نظامنامه انتخابات دو درجه

‌عده نمايندگان ملت و تقسيم آن بايالات و ولايات

عده نمايندگان ملت براي مجلس شوراي ملي در ممالك ايران يكصد و بيست نفر تعيين ميشود.

تقسيم نمايندگان ملت نسبت بجمعيت تخميني ولايات و اهميت محلي از قرار شرح جدولي است كه به آخر نظامنامه منضم شده است.

چون بواسطه فقدان اسباب لازمه محل انتخابات فقط در شهرهاي بزرگ و كوچك خواهد بود لهذا از غالب بلوكات و ايلات كه‌حاكم‌نشين آنها شهريت ندارد در اين نظامنامه اسم برده نشده ليكن اهالي بلوك و ايلات هر ولايت با داشتن شرايط مقرره ميتوانند در يكي از شهرهاي‌آن ولايت حاضر شده بانتخابات شراكت نمايند.

‌شرايط انتخاب‌كنندگان

انتخاب‌كنندگان اشخاصي خواهند بود كه داراي شرايط ذيل باشند: 1 - تبعة ايران باشند. 2 - لااقل بيست سال داشته باشند. 3 - معروفيت محلي داشته و اگر بومي يا متوطن آن محل نباشند لااقل شش ماه قبل از انتخاب در محل انتخاب يا توابع آن سكني داشته باشند. 4 - لااقل داراي دويست و پنجاه تومان علاقه ملكي يا ده تومان ماليات بده باشند يا پنجاه تومان عايدي ساليانه داشته و يا تحصيل كرده باشند.

اشخاصي كه از حق انتخاب نمودن مطلقاً محرومند.

نسوان.

اشخاص خارج از رشد و آنهائيكه در تحت قيمومت شرعي هستند.

تبعه خارجه.

اشخاصيكه خروجشان از دين حنيف اسلام در حضور يكي از حكام شرع جامع‌الشرايط بثبوت رسيده باشد.

اشخاصيكه كمتر از بيست سال داشته باشند.

ورشكستگان بتقصير.

مرتكبين قتل و سرقت و مقصريني كه مستوجب مجازات قانوني اسلامي شده‌اند و معروفين بارتكاب قتل و سرقت و غيره كه شرعاً برائت‌خود را حاصل نكرده باشند.

اهل نظام بري و بحري كه مشغول خدمتند.

اشخاصيكه بشرط از انتخاب نمودن محرومند. 1 - حكام و معاونين حكام در قلمرو مأموريت خود. 2 - مستخدمين نظميه و ضبطيه در محل خدمت.

‌شرايط انتخاب‌شوندگان

انتخاب‌شوندگان بايد داراي صفات و مقامات ذيل باشند:

متدين به دين حضرت محمد ابن عبدالله (ص) باشند مگر نمايندگان ملل مسيحي و زردشتي و يهود كه آنها هم بايد در دين خود ثابت‌العقيده‌باشند.

تبعه ايران باشند.

لااقل خط و سواد فارسي به اندازه كافي داشته باشند.

معروفيت محلي داشته باشند.

در امور مملكتي با بصيرت باشند.

معروف به امانت و درستكاري باشند.

سن آنها كمتر از سي و زياده از هفتاد سال نباشد.

اشخاصي كه از انتخاب شدن محرومند.

شاهزادگان بلافصل ابناء و اخوان و اعمام پادشاه.

نسوان.

تبعه خارجه.

اهل نظام بري و بحري كه مشغول خدمتند.

اشخاصي كه مشغول خدمات دولتي هستند مگر اينكه براي مدت نمايندگي از شغل خود استعفا دهند.

ورشكستگان بتقصير.

مرتكبين قتل و سرقت و مقصريني كه مستوجب مجازات قانوني اسلامي شده‌اند و معروفين بارتكاب قتل و سرقت و غيره كه شرعاً برائت‌خود را حاصل نكرده باشند.

اشخاصيكه خروجشان از دين حنيف اسلام در حضور يكي از حكام شرع جامع‌الشرايط به ثبوت رسيده باشد و يا متظاهر بفسق باشند.

در تشكيل انجمن نظارت

در هر مركز انتخاب هيئتي باسم انجمن نظارت موقتاً تشكيل ميشود كه مراقب و مسئول صحت انتخابات خواهد بود.

در محل‌هائيكه انجمن ايالتي يا ولايتي موافق قانون برقرار است مركب خواهد بود از سه نفر از اعضاي انجمن ايالتي يا ولايتي و چهار‌نفر ‌از محترمين محل در تحت رياست حاكم اين چهار نفر محترمين را انجمن ايالتي يا ولايتي بتصويب حاكم از غير اعضاي خود معين خواهد كرد.

در محل‌هائيكه انجمن ايالتي يا ولايتي موافق قانون هنوز تشكيل نيافته انجمن نظار مركب خواهد بود از شخص حاكم و كارگذار و يكنفر از علماي معروف محل و يكنفر از شاهزادگان و دو نفر از اعيان و دو نفر از معتبرين تجار (‌در هر جا كه يكي از اشخاص مذكوره نباشد به عوض او از‌اعيان يا تجار معين ميشود)

در شهرهاي بزرگ بجهت دادن تعرفه انجمن نظارت مي‌تواند در هر محله شعبه‌اي جداگانه تشكيل نمايد مركب از كدخدا و پنج نفر از‌معتمدين محل.

انجمن نظارت از ميان اعضاي خود يك يا دو نفر منشي انتخاب مي‌نمايد.

انجمن نظارت يك هفته بعد از انجام انتخابات متفرق مي‌شود

طريقه انتخاب.

انتخاب در كليه ممالك ايران بطرز دو درجه خواهد بود

توضيح اول) - مراد از انتخاب دو درجه آنست كه ابتداء در محله‌ هاي يك‌ شهر يا در شهرهاي يك حوزه انتخابيه عدد معيني را انتخاب مي‌ نمايند كه منتخب ناميده ميشوند و بعد اين انتخاب‌ شدگان درجه اول در مركز حوزه‌انتخاب جمع شده از ميان خود عده مطلوبه را ثانياً انتخاب ميكنند و اين انتخاب‌ شدگان درجه ثاني نماينده خوانده ميشوند

توضيح دوم) - مراد از‌حوزه انتخابيه آن قسمتي از مملكت است كه موافق تقسيم نظامنامه يك يا چند نفر را مشتركاً انتخاب كرده مستقيماً بعضويت مجلس شوراي ملي‌مي‌فرستد اعم از اينكه آن قسمت در تحت يك يا چند حكومت باشد مركز حوزه آن نقطه‌ايست كه انتخاب درجه ثاني حوزه در آنجا واقع ميشود.

انتخاب درجه اول و ثاني كليه بطرز انتخاب جمعي خواهد بود مگر در محلهائي كه موافق تقسيم نظامنامه بيش از يكنفر حق انتخاب‌ندارند در اين صورت بانتخاب فردي عمل مي‌شود.

توضيح) - مراد از انتخاب جمعي آنستكه هر يك از انتخاب‌ كنندگان در ورقه رأي بعده مجموع انتخاب‌ شوندگان آن محل اسامي اشخاص‌ مينويسند مراد از انتخاب فردي آنست كه هر يك از انتخاب‌كنندگان در ورقه رأي اسم يك شخص را مينويسند.

انتخاب درجه اول باكثريت نسبي و انتخاب درجه ثاني باكثريت تام خواهد بود.

توضيح) - مراد از اكثريت تام آنست كه بيشتر از نصف رأي دهندگان درباره كسي رأي داده باشند.

در انتخاب درجه اول اشخاصي كه نسبت بعده كليه انتخاب‌كنندگان حوزه انتخابيه اكثريت تام حاصل كنند مستغني از انتخاب درجه‌ثاني بوده بسمت عضويت مجلس شوراي ملي قبول ميشوند.

در انتخاب درجه ثاني اگر دفعه اول و دوم درباره كسي اكثريت تام حاصل نشد دفعه سوم همان شخص باكثريت نسبي منتخب خواهد‌بود.

در صورت تساوي آراء بين دو يا چند نفر هر گاه انتخاب يك نفر از آنها محل حاجت باشد آن يك نفر بحكم قرعه معين ميشود.

در انتخاب درجه اول عده انتخاب‌شوندگان هر حوزه انتخابيه سه مقابل عده نمايندگاني خواهد بود كه براي آن حوزه در ماده دوم معين‌شده است.

در حوزه انتخابيه طهران انتخاب درجه اول از پنج محله كه هر يك در تحت رياست يك كدخدا است بعمل خواهد آمد موافق تقسيمي‌كه انجمن نظارت معين خواهد كرد.

در حوزه انتخابيه ايالات و ولايات انتخاب درجه اول در تمام شهرهاي آن حوزه باكثريت نسبي به عمل خواهد آمد بعد اين منتخبين‌درجه اول در موعدي كه انجمن نظارت مركزي معين مي‌كند در مركز حوزه حاضر شده مجتمعاً از ميان خودشان بعده‌اي كه در ماده دوم بجهت آن‌حوزه تصريح شده است باكثريت تام نماينده انتخاب خواهند كرد.

پنج ايل عمده شاهسون آذربايجان، بختياري، قشقايي، ايلات خمسه فارس، و تركمان موافق تقسيم نظامنامه هر كدام يك نماينده‌مستقيماً بعضويت مجلس شوراي ملي ميفرستند. ‌طرز انتخاب ايلات هم دو درجه است ليكن عده منتخبين درجه اول هر ايل و هر مركز انتخاب درجه ثاني را وزارت داخله معين خواهد كرد در اين‌مورد انتخاب درجه ثاني بحكم قرعه خواهد بود.

در صورتيكه انتخاب‌شدگان شهرهاي جزو در موعدي كه انجمن نظارت مركزي براي حضور آنها معين كرده در مركز آن حوزه حاضر‌نشوند براي آن دوره حق انتخاب از آنها ساقط است و همان عده‌اي كه در سر موعد حاضر شده‌اند نمايندگان آن حوزه را از ميان خودشان انتخاب‌خواهند كرد.

هر يك از انتخاب‌كنندگان زياده بر يك مرتبه حق رأي دادن ندارند مگر در صورتي كه تجديد انتخاب لازم شود.

در درجه اول انتخاب‌كنندگان مجبور نيستند كه حتماً از ساكنين محل خود انتخاب كنند.

‌دادن تعرفه براي تشخيص انتخاب‌كنندگان

انجمن نظارت اعلاني مرتب نموده بمناسبت اهميت محل از پنج الي پانزده روز قبل از موعد انتخاب اشاعه ميدهد.

اعلان مذكور مطالب ذيل را دارا خواهد بود: 1 - شرايط انتخاب‌كنندگان و انتخاب‌شوندگان 2 - محل و اوقاتي را كه انجمن نظارت يا شعب آن ورقه تعرفه خواهد داد 3 - مكان و زماني كه انجمن نظارت براي اخذ رأي حاضر خواهد بود 4 - عده نمايندگاني را كه صاحبان تعرفه بايد منتخب نمايند

اشخاصيكه شرايط انتخاب كردن را دارا هستند اگر در ظرف مدتي كه انجمن نظارت به جهت گرفتن تعرفه معين نموده است تعرفه‌نگيرند حق انتخاب براي آن دوره از آنها ساقط است.

تعرفه‌اي كه بانتخاب‌كنندگان داده مي‌شود محتوي فقرات ذيل خواهد بود:

نمره و تاريخ

اسم دارنده تعرفه و اسم پدر او

شغل و منزل

زمان و مكاني كه دارنده تعرفه بايد حاضر شده رأي خود را بدهد

ساعت افتتاح و اختتام مجلس انتخاب

مهر با امضاي اعضاي انجمن نظارت

انجمن نظارت يا شعب آن تمام تعرفه‌هائي را كه ميدهد بترتيب نمره در كتابخانه مخصوص ثبت خواهد شد.

‌در اخذ و استخراج آراء و تعيين انتخاب‌شدگان

بمناسبت اهميت محل مدت اخذ رأي از يك الي سه روز خواهد بود به تعيين انجمن نظارت.

پس از انقضاي موعدي كه انجمن نظارت براي اخذ رأي معين ميكند ديگر ورقه رأي از كسي قبول نخواهد شد.

دادن رأي بايد مخفي باشد و از اين جهت بايد دارنده تعرفه قبل از دخول بمجلس انتخاب اسم يك يا چند نفر منتخبين خود را مطابق‌عده‌اي كه اعلام شده است روي كاغذ سفيد بي‌نشان نوشته لوله كرده با خود داشته باشد.

پس از حضور اعضاي انجمن نظارت و افتتاح مجلس انتخاب در ساعتي كه اعلان شده قبل از شروع بگرفتن ورقه رأي رئيس انجمن‌نظارت جعبه‌اي را كه براي ضبط اوراق رأي معين شده است در حضور اعضاء انجمن و حاضرين از انتخاب‌كنندگان باز نموده خالي بودن آن را مينمايد.

هر يك از دارندگان ورقه تعرفه پس از ورود بمجلس انتخاب در كمال آرامي تعرفه و ورقه رأي خود را بيكي از اعضاء كه براي اين كار‌معين شده‌اند ميدهد.

گيرنده تعرفه نمره تعرفه را بصوت بلند مي‌گويد تا منشي انجمن نمره را در كتابچه ثبت تعرفه پيدا كرده نشان كند پس از نشان كردن نمره‌گيرنده تعرفه آنرا ابطال نموده بصاحبش رد مي‌نمايد و ورقه رأي او را بدون نگاه كردن در جعبه انتخاب مياندازد صاحبان تعرفه باحتياط مواردي كه‌تجديد انتخاب لازم شود تعرفه باطله خودشان را محفوظ خواهند داشت.

انتخاب‌كنندگان پس از دادن ورقه رأي و پس گرفتن تعرفه باطله در صورت تنگي جاي و اخلال نظم و ترتيب انتخاب به امر رئيس از‌مجلس انتخاب خارج خواهند شد.

در محلهائيكه انتخاب در يك روز تمام نميشود در ختام مجلس آنروز تمام اعضاء با احتياطات لازمه درب جعبه را مهر كرده روز بعد‌همان اعضاء آن را باز مي‌كنند.

بعد از اعلان انجام انتخاب رئيس انجمن جعبه انتخاب را در حضور اعضاء و حاضرين انتخاب‌كنندگان خالي نموده امر باستخراج آراء‌مينمايد.

يكي از اعضاء اوراق انتخاب را شمرده عده آن را با عده رأي دهندگاني كه نمره تعرفه آنها در كتابچه ثبت تعرفه نشان شده است تطبيق‌مي‌كند در صورت زيادتي اوراق رأي بعده اوراق زايده از كليه برداشته شده باطل ميشود و نتيجه در صورت مجلس نوشته ميشود.

اوراق انتخاب را يكي از اعضاء بصوت بلند يك يك خوانده بيك نفر ديگر از اعضاء ميدهد و سه نفر ديگر از اعضاء اسامي را بترتيبي كه خوانده مي‌شود در ورقه بزرگي مينويسند.

هر گاه در اوراق انتخاب زياد يا كمتر از عده معينه اسامي نوشته باشند نقصي در امر انتخاب حاصل نخواهد شد در صورت اول آن عده‌اسامي كه زياد نوشته شده از آخر ورقه خوانده نخواهد شد.

از اوراق رأي آنچه سفيد يا لايقرء باشد يا آنكه صحيحاً معرفي انتخاب شده را نكند يا امضاي انتخاب‌كننده را داشته باشد يا بيش از يك‌ورق باشد محسوب نخواهد شد ولي عيناً ضميمه صورتمجلس ميشود.

بلافاصله بعد از شماره و استخراج آراء رئيس نتيجه را به صورت بلند اعلام مينمايد و اوراق انتخاب را معدوم ميكند به استثناي آنهائيكه در ماده قبل ذكر شده كه ضميمه صورتمجلس ميشود.

صورتمجلس انتخابات را منشي در سه نسخه تحرير نموده به امضاي اعضاي انجمن نظارت ميرساند يك نسخه بحكومت نسخه‌ديگر بتوسط حكومت بمجلس شوراي ملي و نسخه ثالث با كتابچه ثبت اوراق تعرفه به انجمن ايالتي يا ولايتي مركز حوزه فرستاده ميشود.

اشخاصيكه ورقه تعرفه ندارند حق دخول بمجلس انتخاب ندارند.

دخول در محوطه انتخاب با داشتن اسلحه اكيداً ممنوع است.

اسامي انتخاب‌شدگان درجه اول و دوم بعد از اتمام انتخابات از طرف حاكم محل در روزنامه اعلان ميشود.

انتخاب‌شدگان در شهرهاي جزو بايد بامضاي انجمن نظارت آن محل اعتبارنامه در دست داشته باشند و بانجمن نظارت مركزي ارائه‌بدهند و همچنين نمايندگاني كه در مركز حوزه انتخابيه براي عضويت مجلس شوراي ملي منتخب ميشوند بايد بامضاي انجمن نظارت مركزي‌اعتبارنامه در دست داشته تسليم دفتر مجلس شوراي ملي نمايند.

‌در شكايات راجع به انتخابات

اگر از انتخاب‌كنندگان و انتخاب‌شوندگان كسي حين انتخاب شكايت يا ايرادي راجع بانتخابات داشته باشد مانع از انجام انتخاب‌نخواهد شد ولي شرح آن شكايت بايد در صورتمجلس درج شود.

شكايات و ايرادات راجعه بانتخابات بايد در ظرف يكهفته بعد از ختم انتخابات بانجمن نظارت اظهار شود تا انجمن رسيدگي نموده‌حكم بدهد و نتيجه را ضميمه صورتمجلس انتخاب نمايند.

متشكيان از انتخابات اگر از حكم انجمن نظارت راضي نباشند ميتوانند پس از افتتاح مجلس شوراي ملي شكايات خود را در ظرف ماه‌اول بمجلس شوراي ملي اظهار نمايند و حكم مجلس شوراي ملي قاطع خواهد بود(‌شكايات راجعه بانتخابات كه بعد از افتتاح مجلس شوراي ملي‌بعمل ميآيد بايد در ظرف ماه اول بعد از وقوع آن انتخابات بمجلس شوراي ملي برسد).

هر گاه يكي از منتخبين يا نمايندگان بوسيله تطميع يا تهديد انتخاب شود پس از ثبوت بانجمن نظارت يا مجلس شوراي ملي انتخاب‌آن منتخب يا نماينده علاوه بر مجازاتيكه قانون درباره او معين خواهد كرد از درجه اعتبار ساقط خواهد بود.

حق اعتراض بر انتخابات را اشخاصي دارند كه حق انتخاب كردن داشته باشند.

‌در مواد مختلفه

همينكه نصف بعلاوه يك نفر از نمايندگان ملت كه شصت و يكنفر باشد در طهران حاضر شدند مجلس افتتاح مييابد و رأي آنها باكثريت مناط اعتبار و اجراست.

ابتداي دوره انتخابيه دوساله از روزي است كه مجلس شوراي ملي افتتاح مي‌شود.

پس از انقضاي مدت دو سال بايد نمايندگان مجدداً انتخاب شوند و مردم مختارند هر يك از يك منتخبين سابق را كه بخواهند دوباره‌انتخاب نمايند.

مقرري اعضاي مجلس شوراي ملي موقوف به تشخيص و تصويب مجلس است.

مخارج مسافرت انتخاب‌شدگان درجه اول و دوم را ذهاباً و اياباً حكومت هر محل باطلاع انجمن نظارت از قرار فرسخي پنج قران ادا‌خواهد كرد بعلاوه پنج تومان مخارج توقف پنج روزه در مركز حوزه.

هر گاه يكي از اعضاي مجلس شوراي ملي استعفا يا فوت نمايد و بيش از سه ماه بانقضاي دوره باقي باشد مجلس شوراي ملي يك نفر‌به جاي او باكثريت تام انتخاب خواهد كرد.

در طهران ده روز بعد از توشيح اين نظامنامه بدستخط همايوني و در ولايات پنج روز بعد از وصول نظامنامه انجمن نظارت تشكيل يافته‌شروع بانتخابات خواهد كرد.