بخشنامه وزير دادگستري راجع به 28 واژه جديد از اصطلاحات رياضي

در فرهنگستان براي ۲۸ كلمه از اصطلاحات رياضي برابرهائي برگزيده شده و بتصويب پيشگاه اعليحضرت همايون شاهنشاهي نيز رسيده است كه در پائين درج: ۱ـ چندي بجاي كميت (عربي) وQuantite فرانسه - اين كلمه در كتابهاي فارسي هزارسال پيش مانند دانشنامه علائي تأليف ابوعلي ‌سينا بهمين معني بكار رفته است. ۲ـ چوني بجاي كيفيت عربي و Qualite فرانسه- اين كلمه را نيز ابوعلي‌سينا در كتاب خويش بكار برده است. ۳ـ پيكر بجاي رقم عربي و Chiffre فرانسه و Eigure انكليسي [انگليسي] برگزيده شد ـ توضيح آنكه هر عدد مركب است از شكل‌هائي كه آنرا تاكنون رقم ميگفتند و مقصود از رقم شكل و پيكر اجزاء آن عدد ميباشد- مثلا عدد۵۳۶ داراي سه پيكر شش و سه و پنج است. ۴ـ درست بجاي صحيح عربي و Entier فرانسه برگزيده شده عددي را كه خرده نداشته باشد در اصطلاح حساب تاكنون عدد صحيح ميگفتند و اين اصطلاح چندان مناسب نبود زيرا كه صحيح در مقابل غلط است بجاي صحيح عدد درست مناسبتر بنظر رسيده است. ۵ ـ يكه (بي‌ تشديد كاف) بجاي واحد. ۶ ـ يكان بجاي آحاد. ۷ـ دهه بجاي عشره. ۸ ـ دهه‌ گان بجاي عشرات. ۹ـ سده بجاي مائه. ۱۰ـ سدگان بجاي مآت. ۱۱ـ هزاره بجاي الف. ۱۲ـ هزارگان بجاي الوف. ۱۳ـ دهدهي بجاي اعشاري عربي وDecimal فرانسه اختيار شده است. ۱۴ـ مانده بجاي تفاضل عربي وReste فرانسه اختيار شده است. ۱۵ـ سازه بجاي عامل عربي و Facteur فرانسه برگزيده شده است. هر عدد مانند ۱۲ عبارت است از ۴X۳ كه هر يك از3 يا ۴ را تا كنون عامل ۱۲ ميگفتند و از اين ببعد سازه آن گفته ميشود زيرا كه ۱۲ از ۳ و ۴ ساخته شده است. ۱۶ـ برخه بجاي كسرعربي وFraction فرانسه ـ برخه در كتابهاي قديمي و فرهنك [فرهنگ] هاي فارسي هميشه بمعني پاره از هر چيز و كسري از هر عدد ضبط شده است. ۱۷ـ برخه شمار بجاي صورت كسر. ۱۸ـ برخه نام بجاي مخرج كسر. ۱۹ـ برخه دوري بجاي كسر متناوب ـ برخه۱۵۱۵۱۵۱۵۰۰۰۰ر۳ را تاكنون كسر متناوب ميگفتند و بايد از اين ببعد برخه دوري گفته شود زيرا كه دور ۱۵ پيوسته در آن تكرار ميشود. ۲۰ـ پياپي بجاي متوالي عربي و Successive فرانسه. ۲۱ـ آميزه بجاي اختلاط و امتزاج يكي از اعمال حساب است. ۲۲ـ پايه بجاي مبني و Base در اصطلاح حساب. ۲۳ـ نما بجاي اكسپزان Exposant ۲۴ـ توان بجاي قوه در اصطلاح حساب كه بزبان فرانسه Puissance گفته ميشود مثلا ۳۵ را تاكنون قوه پنجم ۳ يا ۳ اكسپزان ۵ تلفظ ميكردند و از اين ببعد توان پنجم ۳ يا سه نما تلفظ خواهند كرد. ۲۵ـ دو كرانه طرفين تناسب. ۲۶ـ دو ميان بجاي وسطين تناسب. ۲۷ـ اندازه بجاي مقدار عربي و Mesure فرانسه ۲۸ـ بالا و بلندي بجاي ارتفاع عربي و Hauteur فرانسه. و لزوماً ابلاغ ميشود بعد از اين واژه‌هاي جديد را بكار ببريد.

وزير دادگستري دكتر متين دفتري