آيين نامه انتخاب اعضاي مراجع حل اختلاف كار

با استناد به ماده (۱۶۴) قانون كار جمهوري اسلامي ايران و با عنايت به تهيه متن «آيين نامه انتخاب اعضاي مراجع حل اختلاف كار» توسط شوراي عالي كار در جلسه مورخ 1402/12/15، بدين وسيله آيين نامه مذكور تصويب و براي اجرا به ادارات كل اجرايي سراسر كشور ابلاغ مي گردد.

به استناد ماده (۱۶۴) قانون كار ­ مصوب ۱۳۶۹- مجمع تشخيص مصلحت نظام، مقررات مربوط به انتخاب اعضاي هيأت هاي تشخيص و حل اختلاف بر اساس اين آيين نامه مي باشد.

هيأت تشخيص

نمايندگان كارگران و كارفرمايان براي عضويت در هيأت تشخيص بايد داراي شرايط ذيل باشند: ۱- تابعيت جمهوري اسلامي ايران؛ ۲- ايمان و تعهد به اسلام؛ ۳- متصف بودن به عدالت و وثاقت؛ ۴- داشتن حداقل ۲۵ سال سن تمام؛ ۵- داشتن حداقل مدرك تحصيلي ديپلم؛ ۶- نماينده كارگران بايد كارگر مشمول قانون كار بوده و دو سال سابقه اشتغال تحت شمول قانون كار داشته باشد. ۷- نماينده كارفرمايان بايد كارفرماي مشمول قانون كار بوده و دو سال سابقه كارفرمايي تحت شمول قانون كار داشته باشد.

نمايندگان وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي براي عضويت در هيأت تشخيص بايد داراي شرايط ذيل باشند: ۱- تابعيت جمهوري اسلامي ايران؛ ۲- ايمان و تعهد به اسلام؛ ۳- منصف بودن به عدالت و وثاقت؛ ۴- مستخدم وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي با حكم رسمي يا پيماني يا قرارداد كار معين؛ ۵- داشتن حداقل ۲۵ سال سن تمام؛ ۶- داشتن حداقل مدرك تحصيلي كارشناسي؛

مرجع انتخاب نمايندگان كارگران براي عضويت در هيأت تشخيص كانون هماهنگي شوراهاي اسلامي كار استان و مرجع انتخاب نمايندگان كارفرمايان، كانون انجمن هاي صنفي كارفرمايي استان مي باشند.

در صورت فقدان كانون هماهنگي شوراهاي اسلامي كار استان با عدم معرفي نمايندگان حداكثر ظرف مدت يك ماه از تاريخ درخواست اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان، كانون عالي هماهنگي شوراهاي اسلامي كار كشور نسبت به انتخاب نمايندگان كارگران در هيأت هاي تشخيص اقدام مي نمايد.

در صورت فقدان كانون انجمن هاي صنفي كارفرمايي استان با عدم معرفي نمايندگان حداكثر ظرف مدت يك ماه از تاريخ درخواست اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان، كانون عالي انجمن هاي صنفي كارفرمايي ايران نسبت به انتخاب نمايندگان كارفرمايان در هيأت هاي تشخيص اقدام مي نمايد.

در صورت فقدان هر يك از تشكل هاي عالي كارگري و كارفرمايي با عدم معرفي نمايندگان حداكثر ظرف مدت يك ماه از تاريخ درخواست اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان، اداره كل مذكور، نمايندگان كارگران و كارفرمايان در هيأت هاي تشخيص را انتخاب مي نمايد.

مرجع انتخاب كننده مؤظف است به تعدادي كه اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان اعلام مي نمايد، نمايندگان مربوط را انتخاب و معرفي كند. در صورت معرفي كمتر از تعداد تعيين شده براي انتخاب تعداد باقي مانده برابر با مواد (۵) الي (۷) اين آيين نامه اقدام خواهد شد.

هيأت حل اختلاف

نمايندگان كارگران و كارفرمايان براي عضويت در هيأت حل اختلاف بايد داراي شرايط ذيل باشند. ۱- تابعيت جمهوري اسلامي ايران؛ ۲- ايمان و تعهد به اسلام؛ ۳- منصف بودن به عدالت و وثاقت؛ ۴- داشتن حداقل ۳۰ سال سن تمام؛ ۵- داشتن حداقل مدرك تحصيلي كارشناسي با داشتن حداقل مدرك تحصيلي ديپلم به همراه چهار سال سابقه عضويت در مراجع حل اختلاف كار؛ ۶- نماينده كارگران بايد كارگر مشمول قانون كار بوده و در ضمن چهار سال سابقه انتقال تحت شمول قانون كار را داشته باشد. ۷- نماينده كارفرمايان بايد كارفرماي مشمول قانون كار بوده و در ضمن چهار سال سابقه كارفرمايي تحت شمول قانون كار را داشته باشند؛

مرجع انتخاب نمايندگان كارگران در هيأت هاي حل اختلاف، تشكل هاي كارگري موضوع ماده (۱۶۰) قانون كار مي باشد. اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان مكلف است در موعد مقرر برابر با مقررات اين آيين نامه با تشكل هاي كارگري مستقر در استان جهت معرفي نماينده كارگران براي عضويت در هيأت حل اختلاف مكاتبه نمايد. ليكن به جهت ضرورت مشاركت تمام تشكل هاي كارگري مستقر در استان براي انتخاب نمايندگان كارگران در هيأت حل اختلاف، كارگروهي مركب از نمايندگان تشكلات كارگري استاني تشكيل و نمايندگان كارگران در هيأت هاي حل اختلاف را انتخاب و نمايندگان منتخب از هر تشكل، توسط تشكل مزبور به اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان معرفي مي گردد. چنان چه حداكثر ظرف مدت يك ماه از تاريخ درخواست، هر يك از تشكل هاي كارگري استاني نسبت به معرفي نمايندگان منتخب خود اقدام ننمايد، اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان با ساير تشكل هاي كارگري استاني براي معرفي افراد باقيمانده مكاتبه مي نمايد.

در صورت فقدان هر سه تشكل كارگري استاني يا عدم معرفي نمايندگان حداكثر ظرف مدت يك ماه از تاريخ درخواست اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان، تشكل هاي عالي كارگري كشوري، برابر با مقررات ماده قبل نسبت به معرفي نمايندگان كارگران در هيأت حل اختلاف به اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان اقدام مي نمايند.

در صورت فقدان تشكل هاي عالي كارگري يا عدم معرفي نمايندگان حداكثر ظرف مدت يك ماه از تاريخ درخواست اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان، نمايندگان كارگران را انتخاب مي نمايد.

مرجع انتخاب نمايندگان كارفرمايان در هيأت حل اختلاف با رعايت مقررات ماده (۱۶۰) قانون كار و مفاد اين آيين نامه و با برگزاري انتخابات، كانون انجمن هاي صنفي كارفرمايي استان مي باشد. نظارت بر اجراي مفاد اين ماده با اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان خواهد بود.

در صورت فقدان كانون انجمن هاي صنفي كارفرمايي استان يا عدم برگزاري انتخابات و معرفي نمايندگان حداكثر ظرف مدت يك ماه از تاريخ درخواست اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان با عدم تأييد انتخابات توسط اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان، مرجع انتخاب نمايندگان كارفرمايان در هيأت حل اختلاف با رعايت مقررات ماده (۱۶۰) قانون كار و مفاد اين آيين نامه و با برگزاري انتخابات استاني، كانون عالي انجمن هاي صنفي كارفرمايي ايران مي باشد. نظارت بر اجراي مفاد اين ماده با اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان خواهد بود. در صورت عدم اجراي مفاد اين ماده، اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان نسبت به برگزاري انتخابات اقدام خواهد نمود. دستورالعمل چگونگي برگزاري انتخابات با پيشنهاد كانون عالي انجمن هاي صنفي كارفرمايي ايران حداكثر ظرف مدت ۳ ماه از تاريخ ابلاغ اين آيين نامه به تصويب معاونت روابط كار خواهد رسيد.

مرجع انتخاب كننده مؤظف است به تعدادي كه اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان اعلام مي نمايد، نمايندگان مربوط را انتخاب و معرفي كند. در صورت معرفي كمتر از تعداد تعيين شده براي انتخاب تعداد باقي مانده به ترتيب مقرر در فراز آخر ماده (۱۰) و مواد (۱۱)، (۱۲) و (۱۴) اين آيين نامه اقدام مي شود.

مدير كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان ميتواند شخصاً در جلسات هيأت حل اختلاف شركت كند يا نماينده معرفي نمايد. نماينده مزبور براي مدت دو سال انتخاب مي گردد.

فرماندار و رييس دادگستري محل مي توانند شخصاً در جلسات هيأت حل اختلاف شركت نمايند يا نماينده معرفي كنند. نمايندگان آنان براي مدت دو سال به اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان معرفي مي گردند.

نمايندگان مدير كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان و فرماندار بايد داراي شرايط ذيل باشند. ۱- تابعيت جمهوري اسلامي ايران؛ ۲- ايمان و تعهد به اسلام؛ ۳- منصف بودن به عدالت و وثاقت؛ ۴- كارمند رسمي يا پيماني با قراردادكار معين؛ ۵- داشتن حداقل ۳۰ سال سن تمام؛ ۶- داشتن حداقل مدرك تحصيلي كارشناسي؛

نماينده مدير كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان بايد مستخدم وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي و نماينده فرماندار بايد مستخدم وزارت كشور بوده و نماينده رئيس دادگستري محل بايد داراي پايه قضايي باشد.

مقررات مشترك

اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان با توجه به تعداد شعبات مراجع حل اختلاف كار، تعداد نمايندگان كارگران و كارفرمايان در مراجع مذكور را به نحوي تعيين خواهد كرد كه تشكيل جلسات هيأت ها با حضور نمايندگان ميسر باشد.

اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان بايد حداقل چهار ماه قبل از پايان مهلت اعتبارنامه نمايندگان در مراجع حل اختلاف كار، مراتب را به مرجع انتخاب كننده اعلام نمايد.

از هر كارگاه فقط يك نفر را مي توان تحت عنوان نماينده كارگر و يك نفر را تحت عنوان نماينده كارفرما براي عضويت در مراجع حل اختلاف كار هر واحد تعاون، كار و رفاه اجتماعي انتخاب و معرفي نمود.

نماينده كارگران در مراجع حل اختلاف كار بايد كارگر مشمول قانون كار بوده و نمي توان افراد غير مشمول قانون كار با كارگران بازنشسته را به عنوان نماينده كارگران در مراجع مذكور معرفي نمود. ليكن كارگران بازنشسته كه بعد از بازنشستگي در كارگاهي مشغول به كار مي شوند، كارگر مشمول قانون كار به شمار آمده و با ارائه مدارك و مستندات اشتغال از طرف مرجع معرفي كننده به اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان، مي توانند به عنوان نماينده كارگران در مراجع حل اختلاف كار عضويت داشته باشند.

نماينده كارفرمايان در مراجع حل اختلاف كار بايد كارفرماي مشمول قانون كار بوده و نمي توان كارگر مشمول قانون كار را به عنوان نماينده كارفرما به اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان معرفي نمود.

مسئوليت تطبيق شرايط افراد معرفي شده براي عضويت در مراجع حل اختلاف كار با مقررات اين آيين نامه، با مرجع انتخاب كننده مي باشد. در صورت معرفي افراد فاقد شرايط، اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان مكلف است به طور مستند و مستدل نسبت به اعلام موضوع به مرجع انتخاب كننده براي معرفي افراد جديد مطابق با شرايط مقرر در اين آيين نامه اقدام نمايد. مرجع انتخاب كننده مكلف است حداكثر ظرف مدت پانزده روز، فرد جايگزين را معرفي نمايد؛ در غير اين صورت، حسب مورد برابر با مفاد مواد (۵)، (۶)، (۷) فراز آخر ماده (۱۰) و مواد (۱۱) و (۱۲) اين آيين نامه اقدام خواهد شد. در خصوص نماينده كارفرمايان در هيأت حل اختلاف، چنانچه فرد منتخب اول، واجد شرايط مقرر در اين آيين نامه نباشد، با درخواست اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان كانون انجمن هاي صنفي كارفرمايي استان با كانون عالي انجمن هاي صنفي كارفرمايي ايران، حسب مورد مكلف است فرد منتخب بعدي واجد شرايط را به اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان معرفي نمايد؛ در غير اين صورت، اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان نسبت به برگزاري انتخابات در استان اقدام مي نمايد.

نمايندگان كارگران و كارفرمايان در مراجع حل اختلاف كار، نماينده وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي در هيأت تشخيص و نماينده مدير كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي در هيأت حل اختلاف از تاريخ صدور اعتبارنامه و به مدت دو سال به عضويت مراجع حل اختلاف كار در مي آيند. اعتبارنامه عضويت در مراجع حل اختلاف كار توسط اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان و در صورت داشتن شرايط مقرر در اين آيين نامه حداكثر ظرف يك ماه پس از معرفي مرجع معرفي كننده صادر مي گردد. عضويت افراد در مراجع حل اختلاف كار بدون صدور اعتبارنامه يا با اعتبارنامه بدون قيد مدت يا مدت كمتر يا بيشتر مطلقاً ممنوع مي باشد. چنانچه مديركل تعاون، كار و رفاه اجتماعي، فرماندار و رييس دادگستري محل شخصاً در جلسه حاضر شوند، نيازي به صدور اعتبار نامه براي آنان نمي باشد. معرفي نامه نماينده فرماندار و نماينده رييس دادگستري محل در حكم اعتبار نامه آنان مي باشد. انتخاب و عضويت مجدد اعضا با رعايت شرايط مقرر در اين آيين نامه بعد از پايان مدت اعتبارنامه بلامانع مي باشد.

نمايندگان كارگران و كارفرمايان در مراجع حل اختلاف كار در موارد ذيل عضويت خود را از دست مي دهند و اعتبار نامه آنان باطل گرديده و حسب مورد نمايندگان جديد بر اساس مقررات اين آيين نامه انتخاب و جايگزين آنان مي شوند. ۱- از دست دادن تابعيت يا كسب تابعيت مضاعف؛ ۲- انجام اعمال خلاف موازين اسلامي؛ ۳- سلب عدالت و وثاقت؛ ۴- استعفا از عضويت در مراجع حل اختلاف كار؛ ۵- فوت، ۶- جنون يا سفه به موجب حكم دادگاه؛ ۷- رأي دادگاه مبني بر محروميت از حقوق اجتماعي ۸- پايان دوره نمايندگي؛ ۹- بازنشستگي با ساير صور خاتمه قرارداد كار؛ ۱۰- خروج از شمول قانون كار، ۱۱- احراز حضور در مراجع حل اختلاف كار سراسر كشور به عنوان نماينده طرفين دعوا؛ ۱۲- غيبت غير موجه بيش از ۳ جلسه متوالي و يا ۵ جلسه متناوب در طول يك سال؛ ۱۳- نقض قوانين و مقررات در هنگام انجام وظيفه در مراجع حل اختلاف كار؛ ۱۴- تبعيض يا غرض ورزي و روابط غير اداري در اجراي قوانين و مقررات در هنگام انجام وظيفه در مراجع حل اختلاف كار؛ ۱۵- سوء استفاده از مقام و موقعيت؛ ۱۶- درخواست مرجع معرفي كننده با ارائه دليل؛

هر يك از نمايندگان كارگران و كارفرمايان در صورت استعفا از عضويت در مراجع حل اختلاف كار، بايد اصل استعفا را به مرجع معرفي كننده و رونوشت آن را به اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان تسليم نمايد.

به منظور اجراي ماده (۲۷) اين آيين نامه كميته اي متشكل از مدير روابط كار اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان، يك نفر نماينده كارگران منتخب از تشكل هاي كارگري استاني به طريق ذكر شده در مواد (۱۰)، (۱۱) و (۱۲) اين آيين نامه و يك نفر نماينده كارفرمايان منتخب توسط تشكل كارفرمايي استان به طريق ذكر شده در مواد (۶) و (۷) اين آيين نامه تشكيل مي گردد. رياست كميته با مدير روابط كار اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان خواهد بود. تصميمات كميته در خصوص ابطال اعتبارنامه با آراي اكثريت اعضاي كميته خواهد بود. هر كدام از اعضاي كميته يك رأي خواهند داشت. رأي گيري بعد از بحث و بررسي در خصوص ابطال اعتبارنامه به صورت كتبي و محرمانه خواهد بود. دستورالعمل چگونگي تشكيل كميته مزبور و نحوه فعاليت آن و چگونگي ابطال اعتبارنامه توسط معاونت روابط كار تهيه و ابلاغ خواهد شد.

نمايندگان وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي در هيأت تشخيص و نمايندگان مدير كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان در هيأت حل اختلاف در موارد ذيل عضويت خود را از دست مي دهند و اعتبار نامه آنان باطل گرديده و حسب مورد نمايندگان جديد بر اساس مقررات اين آيين نامه انتخاب و جايگزين مي شوند: ۱- از دست دادن تابعيت با كسب تابعيت مضاعف؛ ۲- انجام اعمال خلاف موازين اسلامي؛ ۳- سلب عدالت و وثاقت؛ ۴- پذيرش استعفا از عضويت در مراجع حل اختلاف كار؛ ۵- قطع ارتباط با وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي؛ ۶- فوت؛ ۷- جنون يا سفه به موجب حكم دادگاه؛ ۸- رأي دادگاه مبني بر محروميت از حقوق اجتماعي، ۹- پايان دوره نمايندگي؛ ۱۰- احراز حضور در مراجع حل اختلاف كار سراسر كشور به عنوان نمايندگان طرفين دعوا؛ ۱۱- غيبت غير موجه بيش از ۳ جلسه متوالي و يا ۵ جلسه متناوب در طول يك سال؛ ۱۲- نقض قوانين و مقررات در هنگام انجام وظيفه در مراجع حل اختلاف كار؛ ۱۳- تبعيض يا غرض ورزي و روابط غير اداري در اجراي قوانين و مقررات در هنگام انجام وظيفه در مراجع حل اختلاف كار؛ ۱۴- سوء استفاده از مقام و موقعيت؛ ۱۵- اعمال و رفتار خلاف شئون شغلي؛

به منظور اجراي ماده (۳۰) اين آيين نامه، كميته اي در ستاد وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي با عضويت نمايندگان اداره كل روابط كار، جبران خدمت و بيمه بيكاري، مركز امور حقوقي، مركز بازرسي، ارزيابي عملكرد و ارتباطات مردمي و مركز حراست وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي تشكيل مي گردد. تصميم كميته در خصوص ابطال اعتبارنامه با اكثريت آرا و به صورت محرمانه و كتبي خواهد بود. هر يك از اعضاي كميته يك رأي خواهند داشت. دستورالعمل چگونگي تشكيل كميته مزبور و نحوه فعاليت آن و چگونگي ابطال اعتبارنامه توسط معاونت روابط كار تهيه و ابلاغ خواهد شد. كميته مكلف است در صورت ابطال اعتبارنامه فرد متخلف را به هيأت تخلفات اداري كارمندان وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي معرفي نمايد.

در صورت غيبت غيرموجه سه جلسه متوالي با پنج جلسه متناوب فرماندار و يا رييس دادگستري محل و يا نمايندگان آنان در طول يك سال موضوع به مقام مافوق آنان اطلاع داده خواهد شد.

مؤسسه كار و تأمين اجتماعي مكلف است به صورت ساليانه نسبت به برگزاري دوره هاي آموزشي لازم براي اعضاي مراجع حل اختلاف كار اقدام نموده و گزارش ساليانه آن را به وزير تعاون، كار و رفاه اجتماعي ارائه دهد.

ادارات كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان ها مكلف اند حق حضور تخصيص يافته به اعضاي مراجع حل اختلاف كار را حداكثر ظرف يك ماه به آنان پرداخت نموده و نتيجه را به اداره كل روابط كار جبران خدمت و بيمه بيكاري اعلام نمايند. هر گونه اهمال در اجراي اين ماده مستوجب مسئوليت انتظامي خواهد بود.

اعضاي مراجع حل اختلاف كار در رسيدگي و صدور رأي با رعايت قوانين و مقررات عمومي كشور، به طور مستقل عمل نموده و داراي استقلال رأي هستند و هيچ شخص و مرجعي نمي تواند در حين رسيدگي در كار آنان دخالت نمايد. نظارت بر عملكرد مراجع حل اختلاف كار توسط كميته هاي مقرر در مواد (۲۹) و (۳۱) اين آيين نامه و بعد از اتمام رسيدگي و صدور رأي توسط مرجع رسيدگي كننده و طبق مقررات اين آيين نامه خواهد بود؛ بنابراين هيچ شخص حقيقي يا حقوقي نمي تواند به بهانه نظارت بر عملكرد مراجع حل اختلاف كار، اعضاي مراجع مزبور را تحت تأثير با تسلط خود قرار دهد. در ضمن آراي صادره مراجع حل اختلاف كار لازم الاجرا بوده و هيچ شخص، مرجع و مقامي نمي تواند از اجراي آراي مراجع حل اختلاف كار جلوگيري نمايد؛ مگر مرجع بالاتر كه به موجب قانون چنين اختياري به او داده شده باشد. اعتراض به آراي مراجع حل اختلاف كار نيز بر اساس قانون در مرجع بالاتر به عمل خواهد آمد. هم چنين به منظور حفظ استقلال نمايندگان وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي در مراجع حل اختلاف كار نقل و انتقال آنان از يك اداره به اداره ديگر با تصميم كميته موضوع ماده (۳۱) اين آيين نامه خواهد بود. تخطي از مفاد اين ماده و دخالت در روند رسيدگي مراجع حل اختلاف كار مستلزم معرفي فرد متخلف به هيأت تخلفات اداري خواهد بود.

در صورت بروز هرگونه اختلاف در اجراي مقررات اين آيين نامه، نظر مستدل و مستند اداره كل روابط كار، جبران خدمت و بيمه بيكاري وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي لازم الاتباع خواهد بود.

اين آيين نامه در (۳۷) ماده در جلسه مورخ 1402/12/15 توسط شوراي عالي كار تهيه شده و در تاريخ ....... به تصويب وزير تعاون، كار و رفاه اجتماعي رسيد از تاريخ ابلاغ اين آيين نامه، «آيين نامه انتخاب اعضاي هيأت هاي تشخيص» و «آيين نامه انتخاب اعضاي هيأت هاي حل اختلاف» مصوب 1387/9/2 با اصلاحات و الحاقات بعدي نسخ مي گردد.

سيدصولت مرتضوي