نظر مشورتي 7/1402/357 مورخ 1402/06/04 اداره كل حقوقي قوه قضائيه

استعلام : با وجود سكوت قانون آيين دادرسي دادگاه‌هاي عمومي و انقلاب در امور مدني مصوب 1379، در خصوص اعاده پرونده از سوي دادگاه تجديدنظر استان به دادگاه بدوي، گاهي دادگاه تجديدنظر براي رفع نقص‌هايي مانند انجام كارشناسي، استعلام از مراجع مختلف، مطالبه پرونده مرتبط از شعبه ديگر و خلاصه‌نويسي از آن و يا حتي تحقيق در راستاي كشف حقيقت، پرونده را به دادگاه بدوي اعاده مي‌كند. آيا چنين امري داراي مبناي قانوني است و رفع نقايص از سوي دادگاه بدوي مغاير قاعده فراغ دادرسي نيست؟ به طور كلي گستره و محدوده قاعده فراغ دادرس چيست؟ نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : اولاً، ارسال پرونده از دادگاه تجديد‌نظر به دادگاه بدوي جهت رفع نقص از حيث تحقيقات يا جهت بررسي ادعاهايي كه در مرحله تجديدنظر مطرح شده و امثال آن، فاقد موقعيت قانوني است؛ زيرا پس از صدور رأي قاعده فراغ دادرس بر دادگاه بدوي حكومت دارد و اين دادگاه حق ورود مجدد به ماهيت تحت هيچ عنواني را ندارد؛ مگر در مواردي كه قانون تجويز كرده باشد؛ مانند واخواهي، اعتراض ثالث و يا اعاده دادرسي. ثانياً، در مواردي كه دادگاه تجديدنظر استان انجام تحقيق يا اقدامي را لازم بداند كه مربوط به حوزه‌هاي قضايي استان مربوط باشد؛ از آن‌جا كه كل استان در حوزه قضايي دادگاه تجديدنظر قرار دارد، مي‌تواند رأساً آن را انجام دهد و يا با عنايت به ماده 354 قانون آيين دادرسي دادگاه‌هاي عمومي و انقلاب در امور مدني مصوب 1379 انجام آن را از دادگاه بدوي محل درخواست كند و از آنجا كه ارجاع اين امر به دادگاه صادركننده رأي تجديد نظرخواسته، مستلزم ورود دادگاه بدوي در ماهيت دعوا نيست، با قاعده فراغ دادرس منافاتي ندارد.