آيين نامه اجرايي قانون تصويب مقاوله نامه ايمني و بهداشت شغلي 1981 (1360) (شماره 155) و سند الحاقي (پروتكل) 2002 (1381) مقاوله نامه ايمني و بهداشت شغلي

هيئت وزيران در جلسه ۲۷ /۲ /۱۴۰۲ به پيشنهاد شوراي عالي حفاظت فني و وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي و به استناد تبصره (۲) ماده واحده قانون تصويب مقاوله نامه ايمني و بهداشت شغلي ۱۹۸۱ (۱۳۶۰) (شماره ۱۵۵) و سند الحاقي (پروتكل) ۲۰۰۲ (۱۳۸۱) مقاوله نامه ايمني و بهداشت شغلي مصوب ۱۴۰۰، آيين نامه اجرايي قانون مذكور را به شرح زير تصويب كرد:

در اين آيين نامه، اصطلاحات زير در معاني مشروح مربوط به كار مي روند:

قانون مقاوله نامه: قانون تصويب مقاوله نامه ايمني و بهداشت شغلي ۱۹۸۱ (۱۳۶۰) (شماره ۱۵۵) و سند الحاقي (پروتكل) ۲۰۰۲ (۱۳۸۱) مقاوله نامه ايمني و بهداشت شغلي مصوب ۱۴۰۰.

سياست ملي قانون مقاوله نامه: مجموعه اي از اصول، قواعد، طرح ها و اقدامات در سطح ملي است كه به منظور تحقق اهداف ذكرشده در قانون مقاوله نامه تنظيم مي گردند.

كارگر (نيروي كار): تمامي اشخاص شاغل از جمله كارمندان دولت.

فعاليت اقتصادي: تمام بخش هايي كه كارگران در آن اشتغال دارند، از جمله مشاغل دولتي.

كارفرما: شخصي حقيقي يا حقوقي كه كارگر (نيروي كار) را به درخواست و به حساب خود در مقابل دريافت حق السعي به كار مي گيرد.

درمورد دستگاه اجرايي، بالاترين مقام دستگاه محل كار، در حكم كارفرما محسوب ميشود.

پيمانكار: شخص حقيقي يا حقوقي ذي صلاحي كه بر اساس اسناد و مدارك پيمان، مسئوليت اجراي عمليات پيمان را به عهده مي گيرد.

ايمني و بهداشت شغلي: مجموعه اقداماتي كه با هدف پيشگيري از آسيب ها، بيماري هاي ناشي از كار و همچنين حفاظت و ارتقاي سلامت كارگران و بهبود شرايط كار انجام مي پذيرد.

بيماري ناشي از كار (بيماري شغلي): هرگونه اختلال جسمي و يا رواني ناشي از كار كه در نتيجه مواجهه با عوامل زيان آور موجود در محيط كار ايجاد و يا تشديد مي شود.

حادثه ناشي از كار (حادثه شغلي): حوادثي كه در حين انجام وظيفه شغلي و به سبب آن براي كارگر اتفاق مي افتد. مقصود از حين انجام وظيفه شغلي، تمام اوقاتي است كه كارگر در كارگاه يا مؤسسات وابسته يا ساختمان ها و محوطه آن مشغول كار باشد و يا به دستور كارفرما در خارج از محوطه كارگاه عهده دار انجام مأموريتي باشد.

عوامل زيان آور محيط كار: هرگونه عامل زيان آور فيزيكي، شيميايي، مكانيكي، عدم تطابق محيط كار با فرد (ارگونوميك)، زيستي و روحي رواني موجود در محيط كار كه بروز بيماري و يا ايجاد حادثه شغلي را سبب شود.

محل كار /كارگاه: محلي كه تحت نظارت مستقيم و يا غيرمستقيم كارفرما قرار دارد و به درخواست وي يا نماينده قانوني وي، كارگر(نيروي كار) براي انجام كار در آن محل حاضرشده يا رفت وآمد داشته باشد.

شوراي عالي: شوراي عالي حفاظت فني موضوع مواد (۸۵) و (۸۶) قانون كار مصوب ۱۳۶۹.

وزارت بهداشت: وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي.

وزارت: وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي

محيط كار خطرناك: محيطي كه در آن، احتمال وقوع مخاطرات با شدت مرگبار يا فاجعه بار در حد بالا يا بسيار بالا باشد.

سامانه ملي: سامانه ملي يكپارچه ثبت حوادث و بيماريهاي شغلي.

حدود مجاز مواجهه شغلي: ميزاني از آلاينده هاي محيط كار و شرايطي كه اگر كارگران به طور مداوم و به شكل روزانه در طول مدت سنوات كاري خود با آن مواجهه داشته باشند، تقريباً همه آنها از تأثيرات زيان آور اين آلاينده ها مصون خواهند ماند. در خصوص حدود مجاز مواجهه شغلي كوتاه مدت و سقفي مواد شيميايي، حدود مجاز مواجهه شغلي اعلام شده توسط وزارت بهداشت ملاك عمل مي باشد.

سياست ملي ايمني و بهداشت موضوع اين آيين نامه با هدف پيشگيري و كاهش كمي معنادار وقوع حوادث و بيماري هاي شغلي در محيط كار به شرح زير مي باشد:

توسعه، ارتقا و به روزرساني مقررات ايمني و بهداشت شغلي توسط وزارت با همكاري وزارت بهداشت و ساير دستگاه هاي ذي ربط و تشكل هاي كارگري و كارفرمايي به منظور تأمين محيط كار ايمن و سالم براي كارگران (نيروهاي كار).

اطمينان از تأمين عوامل مادي محل كار (ابزار، ماشين آلات، تجهيزات و مواد) و عناصر شيميايي، فيزيكي و زيستي و فرآيندهاي كار به صورت ايمن و سالم با رعايت مقررات ايمني و بهداشت شغلي و استانداردهاي معتبر ملي يا بين المللي (طراحي، آزمايش، انتخاب، جايگزيني، نصب و راه اندازي، تدارك، به كارگيري عوامل مادي كار) از سوي كارفرما.

استقرار، ارتقا و بهبود نظام مديريت ايمني و بهداشت در بنگاه هاي اقتصادي كشور همراه با پايش و نظارت مستمر آن توسط كارفرما براي پيشگيري از حوادث و بيماري هاي شغلي با به كارگيري فناوري هاي نوين اثربخش.

ايجاد و ارتقاي تعهد و مسئوليت پذيري كارگران در راستاي بهبود، حفظ و نگهداري محيط كار ايمن و سالم.

ايجاد و توسعه بسترهاي تحقيق، آموزش و پژوهش براي تأمين محيط كار سالم و ايمن و تربيت نيروي كار متخصص در راستاي فرهنگ سازي در زمينه ايمني و بهداشت شغلي در جامعه كار و توليد.

جلب مشاركت كارفرمايان در راستاي صيانت و حمايت از نيروي كار با سياست هاي تشويقي به منظور دسترسي به فناوري هاي نوين ايمن و بي خطر با هدف تأمين محيط كار ايمن و سالم.

ايجاد، راه اندازي و بهبود سامانه هاي ثبت و گزارش گيري حوادث و بيماري هاي شغلي و ارائه اطلاعات بيماري هاي شغلي توسط وزارت بهداشت به وزارت با رعايت محرمانگي اطلاعات.

تدوين، توسعه و بهبود پايدار و بازنگري دوره اي راهبردي و خط مشي و برنامه هاي اجرايي برگرفته از سياست ملي توسط كارفرما در بنگاه هاي اقتصادي كشور.

دستگاه هاي اجرايي مكلفند ظرف يك سال از تاريخ ابلاغ سياست ملي قانون مقاوله نامه مندرج در اين آيين نامه، نسبت به تدوين برنامه هاي راهبردي و عملياتي خود اقدام و ضمن ارسال نسخه اي از برنامه هاي مذكور، گزارش هاي پيشرفت اقدامات را به صورت سالانه به وزارت ارسال نمايند.

برنامه هاي مذكور در حوزه بهداشت شغلي الزاماً پس از اخذ تأييديه از وزارت بهداشت به وزارت ارسال مي شود.

وزارت مكلف است نسبت به ايجاد و راه اندازي سامانه ملي با همكاري تشكلات عالي كارفرمايي و كارگري اقدام نمايد. دستگاه هاي اجرايي مسئول، مؤسسات و صندوق هاي بيمه اي و بازنشستگي و مشاوره اي موظف به بارگذاري اطلاعات و داده هاي حوادث ناشي از كار و بيماري شغلي و حوادث و پيشامدهاي خطرناك و حوادث رفت وآمدي مطابق با آخرين ويرايش طرح هاي طبقه بندي مشاغل يا فعاليت اقتصادي بين المللي مورد تأييد سازمان بين المللي كار مي باشند. وزارت مكلف است با توجه به ملاحظات امنيتي، دسترسي متناسب را براي بارگذاري اطلاعات مذكور فراهم نمايد.

با توجه به نوع و ماهيت فعاليت ها و مأموريت هاي اطلاعاتي و امنيتي، بارگذاري اطلاعات و داده هاي مرتبط با حوادث ناشي از كار، بيماري هاي شغلي، پيشامدهاي خطرناك و حوادث رفت و آمدي نهادهاي حساس و امنيتي از اين قاعده مستثني مي باشند.

وزارت، وزارت بهداشت و وزارتخانه هاي آموزش و پرورش و علوم، تحقيقات و فناوري مكلفند بر اساس سياست ملي قانون مقاوله نامه، نسبت به تدوين محتوا و برگزاري دوره هاي آموزشي مرتبط با ايمني و بهداشت شغلي براي كليه مقاطع تحصيلي و آموزشي در حوزه وظايف خود اقدام نموده و گزارش عملكرد خود را به صورت سالانه به وزارت اعلام نمايند. همچنين وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران موظفند نسبت به برنامه ريزي براي ارتقاي فرهنگ ايمني و بهداشت شغلي اقدام نمايند.

وزارت بهداشت مكلف است نسبت به تدوين و به روزرساني مستمر حدود مجاز مواجهه شغلي اقدام نمايد.

دستگاه هاي اجرايي و مراجع داراي صلاحيت صدور مجوز ساخت و توليد، واردات و بهره برداري ماشين آلات، تجهيزات فني و ابزارآلات صنعتي و نيز تجهيزات ايمني و حفاظت فردي مكلفند با رعايت استانداردهاي ايمني و بهداشت شغلي مورد تأييد سازمان ملي استاندارد ايران مطابق با قانون مقاوله نامه اقدام نمايند.

اشخاص حقيقي يا حقوقي كه به ساخت و توليد، ورود، عرضه ماشين آلات، تجهيزات فني و ابزارآلات صنعتي مي پردازند مكلفند نسبت به رعايت استانداردهاي ايمني و بهداشت شغلي مورد تأييد سازمان ملي استاندارد ايران اقدام نمايند.

واحدهاي مشمول اين آيين نامه بايد با بهره گيري از مقررات انضباطي كارگاهي و مصوبات شوراي عالي كار نسبت به حمايت هاي قانوني لازم از كارگران داراي شرايط خطر قريب الوقوع و جدي ايمني و بهداشت شغلي در محيط كار اقدام نمايند.

وزارت موظف است ظرف شش ماه از تاريخ ابلاغ اين آيين نامه، دستورالعمل هاي حقّ دانستن و امتناع از كار خطرناك با ضمانت اجراي لازم را در چهارچوب قوانين مربوط، تدوين و توسط وزير تعاون، كار و رفاه اجتماعي ابلاغ نمايد.

كارفرما مكلف است قبل از احداث يا توسعه كارگاه نسبت به پيش بيني موارد ايمني و بهداشت شغلي در برنامه ها و طرح ها و نقشه هاي ساختماني بر اساس قوانين و مقررات، مطابق با سياست ملي مندرج در اين آيين نامه اقدام نمايد.

كارفرما مكلف است:

نسبت به نصب و راه اندازي ماشين آلات و تجهيزات فني بر اساس استانداردهاي مورد تأييد سازمان ملي استانداد ايران اقدام نمايد.

آزمايش هاي پيش از بهره برداري از ماشين آلات، دستگاه ها و تجهيزاتي كه مطابق با آيين نامه هاي مصوب شوراي عالي در واحدهاي مشمول ضروري شناخته شده است را توسط آزمايشگاه ها و مراكز مورد تأييد شوراي عالي و در صورت نياز، آزمايشگاه هاي تأييد صلاحيت شده توسط سازمان ملي استاندارد ايران انجام دهد.

اشخاص حقيقي يا حقوقي كه بخواهند لوازم حفاظت فني و بهداشتي موضوع اين آيين نامه را توليد يا وارد كنند، بايد حسب مورد نسبت به أخذ تأييديه از وزارت و وزارت بهداشت اقدام نمايند.

هرگاه اجراي قسمت هاي مختلف عمليات يك پيمان به پيمانكار يا پيمانكاران ديگر محول شود، هر پيمانكار در محدوده پيمان خود مسئول اجراي كليه مقررات مرتبط بوده و پيمانكار اصلي وظيفه نظارت و ايجاد هماهنگي بين آنها را بر عهده دارد.

كارفرما مكلف است ضمن نظارت بر اجراي مقررات موضوع اين آيين نامه با همكاري نماينده داراي صلاحيت كارگران در حوزه ايمني و بهداشت شغلي نسبت به تأمين شرايط ايمني و بهداشت شغلي در محيط كار اقدام نموده و تمامي اقدامات و اطلاعات مرتبط مورد نياز را به اطلاع نماينده مذكور برساند. كارگران شاغل در محيط كار موظف به رعايت كليه موارد ايمني و بهداشت شغلي در محيط كار مي باشند.

كارگران يا نماينده قانوني آنها يا تشكيلات قانوني كارگران مي توانند نسبت به تحقيق و بررسي ابعاد ايمني و بهداشت شغلي محيط كار خود اقدام نمايند و در صورت بروز احتمال وقوع حادثه يا بيماري ناشي از كار يا محيط كار خطرناك، مراتب را به كميته حفاظت فني و بهداشت كار يا مسئول حفاظت فني و بهداشت كار اعلام نمايند و درصورت عدم وجود كميته مذكور، موضوع را به اداره تعاون كار و رفاه اجتماعي محل اعلام نمايند.

كارفرما مكلف است ضمن شناسايي كانون هاي خطر، مقررات ايمني و بهداشتي محل كار خود را رعايت نمايد و مديريت خطر(ريسك) را با هدف پيشگيري از حوادث شغلي و بيماري هاي مرتبط با كار و حذف يا به حداقل رساندن خطرات، با تهيه وسايل و امكانات لازم و اتخاذ تدابير پيشگيرانه بهداشتي و حفاظتي مؤثر انجام دهد و بر حسن اجراي موازين ايمني و بهداشتي محل كار خود، به طور مستمر نظارت نمايد.

كارفرما مكلف است با هزينه خود نسبت به تأمين محيط كار ايمن و سالم، ارائه آموزش هاي لازم در زمينه ايمني و بهداشت شغلي متناسب با فعاليت اقتصادي كارگاه خود براي كارگران، انجام آزمايشات و معاينات شغلي، تأمين و تحويل وسايل حفاظت فردي و ساير موارد مرتبط ايمني و بهداشت و سلامت كارگران در كارگاه اقدام نمايد.

كارفرمايان آن دسته از كارگاه هايي كه تا قبل از تصويب و ابلاغ قانون مقاوله نامه و اين آيين نامه تأسيس شده و به بهره برداري رسيده اند، مكلفند ظرف دو سال از تاريخ ابلاغ اين آيين نامه نسبت به انطباق شرايط كارگاه خود با الزامات اين آيين نامه اقدام نمايند.

تمام دستگاه هاي اجرايي و بنگاه هاي اقتصادي مشمول قانون كار و تابع ساير قوانين، مشمول اين آيين نامه مي باشند.

وزارت مكلف است گزارش عملكرد اجراي اين آيين نامه را به صورت سالانه به هيئت وزيران ارايه نمايد.

معاون اول رئيس جمهور - محمد مخبر