نظر مشورتي 7/1401/55 مورخ 1401/08/04 اداره كل حقوقي قوه قضائيه در خصوص قابليت اسقاط و عدول شرط انفساخ پس از تحقق شرط فاسخ

استعلام : آيا شرط انفساخ پس از تحقق شرط فاسخ قابل اسقاط و عدول است؟ مانند آن‌كه، در قراردادي شرط شود در صورت عدم كارسازي چك توسط خريدار، معامله خودبه‌خود منفسخ مي‌شود؛ اما بعدا فروشنده وجه چك را مطالبه و گواهي عدم پرداخت اخذ و يا طرح دعوا كند و يا آن‌كه فروشنده در خصوص عدم پرداخت وجه چك توسط خريدار تا مدت طولاني مثلاً يك يا دو سال پس از وقوع عقد واكنشي نشان ندهد، آيا با جمع ديگر قرائن و امارات دادگاه مي‌تواند آن را عدول ضمني از شرط فاسخ بداند يا اين امر خلاف اصول حقوقي است؟ نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : در اين خصوص دو ديدگاه مطرح شد: ديدگـاه نخست: در شرط فاسخ به سبب ابراز اراده در زمان عقد و به صرف تحقق موضوع شرط و بدون نياز به ابراز اراده بعدي يكي از طرفين عقد منحل مي‌شود؛ مگر آن‌كه از قرائن و امارات، التزام طرفين عقد به معامله پس از تحقق شرط احراز شود و يا آن‌كه طرفين امكان بازگشت عقد و آثار آن را حتي در صورت تحقق شرط فاسخ براي مدت معين در قرارداد، شرط كرده باشند. ديدگـاه دوم: در شرط فاسخ با توجه به اين‌كه قصد طرفين از درج شرط، استفاده مشروط‌له از آن است؛ چنانچه مشروط‌له از استفاده از شرط منصرف شود، بقاي عقد قابل پذيرش است؛ هر چند موضوع شرط محقق شود هم‌چنان كه اسقاط آن نيز امكان‌پذير است؛ به عبارت ديگر، با توجه به اين‌كه ذي‌نفع شرط، مشروط‌له است و متعهد نمي‌تواند از عهدشكني خود و عدم اجراي تعهدات قراردادي منتفع گردد و مفروض آن است التزام متعهد به تعهدات خود جزو شروط بنايي و مورد قصد طرفين است، بنابراين در فرض سؤال فقط ذينفع مي‌تواند با تحقق موضوع شرط به انحلال قرارداد استناد كند.