوره به صورت تمام وقت است . تبصره 1: در صورتی که دانشجو در مدت مقرر دانش آموخته نشود، دانشگاه اختیار دارد مدت تحصیل وی را حداکثر تا دو نیمسال افزایش دهد . تبصره2: تحصیل همزمان دانشجوی این دوره در همان دوره یا سایر دوره‌های تحصیلی ممنوع است. وزیر علوم، تحقیقات و فناوری " در خصوص ادعای شاکی مبنی بر مغایرت مصوبه مورد شکایت با موازین شرعی، قائم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه شماره 102/43744 مورخ 1403/7/18 اعلام کرده است که : " رئیس محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری با سلام و تحیت عطف به نامه شماره 0204823 مورخ 1402/9/29 : موضوع تبصره 2 ماده 19 و تبصره 2 ماده 28 آیین‌نامه مربوط به دوره‌های تحصیلی موضوع ابلاغیه شماره 2/43069 مورخ 1397/3/1 معاون آموزش وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، در جلسه مورخ 1403/7/8 فقهای معظم شورای نگهبان مورد بحث و بررسی که به شرح ذیل اعلام نظر می‌گردد : اطلاق ممنوعیت مذکور در تبصره‌های مورد شکایت نسبت به مواردی که مصلحت کشور اقتضا می‌کند افراد خاصی که توانایی آن را دارند و لازم است در دو یا چند رشته تحصیلی به صورت هم زمان تحصیل کنند خلاف موازین شرع است. البته باید در عین این که مثل ضوابط این مصوبه اعمال می‌شود طریقی برای رعایت این جهت هم وجود داشته باشد ." هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1403/8/8 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیات عمومی قائم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه شماره 102/43744 مورخ 1403/7/18 در رابطه با جنبه شرعی مقررات مورد شکایت اعلام کرده است که: «اطلاق ممنوعیت مذکور در تبصره‌های مورد شکایت نسبت به مواردی که مصلحت کشور اقتضا می‌کند افراد خاصی که توانایی آن را دارند و لازم است در دو یا چند رشته تحصیلی به صورت همزمان تحصیل کنند خلاف موازین شرع است. البته باید در عین این که مثل ضوابط این مصوبه اعمال می‌شود طریقی برای رعایت این جهت هم وجود داشته باشد»، بنابراین در اجرای حکم مقرر در ماده 87 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 مبنی بر لزوم تبعیت هیات عمومی دیوان عدالت اداری از نظر فقهای شورای نگهبان درخصوص جنبه شرعی مقررات اجرایی، اطلاق تبصره 2 ماده 19 و تبصره 2 ماده 28 آیین‌نامه مربوط به دوره‌های تحصیلی موضوع ابلاغیه شماره 2/43069 مورخ 1397/3/1 وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در حد مقرر در نظریه مذکور خلاف شرع است و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 بطلان آن از تاریخ صدور اعلام می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/2/10) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است . رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری احمدرضا عابدی