بخشنامه بانك مركزي در خصوص ابلاغ نسخه اصلاحي «دستورالعمل اجرايي تأسيس، فعاليت و نظارت بر صرافي‌ ها» متضمن اصلاحات جلسه مورخ 1405/03/19 هيأت‌ عالي بانك مركزي

احتراماً، پيرو بخشنامه شماره 02/212073 مورخ 1402/09/01، موضوع ابلاغ «دستورالعمل اجرايي تأسيس، فعاليت و نظارت بر صرافي ها» مصوب جلسه مورخ 1402/08/16 شوراي پول و اعتبار، به استحضار مي رساند؛ مطابق با بند (۳) صورتجلسه موضوع مصوبات شصت و هشتمين نشست هيأت عالي بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران مورخ 1405/03/19، مقرر گرديد عبارت «مراجع ذي صلاح» از متن ماده (۲۶) دستورالعمل مزبور حذف گردد. بر اين اساس، ماده (۲۶) دستورالعمل مزبور به شرح زير اصلاح مي گردد: «فعاليت در سطح دوم توسط صرافي مشروط به سپري شدن حداقل سه ماه از فعاليت آن در سطح اول و أخذ موافقت بانك مركزي مي باشد. فعاليت در سطح سوم توسط صرافي مشروط به سپري شدن حداقل يك سال از فعاليت در سطح دوم و أخذ مجوز از بانك مركزي طبق ضوابط اعلامي مي باشد».

با عنايت به مراتب فوق، نسخه اصلاحي «دستورالعمل اجرايي تأسيس، فعاليت و نظارت بر صرافي ها» ايفاد مي گردد. خواهشمند است دستور فرمايند موضوع به نحو مقتضي به بانك ها و موسسات اعتباري غيربانكي اطلاع رساني گردد.‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏/۸۷۳۶۳۴۵‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏/ام

اداره مطالعات و مقررات حسين معصومي - حسن آذرمهر معاونت تنظيم گري و نظارت

دستورالعمل اجرايي تأسيس، فعاليت و نظارت بر صرافي ها

فهرست عناوين -فصل اول : كليات و تعاريف 2 -فصل دوم: ضوابط تأسيس 4 -فصل سوم: سهامداران، شركا، هيأت مديره و مديرعامل 6 -فصل چهارم: سرمايه 8 -فصل پنجم: اجازه نامه 10 -فصل ششم: فعاليت 11 -فصل هفتم: نظارت 17 -فصل هشتم: انحلال 18 -فصل نهم: ساير موارد 19

به استناد بند (ج) ماده (۱۱) قانون پولي و بانكي كشور مصوب ۱۸ تيرماه ۱۳۵۱، قانون تنظيم بازار غيرمتشكل پولي و آيين نامه هاي اجرايي آن و بند (الف) ماده (۲۱) قانون احكام دائمي برنامه هاي توسعه كشور، «دستورالعمل اجرايي تأسيس، فعاليت و نظارت بر صرافي ها» كه از اين پس به اختصار «دستورالعمل» ناميده مي شود، به شرح ذيل تدوين مي گردد.

: كليات و تعاريف

در اين دستورالعمل عناوين ذيل به جاي عبارت هاي مربوط بكار مي روند:

1 - بانك مركزي: بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران؛

2 - مؤسسه اعتباري: بانك يا مؤسسه اعتباري غيربانكي كه به موجب قانون و يا با مجوز بانك مركزي تأسيس شده و تحت نظارت بانك مركزي قرار دارد؛

3 - عمليات صرافي: انجام هريك از فعاليت هاي خريد و فروش ارز، مسكوك، عمليات مربوط به حواله هاي ارزي رأساً و يا از طريق مؤسسات اعتباري و ارايه خدمات ارزي برون مرزي از طريق كارگزاران در چارچوب قوانين و مقررات ارزي؛

4 - صرافي: شركتي كه با مجوز بانك مركزي تأسيس شده و موضوع فعاليت آن انجام عمليات صرافي بوده و مشتمل بر دو نوع زير مي باشد: ۱) صرافي نوع اول: صرافي است كه صرفاً مجاز به خريد و فروش نقدي ارز و مسكوك مي باشد؛ ۲) صرافي نوع دوم: صرافي است كه مجاز به خريد وفروش نقدي ارز و مسكوك، عمليات مربوط به حواله هاي ارزي و ارايه خدمات ارزي برون مرزي از طريق كارگزاران مي باشد.

5 - كارگزار: صرافي داراي مجوز از بانك مركزي و يا اشخاص خارج از كشور كه به واسطه انعقاد قرارداد با صرافي داراي مجوز از بانك مركزي، نسبت به خدمات ارزي برون مرزي در خارج از كشور مطابق با ترتيبات تعيين شده در قرارداد و در چارچوب قوانين و مقررات اقدام مي كند؛

6 - خدمات ارزي برون مرزي:

۶ – ۱ - پرداخت وجه توسط مشتري به صرافي در داخل كشور و دريافت معادل ارزي آن از كارگزار در خارج از كشور، به صورت وجه نقد و يا واريز به حساب بانكي وي يا شخص ثالث؛

۶ - 2 - پرداخت ارز توسط مشتري به كارگزار در خارج از كشور و دريافت معادل آن از صرافي در داخل كشور، به صورت وجه نقد و يا واريز به حساب بانكي وي يا شخص ثالث؛

۶ – 3 - دريافت و نگهداري وجوه ارزي به صورت اماني در خارج از كشور؛

7 - مؤسسين: اشخاص حقيقي و حقوقي واجد شرايط كه متقاضي أخذ اجازه نامه تأسيس و فعاليت صرافي مي باشند؛

8 - اجازه نامه تأسيس: موافقت كتبي بانك مركزي با ثبت صرافي در مرجع ثبتي؛

9 - اجازه نامه فعاليت: موافقت كتبي بانك مركزي براي شروع يا ادامه فعاليت صرافي؛

10 - اجازه نامه تغييرات ثبتي: موافقت كتبي بانك مركزي با تغييرات ثبتي صرافي در مرجع ثبتي؛

11 - تأييديه صلاحيت: اجازه نامه بانك مركزي مبني بر موافقت با تصدي سمت مديرعامل صرافي توسط فرد پيشنهادي براي سمت مذكور پس از احراز شرايط وي براساس مفاد اين دستورالعمل؛

12 - شعبه: واحد عملياتي وابسته به صرافي نوع دوم كه مطابق با سطح فعاليت صرافي مجاز به انجام عمليات صرافي مي باشد؛

13 - باجه: واحد عملياتي وابسته به صرافي كه به صورت موقت ايجاد شده و صرفاً مجاز به خريد و فروش ارز به صورت اسكناس مي باشد؛

14 - مسكوك: مسكوك فلزات گرانبهاي ضرب شده توسط بانك مركزي؛

: ضوابط تأسيس

تأسيس و ثبت صرافي و اشتغال به عمليات صرافي صرفاً در چارچوب مصوبات شوراي پول و اعتبار، مفاد اين دستورالعمل، ساير قوانين و مقررات ذي ربط و بخشنامه هاي بانك مركزي و با أخذ مجوز از بانك مركزي مجاز است.

تأسيس صرافي نوع اول توسط اشخاص حقيقي صرفاً در قالب شركت تضامني امكان پذير است.

تأسيس صرافي نوع دوم توسط اشخاص حقوقي در قالب شركت سهامي خاص و توسط اشخاص حقيقي در قالب شركت تضامني امكان پذير است.

مؤسسين در حوزه هايي كه تأسيس صرافي در آن ها، حسب مقررات موجود نيازمند موافقت مراجع ذي صلاح از قبيل سازمان منطقه آزاد تجاري - صنعتي مي باشد، مكلفند موافقت كتبي مراجع مزبور را به بانك مركزي ارايه نمايند.

مسئوليت نظارت بر رعايت قوانين و مقررات، بخشنامه ها و دستورات ابلاغي بانك مركزي از جمله قوانين و مقررات مبارزه با پولشويي و تأمين مالي تروريسم توسط شعبه و باجه و همچنين جبران خسارات ناشي از تخلفات آن بر عهده هيأت مديره صرافي مي باشد.

صرافي همواره بايد داراي محل فعاليت دائم (ملكي و يا سرقفلي) و ثبت شده به نام صرافي مورد نظر باشد.

در مورد صرافي هاي تضامني موجود كه فاقد محل فعاليت ثبت شده به نام صرافي مي باشند، انتقال ملك شريك به نام صرافي براي استفاده به عنوان محل فعاليت صرافي با لحاظ آن در سرمايه ثبتي، حداكثر ظرف يك سال پس از تاريخ تصويب اين دستورالعمل بلامانع است.

مواردي كه امكان ثبت مالكيت يا سرقفلي محل فعاليت به نام صرافي وجود ندارد، از جمله فرودگاه ها، هتل ها و مراكز مشابه، از شمول حكم مقرر در اين ماده مستثني مي باشد.

مكان فعاليت صرافي اعم از شعبه و باجه بايد از حيث ملاحظات حفاظتي و امنيتي به تأييد مراجع ذي صلاح برسد.

مؤسسين حسب مورد بايد از شرايط زير برخوردار بوده و به همراه تقاضاي خود، مدارك و اطلاعات را در قالب فرم هاي اعلامي بانك مركزي از طريق سامانه هاي ذي ربط، به آن بانك ارايه نمايند:

1 - دارا بودن تابعيت ايران و سكونت در ايران؛

2 - پيرو دين اسلام يا يكي از اقليت هاي ديني مصرح در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران؛

3 - داشتن صلاحيت فردي؛

4 - نداشتن سابقه چك برگشتي رفع سوء اثر نشده در شبكه بانكي كشور؛

5 - اشخاص حقوقي بايد در شمول شركت هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و يا بازارهاي اول و يا دوم شركت فرابورس ايران باشد؛

6 - اشخاص حقوقي بايد فاقد زيان انباشته بوده و عملكرد آن براي ۳ سال منتهي به زمان تقاضاي تأسيس صرافي سودآور باشد؛

7 - نداشتن بدهي غيرجاري به مؤسسات اعتباري؛

8 - تعيين تكليف بدهي قطعي مالياتي؛

9 - شفاف بودن آورده آن ها از نظر منشأ و احراز بلااشكال بودن منشأ آن توسط بانك مركزي؛

10 - نداشتن سمت مديرعامل، عدم عضويت در هيأت مديره و همچنين نداشتن همزمان سهم يا سهم الشركه در ساير صرافي ها؛

11 - نداشتن همزمان سمت مديرعامل و عدم عضويت در هيأت مديره مؤسسه اعتباري؛

12 - عدم عضويت در هيأت مديره، نداشتن سمت مديرعامل و نداشتن سهم يا سهم الشركه در صرافي هايي كه طي دو سال قبل از تاريخ ارايه درخواست توسط متقاضي، اجازه نامه فعاليت آنها، توسط بانك مركزي ابطال شده است؛

13 - عدم سلب صلاحيت متقاضي در صورت دارا بودن سمت عضويت در هيأت مديره يا مديرعامل در ساير صرافي ها طي دو سال قبل از تاريخ ارايه درخواست توسط وي.

مؤسسات اعتباري از شمول بند (5) و (6) اين ماده مستثني مي باشند.

: سهامداران، شركا، هيأت مديره و مديرعامل

سهامداران، شركا، اعضاي هيأت مديره، مديرعامل و رئيس شعبه صرافي حسب مورد بايد از شرايط ذيل برخوردار بوده و به همراه تقاضاي خود، مدارك و اطلاعات را در قالب فرم هاي اعلامي بانك مركزي از طريق سامانه هاي ذي ربط، به آن بانك ارايه نمايند:

1 - دارا بودن تابعيت ايران و سكونت در ايران؛

2 - پيرو دين اسلام يا يكي از اقليت هاي ديني مصرح در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران؛

3 - داشتن صلاحيت فردي؛

4 - نداشتن چك برگشتي رفع سوء اثرنشده در شبكه بانكي كشور؛

5 - نداشتن بدهي غيرجاري به مؤسسات اعتباري؛

6 - تعيين تكليف بدهي قطعي مالياتي؛

7 - شفاف بودن آورده سهامداران و شركاء از نظر منشأ؛

8 - نداشتن سمت مديرعامل، عدم عضويت در هيأت مديره و همچنين نداشتن همزمان سهم يا سهم الشركه در ساير صرافي ها و يا مشاركت همزمان در تأسيس صرافي هاي ديگر؛

9 - نداشتن سهم يا سهم الشركه، عدم عضويت در هيأت مديره و نداشتن سمت مديرعامل در صرافي هايي كه اجازه نامه فعاليت آنها طي دو سال قبل از تاريخ ارايه درخواست از طرف متقاضي، توسط بانك مركزي ابطال شده است، براي شركا، سهامداران، اعضاي هيأت مديره و مديرعامل؛

10 - دارا بودن حداقل مدرك تحصيلي كارشناسي در رشته هاي مديريت، حسابداري، اقتصاد و حقوق و ساير رشته هاي تحصيلي مرتبط براي مديرعامل با تشخيص بانك مركزي وفق ضوابط مربوط.

11 - دارا بودن حداقل پنج سال تجربه كاري داراي سوابق بيمه پردازي در مؤسسات اعتباري و ساير موسسات تحت نظارت بانك مركزي و يا نهادهاي مالي موضوع ماده (۱) قانون بازار اوراق بهادار جمهوري اسلامي ايران براي مديرعامل، به تشخيص بانك مركزي؛

12 - دارا بودن گواهي نامه مهارت هاي انجام عمليات صرافي از مؤسسه آموزش عالي بانكداري ايران و يا ساير مؤسسات مورد تأييد بانك مركزي براي اعضاي هيأت مديره و مديرعامل صرافي­.

13 - دارا بودن تأييديه صلاحيت براي مديرعامل صرافي­.

تأييديه صلاحيت براي مديرعامل صرافي پس از احراز شرايط فوق و انجام مصاحبه تخصصي در زمينه قوانين و مقررات ناظر بر صرافي ها و همچنين قوانين و مقررات ناظر بر عمليات ارزي در كميته اي كه به همين منظور در بانك مركزي در چارچوب ضوابط مصوب تشكيل خواهد شد، صادر مي گردد.

بررسي و صدور تأييديه صلاحيت مديرعامل صرافي هاي موجود، در مقاطع تمديد مجوز فعاليت آن ها انجام خواهد شد.

در مورد صرافي هاي موجود، افراد داراي حداقل ۵ سال سابقه كار و برخوردار از سوابق بيمه پردازي در صرافي و يا سوابق مرتبط در مؤسسات اعتباري و يا نهادهاي مالي موضوع ماده (۱) قانون بازار اوراق بهادار جمهوري اسلامي ايران، مشروط به ارائه گواهينامه هاي حرفه اي از مؤسسات مورد تائيد بانك مركزي حداكثر ظرف مدت شش ماه از تاريخ ابلاغ اين دستورالعمل، از شمول بند (۱۰) اين ماده معاف مي باشند.

در مواردي كه فرد داراي سوابق بيمه پردازي در ساير نهادها به جز نهادهاي مذكور در بند (۱۱) باشد، لكن سابقه فعاليت مرتبط از جمله تجربه كار در امور ارزي و ساير موارد مشابه دارد؛ سابقه فعاليت مذكور مي تواند به تشخيص كميته موضوع تبصره (۱) ماده (۱۲) قابل قبول منظور شود.

متقاضيان، سهامداران، شركا، اعضاي هيأت مديره و مديرعامل صرافي بايد به همراه تقاضاي خود، حسب مورد بر اساس نوع صرافي، مدارك و اطلاعات زير را از طريق سامانه هاي ذي ربط به بانك مركزي ارايه نمايند: - درخواست تأسيس صرافي حاوي اطلاعات شركاء، اعضاي هيأت مديره و مديرعامل؛ - تصوير مدرك تحصيلي مديرعامل؛ - گواهي عدم سوء پيشينه براي همه اعضا؛ - تأييديه كدپستي به روز محل فعاليت صرافي؛ - اساسنامه مورد تاييد بانك مركزي؛ - صورتجلسه مجمع عمومي موسس؛ - اصل تعهدنامه رسمي؛ - گواهي مسدودي سرمايه؛ - تأييديه محل فعاليت صرافي از پليس اماكن؛ - گواهي سابقه كاري براي مديرعامل؛ - معرفي نامه سازمان مناطق آزاد ( در صورت نياز)؛ - گواهي نامه دوره هاي آموزشي.

: سرمايه

حداقل مبلغ سرمايه به منظور تأسيس و فعاليت انواع صرافي به شرح زير مي باشد، كه لازم است قبل از ثبت صرافي تماماً به صورت نقدي نزد يكي از مؤسسات اعتباري توديع گردد:

1 - صرافي نوع اول: در استان تهران و شهرهاي اصفهان، اهواز، تبريز، شيراز، كرج، مشهد، قم و اروميه مبلغ دويست و پنجاه ميليارد ريال و ساير شهرها مبلغ يكصد و سي ميليارد ريال؛

2 - صرافي نوع دوم با سطح فعاليت اول و دوم: مبلغ هزار ميليارد ريال؛

3 - صرافي نوع دوم با سطح فعاليت سوم: مبلع دو هزار ميليارد ريال.

بانك مركزي مي تواند نسبت به تغيير حداقل سرمايه موضوع اين ماده حسب شرايط و اقتضائات از جمله نرخ تورم اقدام نمايد.

حداقل ۹۰ درصد از سرمايه صرافي سهامي خاص، بايد به طور مستقيم متعلق به شخص حقوقي باشد.

هرگاه زيان انباشته صرافي از ۵۰ درصد سرمايه ثبت شده بيشتر شود، هيأت مديره مكلف است نسبت به يكي از موارد ذيل اقدام نمايد: 1 - افزايش سرمايه نقدي حداقل به ميزان زيان انباشته؛ 2 - كاهش سرمايه ثبتي به ميزان سرمايه موجود، مشروط بر آن كه سرمايه جديد كمتر از حداقل سرمايه مورد نياز براي تأسيس و فعاليت صرافي متناسب با نوع صرافي و تعداد شعب آن نشود؛ 3 - انحلال صرافي.

افزايش سرمايه توسط صرافي به طرق زير امكان پذير است: 1 - به صورت واريز نقدي به پول رايج كشور به حساب صرافي؛ 2 - از محل سود انباشته، پس از كسر مانده مطالبات غيرتجاري صرافي سهامي خاص از اشخاص وابسته مبتني بر صورت هاي مالي حسابرسي شده براي صرافي سهامي خاص؛ 3 - از محل سود انباشته پس از كسر مانده بدهكار حساب جاري شركا مبتني بر صورت هاي مالي حسابرسي شده براي صرافي تضامني؛ 4 - از محل مطالبات حال شده سهامداران يا شركاء منوط به ارائه تعهدنامه محضري سهامدار يا شريك مبني بر رعايت الزامات مربوط به مبارزه با پولشويي و نيز تأييديه حسابرس صرافي درخصوص مطالبات مذكور؛ 5 - از محل مازاد تجديد ارزيابي ملك محل فعاليت صرافي به نام شركت.

تجديد ارزيابي ملك محل فعاليت صرافي به نام شركت صرفاً هر ۵ سال يك بار مي تواند صورت پذيرد.

در خصوص صرافي نوع دوم وابسته به مؤسسات اعتباري، افزايش سرمايه تا حداقل مقرر در ماده (۱۲) اين دستورالعمل از حدود مقرر در «دستورالعمل سرمايه گذاري در اوراق بهادار» مستثني مي باشد.

افزايش سرمايه بيش از حداقل مقرر در تبصره (۶)، از محل سود انباشته و مطالبات حال شده سهامداران/شركاء كه متضمن توديع وجه نقد نمي باشد، از حدود مقرر در «دستورالعمل سرمايه گذاري در اوراق بهادار» مستثني مي باشد.

: اجازه نامه

بانك مركزي در صورت تأييد اساسنامه، احراز صلاحيت مؤسسين، شركا و سهامداران، اعضاي هيأت مديره و مديرعامل صرافي، توديع كامل سرمايه، بررسي منشأ تأمين وجه توديع شده و احراز انطباق آن با الزامات قانوني و همچنين احراز ساير شرايط موضوع اين دستورالعمل ظرف مدت ده روز كاري پس از تكميل مدارك و مستندات لازم، نسبت به صدور اجازه نامه تأسيس بر اساس نوع صرافي اقدام مي نمايد. مدت اعتبار اجازه نامه تأسيس، حداكثر شش ماه پس از صدور است. اجازه نامه تأسيس صرافي صرفاً به منظور انجام امور ثبتي صادر مي شود و شروع به فعاليت صرافي منوط به كسب اجازه نامه فعاليت بر اساس نوع صرافي از بانك مركزي است.

صرافي موظف است حداكثر ظرف يك سال از تاريخ ثبت، نسبت به أخذ اجازه نامه فعاليت از بانك مركزي اقدام نمايد.

در صورت وقوع موارد خارج از اراده و اختيار صرافي به تشخيص بانك مركزي، مدت مذكور صرفاً براي يك بار و به مدت حداكثر سه ماه ديگر با موافقت آن بانك قابل تمديد مي باشد.

در صورتي كه صرافي پس از گذشت مهلت هاي مقرر، نسبت به أخذ اجازه نامه فعاليت از بانك مركزي اقدام ننمايد؛ ضمن كان لم يكن تلقي شدن اجازه نامه تأسيس و عدم صدور اجازه نامه فعاليت، صرافي موظف به انحلال قانوني شركت است.

اجازه نامه فعاليت كه بر اساس نوع صرافي صادر مي گردد، براي بار اوّل با مدت اعتبار دو سال صادر و اعطا مي گردد و براي دفعات بعد و در صورت تأييد عملكرد صرافي توسط بانك مركزي و تكميل مدارك و مستندات لازم، با مدت اعتبار حداكثر پنج سال قابل تمديد مي باشد.

در خصوص صرافي نوع اول تضامني، در صورت سپري شدن حداقل پنج سال از شروع فعاليت صرافي در قالب صرافي نوع اول، تاييد عملكرد صرافي از سوي بانك مركزي در چارچوب ضوابط مربوطه، افزايش سرمايه به ميزان مورد نياز و تطبيق آن با شرايط و الزامات تعيين شده در دستورالعمل در خصوص صرافي نوع دوم، ارتقاء مجوز به صرافي نوع دوم امكان پذير مي باشد.

در خصوص صرافي نوع دوم تضامني بانك مركزي مي تواند در نتيجه اعمال اقدامات نظارتي موضوع ماده (۴۷) و يا در صورت درخواست صرافي نوع دوم تضامني، اجازه نامه تأسيس و فعاليت آن را به صرافي نوع اول تبديل نمايد.

در صورت موافقت و يا الزام بانك مركزي مبني بر تغيير نوع صرافي، شركت صرافي موظف است حداكثر طي مدت سه ماه نسبت به اصلاح اساسنامه و تطبيق شرايط خود با نوع جديد صرافي اقدام نمايد.

بانك مركزي در صورتي كه تشخيص دهد مؤسسين قادر به تأسيس و راه اندازي صرافي نمي باشند و يا اطلاعات كذب و نادرست ارايه نموده اند، حسب مورد از صدور اجازه نامه تأسيس و يا فعاليت خودداري مي نمايد.

مؤسسين، سهامداران، شركا و مديران صرافي مجاز به فروش و واگذاري اجازه نامه فعاليت صرافي به غير در قالب هيچ يك از عقود از جمله عقد اجاره، نمي باشند.

هر گونه تغيير و جايگزيني در شركاء براي صرافي تضامني مشروط به احراز شرايط لازم طبق مفاد اين دستورالعمل، رضايت تمام شركا و موافقت بانك مركزي مي باشد. در خصوص صرافي سهامي خاص هرگونه تغيير و جايگزيني در سهامداران منوط به احراز شرايط لازم طبق مفاد اين دستورالعمل و موافقت بانك مركزي مي باشد.

: فعاليت

صرافي موظف به ارايه ضمانت نامه بانكي بدون قيد و شرط حسن انجام تعهد يا گواهي مسدودي حساب سپرده بانكي به نفع بانك مركزي در قبال دستورات نظارتي بانك مركزي، به ميزان حداقل ۵۰ درصد آخرين سرمايه ثبتي صرافي مي باشند.

وجه ضمانت نامه مذكور يا گواهي مسدودي حساب سپرده بانكي در قبال خسارات وارده به مشتريان صرافي يا بدهي صرافي به اشخاص ثالث قابل مطالبه و توقيف نمي باشد و هرگونه اختلافات و دعاوي احتمالي صرافي با مشتريان و اشخاص ثالث تابع قوانين و مقررات مربوط است و هيچگونه مسئوليتي از اين بابت متوجه بانك مركزي نمي باشد.

صرافي موظف است قبل از انقضاي مدت اعتبار ضمانت نامه بانكي نسبت به تمديد ضمانت نامه بانكي اقدام نمايد. در صورت ابطال مجوز صرافي و يا چنانچه صرافي به هر علتي فعاليت نداشته باشد و يا منحل شود، اشخاص ذي ربط مكلفند تا زمان ثبت انحلال شركت در مرجع ثبتي و ارايه آگهي ثبت انحلال و روزنامه رسمي مربوط، به بانك مركزي، نسبت به تمديد ضمانت نامه بانكي اقدام نمايند.

مديرعامل و اعضاي هيأت مديره صرافي، در مقابل خساراتي كه ناشي از تخلف و يا ترك فعل بنا به تشخيص مراجع ذي صلاح، متوجه مشتريان مي شود، مسئول و متعهد جبران خواهند بود.

انجام عمليات صرافي، در خارج از نشاني مندرج در اساسنامه ثبت شده صرافي و اجازه نامه فعاليت صرافي يا مجوز شعبه و يا باجه، به استثناي عمليات صرافي در بسترهاي معاملاتي برخط داخلي در چارچوب ضوابط ابلاغي بانك مركزي ممنوع بوده و جابه جايي و انتقال صرافي از نشاني مندرج در اساسنامه ثبت شده صرافي و اجازه نامه فعاليت صرافي به ساير نقاط، منوط به كسب مجوز از بانك مركزي مي باشد.

صرافي موظف است اجازه نامه فعاليت، نرخ هاي خريد و فروش ارزها و مسكوك و ساير اطلاعاتي كه توسط بانك مركزي اعلام خواهد شد را در محل صرافي به طور واضح در معرض ديد عموم قرار داده و همچنين در صورت برخورداري از تارنما، در تارنماي خود نيز درج نمايد.

خريد و فروش ارز توسط صرافي صرفاً بايد بر مبناي نرخ اعلامي در محل صرافي يا تارنماي آن انجام شود.

دريافت و نگهداري وجوه ارزي و ريالي به صورت اماني در داخل كشور و انجام عمليات بانكي از جمله اخذ سپرده و يا اعطاي تسهيلات توسط صرافي ممنوع مي باشد.

سطوح فعاليت صرافي نوع دوم مطابق با شرايط زير مي باشد: سطح اول - انجام فعاليت خريد و فروش نقدي ارز و مسكوك از زمان شروع به فعاليت صرافي؛ سطح دوم -انجام فعاليت هاي خريد و فروش نقدي ارز و مسكوك و صدور حواله هاي ارزي تا سقف مقرر در ماده (۳۳) اين دستورالعمل؛ سطح سوم - انجام فعاليت هاي خريد و فروش نقدي ارز و مسكوك و صدور حواله هاي ارزي تا سقف مقرر در ماده (۳۳) اين دستورالعمل و ارايه خدمات ارزي برون مرزي.

بانك مركزي تمهيدات لازم را به منظور تغيير سطح فعاليت و دسترسي به سامانه هاي ذي ربط به صورت برخط، مطابق ضوابط و شرايط مندرج در دستورالعمل فراهم مي نمايد.

فعاليت در سطح دوم توسط صرافي مشروط به سپري شدن حداقل سه ماه از فعاليت آن در سطح اول و أخذ موافقت بانك مركزي مي باشد. فعاليت در سطح سوم توسط صرافي مشروط به سپري شدن حداقل يك سال از فعاليت در سطح دوم و أخذ مجوز از بانك مركزي طبق ضوابط اعلامي مي باشد. [پاورقي 1]

1 - اصلاحي مطابق با بند (۳) صورتجلسه شصت و هشتمين نشست مورخ 1405/03/19 هيأت عالي بانك مركزي.

صرافي منوط به تحقق شرايط زير و اخذ مجوز قبلي از بانك مركزي مجاز به تأسيس باجه مي باشد:

1 - محل ايجاد باجه در پايانه هاي مرزي، فرودگاه هاي بين المللي، نمايشگاه هاي بين المللي، بازارچه هاي مرزي، پايانه هاي سوخت مرزي و يا ساير محل هاي مورد نياز با تأييد بانك مركزي باشد؛

2 - ايجاد سيستم حسابداري متمركز بين دفتر مركزي و باجه؛

3 - دارا بودن اجازه نامه فعاليت معتبر در طول دوران فعاليت باجه؛

4 - تأييد عملكرد صرافي توسط بانك مركزي.

تعداد باجه و مدت زمان اعتبار اجازه ­نامه فعاليت آن توسط بانك مركزي تعيين مي شود.

صرافي نوع دوم منوط به تحقق شرايط زير و اخذ مجوز قبلي از بانك مركزي مجاز به تأسيس شعبه مي باشد:

1 - سپري شدن حداقل يك سال از شروع فعاليت صرافي؛

2 - تأييد عملكرد صرافي توسط بانك مركزي؛

3 - برخورداري از سرمايه به ميزان ۲۰ درصد حداقل سرمايه مورد نياز براي تأسيس و فعاليت صرافي نوع دوم موضوع ماده (۱۲) اين دستورالعمل به ازاي هر شعبه؛

4 - ايجاد سيستم حسابداري متمركز بين دفتر مركزي و شعب؛

5 - ارائه تعهدنامه توسط هيأت مديره صرافي مبني بر پذيرش تمامي مخاطرات و تعهدات شعبه؛

تعداد شعبه و مدت زمان اعتبار اجازه نامه فعاليت آن توسط بانك مركزي تعيين مي شود.

هرگونه معامله ارز/مسكوك توسط صرافي كه تحويل ارز/مسكوك و ما به ازاي آن به روز يا روزهاي آينده موكول شده ولي منجر به تحويل ارز/مسكوك نگردد يا از ابتدا قصد تحويل ارز/مسكوك وجود نداشته و قصد طرفين تنها تسويه تفاوت قيمت ارز/مسكوك بوده است، ممنوع مي­ باشد.

هرگونه معاملات ابزارهاي آتي و سلف ارز، آتي و سلف مسكوك توسط صرافي نوع دوم و صرفاً بر اساس ضوابط مصوب و ابلاغي بانك مركزي مجاز خواهد بود.

هرگونه عمليات صرافي در بسترهاي معاملاتي برخط داخلي و استفاده از رمز ارزهاي استخراج شده داخلي براي واردات صرفاً در چارچوب ضوابط ابلاغي بانك مركزي، قابل انجام خواهد بود. صرافي در انجام عمليات موضوع اين ماده ملزم به رعايت استانداردها و الزامات فني امنيت اطلاعات ابلاغي بانك مركزي و أخذ تأييديه مربوطه از بانك مركزي مي باشد.

در صرافي تضامني، مانده بدهكار حساب جاري شركاء و در صرافي سهامي خاص، مانده مطالبات غير تجاري صرافي سهامي خاص از اشخاص وابسته در هيچ زمان نبايد از ميزان سود و زيان انباشته صرافي مبتني بر آخرين صورت هاي مالي حسابرسي شده بيشتر باشد.

سقف تعهدات فروش توسط صرافي نوع دوم در سطوح فعاليت دوم و سوم در هر لحظه نبايد بيشتر از «تعهدات مجاز» تعيين شده توسط بانك مركزي بر مبناي شاخص­هايي از جمله سرمايه ثبتي صرافي و كل فروش قطعي (مختومه) سالانه صرافي در سامانه ارزي اعلامي توسط بانك مركزي باشد.

حجم روزانه معاملات صرافي تابع ضوابطي است كه توسط بانك مركزي تدوين و ابلاغ مي­ گردد.

صرافي نوع دوم (به استثناي صرافي وابسته به مؤسسات اعتباري) در صورت ارايه گواهي كتبي مؤسسه اعتباري مبني بر تضمين ايفاي تعهدات آن صرافي تا سقف مندرج در گواهي مزبور مجاز به ايجاد تعهداتي فراتر از سقف اين ماده مي باشد.

در صرافي وابسته به مؤسسه اعتباري مجموع تعهدات مالي ناشي از حواله هاي صادره به مشتريان، در هر زمان حداكثر به ميزان مبلغ مورد تعهد مندرج در تأييديه هيأت مديره مؤسسه اعتباري مبني بر ايفاي كامل تعهدات مذكور توسط صرافي وابسته و اخذ تأييديه بانك مركزي مي باشد.

وضعيت باز ارزي (تفاوت خريد و فروش ارز) صرافي در هر لحظه نبايد بيشتر از «حد مجاز» تعيين شده طبق ضوابط ابلاغي توسط بانك مركزي باشد.

سقف خريد و فروش نقدي ارز براي هر شخص حقيقي يا حقوقي تابع ضوابط ابلاغي بانك مركزي مي باشد.

كارمزد دريافتي صرافي بابت عمليات مربوط به حواله هاي ارزي تابع ضوابطي است كه توسط بانك مركزي تهيه و ابلاغ مي شود.

صرافي موظف است اطلاعات مربوط به عمليات صرافي را هم زمان با وقوع رويداد در چارچوب تعيين شده توسط بانك مركزي حسب مورد، در سامانه هاي اعلامي از سوي بانك مركزي و سامانه حسابداري مختص به صرافي، منطبق با استانداردهاي حسابداري ثبت نمايد.

صرافي موظف است گزارش و صورت هاي مالي ساليانه حسابرسي شده را به همراه گزارش برگزاري مجامع حداكثر ۴ ماه پس از پايان سال مالي تهيه و به بانك مركزي ارسال نمايد.

حسابرس مستقل صرافي بايد از ميان اعضاي جامعه حسابداران رسمي ايران يا سازمان حسابرسي انتخاب شود.

حسابرس مستقل مي تواند حداكثر براي چهار سال متوالي حسابرسي صرافي را برعهده داشته باشد.

چنانچه صرافي در نظر داشته باشد قبل از پايان مدت مذكور حسابرس خود را تغيير دهد، موظف است تأييديه قبلي بانك مركزي را أخذ نمايد.

صرافي در قبال انجام هر نوع عمليات صرافي، ملزم به ارايه رسيد سامانه هاي اعلامي بانك مركزي داراي شناسه يكتا و با امضاء و ممهور به مهر صرافي و به نام و امضاي مشتري مي باشد. همچنين صرافي بايد شماره سريال ارزهاي مورد معامله را ثبت و يك نسخه از آن را به مشتري ارايه دهد.

آن بخش از وجوه متعلق به صرافي كه نزد مؤسسات اعتباري نگهداري مي شود بايد صرفاً در حساب هايي به نام و تحت مالكيت صرافي قرار داشته باشد و صرافي موظف است تمامي عمليات صرافي را از طريق حساب هاي مذكور انجام دهد. انجام عمليات صرافي و يا نگهداري وجوه متعلق به صرافي از طريق حساب «شركا»، «سهامداران»، «كاركنان» و غيره تحت هر عنوان ممنوع مي باشد.

صرافي مكلف است مشخصات تمام حساب هاي ريالي و ارزي خود، را به بانك مركزي اعلام دارد.

صرافي وابسته به مؤسسه اعتباري مجاز است با اطلاع بانك مركزي از حساب مؤسسه اعتباري متبوع در خارج از كشور استفاده نمايد.

نام ثبتي و نشان تجاري ثبت شده صرافي بايد به طوركامل همراه با ذكر كلمه «صرافي» و نوع شركت (تضامني يا سهامي خاص) و شماره ثبت شركت، در كليه مكاتبات، فاكتورها، رسيدها، مهرها و امور تبليغاتي صرافي درج گردد.

استفاده از تمام يا بخشي از عنوان و يا نشانه هاي متعلق به «مؤسسه اعتباري»، صرفاً توسط صرافي وابسته به همان موسسه اعتباري مجاز مي باشد.

صرافي موظف است حداكثر ظرف مدت سه ماه از تاريخ صدور «اجازه نامه فعاليت»، نسبت به شروع فعاليت اقدام و مراتب را به صورت كتبي به بانك مركزي اعلام نمايد.

توقف فعاليت صرافي براي مدتي بيش از ده روز كاري، صرفاً با موافقت بانك مركزي مجاز است.

صرافي موظف است شروع و خاتمه فعاليت شعبه و باجه خود را ظرف مدت يك هفته به بانك مركزي اعلام نمايد.

حضور مديرعامل يا يكي از اعضاي هيأت مديره در محل صرافي الزامي مي باشد. در مورد شعب و باجه ها، حضور رئيس شعبه و مسئول باجه در محل شعب و باجه هاي شركت هاي صرافي الزامي است.

صرافي موظف است، اسامي و مشخصات رؤسا و معاونين شعب و باجه هاي خود را به بانك مركزي اعلام نمايد.

: نظارت

مسئولان صرافي موظفند امكان رسيدگي هاي لازم را براي بازرسان بانك مركزي فراهم نمايند و تمامي اسناد، مدارك، دفاتر و نرم افزارهاي مربوط را جهت اين گونه رسيدگي ها در اختيار بازرسان قرار دهند.

در صورت وقوع هر يك از موارد ذيل توسط صرافي، بانك مركزي مي تواند حسب مورد نسبت به تذكر كتبي، اخطار كتبي، توقف برخي فعاليت هاي صرافي، تنزل سطح فعاليت صرافي، تنزل مجوز از صرافي تضامني نوع دوم به صرافي نوع اول، سلب صلاحيت اعضاي هيأت مديره و مديرعامل، افزايش مبلغ ضمانت نامه بانكي يا گواهي مسدودي حساب سپرده بانكي، مطالبه وجه ضمانت نامه بانكي يا گواهي مسدودي حساب سپرده بانكي، تعليق فعاليت يا ابطال اجازه نامه فعاليت و يا ساير اقدامات قانوني اقدام نمايد:

1 - تخطي از مفاد اين دستورالعمل، ساير مقررات ذي ربط و تعهدنامه هاي ارايه شده؛

2 - عدم ايفاي بدهي ها و تعهدات نسبت به مشتريان؛

3 - عدم ارايه اطلاعات از سوي صرافي و يا ارايه اطلاعات نادرست يا گمراه كننده توسط مؤسسين، مديران، شركا و يا سهامداران صرافي به بانك مركزي؛

4 - انحلال و يا ورشكستگي صرافي؛

5 - عدم فعاليت و يا ناتواني در انجام عمليات صرافي به تشخيص بانك مركزي؛

6 - عدم انجام اقدامات لازم جهت تمديد اجازه نامه فعاليت.

در صورت سلب صلاحيت هر يك از اعضاي هيأت مديره و يا مديرعامل، چنانچه صرافي ظرف مدت سي روز كاري نسبت به معرفي اعضاي جديد هيأت مديره و يا مديرعامل جديد اقدام ننمايد، فعاليت صرافي به مدت سه ماه تعليق مي شود. در صورت گذشت بيش از سه ماه و عدم معرفي اشخاص مذكور، براي مدت شش ماه تعليق و در صورت عدم اقدام، اجازه نامه فعاليت صرافي ابطال مي شود.

در صورت سلب صلاحيت هر يك از اعضاي هيأت مديره و يا مديرعامل صرافي، اشخاص مزبور نمي توانند تا مدت دو سال به عنوان عضو هيأت مديره و يا مديرعامل هيچ يك از صرافي ها تعيين شوند.

ضوابط مربوط به نحوه اعمال اقدامات مندرج در اين ماده توسط بانك مركزي تهيه مي شود.

در صورتي كه ضمانت نامه بانكي يا گواهي مسدودي حساب سپرده بانكي ارايه شده صرافي به هر دليلي كارسازي شود، تا زمان ارايه ضمانت نامه جديد يا گواهي مسدودي حساب سپرده بانكي جديد اجازه نامه فعاليت صرافي تعليق مي گردد.

بانك مركزي بايد در مواردي كه تمام يا بخشي از فعاليت يك شخص حقيقي يا حقوقي را مصداق عمليات صرافي بدون أخذ مجوز از آن بانك تشخيص دهد اقدامات لازم را به منظور متوقف نمودن فعاليت هاي آن شخص از طريق فراجا و نيز طرح دعوي در مراجع قانوني، به مورد اجرا گذارد.

بانك مركزي بايد در صورت امتناع صرافي از توقف فعاليت پس از صدور حكم تعليق، ابطال يا اتمام مدت اعتبار مجوز صرافي، علاوه بر مطالبه وجه ضمانت نامه بانكي يا گواهي مسدودي حساب سپرده بانكي، حسب مورد اقدامات لازم را به منظور متوقف نمودن فعاليت هاي صرافي از طريق فراجا و عنداللزوم طرح دعوي در مراجع قانوني، به مورد اجرا گذارد.

: انحلال

در صورت تحقق هريك از موارد زير فرآيند انحلال صرافي با رعايت تشريفات مقرر در قانون تجارت به مورد اجرا گذارده مي شود:

1 - ابطال اجازه نامه هاي تأسيس و فعاليت از سوي بانك مركزي؛

2 - در صورت سپري شدن شش ماه از انقضاء مدت اعتبار اجازه نامه فعاليت و عدم موافقت بانك مركزي با تمديد آن؛

3 - در صورت عدم دريافت اجازه نامه فعاليت از بانك مركزي پس از طي مهلت هاي مقرر در ماده (۱۳) و تبصره هاي ذيل آن؛

4 - در صورت صدور حكم قطعي ورشكستگي صرافي؛

5 - در صورت ورشكستگي يكي از شركا در صرافي تضامني؛

6 - در صورت تراضي تمام شركا در صرافي تضامني مطابق مفاد اساسنامه و با تأييد بانك مركزي؛

7 - صدور حكم انحلال توسط دادگاه؛

8 - در صورت فوت يا محجوريت يكي از شركا در صرافي تضامني.

از تاريخ شروع فرآيند انحلال، صرافي صرفاً مجاز به انجام عمليات مربوط به انحلال و تصفيه بوده و انجام عمليات جديد صرافي ممنوع مي باشد.

در زمان تعليق صرافي، استفاده از حساب هاي شركت صرافي براي انجام كسب و كار صرافي ممنوع است مگر به منظور ايفاي تعهدات قبلي و پرداخت هزينه هاي جاري شركت و با أخذ اجازه بانك مركزي.

: ساير موارد

دارايي هاي صرافي نبايد به عنوان وثيقه هر گونه تعهدي براي شخص ديگري مورد استفاده قرار گيرد.

دريافت هرگونه تسهيلات از مؤسسات اعتباري توسط صرافي ممنوع مي باشد.

هر گونه تغييرات ثبتي صرافي از جمله تغيير در مفاد اساسنامه و ميزان سرمايه، منوط به موافقت قبلي بانك مركزي و أخذ اجازه نامه تغييرات ثبتي از اين بانك مي باشد.

بانك مركزي مجاز است در انجام برخي از امور نظارت بر صرافي ها از همكاري تشكل هاي صنفي، در چارچوب تفاهم نامه هاي منعقده استفاده نمايد. همكاري هاي مزبور نافي مسئوليت هاي نظارتي بانك مركزي در قبال صرافي ها نمي باشد.

صرافي هاي موجود كه داراي اجازه نامه فعاليت از بانك مركزي مي باشند حداكثر ظرف مدت سه ماه از تاريخ ابلاغ اين دستورالعمل موظف مي باشند نوع صرافي كه در قالب آن ادامه فعاليت خواهند داد را به بانك مركزي اعلام نمايند.

صرافي هاي موجود متقاضي دريافت مجوز صرافي نوع دوم حداكثر ظرف مدت يك سال از تاريخ ابلاغ اين دستورالعمل موظف مي باشند شرايط خود را با مفاد اين دستورالعمل تطبيق دهد.

مواردي كه در اين دستورالعمل پيش بيني نشده است تابع قوانين و مقررات جاري كشور از جمله قانون پولي و بانكي كشور، قانون تجارت و لايحه اصلاحي آن، قانون تنظيم بازار غيرمتشكل پولي و آيين نامه هاي آن، قوانين مبارزه با پولشويي و تأمين مالي تروريسم و آيين نامه هاي اجرايي و دستورالعمل هاي مرتبط با آن، ساير قوانين و مقررات ذي ربط و همچنين مصوبات شوراي پول و اعتبار و دستورات و بخشنامه هاي بانك مركزي مي باشد.

دستورالعمل اجرايي تأسيس، فعاليت و نظارت بر صرافي ها» در (۵۹) ماده و (۳۸) تبصره در يكهزار و سيصد و هفتادمين جلسه مورخ 1402/08/16 شوراي پول و اعتبار به تصويب رسيد. از تاريخ لازم الاجراء شدن اين دستورالعمل، «دستورالعمل اجرايي تأسيس، فعاليت و نظارت بر صرافي ها» موضوع مصوبه يك هزار و سيصد و چهاردهمين جلسه مورخ 1400/02/28 شوراي پول و اعتبار، احكام مرتبط با صرافي در دستورالعمل اجرايي عمليات پولي و بانكي در مناطق آزاد تجاري - صنعتي جمهوري اسلامي ايران مصوب جلسه مورخ 1379/06/13 شوراي پول و اعتبار كه مغاير با اين دستورالعمل است و همچنين ديگر مصوبات مغاير با اين دستورالعمل، منسوخ مي گردد.