ابلاغ شيوه نامه ارزيابي فرآيند پياده سازي و گزارشگري نظام مديريت ريسك در موسسات اعتباري

احتراماً، همان گونه كه استحضار دارند؛ يكي از مؤلفه هاي اصلي ارتقاء ثبات و سلامت نظام بانكي كشور استقرار و پياده سازي مناسب الزامات و فرآيند هاي نظام مديريت ريسك و حاكميت شركتي اثربخش در مؤسسات اعتباري مي باشد. در اين ارتباط نقش هيأت مديره و كميته هاي حاكميت شركتي در توسعه و تعميق فرهنگ ريسك و همچنين گزارشگري فرآيند هاي مديريت ريسك حائز اهميت است. از اين رو بانك مركزي با عنايت به انتظارات از هيأت مديره و كميته هاي حاكميت شركتي به ويژه كميته ريسك در ايفاي نقش شايسته در آن مؤسسه اعتباري، مطابق بخشنامه منتهي به شماره 02/86817 مورخ 1402/4/15 مديريت كل نظارت بر بانك ها و مؤسسات اعتباري، موسسات اعتباري را مكلف نمود در پايان هر فصل گزارشي از عملكرد كميته ريسك را براساس محورهاي تعيين شده و به انضمام مدارك و مستندات مربوطه به اين بانك ارسال نمايند. ليكن نتايج بررسي هاي بعمل آمده نشان مي دهد گزارش هاي ارسالي از منظر چارچوب، محتوا و ساختار گزارشگري تفاوت معناداري با يكديگر دارند. در همين راستا و به منظور ايجاد وحدت رويه در گزارشگري و ارزيابي فرآيند هاي نظام مديريت ريسك در مؤسسات اعتباري، «شيوه نامه ارزيابي فرآيند پياده سازي و گزارشگري نظام مديريت ريسك در موسسسات اعتباري» تدوين و در سي و سومين جلسه مورخ 1404/08/10 كميسيون مقررات و نظارت اعتباري بانك مركزي مطرح و مورد تصويب قرار گرفت. شايان ذكر است در تهيه و تدوين اين موضوع، الزامات و مفاد مقررات و دستورالعمل هاي ابلاغي اين بانك در حوزه نظارت مبتني بر ريسك و همچنين رهنمودهاي ابلاغي براي نظام مديريت ريسك، حاكميت شركتي و كنترل هاي داخلي در مؤسسات اعتباري مورد توجه قرار گرفته است. با عنايت به مراتب فوق و به منظور ايجاد بستر سيستمي واحد براي گزارش دهي در خصوص نحوة عملكرد مؤسسات اعتباري در زمينة اجراي مفاد ياد شده، فرم گزارشگري شماره ۲۳۶ (ارزيابي فرآيند مديريت ريسك) در سطح « با اهميت » در بستر سامانه مهتاب پياده سازي شده و قابل دسترس مي باشد.

در پايان، به پيوست ضمن ايفاد شيوه نامه مورد اشاره به همراه فرم هاي ارزيابي نظام مديريت ريسك، خواهشمند است دستور فرمايند، مراتب به قيد تسريع به تمامي واحدهاي ذي ربط آن بانك‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏/موسسه اعتباري ابلاغ شده و بر حسن اجراي آن نظارت دقيق به عمل آيد.

رئيس مركز تنظيم گري مديريت كل نظارت احتياطي كلان و فناورانه

شيوه نامه ارزيابي فرآيند پياده سازي و گزارشگري نظام مديريت ريسك در مؤسسات اعتباري»

به استناد بند (ت) ماده (۲) و مورد ۲ از بند (ب) ماده (۳) قانون بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران در راستاي ارتقاي سلامت، اثر بخشي و پاسخگويي شبكه بانكي كشور و همچنين پياده سازي الزامات و رهنمودهاي نظارت مبتني بر ريسك و فراهم سازي چارچوب و رويه واحد در فرآيند گزارشگري نظام مديريت ريسك موسسات اعتباري، «شيوه نامه ارزيابي فرآيند پياده سازي و گزارشگري نظام مديريت ريسك در مؤسسات اعتباري» كه از اين پس به اختصار «شيوه نامه» ناميده مي شود، به شرح زير تدوين مي گردد:

در اين شيوه نامه، عناوين ذيل در عبارات مشروح به كار مي روند:

۱ بانك مركزي: بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران؛

2 موسسه اعتباري: اشخاص حقوقي كه با مجوز بانك مركزي يا به موجب قانون، تحت عنوان «بانك» يا «موسسه اعتباري غيربانكي» به انجام عمليات بانكي مبادرت مي نمايند؛

3 سامانه: زير ساخت الكترونيكي متمركز اعلامي بانك مركزي كه فرم هاي ارزيابي فرآيند پياده سازي و گزارشگري نظام مديريت ريسك مؤسسات اعتباري در آن ايجاد و بارگذاري گرديده است؛

4 فرم هاي ارزيابي: فرم ها و جداولي كه به منظور ارزيابي فرآيند پياده سازي و گزارشگري نظام مديريت ريسك مؤسسه اعتباري، طراحي و در سامانه مربوط بارگذاري مي گردد. مؤسسه اعتباري موظف است در مهلت زماني مقرر، نسبت به تكميل، بارگذاري و ارسال آن ها اقدام نمايد؛

5 ارزيابي: فرآيند بررسي، امتياز دهي و رتبه بندي نظام مديريت ريسك مؤسسه اعتباري بر اساس محورها، مولفه ها، شاخص ها و معيارهاي تعيين شده در اين شيوه نامه؛

6 نظام مديريت ريسك: مجموعه اي از سياست ها، ساختارها، فرآيندها، روش ها و ابزارهايي كه به منظور شناسايي، اندازه گيري، نظارت، پايش و گزارشگري انواع ريسك هاي موثر بر فعاليت موسسه اعتباري تعيين و اجرا مي شود.

چارچوب ارزيابي فرآيند نظام مديريت ريسك موسسه اعتباري بر اساس محورهاي هشت گانه اي تحت عنوان محورهاي اصلي به شرح ذيل صورت مي پذيرد:

حاكميت ريسك؛

استراتژي و فرآيندهاي مديريت ريسك؛

ريسك اعتباري؛

ريسك نقدينگي؛

ريسك بازار؛

ريسك عملياتي؛

آزمون بحران؛

برنامه ريزي سرمايه اي.

به منظور حصول اطمينان از جامعيت و اثربخشي محورهاي اصلي ارزيابي موضوع ماده(۲)، موسسه اعتباري موظف است مولفه هاي عمدهِ ي ذيل هر يك از محورهاي اصلي ۸ گانه ارزيابي را مورد بررسي و پايش قرار دهد. بانك مركزي، مولفه هاي عمده را متناسب با هر يك از محورهاي اصلي ارزيابي تعيين مي نمايد.

مصاديق فرعي ارزيابي بيانگر ميزان انطباق موسسه اعتباري با الزامات هر يك از محورهاي اصلي و مولفه هاي عمده مي باشد و شامل سنجه ها، شاخص هاي عملياتي و عملكردي قابل احراز است كه توسط بانك مركزي تعيين و در چارچوب فرم هاي ارزيابي دوره اي از طريق سامانه ابلاغ مي گردد.

موسسه اعتباري مكلف است در مقاطع زماني ۶ ماهه (پايان شهريور و پايان اسفند ماه هر سال) فرآيند استقرار نظام مديريت ريسك خود را ارزيابي و نسبت به تكميل و ارسال فرم هاي ارزيابي در سامانه اقدام نمايد.

مؤسسه اعتباري موظف است حداكثر ۱۵ روز كاري پس از پايان شهريور و اسفند ماه هر سال، نسبت به ثبت و تكميل فرم هاي مربوطه در سامانه، اقدام نمايد.

درصورت وجود نقص در اطلاعات ارسالي از سوي موسسه اعتباري، فرم مربوطه جهت اصلاح از طريق سامانه به موسسه ذي ربط عودت داده خواهد شد. مؤسسه اعتباري موظف است حداكثر ظرف مدت 7 روز كاري نسبت به رفع نواقص و ارسال مجدد فرم هاي ارزيابي اقدام نمايد.

فرم هاي ارزيابي در واحدهاي مرتبط موسسه اعتباري تكميل و پس از بررسي و ارزيابي كميته حسابرسي داخلي و تائيد مدير ارشد واحد حسابرسي داخلي آن موسسه، در سامانه بارگذاري و ارسال مي گردد.

مؤسسه اعتباري موظف است امتياز مصاديق فرعي را بر مبناي ميزان پياده سازي هر يك از آن ها، در فرم هاي ارزيابي، تعيين و عنداللزوم مستندات مرتبط با هريك از اين مصاديق را در سامانه بارگذاري و ارسال نمايد.

پس از پايان مهلت تكميل، اصلاح و ارسال فرم هاي ارزيابي، بازرسان و ناظران مؤسسه اعتباري مربوطه در بانك مركزي، مي توانند حسب مورد بر اساس شواهد، تجارب حاصل از بازرسي هاي انجام شده و همچنين مستندات موجود نسبت به اصلاح و تعديل امتياز هريك از مصاديق فرعي موسسه اعتباري تحت نظارت خود در سامانه اقدام نمايند. ضمناً مسئوليت صحت اطلاعات مندرج در فرم هاي ارزيابي بارگذاري شده با موسسه اعتباري مي باشد.

بانك مركزي بر اساس نتايج ارزيابي انجام شده در سطح محورهاي اصلي ارزيابي موضوع ماده (۲) شيوه نامه، رتبه ي جزئي نظام مديريت ريسك مؤسسه اعتباري را در هر يك از محورهاي يادشده تعيين مي نمايد. رتبه جزئي هر يك از محورهاي اصلي در يكي از طبقات «خيلي ضعيف»، «ضعيف»، «متوسط»، «خوب» و «عالي» قرار گرفته و مبناي پايش مستمر و اتخاذ اقدامات اصلاحي و انضباطي مديريت كل نظارت بانكي قرار مي گيرد.

رتبه كلي "فرآيند پياده سازي و گزارشگري نظام مديريت ريسك موسسه اعتباري"بر اساس ضريب اهميت هر يك از محورهاي اصلي تعيين مي شود. اين رتبه نشان دهنده سطح اثربخشي و انطباق كل نظام مديريت ريسك موسسه اعتباري با دستورالعمل ها و بخشنامه هاي مرتبط با اين حوزه بوده و مبناي تعيين تدابير و اتخاذ اقدامات اصلاحي و انضباطي قرار مي گيرد. رتبه كلي موسسه اعتباري نيز متناظر با يكي از طبقات پنجگانه ماده (۱۰) اين شيوه نامه، گزارش مي گردد.

به منظور بهبود و ارتقاء وضعيت نظام مديريت ريسك موسسات اعتباري؛ اقدامات اصلاحي، تنبيهي و انضباطي متناسب با نتايج و طبقه رتبه بندي جزئي و كلي، در چارچوب قوانين، مقررات و دستورالعمل هاي ناظر بر تنظيم گري و نظارت به شرح ذيل اعمال مي شود:

12 . ۱ فرم هاي ارزيابي دوره اي فرآيند نظام مديريت ريسك موسسات اعتباري در سطح "با اهميت" طبقه بندي شده و با دوره تأخير ۷ روزه، مشمول اقدامات انضباطي و تنبيهي مندرج در "دستورالعمل نحوه تبادل اطلاعات مؤسسات اعتباري با بانك مركزي" مي گردد.

12 . 2 در صورتي كه رتبه جزئي و يا كلي يك موسسه اعتباري در يك مقطع گزارشگري ۶ ماهه، در سطح «ضعيف» و يا «خيلي ضعيف» ارزيابي گردد، مديريت كل نظارت بانكي پس از تهيه گزارش توسط گروه هاي بازرسي مربوطه، نسبت به ابلاغ تدابير و برنامه هاي اصلاحي با هدف بهبود و ارتقاء فرآيند نظام مديريت ريسك موسسه اعتباري اقدام مي نمايد.

12 . 3 چنانچه به تشخيص حوزه مديريت كل نظارت بانكي، موسسه اعتباري نسبت به اجراي اقدامات، تدابير و برنامه هاي اصلاحي ابلاغي در مهلت تعيين شده اهتمام لازم و كافي نداشته باشد، پس از تاييد معاون نظارت و تنظيم گري، صلاحيت اعضاء كميته ريسك، عضو مرتبط هيات مديره و ساير مديران مرتبط مورد بازنگري قرار مي گيرد.

اين شيوه نامه مشتمل بر دوازده ماده و يك تبصره در سي و سومين جلسه كميسيون مقررات و نظارت مؤسسات اعتباري مورخ 1404/08/10 به تصويب رسيد كه از تاريخ ابلاغ به موسسات اعتباري لازم الاجرا مي باشد.

پيوست (صفحه 10 تا 17)