نظامنامه تكاليف صاحبمنصبان امنيه و مامورين از حيثي كه از ضابطين عدليه محسوبند

نظامنامه تكاليف صاحبمنصبان امنيه و مامورين از حيثي كه از ضابطين عدليه محسوبند مشتمل بر43 ماده در جلسه 9 مهرماه1307 هيئت وزراء قرائت و بشرح ذيل تصويب گرديد.

ضابطين عدليه عبارتند از ماموريني كه مكلفند بتفتيش كليه جرائم اعم از خلاف و جنحه و جنايت و جمع‌آوري مدارك و دلائل آنها.

رؤساي قسمت امنيه در نقاطيكه نظميه وجود ندارد در تحت نظارت مدعي‌العموم ابتدائي محل به مستنطق عدليه در كشف جرائم و تحقيقات مقدماتي معاونت مينمايند و از اين حيث از ضابطين عدليه محسوبند.

شكايات و اعلام نامه‌هائي كه بصاحب منصبان يا رؤساي پست امنيه داده ميشود بايد كتبي باشد مگر اينكه شاكي يا اعلام كننده سواد نداشته باشد كه در اينصورت بايد مامورين مزبور صورت مجلس تنظيم كرده و اين نكته را در آن قيد نمايند.

مامورين امنيه حق ندارند به هيچ عنوان از قبول شكايات يا اعلامنامه كه بانها تسليم ميشود استنكاف نمايند.

در صورتيكه شكايت توسط وكيل بعمل آيد بايد وكالتنامه ضميمه عرضحال يا صورتم جلس بشود.

امضاي اشخاص بايد صريح و خوانا بوده و مامور كشف بايد صحت آنرا تصديق نمايد.

رؤساي قسمت امنيه مكلفند مسائل خلافي را براي تعقيب بصلحيه احاله نموده و وقايعي را كه داراي حيثيت جنحه و يا جنايت است بمدعي العموم محكمه ابتدائي كه در حوزه آن واقعند اطلاع دهند.

در جرائم مشهوده

در موارد ذيل رؤساي قسمت امنيه مكلفند تا وقتيكه مدعي‌العموم يا مستنطق در محل وقوع جرم حاضر نشده‌اند اقدامات لازمه به ترتيبي كه در مواد بعد مذكور است براي جلوگيري از اعدام و اضمحلال آثار جرم يا فرار متهم بعمل آورند. 1ـ در جرائم مشهوده يعني در صورتيكه مجرم در حين ارتكاب يا بلافاصله بعد از ارتكاب ديده ميشود. ب ـ در موارديكه مجني عليه يا مدعي و شهود واقعه مستقيماً شخص مظنون را نشان داده او را مرتكب جرم بدانند. ج ـ وقتيكه در نزد متهم يا در خانهٴ او علائم واضح جرمي كشف شود. د ـ در صورتيكه معلوم شود كه اسباب و دلائل جرم متعلق بمتهم يا نزد او است. هـ ـ وقتيكه متهم قصد فرار داشته يا در حين فرار يا پس از آن گرفتار شده باشد. و ـ وقتيكه متهم اقامتكاه دائمي ندارد يا در جائي مقيم نبوده و مسكن و ماواي معيني نداشته باشد.

در مواد مذكوره در ماده فوق و همچنين در مورديكه صاحب‌خانه دخول امنيه را بخانه خود تقاضا كند رؤساي قسمت امنيه مكلفند تا ورود مدعي‌العموم يا مستنطق بمحل وقوع جرم رفته تحقيقاتي را كه فوريت دارد بعمل آورند.

تحقيقات مزبور عبارت است از معاينات و تفحص و تفتيش در منزل مجرم و تحصيل و حفظ آلات جرم و استنطاق متهم طرفش همچنين استماع شهادت شود و مطلعين.

اقدامات رؤساي قسمت امنيه در مورد سه ماده قبل موافق قواعد و ترتيباتي است كه براي مستنطق عدليه در فصل پنجم باب اول اصول محاكمات جزائي مقرر است - رجوع بجزوه آخر نظامنامه شود.

در جرائم مشهود بايد فورا مراتب را به مدعي‌العموم ابتدائي محل اطلاع دهند ولي بري شروع به تحقيقات منتظر ورود او نميشوند.

رؤساي قسمت امنيه مكلفند تحقيقات مذكوره را با كمال ملايمت بعمل آورند مجبور كردن متهم باقرار اذيت و آزار بدني نسبت بانها اكيدا ممنوع است مرتكب مطابق ماده131 قانون مجازات عمومي كه ذيلا مندرج است تعقيب خواهد شد.

قانون مجازات عمومي – هرگاه يكي از مستخدمين قضائي يا غيرقضائي دولت براي اينكه متهمي را مجبور باقرار كند او را اذيت و آزار بدني كرده يا در اين باب امري دهد بحبس يا اعمال شاقه از سه الي شش سال محكوم خواهد شد و اگر متهم بواسطه اذيت و آزار فوت كند مرتكب مجازات قاتل و آمر مجازات آمر قاتل را خواهد داشت.

در موقع تحقيق جرائم كليه نوشتجات و اسلحه و ساير اشياء را كه ممكن است براي كشف جرم لازم باشد توقيف و راجع بهر يك از آنها از متهم سئوالات نموده و جوابهاي او را در صورت مجلس قيد خواهد نمود.

رؤساي قسمتهاي امنيه براي كشف جرائم نميتوانند داخل خانهٴ احدي شوند مگر اينكه محل مزبور منزل مظنون يا مهمانخانه يا قهوه‌خانه يا محل عمومي ديگر باشد.

هرگاه رئيس قسمت امنيه سوء ظن حاصل نمايد كه در خانه نوشتجات يا اشيائي براي اثبات جرم مظنون موجود است بايد مراتب را فورا بمدعي‌العلوم اطلاع دهد.

چنانچه خانه مظنون در خارج حوزه حفظ صاحب منصب امنيه كه در تعقيب جرم اقدام مينمايد باشد خود شخصا نمي‌تواند براي تحقيقات و دستگيري متهم به آن محل عزيمت نمايد و بايد اقدامات خود را توسط صاحبمنصب محل مزبور بعمل آورد.

كليه اقدامات رئيس قسمت امنيه كه در مواد فوق مذكور است بايد حتي‌المقدور در حضور متهم بعمل آيد چنانچه مشاراليه دستگير نشده يا نتواند حاضر شود بايد در حضور دو نفر شاهد تحقيق انجام يابد.

شهود تحقيق از موثقين محل انتخاب ميشوند و اگر موجود نباشد رئيس مزبور اقدامات خود را بدون حضور شهود انجام داده و اين نكته را در صورت مجلس قيد مينمايد.

اگر ادله و آثار كافي براي اثبات جرم بدست آيد و احتمال فرار متهم يا اعدام آثار و علائم جرم برود مامورين امنيه ميتوانند متهم را توقيف نمايند و در صورت عدم حضور او مشاراليه را جلب و در صورت‌مجلس قيد خواهند نمود.

غير از موارد جرم مشهود كه در قانون مصرح است مامورين امنيه نميتوانند احديرا توقيف كنند مگر برحسب تقاضاي كتبي مستنطق يا محاكم صالحه.

رئيس قسمت امنيه مكلف است از متهم بلافاصله پس از جلب تحقيقات نمايد و اين تحقيقات بايد بقدر امكان سريع بوده و در هر حال نبايد بيش از 24 ساعت ادامه داشته باشد.

مراسمي كه بايد در حين تحقيقات مراعات شود

رئيس قسمت امنيه هر يك از اوراق صورت مجلس را بايد شخصا امضاء نموده و بامضاي تمام اشخاصي كه در حين تحقيقات حضور داشته‌اند برساند هرگاه كسي نتواند امضاء كند يا از امضاء استنكاف نمايد بايد در صورت مجلس قيد شود.

در صورت وقوع جرمي كه براي كشف آن دخالت اهل فن لازم باشد از قبيل شكستن قفل درب يا زخم سخت قتل و غيره بايد اشخاصي را كه اطلاعات فني دارند دعوت نموده و كليه از هرگونه اقداماتي براي كسب اطلاعات و كشف حقيقت واقعه مضايقه نكنند.

هرگاه در حين اقدامات يا پس از خاتمهٴ آن مدعي‌العموم يا مستنطق وارد محل وقع جرم شود رئيس قسمت امنيه مكلف است دوسيه را تحويل و تعقيب امر را مستقيما بمشاراليه واگذار نموده و ديگر دخالت ننمايد مگر بتقاضاي مدعي‌العموم يا مستنطق

صاحب منصب امنيه مكلف است بمحض اينكه تحقيقات اوليه را باتمام رساند دوسيه عمل را با كليه منضمات آن از قبيل آلات و ادوات جرم و اشيائي كه از جرم تحصيل شده و در ضمن تحقيقات بدست آمده است نزد مدعي‌العموم ابتدائي كه در حوزۂ آن ماموريت دارد بفرستند. هرگاه حمل و نقل بعضي از اشياء غير مقدرر باشد بايد از آنها نگاهداري بشود تا تكليف آنها از طرف مقامات صلاحيت دار معين گردد.

چنانچه بعدا اطلاعات ديگري راجع بجرم تحصيل شود بايد مراتب را بمدعي‌العموم محل اطلاع داده.

هرگاه مدعي‌العموم تفتيشات و تحقيقات رئيس امنيه را ناقص دانست تقاضاي تكميل آن را نموده صاحبمنصب مذكور بايد تقاضاي فوق را انجام دهد.

در جرائم غيرمشهود

در صورتيكه شكايت جزائي نزد رئيس قسمت امنيه ببرند يا اعلام جرمي نمايند مشاراليه موظف است فورا شروع بتحقيقات نمايد.

تحقيقات مزبور عبارت است از تفتيش و تفحص از صحت و سقم واقعه و دلايل و اشيائي كه ممكن است براي كشف جرم تهيه نموده بدون اينكه رئيس قسمت امنيه حق استنطاق كتبي از كسي داشته باشد.

در صورتيكه وقوع جرم مشكوك باشد رئيس قسمت امنيه نظارت و تفتيشات در محل بعمل آورده نتيجه را بطريقي كه در مادۂ 24 مذكور است براي مدعي‌العموم ابتدائي ميفرستد و در اين مواقع بهيچوجه نبايد متعرض اشخاص بشود.

بصرف شكايت يا تحصيل خبر نميتوان كسي را كه داراي محل اقامت معيني است جلب نموده و احضار او در صورتي مجاز است كه مدارك كافي برعليه مشاراليه موجود باشد.

نسبت باشخاصي كه محل اقامت معيني نداشته و يا اينكه سوء سابقه داشته باشند ميتوان پس از وصول شكايت يا خبر در صورتيكه مبني بر دلايل كافي باشد آنها را دستگير كرد.

در تنظيم صورت مجالس

صورت مجلس عبارت است از ورقه كه در آن صاحبمنصب يا مامور امنيه آنچه را كه تحقيق كرده و ديده يا شنيده است قيد و امضاء مينمايد.

قبل از نوشتن صورت مجلس صاحبمنصب يا مامور امنيه بايستي تحقيقات كافي از مقدمات جرم نموده و پس از فرا گرفتن مطلب به طور مرتب و با عبارت ساده و مختصر شرح قضايا را بنويسد.

در صورت مجلس مراتب ذيل بايد قيد شود: 1ـ سال و ماه و روز و ساعاتيكه صورت مجلس نوشته شده. 2ـ اسم محلي كه در آنجا صورت مجلس تنظيم شده. 3ـ اسم و سمت و محل اقامت خود صاحبمنصب يا مامور امنيه. 4ـ اسم و اسم پدر و اسم خانوادگي و سن و شغل و معيل بودن و عده اطفال و محل تولد و محل اقامت متهم و مجني‌عليه و اعلام كننده و همچنين شهود و مطلعين واقعه. 5 ـ تاريخ وقوع جرم و نوع آن با كليه تشخيصاتيكه در ضمن بدست ميآيد. 6 ـ علائم متهم.

تحقيقات محلي و ساير اطلاعات بايد بتفصيل نوشته شود اظهارات اشخاص بايد به هر ترتيب كه ادا شده ولو عاميانه باشد قيد گردد ترديد يا اطمينان اطلاع دهندكان بايد تصريح شود و چنانچه اطلاع دهندگان خوش سابقه نيستند آن نيز بايد قيد شود.

در صورتيكه متهم اعتراض بجرم نمايد بايد اتهاماتيكه متوجه او است ذكر كرده و استشهاداتي كه مشاراليه برله خود ارائه ميدهد ضميمه صورت مجلس شود.

يك صورت مجلس را نميتوان شامل چندين جرم نمود مگر در موقعيكه جرائم با يكديگر مربوط بوده و يا مرتكب آن شخص واحد باشد.

رئيس قسمت امنيه سوادي از صورت مجلسهاي فوق‌الذكر براي ضبط در اداره خود نگاه ميدارد.

پست‌هاي امنيه بايد همواره در تحقق و تجسس جرائم بوده و از كدخدايان و اهالي اطلاعات مفيده تحصيل نمايند.

چنانچه مامور امنيه نعشي در جاده و يا صحرا و يا رودخانه و غيره كشف نمايد فورا برئيس دسته راپورت خواهد داد و رئيس دسته بايد سريعا در محل حاضر شده علائم مشخصهٴ مرگ و وضع و حالت جسد و البسه مقتول و وضع اسحله يا ساير آلاتي كه مسبب جرم بوده كاملا معاينه و اسناد و نوشتجات همراه نعش را توقيـف كرده صورت مجلس تنظيـم خواهد نمود.

تا ورود رئيس قسمت امنيه يا مدعي‌العموم و يا مستنطق احدي حق دست زدن به نعش و يا اشياء متوفي ندارد.

در اين قبيل موارد مامورين امنيه اشخاصي را كه مورد سوءظن‌ هستند تحت نظر گرفته تا رئيس امنيه يا مدعي‌العموم و يا مستنطق وارد شوند تا ورود رئيس قسمت يا مدعي‌العموم يا مستنطق مامورين امنيه بايد از بستگان مقتول و اهالي آبادي و اشخاص ديگر تحقيقات لازم براي كشف و دستگيري مرتكب بعمل آورند.

هرگاه مامورين امنيه سوء ظن حاصل نمايند شخصي كه حكم بتوقيف او شده و يا كسي كه مرتكب جنايت شده در خانهٴ غيرپنهان است بايد آن خانه را تحت مراقبت قرار داده مراتب را بمدعي‌العموم اطلاع دهند.

رياست وزراء - مهديقلي