دستورالعمل پدافند غيرعامل پناهگاه هاي شهري، اسكان موقت و اضطراري (شهيد سرتيپ پاسدار مهندس حسن شاطري)

به استناد تبصره 1 قانون تشكيل سازمان پدافند غيرعامل كشور – مصوب مجلس شوراي اسلامي – نود و هفتمين جلسه كارگروه دائمي پدافند غيرعامل كشور در تاريخ 1404/05/07 تشكيل گرديد و در اجراي ماده 7 اساسنامه سازمان پدافند غيرعامل كشور – مصوب مقام معظم رهبري (مدظله العالي) – پيشنهاد اين سازمان در موضوع پناهگاه هاي شهري، اسكان موقت و اضطراري را بررسي و به شرح زير تصويب نمود:

مقدمه مردم (نيروي انساني) با ارزش ترين سرمايه و اصلي ترين مولّفه اقتدار هر كشوري محسوب مي شوند كه صيانت و حفاظت از جان و مال آنها از اصول اوليه و اهداف اصلي نظام پدافند غيرعامل است و پناهگاه هاي شهري (عمومي و اختصاصي) به عنوان يكي از اركان اصلي دفاع غيرنظامي، نقش تعيين كننده اي در حفظ جان شهروندان، كاهش تلفات انساني، تقويت روحيه مقاومت مردمي و تداوم خدمات عمومي ايفا مي كنند. پناهگاه ها علاوه بر نقش حفاظتي، در بسياري موارد به پايگاه هاي امداد، مراكز فرماندهي موقت، يا محل اسكان اضطراري براي جمعيت آسيب ديده تبديل مي شوند. احداث پناهگاه هاي شهري، نه تنها يك اقدام پيشگيرانه، بلكه بخشي از الزامات برنامه ريزي شهري، امنيت ملي و پايداري اجتماعي است.

تعاريف و اختصارات

سازمان: سازمان پدافند غيرعامل كشور

كميته دائمي: كارگروه (كميته) دائمي پدافند غيرعامل كشور

بحران ناشي از جنگ: پيامدهاي جدي ناشي از وقوع مخاطره نظامي يا تهديد از طرف دشمن در بخش غيرنظامي و در حوزه هاي زيستي، سايبري، شيميايي، پرتوي، تروريستي، نظامي و يا تركيبي است كه منجر به خسارات و اثرات منفي گسترده انساني و زيرساخت ها مي شود.

مخاطره نظامي: به هر نوع تهديد، پيامد، حادثه يا اقدام با منشاء پيدايش از طرف دشمن در حوزه هاي زيستي، سايبري، شيميايي، پرتوي، تروريستي، نظامي و يا تركيبي از آنها كه با هدف ضربه زدن به منافع ملي باشد، اطلاق مي گردد.

تهديد: هر عنصر يا وضعيّتي كه پيش شرط وقوع يك حادثه يا رويداد ناگوار باشد و موجوديّت منافع، امنيّت ملي و يا ارزش هاي حياتي كشور را به خطر اندازد، تهديد محسوب مي گردد.

پناهگاه: مكاني است كه بخاطر طراحي تخصّصي و كاربري خاص در مقابل انواع تسليحات، نسبت به ساختمان هاي متعارف از درجه حفاظت به مراتب بالاتري برخوردار باشد و امنيّت جاني و رواني بيشتري را براي افراد فراهم نمايد. (مبحث 21 مقررات ملي ساختمان) پناهگاه ها با توجه به درجه حفاظت، نحوه عملكرد، مكان استقرار و مدت اقامت در انواع زير درجه بندي مي شوند:

: به پناهگاهي اطلاق مي شود كه در مقابل اثرات مختلف سلاح ها، اصابت موج و تركش سلاح هاي متعارف، حرارت و تشعشع سلاح هاي اتمي با توجه به قدرت سلاح و فاصله نقطه انفجار مقاومت كافي داشته و در برابر سلاح هاي نامتعارف مقاومت مي نمايد.

: به پناهگاهي اطلاق مي شود كه در مقابل اثرات مختلف سلاح هاي متعارف مقاوم بوده و مي تواند جان انسان را از آسيب هاي احتمالي حفظ نمايد.

: به پناهگاهي اطلاق مي شود كه در برابر تسليحات متعارف (مانند انواع پرتابه ها) آسيب پذيري كمي داشته و به صورت پناهگاه هاي چند منظوره طراحي و ساخته مي شوند، اين پناهگاه ها معمولا در ساختمان هاي با كاربري عمومي نظير بيمارستان، مدارس، مساجد، مراكز ورزشي و پاركينگ هاي طبقاتي به صورت چند منظوره طراحي مي شوند.

: به پناهگاه يا جان پناهي اطلاق مي شود كه در برابر موج انفجار و تركش در انفجارهاي مجاورتي مي تواند جان انسان را از آسيب هاي احتمالي حفظ نمايد. (براي جزئيات فني و ساير ملاحظات تخصصي در مورد پناهگاه ها به پيوست فني پناهگاه ها، مراجعه شود.)

پناهگاه شهري (عمومي و اختصاصي): به سازه اي مستحكم و ايمن اطلاق مي شود كه در برابر تهديدات نظامي نظير بمباران هوايي، حملات موشكي، حملات شيميايي يا بيولوژيكي و ساير تهديدات جنگي، حفاظت فيزيكي از افراد و گاه تجهيزات حياتي را فراهم مي آورد. اين پناهگاه ها ممكن است دائمي (از پيش ساخته شده) يا موقتي (در زمان بحران آماده سازي شده) باشند.

پناهگاه شهري عمومي: به سازه اي ايمن و مقاوم اطلاق مي شود كه براي زمان بحران ناشي از جنگ طراحي و احداث شده است. اين نوع پناهگاه ها معمولاً در مناطق پرتردد شهري، محله هاي مسكوني، مراكز خدمات عمومي، ساخته مي شوند تا دسترسي سريع و آسان براي بيشترين تعداد از افراد فراهم نمايد و در انواع زير ساخته مي شوند: - زيرزميني (سازه هاي دفني): در عمق زمين ساخته مي شوند و بهترين حفاظت در برابر حملات مستقيم را دارند؛ مانند پناهگاه هاي ايستگاه هاي قطار شهري (مترو) يا تونل هاي حمل و نقل عمومي شهري. - نيمه دفني: بخشي از سازه در زيرزمين و بخشي در سطح زمين قراردارد؛ مانند پاركينگ هاي طبقاتي يا پناهگاه هاي مستقر در مجتمع هاي تجاري بزرگ و ساختمان هاي بلند مرتبه.

پناهگاه خصوصي: به فضاي ايمن و مستحكمي اطلاق مي شود كه در داخل يا مجاورت ساختمان هاي مسكوني، تجاري يا صنعتي ساخته مي شود و مالكيت و استفاده از آن در اختيار افراد يك ساختمان، مجتمع مسكوني يا سازمان و نهاد خاصي قرار دارد. اين پناهگاه ها معمولاً براي حفاظت ساكنين يا كاركنان يك مجموعه خاص در شرايط بحراني ناشي از جنگ طراحي مي شوند. انواع پناهگاه شهري خصوصي عبارتند از: - مسكوني: در زيرزمين، پاركينگ يا فضاي تقويت شده خانه هاي ويلايي يا آپارتماني. - تجاري يا اداري: بخشي از طبقات زيرين ساختمان، يا اتاقي عايق (ايزوله) و مقاوم سازي شده است. - مراكز زيرساختي و واحدهاي صنعتي: بخشي از مراكز زيرساختي كه در طراحي اوليه پيش بيني و نسبت به ساير بخش هاي زيرساخت يا واحد صنعتي از مقاومت و استحكام بالاتري برخوردار است.

اسكان اضطراري: فرآيند استقرار جمعيت واجد ملزومات و تسهيلات اوليه زندگي است كه از لحظات اوليه پس از سانحه شروع و تا مدتي (بنا به تشخيص) بعد از حادثه ادامه دارد و بطور معمول با استفاده از چادر و يا بهره مندي از فضاهاي عمومي از جمله مدارس، مساجد، حسينيه ها، سالن ها، ورزشگاه ها و مانند آن تأمين مي گردد.

اسكان موقت: بخشي از فرآيند اسكان جمعيت است كه با توجه به تداوم اثرات حادثه و عدم امكان ادامه زندگي در سرپناه اضطراري و همچنين آماده نبودن اسكان دائم نسبت به تأمين آن اقدام مي گردد.

اردوگاه اسكان: به مكان، فضا يا منطقه اي امن كه براي اسكان (موقت يا اضطراري) جمعيت در آن با ابزارهايي مانند چادر يا كانكس تجهيز شده است، اردوگاه اسكان گفته مي شود. مديريت اردوگاه اسكان در شرايط بحران ناشي از جنگ توسط (فرمانداري/ شهرداري/ هلال احمر) تعيين مي شود.

شرايط اضطراري: وضعيتي است كه در پي وقوع تهديد يا مخاطره و قريب الوقوع بودن يا بعد از وقوع آن ايجاد مي شود و نياز به اقدامات فوق العاده براي پاسخ دارد.

آمادگي: مجموعه تدابير و اقداماتي است كه ظرفيّت جامعه و دستگاه هاي مسئول را براي پاسخ مؤثر به حوادث و سوانح افزايش مي دهد بطوري كه خسارات انساني و مادي ناشي از آن را به حداقل مي رساند.

مجتمع مسكوني: مجموعه اي از آپارتمان ها يا خانه هاي ويلايي كه در يك بلوك يا محوطه مشخص، معين و محصور گرديده باشند. بناها يا ساختمان هايي كه در خارج از محدوده معين و محصور قرار دارند، ولي داراي حداقل چهار واحد مسكوني مي باشند نيز مجتمع مسكوني قلمداد مي شوند. (سامانه اي واحد متشكل از دو يا چند ساختمان در يك محوطه) (آيين نامه اجرايي بند (پ) ماده (108) قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران – مصوب 1400/10/29)

مدير مجتمع مسكوني: شخصي است كه مطابق با مواد 5 تا 13 آيين نامه اجرايي قانون تملك آپارتمان ها، انتخاب مي شود و در چارچوب مواد 14 تا 22 آيين نامه مذكور، داراي اختيارات، وظايف و مسئوليت هايي از جمله؛ حفظ و اداره ساختمان است و بموجب اين دستورالعمل، در انجام امور مرتبط با مديريت بحران و پدافند غيرعامل مجتمع، همكاري دارد و مراتب را به دستگاه هاي اجرايي مسئول گزارش مي دهد.

دستگاه اجرايي: كليه دستگاه هاي موضوع ماده 5 قانون مديريت خدمات كشوري و همه دستگاه ها و واحدهاي مذكور در ماده 29 قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران.

مباني استنادي

رهنمودها، منويّات و تدابير مقام معظّم رهبري (مدظله العالي)

سياست هاي كلي نظام در موضوع پدافند غيرعامل ابلاغي مقام معظّم رهبري (مدظله العالي) 1389/11/29

قانون تشكيل سازمان پدافند غيرعامل كشور – مصوب مجلس شوراي اسلامي 1402

اساسنامه سازمان پدافند غيرعامل كشور – مصوب مقام معظّم رهبري (مدظله العالي) 1403

قانون احكام دائمي برنامه توسعه كشور – ماده 58

مصوبات كميته دايمي پدافند غيرعامل كشور (سند راهبردي پدافند غيرعامل شهري، نظام عملياتي پدافند مردم محور)

مصوبه شوراي عالي شهرسازي و معماري 1396 در موضوع ضوابط پدافند غيرعامل در طرح هاي توسعه و عمران شهري

مبحث 21 مقررات ملي ساختمان

قانون تملك آپارتمان ها و آيين نامه اجرايي آن

قلمرو سند

اين دستورالعمل براي كليه دستگاه هاي اجرايي لشكري و كشوري، بخش هاي دولتي و عمومي غيردولتي لازم الاجراست.

تمشيت و راهبري اجراي اين دستورالعمل در نيروهاي مسلح (با رعايت مفاد اين مصوبه) از طريق شوراي راهبردي پدافند غيرعامل نيروهاي مسلح انجام مي شود.

اعتبار اين سند، ده سال مي باشد كه در صورت لزوم به منظور حفظ روزآمدي، كارآمدي و اثربخشي در مقاطع زماني سه ساله مورد بازنگري قرار مي گيرد.

هدف صيانت و حفاظت از مردم، سرمايه هاي انساني و جمعيت كشور در شرايط اضطراري بحران ناشي از جنگ و كاهش تلفات انساني در برابر تهديدات و حملات نظامي دشمن بوسيله جابجايي مردم و ساخت پناهگاه ها و فضاهاي امن چند منظوره و اسكان موقت و اضطراري.

منظور

تدوين ضوابط چگونگي بهره برداري و استقرار در پناهگاه ها و فضاي امن شهري (عمومي و اختصاصي)،

ارتقاء آمادگي سامانه هاي فضاي امدادي امن، تخليه و اسكان اضطراري، انتقال و اداره جمعيت و فضاهاي پناهگاهي و مراكز امن چند منظوره شهرها در شرايط خاص،

سازماندهي و ساماندهي مراكز موجود داراي قابليت پناهگاه و اسكان موقت،

آرامش بخشي و ارتقاء امنيت رواني مردم در شرايط اضطراري ناشي از جنگ،

تعيين نقش ها و تكاليف دستگاه هاي اجرايي ذي ربط در موضوع پناهگاه ها و اسكان موقت و اضطراري مردم،

سازماندهي، آموزش، تمرين، رزمايش و ارتقاء آمادگي جامعه در شرايط اضطراري ناشي از جنگ،

ارتقاء تاب آوري و تداوم و استمرار كاركردهاي ضروري شهري در بحران ناشي از جنگ،

استمرار عملكرد مراكز حياتي مانند بيمارستان ها، مراكز فرماندهي، زيرساخت هاي كليدي.

تهديدات تهديدات پايه مفروض در اين سند عبارتند از:

حمله نظامي به مراكز جمعيتي شهري و زيرساخت هاي حياتي، حساس و مهم كشور،

حمله هوايي، موشكي به سكونتگاه ها، گروه هاي جمعيتي و ساير مراكز صنعتي، توليدي و خدماتي كشور،

حملات پهبادي و ريزپرنده به مناطق مسكوني و شهري،

حملات تركيبي دشمن شامل حملات نظامي، مردم محور، سايبري، شناختي، رسانه اي و مانند آن،

اقدامات تروريستي و ضد امنيتي با استفاده از اقلام و ابزار و تجهيزات از قبيل مواد انفجاري.

وضعيت هاي عملياتي وضعيت هاي عملياتي در برابر تهاجمات نظامي دشمن عبارت است از : وضعيت سفيد، زرد و قرمز. ويژگي ها، شرايط و اقدامات كلي مربوط به هر وضعيت در دستورالعمل آماده باش دستگاه هاي بخش كشوري در برابر تهديدات نظامي دشمن مصوبه شماره 160/1/3081 مورخ 1403/11/28 و دستورالعمل هاي پدافند هوايي مندرج است. آحاد مردم اعم از شهروندان و كاركنان دستگاه هاي اجرايي و ساير بخش هاي غيردولتي، به منظور حفظ جان خود، به محض دريافت اعلام وضعيت زرد يا قرمز از رسانه ملي (شبكه هاي ملي و مراكز استاني و محلي راديو و تلويزيون و شبكه هاي اجتماعي و سكوهاي مرتبط با سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران) و ساير ابزار و تجهيزات داراي ظرفيت هشداردهي رسمي و معتبر كه در عرصه مديريت پدافند غيرعامل كشور قابل استفاده هستند از قبيل: اپراتورهاي تلفن هاي همراه، بلندگوهاي عمومي، سكوهاي مجازي و شبكه هاي اجتماعي و سامانه هاي برخط اختصاصي دستگاه هاي اجرايي، نسبت به استقرار در نزديك ترين پناهگاه موجود تا زمان اعلام وضعيت سفيد اقدام نمايند.

تدابير اجرايي به منظور هدايت، سياست گذاري، برنامه ريزي و مديريت عملياتي توسعه و آمادگي مراكز اسكان و پناهگاهي كشور «ستاد مركزي اسكان و پناهگاه هاي كشور» با عضويت اشخاص زير تشكيل مي شود:

سازمان پدافند غيرعامل كشور (رئيس ستاد)،

وزارت كشور (دبير ستاد)،

وزارت راه و شهرسازي،

شهردار تهران،

سازمان برنامه و بودجه كشور،

سازمان مديريت بحران كشور،

سازمان ملي زمين و مسكن،

بنياد مسكن انقلاب اسلامي،

سازمان امور شهرداري ها و دهياري هاي كشور،

معاونت مهندسي ستاد كل نيروهاي مسلح،

: 1- سياستگذاري و برنامه ريزي، هدايت عملياتي توسعه فضاهاي امن شهري اعم از پناهگاه ها، مراكز اسكان و ساير، 2- تعيين پهنه بندي عملياتي و تعيين اولويت هاي اجرايي در سطح كشور، 3- تعيين الگوهاي كلي ساخت پناهگاه ها و فضاهاي امن و اسكان اضطراري و موقت، 4- راهبري و نظارت و هدايت برنامه هاي عملياتي و اجرايي بر تأمين پناهگاه هاي مراكز جمعيتي متراكم، 5- هدايت و راهبري توسعه و احداث پناهگاه هاي پيش ساخته و سيار، 6- تصويب الگوهاي سريع الاحداث و امن پناهگاهي شهري (عمومي و خصوصي)، 7- چند منظوره سازي طرح هاي زيربنايي عمومي دستگاه هاي اجرايي و بخش خصوصي در قالب كاربري پناهگاه، مراكز اسكان موقت و فضاهاي امن شهري براي شرايط اضطراري ناشي از جنگ، 8- گزارش نوبه اي از وضعيت پناهگاه ها، فضاهاي امن و مراكز اسكان اضطراري و موقت شهري در سطح كشور به كميته دائمي و رياست جمهوري. در سطح عملياتي «ستاد اسكان و آمادگي پناهگاه ها» به رياست استاندار/ فرماندار/ شهردار/ بخشدار به منظور حصول اطمينان از اجراي الزامات پناهگاه ها، فضاهاي امن شهري و مراكز اسكان موقت در سراسر كشور و برنامه ريزي اجرايي و تعيين تكليف و نحوه استفاده از فضاهاي امن و پناهگاهي در دستگاه هاي اجرايي و بخش خصوصي مانند مراكز بزرگ تجاري و مجتمع مسكوني، تشكيل مي گردد. روساي دستگاها و واحدهاي اجرايي در سطوح ملي،‌ استاني، شهرستاني و محلي مكلف هستند تكاليف مقرر در اين دستورالعمل و آنچه در چارچوب آن، مورد تاكيد روساي ستادهاي مذكور است را به موقع اجرا و نتايج آن را به صورت نوبه اي به سازمان گزارش نمايند.

سياست هاي اجرايي/ راهكارها/ راهبردهاي عملياتي

اجراي دستورالعمل با اولويت مراكز جمعيتي كلانشهر تهران و شهرهاي بزرگ بر اساس برنامه اجرايي ابلاغ شده توسط سازمان پدافند غيرعامل كشور،

توسعه، سازماندهي و آماده سازي پناهگاه ها، فضاهاي نسبتاً امن اسكان موقت و اضطراري و ساير ساختارهاي امدادي - پشتيباني شهري به صورت محله محور از طريق: - ساماندهي مراكز اسكان اضطراري و اَمن پناهگاهي در قالب يك ساختار منسجم، روزآمد با رويكرد چند منظورگي در شهرداري ها، - استفاده چند منظوره از فضاهاي تفريحي، آموزشي و اردوگاهي جهت اسكان موقت، - احياء و اقتصادي سازي مراكز اسكان موقت و اضطراري و پناهگاه ها، - تمرين و رزمايش هاي نوبه اي سالانه براي ارتقاء آمادگي و روزآمدي آنها با آموزش و سازماندهي محله محور، - تأمين تجهيزات لازم مانند آب آشاميدني، غذا، ارتباطات، سيستم هاي روشنايي و تهويه هوا، سرويس هاي بهداشتي و نظافتي و ساير.

توسعه، نهادينه سازي و پياده سازي الزامات و ملاحظات پناهگاه هاي شهري (عمومي و اختصاصي) در طرح هاي توسعه و عمران شهري و روستايي و شهرهاي جديد با رويكرد چند منظورگي عملكردها و روزآمدسازي دانش ظرفيّت هاي تخصصي در اين حوزه براي مشاورين حقيقي و حقوقي متناسب با فناوري هاي روز از طريق: - تدوين و به روزرساني قوانين و مقررات، استانداردها و دستورالعمل هاي فني مربوط به انواع پناهگاه هاي عمومي و اختصاصي با درجه بندي هاي 4 گانه، - آموزش ظرفيت شركت هاي مهندسي مشاور طرح ها و پروژه هاي ساختماين شهري به طراحي و ساخت فضاهاي پناهگاهي در طرح ها و پروژه هاي جديد، - ترويج استفاده از پناهگاه هاي پيش ساخته و سيار به صورت موقتي در شرايط بحران ناشي از جنگ در مراكز با تراكم جمعيتي بالا، - سازماندهي بهره گيري از ظرفيت هاي موجود و داراي قابليت استفاده به عنوان پناهگاه و فضاهاي اسكان موقت و اضطراري در دستگاه هاي اجرايي دولتي و بخش هاي غيردولتي و خصوصي،

تاكيد بر اجرايي شدن تكاليف پناهگاهي مندرج در مبحث 21 مقررات ملي ساختمان و الزامي كردن اجراي آن در كليه زيرساخت هاي جديد.

وظايف دستگاه هاي اجرايي

سازمان شهرداري ها و دهياري ها/ شهرداري هاي كل كشور موظف به اجراي اقدامات زير هستند:

تشكيل ستاد اسكان و آمادگي پناهگاه ها براي ساماندهي، طبقه بندي، مديريت و نظارت بر پناهگاه ها و فضاهاي اَمن اضطراري و موقت شهري،

سازماندهي و طبقه بندي، نصب علائم و تأمين تجهيزات مورد نياز پناهگاه ها و فضاهاي اَمن اضطراري و موقت و نظارت بر آمادگي آنها و ارائه گزارش منظم به شهرداري، استانداري و سازمان،

شناسايي مكان ها و فضاهاي مناسب براي ايجاد پناهگاه هاي عمومي به صورت چند منظوره اعم از ايستگاه هاي مترو، پاركينگ هاي طبقاتي و ساير،

شناسايي مكان هاي مناسب براي فضاهاي اَمن اضطراري و موقت به صورت چند منظوره اعم از فضاهاي ورزشي، تفريحي - گردشگري، فرهنگي، فضاي سبز، آموزشي و ساير،

و علامتگذاري مراكز اسكان هاي اضطراري و موقت و پناهگاه هاي عمومي و خصوصي براي تسهيل درهدايت مردم به سمت آنها،

ايجاد و تجهيز اسكان هاي اضطراري و موقت و پناهگاه هاي عمومي (تأمين آب، برق، سرويس هاي بهداشتي، سيستم هاي تهويه، حمل و نقل، ارتباطات و ساير) در فضاهاي شناسايي شده،

اداره و مديريت اماكن و فضاهاي اسكان هاي اضطراري و موقت، اردوگاه ها و پناهگاه هاي عمومي شهري براي حفظ و استمرار كاركرد آنها،

استفاده از پناهگاه هاي پيش ساخته و سيّار به صورت موقتي در شرايط بحران ناشي از جنگ در مراكز با تراكم جمعيتي بالا،

راهبري و نظارت و كنترل آمادگي زيرساختي و عملياتي پناهگاه ها و فضاهاي اَمن مجتمع هاي مسكوني،

حصول اطمينان از انتخاب مدير/ هيات مديره مجتمع مسكوني و همكاري و مشاركت آنها در شرايط اضطراري و بحران ناشي از جنگ و پدافند غيرعامل در مجتمع هاي مسكوني،

نظارت بر طراحي و احداث پناهگاه در اماكن و ساختمان هاي جديد مبتني بر ضوابط و مقررات مربوط،

پيش بيني و احداث پناهگاه هاي چند منظوره در فضاهاي عمومي مانند بوستان ها، فضاهاي باز شهري و ساير اماكن عمومي شهري (ايستگاه هاي قطار شهري، اتوبوس و ساير) و نصب تابلوها و علائم هدايت كننده به سمت پناهگاه ها (پلاك پناهگاه) در فضاها و اماكن شهري (راهنماي علامت گذاري پناهگاه در پيوست شماره سه)

سازماندهي و تأمين تجهيزات و زيرساخت هاي مورد نياز پناهگاهي (سرويس بهداشتي، روشنايي، آب اضطراري و ساير) در ايستگاه هاي قطار شهري و پاركينگ هاي طبقاتي و تعيين مدير و فرمانده شرايط اضطراري در هر ايستگاه با همكاري دستگاه هاي ذيربط،

آموزش، تمرين و رزمايش و ارتقاء آمادگي مردم در خصوص نحوه استفاده از پناهگاه ها و فضاهاي اسكان هاي اضطراري و موقت،

پيش بيني و اعمال سياست هاي تشويقي مانند بخشودگي عوارض يا جرايم براي مراكز، ساختمان ها و مجتمع هاي خصوص يا عمومي به منظور ايجاد انگيزه در احداث پناهگاه.

سازمان شهرداري ها و دهياري ها/ شهرداري هاي سراسر كشور موظف هستند ظرف مدت يك ماه نسبت به اجراي بندهاي فوق اقدام نموده و با تهيه و تنظيم نقشه پراكندگي پناهگاه ها با مشخصات كامل (درجه بندي، ظرفيت، نوع پناهگاه و ساير) گزارش جامعي از آن را به سازمان ارائه نمايند.

وزارت راه و شهرسازي موظف به اجراي اقدامات زير است:

اعمال و به روزرساني ضوابط و مقررات و دستورالعمل هاي فني مربوط به انواع پناهگاه ها با درجه بندي 4 گانه با تاكيد در استفاده از ظرفيت هاي پناهگاهي موجود در اماكن شهري و پناهگاه هاي پيش ساخته و سيار،

به روزرساني مبحث 21 مقررات ملي ساختمان با تاكيد بر الزام طراحي و احداث پناهگاه ها و فضاهاي اَمن در قالب مبحث مستقل،

به روزرساني مقررات ايمن سازي و احداث پناهگاه در ساختمان هاي مسكوني و عمومي، از طريق شوراي عالي شهرسازي و معماري براي تصويب در كميته دائمي،

همكاري و هماهنگي مستمر با مركز تنظيم مقررات فني و تخصصي پدافند غيرعامل سازمان براي ايجاد و احداث پناهگاه هاي عمومي در طرح ها و پروژه هاي شهري و شهرك هاي جديد و موجود و ساخت و سازهاي روستايي با مشاركت بنياد مسكن انقلاب اسلامي،

تشكيل كميته مشترك تخصصي تنظيم ضوابط فني پناهگاه هاي عمومي و خصوصي با سازمان و مشاركت دستگاه هاي اجرايي ذي ربط و ابلاغ ضوابط فني و تخصصي پناهگاه ها در قالب مبحث مستقل مقررات ملي ساختماني ظرف مدت 3 ماه،

پيش بيني واجراي پناهگاه و فضاهاي اسكان هاي اضطراري و موقت در تمام طرح ها و برنامه هاي شهرسازي اعم از شهرها و روستاهاي موجود، شهرهاي جديد و شهرك هاي در حال احداث و توسعه، طرح هاي جامع و تفصيلي،

همكاري و هماهنگي مستمر با مركز تنظيم مقررات فني پدافند غيرعامل كشور براي تدوين ضوابط و مقررات ايجاد و احداث پناهگاه هاي عمومي و اختصاصي و مراكز اسكان اضطراري و موقت،

نظارت بر طراحي و احداث پناهگاه در اماكن و ساختمان هاي جديد مبتني بر ضوابط و مقررات از طريق سازمان نظام مهندسي،

آموزش شركت هاي مهندسي مشاور و پيمانكار طرح ها و پروژ هاي شهري براي طراحي و ساخت پناهگاه و فضاهاي اسكان هاي اضطراري و موقت در طرح ها و پروژه هاي جديد،

وزارت راه و شهرسازي به منظور برطرف كردن سرانه پناهگاهي در كشور موظف است تمهيدات لازم براي طراحي و ساخت پناهگاه هاي چند منظوره و پناهگاه هاي پيش ساخته و سيار متناسب با پهنه بندي تهديدات كشور و مراكز مسكوني پيش بيني كرده و در قالب برنامه سالانه برابر با طرح آمايش پناهگاهي مصوب اجرا نمايد.

وزارت كشور موظف به اجراي اقدامات زير است:

هدايت و راهبري و پيگيري و نظارت بر استانداران و فرمانداران و شهرداران در اجرا و پيش بيني پناهگاه و فضاهاي اسكان هاي اضطراري و موقت در سطح شهرستان ها و استان ها،

طراحي و احداث پناهگاه هاي اختصاصي با درجه مناسب براي حفاظت فيزيكي از مسئولان و كاركنان مراكز راهبردي نظام از قبيل شوراي امنيت كشور و حوزه هاي ارشد فرماندهي، تصميم گيري و ارتباطي در شرايط جنگي يا بحران هاي شديد با تائيد و نظارت فني سازمان،

هدايت راهبري و پيگيري و نظارت اجرايي بر شهرداري هاي سراسر كشور در اجرا و پيش بيني پناهگاه و فضاهاي اسكان هاي اضطراري از طريق سازمان شهرداري ها و دهياري هاي كشور و پشتيباني اجرايي آن از نظر تأمين تجهيزات و زيرساخت در قالب برنامه هاي جاري و عملياتي شهرها،

حصول اطمينان از اعمال ملاحظات پناهگاهي در طرح هاي ترافيكي، ايستگاه ها و خطوط قطارهاي شهري (متروها)، بزرگراه ها و جاده ها و ساير زير ساخت هاي حمل و نقل عمومي و طرحهاي ترافيكي با بررسي و تصويب در شوراي عالي هماهنگي ترافيك شهرهاي كشور،

هدايت منابع مالي و اعتباري و تسهيل در تأمين اعتبار اجراي طرح هاي پناهگاهي و فضاي اسكان اَمن اضطراري از طريق معاونت عمران و توسعه امور شهري و روستايي وزارت كشور.

استانداري ها/ فرمانداري ها/ بخشداري ها موظف به اجراي اقدامات زير هستند:

هدايت و راهبري دستگاه هاي مسئول در استان و شهرستان در خصوص تقسيم كار و تعيين نقش ها و تكاليف دستگاه هاي اجرايي استاني شامل ايجاد، شناسايي، ساماندهي و اختصاص، تجهيز و اداره پناهگاه ها و مراكز اسكان اضطراري و موقت بر اساس اين دستورالعمل،

راهبري و نظارت بر اجراي پناهگاه هاي عمومي و مراكز اسكان اضطراري و موقت با ظرفيت هاي متناسب با مراكز جمعيتي مختلف براي مردم،

براي نگهداري و اسكان جمعيت مستقر در پناهگاه ها و مراكز اسكان اضطراري و موقت براي حداقل سه شبانه روز،

احصاء و تقسيم كار وظايف اساسي بين دستگاه هاي اجرايي در شرايط اضطراري ناشي از وقوع جنگ بر اساس وظايف و مسئوليت هاي مقرر در اين دستورالعمل در سطح استان،

به صورت دائمي،

راهبري و هدايت و پيگيري اجرايي سازي فضاهاي درون شهري و برون شهري در ذات برنامه هاي توسعه شهري و طرح هاي جامع شهري براي اسكان موقت و اضطراري و برنامه تخليه و جابجايي جمعيت در شرايط بحران ناشي از جنگ با آموزش، تمرين و رزمايش مناسب،

، مجتمع هاي مسكوني بزرگ، شهرك ها و ساير زيرساخت هاي مسكوني و همچنين زيرساخت هاي حمل و نقل شهري و فضاهاي زيرزميني و آماده سازي و تجهيز آنها،

ارزيابي نقاط پرجمعيت و متراكم شهري در بافت هاي فرسوده و پرمخاطره كه فاقد پناهگاه هاي عمومي شهري هستند و پيش بيني مراكز، مكان ها و فضاهاي اَمن پناهگاهي درجه 3 در مدارس، مساجد، مراكز خريد و پاركينگ هاي عمومي و همچنين تامين پناهگاه هاي پيش ساخته و سيار،

سازماندهي و اعزام كارگروه هاي عمليات بازرسي براي نظارت و حصول اطمينان از آمادگي پناهگاه ها و مراكز اسكان اضطراري و موقت.

استانداري ها/ فرمانداري ها/ بخشداري هاي سراسر كشور موظف هستند ظرف مدت يك ماه نسبت به اجراي بندهاي فوق اقدام نموده و با تهيه و تنظيم نقشه پراكندگي پناهگاه ها با مشخصات كامل (درجه بندي، ظرفيت، نوع پناهگاه و ساير) گزارش جامعي از آن را به سازمان ارائه نمايند.

) سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران موظف به اجراي اقدامات زير است:

فرهنگ سازي و آموزش عمومي مردم در خصوص ايجاد و احداث و بهره برداري پناهگاه ها در ساختمان هاي مسكوني، تجاري و عمومي با بهره گيري از طريق شبكه هاي ملي و مراكز استاني و محلي و سكوهاي مجازي و شبكه هاي اجتماعي در اختيار با بهره گيري از صدا و سيماي ملي و استاني،

اطلاع رساني و ارتقاء سطح آگاهي مردم در شرايط اضطراري ناشي از تهديدات دشمن در چارچوب برنامه هاي ملي و سياست هاي سازمان در نحوه استفاده از پناهگاه ها و فضاهاي اسكان اضطراري و موقت،

اعلام هشدارهاي لازم و آرامش بخشي، اقناع و هدايت افكار عمومي در شرايط بحراني ناشي از جنگ،

انجام آموزش هاي عمومي مورد نياز براي آحاد جامعه در كاربرد و استفاده از پناهگاه هاي عمومي و خصوصي بر اساس دستورالعمل هاي مصوب سازمان، در چارچوب سياست هاي آموزشي پدافند غيرعامل در سطوح ملي، استاني و شهرستاني.

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي موظف به اجراي اقدامات زير است:

فرهنگ سازي و آموزش عمومي مردم در خصوص ايجاد، احداث و بهره برداري از پناهگاه در ساختمان هاي مسكوني، تجاري و عمومي با بهره گيري از ظرفيت ها و ساختارهاي سازماني خود،

نظارت بر ظرفيت رسانه اي كشور و سكوهاي مجازي و شبكه هاي اجتماعي در اختيار دستگاه هاي اجرايي و بخش هاي غيردولتي در موضوع آموزش بهره برداري از پناهگاه ها و مراكز اسكان موقت و اضطراري،

اطلاع رساني و ارتقاء سطح آگاهي مردم در شرايط اضطراري ناشي از تهديدات دشمن در خصوص نحوه استفاده از پناهگاه ها و فضاهاي اسكان اضطراري و موقت،

مشاركت در آرامش بخشي، اقناع و هدايت افكار عمومي در شرايط بحراني ناشي از جنگ،

انجام آموزش هاي عمومي مورد نياز براي آحاد جامعه در استفاده از پناهگاه هاي عمومي و اختصاصي (بر اساس دستورالعمل هاي مصوب سازمان) در چارچوب سياست هاي سازمان در سطوح ملي و استاني و شهرستاني.

فرماندهي كل انتظامي جمهوري اسلامي ايران (فراجا) موظف به اجراي اقدامات زير است:

هدايت و اجراي طرح ايجاد نظم و انتظام بخشي و امنيت در شرايط اضطراري ناشي از جنگ براي عبور و مرور و مديريت دربهره برداري از پناهگاه هاي عمومي و فضاهاي اسكان اضطراري و موقت،

برقراري امنيت و انتظامات در پناهگاه هاي عمومي و اماكن اسكان موقت و اضطراري با همكاري دستگاه هاي ذيربط،

حصول اشراف و نظارت بر عملكرد مديران اجرايي مجتمع هاي مسكوني در حوزه امنيت و اعمال نظارت هاي قانوني لازم.

وزارت نيرو موظف به اجراي اقدامات زير است:

تأمين و مديريت منابع آب شرب سالم و بهداشتي براي پناهگاه هاي عمومي و اماكن اسكان موقت و اضطراري،

تأمين ذخاير آب اضطراري در جريان براي ايستگاه هاي قطار شهري و پناهگاه هاي عمومي با همكاري شهرداري ها و ساير دستگاه هاي اجرايي ذي ربط،

تأمين برق اضطراري و پايدار براي مراكز اسكان، سيستم هاي روشنايي، و تجهيزات ضروري،

سازمان برنامه و بودجه كشور موظف به اجراي اقدامات زير است:

همكاري و هماهنگي مستمر با سازمان براي ايجاد و احداث پناهگاه هاي عمومي در طرح ها و پروژه هاي مشمول ماده 23 مقررات مالي دولت (زيرساخت هاي جديد الاحداث)،

تأمين اعتبارات لازم ايجاد پناهگاه ها و فضاهاي اسكان اضطراري و موقت با رعايت اولويت ها و هدايت و راهبري توسط سازمان پدافند غيرعامل بر اجراي آنها،

پيش بيني فضاهاي پناهگاهي و اسكان اضطراري و موقت مراكز جمعيتي در برنامه هاي ملي، بخشي، منطقه اي و استاني، طرح هاي توسعه عمران و كالبدي كشور و طرح آمايش سرزميني،

اعمال ضوابط و مقررات ساخت و پيش بيني پناهگاه ها و فضاهاي اسكان اضطراري و موقت در طرح هاي توسعه اي و صنعتي و زيرساختي كشور با همكاري سازمان.

هلال احمر موظف به اجراي اقدامات زير است:

مراقبت جمعي، تأمين و توزيع مايحتاج عمومي مردم آسيب ديده در پناهگاه هاي عمومي و فضاهاي اسكان اضطراري و موقت،

ارائه خدمات امدادي به مردم آسيب ديده در پناهگاه ها و محل هاي اَمن و پاكسازي شده و اسكان اضطراري و موقت،

ارائه خدمات آموزش همگاني در خصوص پناهگاه هاي عمومي و فضاهاي اسكان اضطراري و موقت براي آحاد مردم و ارائه آموزش هاي عمومي و تخصصي ويژه براي كاركنان دستگاه هاي اجرايي براي پناهگاه هاي خصوصي،

به آسيب ديدگان و اسكان يافتگان در پناهگاه هاي عمومي و مراكز اسكان اضطراري و موقت،

.

سازمان بسيج مستضعفين موظف به اجراي اقدامات زير است:

سازماندهي مردم و گروه هاي جهادي و امدادي براي ساخت و اداره و ارائه خدمات پناهگاه ها و فضاهاي اسكان اضطراري و موقت،

همكاري با كارگروه هاي تخصصي مربوطه در استانداري براي شناسايي و علامت گذاري و تجهيز و اداره پناهگاه هاي عمومي شهري،

سازماندهي بسيج جهاد خدمت براي مردمي سازي پناهگاه ها در قالب نواحي پايگاهي مسجد محور يا محله محور،

هدايت و بكارگيري موكب هاي مردمي و جهادي در ارائه خدمات داوطلبانه به مردم در پناهگاه ها و مراكز اسكان موقت و اضطراري،

كمك به فراجا در ايجاد امنيت پناهگاه هاي عمومي و مراكز اسكان موقت و اضطراري،

همكاري با سازمان تبليغات اسلامي دراجراي برنامه هاي فرهنگي و مذهبي در پناهگاه ها و فضاهاي اسكان اضطراري و موقت،

مشاركت و ايفاء نقش مؤثر در پدافند مردم محور و صيانت از مردم در برابر تهديدات از طريق سازماندهي، آموزش، تمرين و رزمايش واحدهاي سازماندهي شده مردمي در شرايط اضطراري ناشي از جنگ،

مشاركت در ايجاد زيرساخت هاي اسكان اضطراري و موقت و بهره برداري از اردوگاه هاي قدس در راستاي اين موضوع.

سازمان پدافند غيرعامل كشور موظف به اجراي اقدامات زير است:

راهبري و هدايت تدوين الزامات و ملاحظات مكان يابي و طراحي و ساخت و نظارت و بهره برداري پناهگاه هاي عمومي شهري و مراكز اسكان اضطراري و موقت و ارائه گزارش نوبه اي از آمادگي آنها به كميته دائمي،

تعيين الگو و ضوابط و مقررات فني و الزامات عمومي و اختصاصي براي انواع پناهگاه ها در برابر انواع تهديدات نظامي و نوين،

تصويب طرح هاي احداث پناهگاه هاي عمومي بزرگ در كلانشهرها و مراكز اسكان اضطراري و موقت،

هدايت و راهبري در اجراي طرح ها پناهگاهي عمومي شهري و مراكز اسكان اضطراري و موقت،

آموزش شركت هاي مهندسي مشاور و پيمانكار طرح ها و پروژه هاي شهري براي طراحي و ساخت فضاهاي پناهگاهي در طرح ها و پروژه هاي جديد.

نيروهاي مسلح موظف به اجراي اقدامات زير است:

ارتش، سپاه، فرماندهي انتظامي ج.ا.ايران و وزارت دفاع موظف هستند برابر برنامه هاي شوراي راهبردي پدافند غيرعامل نيروهاي مسلح نسبت به تأمين و آماده سازي پناهگاه در مراكز نظامي و انتظامي و پناهگاه و اسكان موقت و اضطراري براي شهرك هاي سازماني و مسكوني خود و ساير زيرساخت ها و مراكز تابعه خود در شرايط اضطراري با رعايت مفاد اين دستورالعمل اقدام نمايند. جزئيات برنامه ها و اقدامات مربوط به آن در شوراي راهبردي پدافند غيرعامل نيروهاي مسلح تعيين و گزارش پيشرفت برنامه ها، به صورت نوبه اي توسط رئيس كميته راهبري به كميته دائمي ارسال مي شود.

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي براي حفظ و صيانت از كاركنان و بيماران در برابر تهديدات دشمن نسبت به سازماندهي فضاهاي امن موجود پناهگاهي و ايجاد پناهگاه هاي لازم با درجه بندي متناسب با تهديدات در زيرساخت هاي حايز اهميت خود اعم از بيمارستان ها و آزمايشگاه ها و ساير اقدام نمايند.

وزارت آموزش و پرورش و وزارت علوم، تحقيقات و فناوري براي حفظ و صيانت از دانش آموزان، دانشجويان، اساتيد و معلمان و كاركنان در برابر تهديدات دشمن نسبت به سازماندهي فضاهاي امن موجود پناهگاهي و ايجاد پناهگاه هاي لازم با درجه بندي متناسب با سطح تهديد در مدارس و دانشگاه ها اقدام نمايند.

آستان هاي مقدس اعم از زيارتگاه ها، امامزادگان و مساجد و ساير اماكن مقدس لازم است براي صيانت و حفاظت از زائران و مردم براي شرايط ناشي از جنگ، نسبت به سازماندهي فضاهاي امن موجود پناهگاهي و ايجاد پناهگاه هاي لازم با درجه بندي متناسب با سطح تهديد اقدام نمايند.

وظايف مشترك دستگاه هاي اجرايي

دستگاه هاي اجرايي داراي زيرساخت هاي با اهميت بالا موظف هستند كه براي صيانت از كاركنان، دارايي هاي كليدي و حفظ تداوم كاركردهاي اساسي آنها در شرايط جنگ نسبت به ايجاد و بهره برداري فضاهاي اَمن پناهگاهي در مراكز ذيربط و سازماندهي فضاهاي موجود، تجهيز و آماده به كاري آنها اقدام نمايند. روساي دستگاه هاي اجرايي بر رعايت اين موضوع نظارت و از اجراي آن اطمينان حاصل نمايند.

تبصره برنامه هاي پناهگاه ها و فضاهاي اَمن و برنامه عملياتي نحوه بهره برداري و آمادگي كاركنان مراكز حياتي، حساس، مهم و قابل حفاظت به منظور حفظ تداوم كاركرد، با اولويت نخست در برنامه جاري دستگاه هاي اجرايي گرديده و با تائيد سازمان اجرا شود.

دستگاه هاي اجرايي موظف به پيش بيني فضاهاي پناهگاهي براي تداوم كاركردهاي اساسي در برابر تهديدات نظامي، اعم از پناهگاه، مقر تاكتيكي جايگزين و فضاهاي امن اسكان اضطراري و موقت براي خود هستند.

درجه بندي پناهگاه براي هر زيرساخت متناسب با نوع ماموريت زيرساخت و تهديدات و مخاطرات آن در مطالعات پدافند غيرعامل تعيين و پس از تائيد دستگاه اجرايي متولي، اجرا مي گردد.

مشخصات انواع پناهگاه هاي عمومي و اختصاصي (پيوست شماره يك) متناسب با محل قرارگيري پناهگاه، ظرفيت پناهگاه، نوع پناهگاه و ساير ويژگي هاي آن توسط سازمان تنظيم و ابلاغ و از طريق دستگاه اجرايي مربوط اجرا مي گردد.

فضاي پاركينگ ها و طبقات منفي ساختمان هاي در اختيار دستگاه هاي اجرايي كه قابليت استفاده به عنوان پناهگاه دارند، بايد علامتگذاري، تجهيز و آماده سازي شده و با هماهنگي شهرداري ها، مورد بهره برداري قرار گيرند.

تأمين زيرساخت اعم از روشنايي، ورودي، ذخاير آب و غذا، تجهيزات مورد نياز پناهگاه هاي دستگاه هاي اجرايي توسط خود دستگاه تأمين مي شود.

مديران مجتمع هاي مسكوني و ساختمان ها، در پياده سازي و اجراي ضوابط و الزامات ناظر به امور امنيتي، بحران و پدافند غيرعامل مشاركت و همكاري نمايند. (وظايف مدير مجتمع مسكوني در پيوست شماره دو)

دستگاه هاي اجرايي موظفند هرگونه قصور و كوتاهي در اجراي اين دستورالعمل را به سازمان گزارش كرده و برابر مقررات با فرد متخلّف، برخورد كنند.

سازمان بازرسي كل كشور بر اجراي تكاليف دستگاه هاي اجرايي مندرج در اين دستورالعمل از طريق ساختارهاي نظارتي استاني و دستگاهي، به صورت مستمر، نظارت كرده و موارد كوتاهي و عدم اجراي آن را به مراجع ذي ربط گزارش نمايد.

با مستنكفان از اجراي اين دستورالعمل، بر اساس شيوه نامه 1/3101/ك 160 مورخ 1404/02/08 مصوب كميته دائمي برخورد مي شود.

اين دستورالعمل مشتمل بر پانزده ماده و چهار تبصره در نود و هفتمين جلسه كارگروه دائمي به تاريخ هفتم مردادماه سال يكهزار و چهارصد و چهار هجري شمسي به تصويب رسيد و از تاريخ ابلاغ، لازم الاجراست.

دستورالعمل پدافند غيرعامل پناهگاه هاي عمومي و اختصاصي، اسكان موقت و اضطراري (شهيد سرتيپ پاسدار مهندس حسن شاطري)، مشتمل بر پانزده ماده و چهار تبصره كه در تاريخ 1404/05/07 در نود و هفتمين جلسه كارگروه (كميته) دائمي پدافند غيرعامل كشور به تصويب رسيد، به استناد تبصره 1 قانون تشكيل سازمان پدافند غيرعامل كشور و ماده 9 اساسنامه اين سازمان – مصوّب مقام معظّم رهبري (مدظله العالي) – براي اجرا ابلاغ مي گردد.

رئيس ستاد كل نيروهاي مسلح و كميته دائمي پدافند غيرعامل كشور سرلشگر سيد عبدالرحيم موسوي

پيوست شماره 1

پيوست شماره 2

پيوست 3 صفحه 1 صفحه 2