نظر مشورتي 7/1400/1577 مورخ 1401/02/26 اداره كل حقوقي قوه قضائيه در خصوص تعيين سهم‌الارث بازماندگان در فرضي كه پدر متوفي به عنوان قاتل غيرعمد وي شناخته شود

استعلام : در تصادف منتهي به فوت، پدر متوفي به عنوان مقصر (قاتل غير عمد) شناخته شده است. متوفي داراي مادر و دو برادر است. با عنايت به بند «ب» ماده 8۹۲ قانون مدني مبني بر محروم شدن مادر از بردن ارث بيش از يك سدس در صورت وجود دو برادر براي متوفي و ماده ۴۵۱ قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 مبني بر محروميت پدر (قاتل غيرعمد) از ديه متوفي، پنج ششم باقيمانده از ديه متوفي به چه كسي مي رسد؟ آيا به جهت آن كه در طبقه اول وارث ديگري نيست، به مادر به ارث مي رسد و ماده ۸۹۲ قانون مدني منصرف از اين فرض است؟ آيا مي توان به استناد قسمت اخير ماده ۴۵۱ قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 به علت عدم وجود وارث ديگر در طبقه اول به تعلق ديه به مقام معظم رهبري نظر داد؟ آيا اين توجيه كه مادر در طبقه اول محروم از دريافت مابقي ديه است و غير وارث ديگر در ماده ۴۵1 يادشده مربوط به تمام طبقات است و نه فقط يك طبقه، مي توان بر اين عقيده بود كه مابقي ديه به برادران در طبقه دوم به ارث مي رسد؟ آيا مي توان به تعلق مابقي ديه پدر نظر داد و بر اين اعتقاد بود كه به سبب ارث بري پدر از دو پسر ديگرش و به مانند فرضي كه پدر همسر خود را به قتل مي رساند و فرزند صغير دارد و با پرداخت ديه، دوباره از باب ولايت ديه به خود پدر مي رسد، در اين فرض نيز مابقي ديه به پدر مي رسد؟ آيا مي توان غير از موارد يادشده نظر ديگري ارائه كرد؟ نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : با عنايت به قاعده مذكور در ماده 888 قانون مدني، مادام كه يك نفر از طبقه اول باقي باشد كه مانعي از ارث بردن او نيست، حاجب افراد طبقه دوم از اصل ارث خواهد بود. بند «ب» ماده 892 قانون مدني نيز صرفاً ناظر به حجب نقصاني مادر از ثلث به سدس است و نه ردّ؛ بنابراين در فرض سؤال كه پدر (راننده مسبب حادثه) وفق ماده 451 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 از ديه فرزندش ارث نمي برد، مابقي ديه نيز به ردّ به مادر متوفي به ارث مي رسد و نه برادران وي. همچنين فرض مطرح شده در ذيل استعلام مبني بر پرداخت سهم مولي عليهم از ديه مادر به ولي قهري، اشتباه و به نوعي خلط بحث است و اداره اموال صغير توسط ولي قهري به منزله مالكيت وي نسبت به اموال مولي عليه نيست.