رای شماره 1988379 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: عدم ابطال ماده 9 و بند 1 ماده 10 از فصل سوم آیین‌نامه مدارس استعدادهای درخشان ابلاغی طی نامه شماره 129/140 1401/2/10 وزارت آموزش و پرورش

شماره0106719 1402/8/21 بسمه تعالی مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه 140231390001988379 مورخ 1402/8/2 با موضوع: «ماده 9 و بند 1 ماده 10 ذیل فصل سوم با عنوان « پذیرش و انتقال دانش آموز» از آیین‌نامه مدارس استعدادهای درخشان مصوب جلسه مورخ 1400/12/23 هیات امنای سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان (موضوع ابلاغیه شماره 129/140 مورخ 10/2/1401 وزیر آموزش و پرورش) ابطال شد» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیات عمومی و هیات‌های تخصصی دیوان عدالت اداری یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 1402/8/2 شماره دادنامه: 140231390001988379 شماره پرونده: 0106719 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: آقای امین عرب زاده با وکالت آقای محمد عرب زاده طرف شکایت: وزارت آموزش و پرورش سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان موضوع شکایت و خواسته: ابطال ماده 9 و بند 1 ماده 10 از فصل سوم آیین‌نامه مدارس استعدادهای درخشان ابلاغی طی نامه شماره 129/140 10/2/1401 وزارت آموزش و پرورش گردش کار: آقای محمد عرب زاده به وکالت از آقای امین عرب زاده به موجب دادخواست و لایحه تکمیلی ابطال ماده 9 و بند 1 ماده 10 از فصل سوم آیین‌نامه مدارس استعدادهای درخشان ابلاغی طی نامه شماره 129/140 10/2/1401 وزارت آموزش و پرورش را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به‌طور خلاصه اعلام کرده است که: "مطابق مقرره‌های مذکور از آیین‌نامه مورد شکایت حداقل معدل جهت ورود به پایه دهم مدارس استعدادهای درخشان بدون شرکت در آزمون ورودی، 18 تعیین شده است. حال با توجه به اینکه تعمیم این آیین‌نامه به سال قبل یعنی مهر ماه سال 1400 تا خرداد 1401 (1400 1401) مشمول قاعده کلی عطف به ماسبق نشدن قوانین و آیین‌نامه‌ها می‌شود و مغایر با بخشنامه کلی و اصلی وزارت آموزش و پرورش مصوب جلسه 688 1382/4/3 و شماره ابلاغ 120/1943 14/5/1382 مبنی بر اینکه: «شرایط ورودی برای کلیه مدارس مطابق بند (الف) ماده 1 داشتن معدل حداقل 14 می‌باشد» است و همچنین مغایر ماده 9 قانون آیین دادرسی مدنی و قاعده عطف به ماسبق نشدن قوانین موضوع ماده 4 قانون مدنی است. لذا به منظور رعایت عدالت و کرامت انسانی درخواست ابطال موادی از آیین‌نامه مذکور را دارم. دادنامه شماره 380 27/4/1396 هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیز موید این امر است." متن مقرره‌های مورد شکایت به شرح زیر است: آیین‌نامه مدارس استعدادهای درخشان: فصل 3: پذیرش و انتقال دانش آموز ".......... ماده9 دانش آموزان پایه نهم مدارس استعدادهای درخشان که معدل کل خرداد ماه پایه هشتم و نوبت اول پایه نهم آنان حداقل 18 باشد بدون نیاز به شرکت در آزمون ورودی پایه دهم، مجاز به ادامه تحصیل در دبیرستان‌های دوره دوم استعدادهای درخشان خواهند بود. پذیرش قطعی این قبیل دانش آموزان منوط به احراز شرایط ماده 16 این آیین‌نامه می‌باشد. ماده10 پذیرش دانش آموز در دبیرستان‌های دوره دوم استعدادهای درخشان (صرفا برای ورود به پایه دهم) برای تکمیل ظرفیت این مدارس، به میزان 8/0 درصد جمعیت دانش آموزان پایه نهم شهرستان/منطقه/ناحیه محل استقرار مدرسه (و سایر شهرستان‌ها و مناطق تحت پوشش آن)، از طریق برگزاری آزمون ورودی متمرکز کشوری از بین دو گروه دانش آموزان زیر انجام می‌شود: 1 دانش آموزان پایه نهم مدارس استعدادهای درخشان که معدل کل خرداد ماه پایه هشتم یا نوبت اول پایه نهم آنان کمتر از 18 باشد. ........ " در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل دفتر حقوقی، املاک و حمایت قضایی وزارت آموزش و پرورش به موجب لایحه شماره 220013/810 16/11/1401 به‌طور خلاصه توضیح داده است که: "برابر ماده 6 و بندهای 5 و 7 ماده 7 اساسنامه سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان بررسی و تایید مقررات و آیین‌نامه‌های خاص آموزشی و پرورشی مربوط به شناسایی و پرورش دانش آموزان صاحب استعدادهای برتر به ویژه مدارس استعدادهای درخشان و نیز نظارت بر حسن اجرای مفاد اساسنامه سازمان و برنامه‌های مصوب از وظایف هیات امنای سازمان ملی استعدادهای درخشان می‌باشد. سازمان مزبور در اجرای بند 1 ماده 3 اساسنامه سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان و به استناد بند 2 ماده 4 کلیات نظام تربیت استعدادهای برتر در آموزش و پرورش (مصوبه جلسه 932 17/3/1395 شورای عالی آموزش و پرورش)، دانش آموزان پایه‌های هشتم و نهم سال تحصیلی جاری مدارس استعدادهای درخشان به شماره 129/140 10/2/1401 را تصویب نمود. در این آیین‌نامه شرایط و نحوه گذر (عبور) دانش آموزان پایه‌های هشتم و نهم سال تحصیلی جاری مدارس استعدادهای درخشان به پایه دهم مدارس مزبور وفق ماده 16 فصل پنجم و مواد 9 و 10 فصل سوم آن می‌باشد. شایان ذکر است که مفاد آیین‌نامه مزبور با در نظر گرفتن تمام جوانب و بر اساس پیش‌برد اهداف عالیه آموزش و پرورش تدوین و پس از تایید اعضای هیات امنا سازمان توسط مقام عالی وزارت به عنوان رئیس هیات مزبور، به ادارات کل آموزش و پرورش استان‌ها ابلاغ شده است و از هر منظر کاملا قانونی و غیر قابل خدشه است. استناد شاکی به رای وحدت رویه شماره 380 27/4/1396 هیات عمومی دیوان عدالت اداری مبنی بر عدم تسری قانون نسبت به گذشته با توجه به عدم ارتباط موضوعی و حکمی مخدوش و غیرقابل ترتیب اثر است، به این دلیل که ممنوعیت تسری به زمان ماقبل تصویب یا اجرای قانون زمانی مطرح است که حقی در گذشته با جمیع شرایط قانونی ایجاد و مستقر شده باشد و به عبارت دیگر حق مکتسبه به وجود آمده باشد نه اینکه حقی که در آینده احتمالا به تبع حق گذشته ایجاد خواهد شد در حکومت قانون قبل قرار گیرد. برای مثال اگر دانش آموز امین عرب زاده پایه نهم را در سال‌های قبل با معدل حاکم در همان سال سپری کرده بود قانون و مقررات جدید نمی‌توانند آن قبلی را نادیده بگیرند به دلیل اینکه برای نامبرده حق مکتسب قانونی به وجود آمده و قوانین بعدی نمی‌توانند متعرض آن گردند. لکن اگر همین دانش آموزان در زمان تصویب قانون یا مقرره جدید هنوز پایه نهم را با قبولی طی نکرده باشد، دیگر بحث حق مکتسب و عدم تاثیر قانون نسبت به گذشته مطرح نمی‌گردد، چون حقی ایجاد نشده است. مزید استحضار و به منظور اطلاع‌رسانی شفاف، دقیق و جلوگیری از تضییع حقوق دانش آموزان سازمان ملی استعدادهای درخشان طی اطلاعیه‌های مختلف و همچنین رونوشت نامه رسمی به شماره 146297/104 9/8/1401 به ادارات کل آموزش و پرورش، ادارات استعدادهای درخشان استان‌ها، مدارس، دانش آموزان و نیز اولیاء ایشان این موضوع را مکررا اعلام نموده که «برای گذر از پایه نهم به پایه دهم، احراز شرایط ماده 16 آیین‌نامه و کسب معدل حداقل 18 صرفا در امتحانات نیمسال اول پایه نهم در دی ماه سال تحصیلی جاری ضروری بوده و با توجه و دقت کافی به تاریخ تصویب و ابلاغ آیین‌نامه مزبور جهت عدم تضییع حق دانش آموزان شاغل به تحصیل در پایه نهم سال تحصیلی جاری (1402 1401) این گروه از دانش آموزان را از کسب معدل حداقل 18 در پایه هشتم سال تحصیلی قبل (1401 1400) معاف نموده است. همچنین در نامه شماره 178279 20/9/1401 مربوط به جداول ظرفیت پذیرش مدارس استعدادهای درخشان در سال تحصیلی 1403 1402 ارسالی به استان بوشهر به صراحت و شفافیت به این مهم اشاره شده است. با این وجود علیرغم اطلاع‌رسانی گسترده و فراگیر در سطوح تمامی مدارس تابعه و دانش آموزان پایه نهم، به نظر شکایت مزبور ناشی از عدم توجه دقیق شاکی به اطلاعیه‌های صادره بوده است. بر اساس تبصره 5 ماده 16 آیین‌نامه آموزشی دوره دوم متوسطه مصوب نهصد سی و دومین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش، پذیرش دانش آموز در مدارس استعدادهای درخشان تابع ضوابط و مقررات خاص و متفاوت از مدارس عادی می‌باشد. در تعقیب مطلب فوق به موجب تبصره 3 ماده 23 آیین‌نامه یاد شده، انتقال دانش آموزان بین مدارس استعدادهای درخشان در صورت دارا بودن نمره آزمون ورودی در سطح حداقل نمره مدرسه مقصد و وجود ظرفیت خالی در آن مدرسه مجاز خواهد بود. با توجه به اینکه در جابجایی داخلی بین مدارس سمپاد نمره و معدل تا سطح معینی مورد نیاز بوده به طریق اولویت کسب چنین شاخص‌هایی جهت ورود مقدماتی به مدارس استعدادهای درخشان اجتناب ناپذیر می‌باشد و لذا به صرف عدم کسب نمره توسط برخی از دانش آموزان نمی‌توان قوانین و مقررات را نادیده گرفت." هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1402/8/2 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی نظر به اینکه ترتیب اثر دادن به معدل، فرع بر پذیرش دانش آموزان پایه نهم مدارس استعدادهای درخشان در پایه دهم بدون برگزاری آزمون بوده و اساسا معدل متقاضیان زمانی ملاک پذیرش قرار می‌گیرد که برگزاری آزمون مربوطه منتفی باشد و این در حالی است که اصل عدم برگزاری آزمون و متعاقبا امکان ثبت نام و ادامه تحصیل دانش آموزان پایه نهم مدارس استعدادهای درخشان بدون شرکت در آزمون ورودی دوره متوسطه دوم (ورود به پایه دهم) به موجب رای شماره 54 مورخ 5/2/1402 هیات عمومی دیوان عدالت اداری و با استدلال مقرر در رای مذکور ابطال شده است، بنابراین ماده 9 و بند 1 ماده 10 ذیل فصل سوم با عنوان «پذیرش و انتقال دانش آموز» از آیین‌نامه مدارس استعدادهای درخشان مصوب جلسه مورخ 1400/12/23 هیات امنای سازمان ملّی پرورش استعدادهای درخشان (موضوع ابلاغیه شماره 129/140 مورخ 10/2/1401 وزیر آموزش و پرورش) مغایر با مفاد رای شماره 54 مورخ 5/2/1402 هیات عمومی دیوان عدالت اداری است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود. با اعمال ماده 13 قانون دیوان عدالت اداری و تسری اثر ابطال مقررات مذکور به زمان تصویب آن‌ها موافقت نشد. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 10/2/1402) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری حکمتعلی مظفری