نظر مشورتي 7/1402/482 مورخ 1402/09/11 اداره كل حقوقي قوه قضائيه

استعلام : در يك پرونده، مالك يك دستگاه تراكتور به علت روشن نشدن تراكتور، جهت هل‌دادن آن به خارج از پاركينگ از يك نفر درخواست كمك مي‌نمايد و مالك تراكتور به همراه همسر خود از طرف چرخ‌هاي عقب اقدام به هل‌دادن مي‌نمايند؛ در حالي كه شخص كمك‌كننده از چرخ‌هاي جلو كه كوچك‌تر از چرخ‌هاي عقب مي‌باشند، اين اقدام را انجام مي‌دهد. اين موضوع در حالي است كه كسي به عنوان راننده سوار بر تراكتور نمي‌باشد و هر سه نفر تراكتور را به شرح فوق به صورت خاموش هل مي‌دهند. بر اثر اين بي‌احتياطي، شخصي كه جهت كمك فراخوانده شده است (و درحال هل دادن از چرخ جلو مي‌باشد و طبيعتاً بين چرخ جلو و عقب قرار دارد) بين چرخ عقب و ديوار گير نموده و بر اثر فشاري كه بر قفسه سينه وي وارد و باعث شكستگي دنده و در نتيجه پارگي قلب و ريه مي‌شود، فوت مي‌نمايد. حال خواهشمند است در خصوص سؤالات ذيل ارشاد فرماييد: 1- موضوع مشمول ايراد صدمه غير عمدي (شبه عمدي) بر اثر بي‌احتياطي در امر رانندگي مي‌باشد؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، چه كسي مسؤول مي‌باشد؛ مالك تراكتور يا همسر وي نيز كه در هل‌دادن تراكتور نقش داشته است، داراي درجاتي از تقصير مي‌باشد؟ 2- در صورتي كه موضوع از شمول سوانح رانندگي خارج باشد، رسيدگي به موضوع در چه قالبي انجام مي‌پذيرد و مسؤول پرداخت ديه چه كسي است؟ با توجه به اينكه سه نفر در وقوع حادثه نقش داشته‌اند، با لحاظ مواد 526 و 533 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 تقسيم مسؤوليت به چه نحوي مي‌باشد؟ نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : اولاً، با توجه به تعاريف «حوادث»، «شخص ثالث» و «وسيله نقليه» كه به ترتيب در بندهاي «پ»، «ت» و «ث» ماده يك قانون بيمه اجباري خسارات واد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشي از وسايل نقليه مصوب 1395 بيان شده است و به ويژه اطلاق عبارت «هر گونه سانحه ناشي از وسايل نقليه» كه در بند «پ» ماده پيش‌گفته آمده است، چنانچه پس از بررسي‌هاي لازم و كسب نظر متخصصين امر (كارشناس تصادفات) احراز شود وسيله نقليه (تراكتور) در وقوع حادثه منجر به فوت مؤثر بوده است، چنين حادثه‌اي، حادثه ناشي از وسيله نقليه محسوب مي‌شود و در اين حوادث، پرداخت خسارت بدني (ديه) مشمول احكام مقرر در قانون پيش‌گفته است و حسب مورد توسط شركت بيمه يا صندوق تأمين خسارت‌هاي بدني پرداخت مي‌شود. ثانياً، از آنجايي كه مسؤوليت ناشي از حوادث وسايل نقليه موتوري بر عهده راننده مي‌باشد، در فرض سؤال نيز مسؤوليت جبران خسارت متوجه كسي است كه بايد نسبت به رانندگي اقدام و با قرارگرفتن پشت فرمان، كنترل تراكتور را بر عهده مي‌گرفت؛.بنابراين انجام ندادن اين وظيفه در لحظه تصادف و قرار نگرفتن وي پشت فرمان و عدم امكان كنترل تراكتور، نافي مسؤوليت وي نيست، همچنان‌كه از موجبات كاهش مسؤوليت وي و تقسيم مسؤوليت بين او و ديگر كساني كه تراكتور را هل داده‌اند، نيز نخواهد بود.