رأي شماره 2216667 هيأت عمومي ديوان عدالت اداري با موضوع: ابطال بند يك ماده 16 از شيوه نامه نظارت بر اجراي دوره دكتري آموزشي ـ پژوهشي مصوب 1394/12/15 شوراي دانشگاه علامه طباطبايي

شماره: 0106250 - 1403/10/1 بسمه تعالي مديرعامل محترم روزنامه رسمي جمهوري اسلامي ايران يك نسخه از رأي هيأت عمومي ديوان عدالت اداري با شماره دادنامه 140331390002216667 مورخ 1403/9/13 با موضوع: «بند 1 ماده 16 كاربرگ شماره 13 از شيوه نامه نظارت بر اجراي دوره دكتري آموزشي ـ پژوهشي مصوب 1394/12/15 شوراي دانشگاه علامه طباطبايي كه ارزيابي رساله دكتري را از 18 در نظر گرفته است از تاريخ تصويب ابطال شد» جهت درج در روزنامه رسمي به پيوست ارسال مي گردد. مديركل هيأت عمومي و هيأت هاي تخصصي ديوان عدالت اداري ـ يداله اسمعيلي فرد تاريخ دادنامه: 1403/9/13 - شماره دادنامه: 140331390002216667 شماره پرونده: 0106250 مرجع رسيدگي: هيأت عمومي ديوان عدالت اداري شاكي: آقاي علي دهقان بنادكي طرف شكايت: دانشگاه علامه طباطبايي موضوع شكايت و خواسته : ابطال بند يك ماده 16 از شيوه نامه نظارت بر اجراي دوره دكتري آموزشي ـ پژوهشي مصوب 1394/12/15 شوراي دانشگاه علامه طباطبايي گردش كار: شاكي به موجب دادخواستي ابطال بند يك ماده 16 از شيوه نامه نظارت بر اجراي دوره دكتري آموزشي ـ پژوهشي مصوب 1394/12/15 شوراي دانشگاه علامه طباطبايي را خواستار شده و در جهت تبيين خواسته اعلام كرده است كه: "مطابق جزء 4 بند (ب) ماده 2 قانون اهداف، وظايف و تشكيلات وزارت علوم، تحقيقات و فناوري «تعيين ضوابط، معيارها و استاندارهاي علمي مؤسسات آموزش عالي و تحقيقاتي، رشته ها و مقاطع تحصيلي با رعايت اصول انعطاف، پويايي، رقابت و نوآوري علمي» در حيطه صلاحيت وزارت علوم است.در همين راستا، آيين نامه آموزشي دوره دكتري در تاريخ 1398/8/8 به تصويب شوراي عالي برنامه ريزي آموزشي وزارت مذكور رسيده و در تاريخ 1394/11/24 اصلاح گرديده است. ماده 19 آيين نامه اخيرالذكر مقرر مي دارد «دانشجو پس از تدوين رساله به شرط كفايت دستاوردهاي علمي و چاپ يك مقاله علمي ـ پژوهشي مستخرج از رساله، با تأييد استاد/ استادان راهنما مجاز است در حضور هيأت داوران از رساله خود دفاع كند» كه مستند به دادنامه شماره 1268 [9909970905811286] مورخ 1399/10/9 هيأت عمومي ديوان عدالت اداري، اخذ پذيرش مقاله در اين موارد كفايت مي كند. لذا شرط چاپ مقاله ذيل ماده 12 شيوه نامه (كاربرگ 8) نيز باطل است. در ماده 20 اين آيين نامه آموزشي دوره دكتري نيز نحوه ارزشيابي نمره رساله دكتري را بر مبناي نمره 20 اعلام نموده است. با توجه به اين كه اختيارات و وظايف دانشگاه ها در حوزه امور آموزشي و پژوهشي دوره دكتري در ماده 23 آيين نامه تعيين شده و نظر به اين كه هيچ گونه اختياري به دانشگاه ها در اختصاص بخشي از نمره رساله به چاپ يا اخذ پذيرش مقاله اعطا نشده، لذا كسر نمره رساله به دليل عدم چاپ مقاله خارج از حيطه صلاحيت هاي دانشگاه است. هـيأت عمومـي ديـوان عـدالت اداري به مـوجـب دادنـامه شمـاره 10608 [140109970905810608] مورخ 1401/3/31 بخشي از مفاد دستورالعمل، اختصاص بخشي از نمره رساله به دستاوردهاي پژوهشي مستخرج موضوع مصوبات شماره 115 و 122 دانشگاه پيام نور را خارج از حيطه صلاحيت هاي اين دانشگاه تشخيص و ابطال نموده است. بنابراين مفاد بند يك ماده 16 شيوه نامه نظارت بر دوره دكتري آموزشي ـ پژوهشي به دليل يكسان بودن موضوع و لزوم رعايت آن توسط ساير مراجع ذي ربط قابل ابطال است.لذا درخواست ابطال مصوبه مذكور از زمان تصويب را دارم." متن مقرره مورد شكايت به شرح زير است: "شيوه نامه نظارت بر اجراي دوره دكتري آموزشي ـ پژوهشي مصوب 1394/12/15 شوراي دانشگاه علامه طباطبايي در اجراي ماده 14 آيين نامه دوره دكتري وزارت علوم، تحقيقات و فناوري مصوب 1389/8/8 و به منظور نظارت بر اجراي دوره دكتري با هدف اثر بخشي برگزاري دوره دكتري آموزشي ـ پژوهشي در تربيت متخصصان مورد نياز جامعه، شيوه نامه نظارت بر اجراي دوره دكتري آموزشي ـ پژوهشي دانشگاه علامه طباطبايي، براساس تعاريف به شرح ذيل ابلاغ مي شود. توضيح اين كه شرايط پذيرش دانشجو همان شرايط مذكور در ماده 3 آيين نامه دوره دكتري و دستورالعمل اجرايي آزمون ورودي دوره دكتري ( Ph.D ) است.دانشگاه نيز به منظور ارتقاي علمي دوره دكتري، با هماهنگي سازمان سنجش آموزش كشور، مي تواند شرايط اختصاصي خود را براساس سند راهبردي و به پيشنهاد معاونان آموزشي و پژوهشي دانشگاه پس از تصويب در شوراي دانشگاه اعلام نمايد. ............................ ماده 16 ـ درجه رساله درجه رساله به شرح جدول ذيل براساس نحوه عملكرد دانشجو در طي دوران پژوهش به شرح ذيل تعيين مي گردد: 16ـ1 مقاله اضافه چاپ شده برمقاله موظف دانشجو (مقاله مربوط به مجوز دفاع) مرتبط با رساله حداكثر يك نمره كه نوع نمايه يا علمي ـ پژوهشي بودن آن توسط معاون پژوهشي دانشكده/ پرديس پيش از جلسه دفاع نهايي تعيين و توسط كميته داوران در جلسه دفاع نهايي به شرح ذيل تعيين و دركاربرگ شماره 13 درج مي گردد: الف ـ مقالات علمي ـ پژوهشي بودن يا نمايه شده ISI يا Scopus معتبر وزارت علوم، تحقيقات و فناوري حداكثر يك نمره ب ـ مقالات نمايه شده غير ISI يا Scopus معتبر وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و مقالات نمايه شده علمي ـ ترويجي حداكثر نيم نمره براي هر مقاله ......................... اين دستورالعمل در 17 ماده و 24 تبصره در جلسه مشترك مورخ 1394/12/1 شوراي تحصيلات تكميلي دانشگاه و شوراي پژوهشي دانشگاه تأييد و در جلسه مورخ 1394/12/15 شوراي دانشگاه تصويب شده است و براي دانشجويان دوره دكتري ورودي نيم سال اول تحصيلي 1394 ـ 1395 به بعد لازم الاجرا است و براي دانشجويان ورودي سال تحصيلي 1393ـ 1394 از ماده 9 به بعد لازم الاجرا است." در پاسخ به شكايت مذكور، رييس دانشگاه علامه طباطبايي به موجب لايحه شماره 1/01/390 مورخ 1401/11/5 توضيح داده است كه: "1ـ مصوبه معترض عنه مصوب سال 1394 است. 2ـ در اين مصوبه مطابق رويه غالب دانشگاه هاي كشور و نيز مطابق استجازه وزارت عتف، سقف نمره رساله عدد 19 تعيين شده و يك نمره ديگر به وجود مقاله اي علمي ـ پژوهشي افزون بر آن چه براي دفاع و تسويه نياز است اختصاص داده شد. 3ـ هيأت عمومي ديوان عدالت اداري به موجب دادنامه شماره 10608 [140109970905810608] مورخ 1401/3/31 بخشي از مفاد دستورالعمل اختصاص بخشي از نمره رساله به دستاوردهاي پژوهشي مستخرج موضوع مصوبات شماره 115 و 122 دانشگاه پيام نور را خارج از حيطه صلاحيت هاي اين دانشگاه تشخيص و ابطال نموده است. 4ـ دانشگاه علامه نيز به مجرد اطلاع از رأي هيأت عمومي ديوان عدالت اداري، اقدام به اصلاح شيوه نامه فوق الذكر نمود. 5 ـ اصلاح شيوه نامه اما بايد به گونه اي صورت مي گرفت كه موجب تشتّت در امور اداري و آموزشي دانشگاه نمي گرديد از اين رو دانشگاه در زمان اصلاح بازه اي را مدنظر داشت كه تنها شامل دانشجويان دكتري داخل در سنوات مجاز مي شد. بنابراين در اصلاح شيوه نامه سال تحصيلي 1397 را مبنا قرار داده و مقرر نمود كه تنها ورودي هاي سال 1397 به بعد مشمول اصلاح اخير خواهند شد. 6 ـ در اين خصوص آن چه محل ابهام است اين كه شيوه نامه نظارت بر دوره دكتري آموزشي ـ پژوهشي مصوب شوراي دانشگاه علامه طباطبايي كه تصويب آن به سال 1394 باز مي گردد بايد از چه تاريخي اصلاح گردد كه منشاء تشتّت در امور اداري و آموزشي اين دانشگاه قرار نگيرد؟ اگر اين اصلاح و تأثير گذاري آن را به سال تصويب شيوه نامه (1394) تسرّي دهيم بسياري از فرآيندهاي آموزشي و مدارك صادره در گذشته با چالش و از هم گسيختگي رو به رو خواهد شد.مع الوصف؛ صدور حكم شايسته مورد استدعاست." هيأت عمومي ديوان عدالت اداري در تاريخ 1403/9/13 با حضور رئيس و معاونين ديوان عدالت اداري و رؤسا و مستشاران شعب ديوان تشكيل شد و پس از بحث و بررسي با اكثريت آراء به شرح زير به صدور رأي مبادرت كرده است. رأي هيأت عمومي اولاً براساس جزء (4) بند (ب) ماده 2 قانون اهداف، وظايف و تشكيلات وزارت علوم، تحقيقات و فناوري مصوب سال 1383، تعيين ضوابط، معيارها و استانداردهاي علمي مؤسسات آموزش عالي و تحقيقاتي، رشته ها و مقاطع تحصيلي با رعايت اصول انعطاف، پويايي، رقابت و نوآوري علمي از مأموريت هاي اصلي و در حدود اختيارات وزارت علوم، تحقيقات و فناوري در زمينه اداره امور دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالي تحت پوشش وزارتخانه يادشده است و در راستاي ايفاي مأموريت ها و اختيارات فوق، آيين نامه دوره دكترا ( Ph.D ) در جلسه 775 مورخ 1389/8/8 به تصويب شوراي برنامه ريزي آموزش عالي رسيده است. ثانياً هيأت داوران، اعضاي هيأت علمي يا افراد متخصص داراي صلاحيت دانشگاهي هستند كه براي ارزيابي كيفي رساله دوره دكتري تخصصي مطابق دستورالعمل اجرايي مصوب دانشگاه انتخاب مي شوند و به موجب ماده (8) آيين نامه آموزشي دوره دكترا: «دانشجو پس از تدوين رساله و تأييد استاد راهنما و به شرط كفايت دستاوردهاي علمي رساله (چاپ حداقل يك مقاله براي دانشجويان در شيوه آموزشي ـ پژوهشي و دو مقاله براي دانشجويان شيوه پژوهشي در مجلات علمي ـ پژوهشي داراي نمايه معتبر بين المللي و همچنين در شيوه پژوهشي، بايد استاد راهنما، مسئوليت كفايت كار انجام شده دانشجو را براي پاسخگويي به كارفرما يا دستگاه اجرايي بپذيرد)، موظّف است در حضور هيأت داوران از رساله خود دفاع كند» و در عين حال مستفاد از دادنامه شماره 9909970905811286 مورخ 1399/10/9 هيأت عمومي ديوان عدالت اداري، اخذ پذيرش مقاله كفايت مي كند.به علاوه تبصره (2) ذيل همين ماده نيز مقرر مي دارد: «نحوه تشكيل و شرح وظايف هيأت داوران، چگونگي دفاع از رساله و احراز كفايت دستاوردهاي علمي رساله تابع دستورالعملي است كه به تصويب شوراي مؤسسه رسيده باشد» و مستنبط از ماده (8) و تبصره (2) ذيل ماده اين است كه ارزشيابي كيفي رساله از اختيارات هيأت داوران بوده و مطابق ماده (9) آيين نامه يادشده به يكي از دو صورت قبول (در يكي از سطوح عالي، بسيار خوب، خوب) و غير قابل قبول تعيين مي شود و از اين رو چاپ مقاله، شرط دفاع از رساله دكتري بوده و تخصيص بخشي از نمره ي رساله به مقاله اضافه چاپ شده بر مقاله موظّف دانشجو (مقاله مربوط به مجوز دفاع) مرتبط با رساله، برخلاف مقررات مندرج در آيين نامه آموزشي دوره دكترا است و در واقع حسب ماده (13) آيين نامه دوره دكترا، دانشگاه علامه طباطبايي بايد در تدوين و تصويب شيوه نامه اجرايي نظارت بر اجراي مفاد آيين نامه مذكور، اصول و ضوابط اصلي دوره دكتري مندرج در آيين نامه را رعايت نمايد. بنا به مراتب فوق كه در رأي شماره 140109970905810608 مورخ 1403/3/31 هيأت عمومي ديوان عدالت اداري نيز منعكس شده، بند (1) ماده (16) كاربرگ شماره 13 از شيوه نامه نظارت بر اجراي دوره دكتري آموزشي ـ پژوهشي مصوب 1394/12/15 شوراي دانشگاه علامه طباطبايي كه ارزيابي رساله دكتري را از 18 در نظر گرفته، خارج از حدود اختيارات مرجع وضع آن بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون ديوان عدالت اداري مصوب سال 1392 از تاريخ تصويب ابطال 1402/2/10) در رسيدگي و تصميم گيري مراجع قضايي و اداري معتبر و ملاك عمل است. رئيس هيأت عمومي ديوان عدالت اداري ـ احمدرضا عابدي