راهبردهاوراهكارهاي ارتقاي فعاليت هاي سازمان صداوسيماي جمهوري اسلامي ايران

سازمان صداوسيماي جمهوري اسلامي ايران رسالت خطيري در توسعه فرهنگي و تحولات اجتماعي ايران برعهده دارد كه از مهمترين آنها مي توان به وظايف آموزشي، خبري، هدايتي، تفريحي و تبليغي اشاره كرد. اين وظايف از نظر اغلب دانشمندان علوم ارتباطات تصريح شده است. نظريه هاي ارتباطات در يكصد سال گذشته، از قدرت بي رقيب و فزاينده وسايل ارتباط جمعي و نقش اول آن در ايجاد تحولات وسيع جوامع انساني بحث كرده و از تسلّط فناوري پيشرفتة ارتباطي بر فرهنگ و حيات عمومي انسانها سخن گفته است. صداوسيما بر اساس رهنمودهاي حضرت امام خميني (ره) و مقام معظم رهبري دانشگاه عمومي است كه به عنوان مهمترين وسيله ارتباط جمعي نقش بزرگي در تحولات اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي ايفا مي كند. همچنين در اين رهنمودهاي ارزنده بر رسالت و وظايف خطير صداوسيما و نقش مؤثر برنامه هاي گوناگون آن در شكوفايي فرهنگي جامعه و رفع تنگناها و چالش هاي اجتماعي تأكيد شده است. بر همين مبنا، اجراي سياست هاي فرهنگي مصوب شوراي عالي انقلاب فرهنگي، از وظايف قانوني و رسمي صداوسيما است. قانون برنامة سوم توسعه نيز در مواد 159 و 167 خود سازمان صداوسيما را موظف به انجام مطالعات و تحقيقات، ارزيابي مستمر اثربخشي فعاليت ها، تقويت هنرها و علوم و فنون، تكميل پوشش جمعيتي، انعكاس و نقد عملكرد دستگاه هاي اجرايي، ترويج آموزش هاي عمومي، فني و حرفه اي و نظاير آن نموده است. مبتني بر موارد فوق و در اجراي بند ج ـ 2 و ج ـ 3 ماده 162 قانون برنامه سوم توسعه و مطابق با ابلاغية شماره 6065/دش مورخ 3/12/1382 رئيس محترم جمهور و رئيس شوراي عالي انقلاب فرهنگي، هيئت نظارت و ارزيابي فرهنگي و علمي اقدام به ارزيابي فعاليت سازمان صدا و سيما نموده كه نتايج ارزيابي به شرح ذيل به تصويب شوراي عالي رسيد:

فعاليت هاي سازمان صداوسيما عليرغم كاستي هاي موجود به طور كلي در مسير تحقق رهنمودهاي حضرت امام(ره) و مقام معظم رهبري و سياست هاي فرهنگي بوده و تأثير بسزايي در تحول فرهنگي و اجتماعي ايران داشته است.

تحولات سازمان صداوسيما در ده سال گذشته و افزايش چشمگير شبكه هاي ملي، استاني و بين المللي به زبان هاي مختلف حاكي از پيشرفت و موفقيت غيرقابل انكار اين سازمان در توسعه كمّي مي باشد.

حجم توليد و تنوع برنامه ها در شبكه هاي مختلف براي جذب مخاطب در همه اقشار اجتماعي بيانگر اهتمام و تلاش دست اندركاران اين رسانه مهم مي باشد. كميت رو به ازدياد برنامه ها و تنوع موضوعات آن، به ويژه توجه به جوانان و زنان قابل تقدير است.

سازمان صداوسيما در ارتقاء كيفيت توليد فيلم و سريال از طريق مجموعه هاي تاريخي ـ مذهبي موفقيت هاي قابل توجهي داشته است.

سازمان صداوسيما طي برنامه سوم توسعه در بخش توليد، پخش و پوشش جمعيتي نسبتاً موفق بوده است. با اين وجود پوشش جمعيتي در مناطق مرزي كشور همچنان با چالش مواجه است. سازمان در اجراي ساير مفاد مواد 159 و 167 قانون برنامه سوم توسعه اهتمام كافي نداشته است.

مطالعات و تحقيقات درون سازماني رشد خوبي داشته است، اما پژوهش هاي انجام يافتة برون سازماني دربارة برنامه هاي سازمان صداوسيما و اثربخشي آن اندك است.

رويكرد تجمل گرايي و تبليغ مصرف گرايي در سريال هاي تأثيرگذار و تبليغات تجاري به چشم مي خورد كه با الگوي مطلوب زندگي خانوادگي و فرهنگ اسلامي ايراني مغايرت دارد، همچنين در برنامه هاي سازمان صداوسيما به قشر متوسط كه اكثريت جامعه را تشكيل مي دهد، توجه كافي نمي شود.

تهيه كنندگان برنامه هاي سازمان صداوسيما به ابلاغ و ترويج پيام هاي آموزشي، تربيتي و اعتقادي به صورت ظريف و نامحسوس كمتر توجه نشان داده اند.

تجلي ارزش هاي ديني در برنامه هاي اعتقادي و بزرگداشت مناسبت ها رويكرد قابل تقدير سازمان صداوسيما را نشان مي دهد. چگونگي و ميزان معرفي نمادها، ارزش ها و رفتارهاي ديني و جنبه هاي تربيتي و فرهنگ سازي اين برنامه ها با توجه به انبوه مخاطبان جوان و نوجوان قابل تأمل است.

سازمان صداوسيما به بررسي و نقد عملكرد دستگاه هاي كشور و ايجاد روحية پاسخگويي در جامعه به ويژه در سال پاياني برنامه سوم توسعه توجه كرده است؛ اما توسعه كمي و ارتقاء كيفي اين بررسي ها نياز به تلاش گسترده تري دارد.

سازمان صداوسيما در برنامه هاي كارشناسي از صاحبنظران و انديشمندان طراز اول و شناخته شده در مجامع علمي و تخصصي كمتر استفاده مي كند، اين امر مي تواند به نارضايتي نخبگان منجر شود.

بخشي از فرهنگ سازي هاي سازمان صداوسيما در حوزه روابط خصوصي و اجتماعي به كاهش حساسيت هاي جامعه در رعايت حدود مسائل شرعي و ترويج گناه دامن زده است.

سازمان صداوسيما در پخش برخي برنامه هاي ديني و مداحي هاي مناسبتي براي جلوگيري از ارائه مطالب غيرمستند تلاش چنداني انجام نداده است.

محيط دروني سازمان صداوسيما در كم رنگ كردن ارزش ها تأثيرگذار است. اين ويژگي با گسترش شكاف گفتماني ميان مديريت و بدنه همراه است به طوري كه فضاي درون سازمان را بعضاً فاقد صبغه ارزشي ساخته است.

شوراي عالي انقلاب فرهنگي براساس نتايج ارزيابي فوق راهبردها و راهكارهاي ارتقاي فعاليت سازمان صدا و سيما را به شرح ذيل تصويب نمود:

برنامه ريزي ها و برنامه سازي هاي سازمان بيش از گذشته بايد مبتني بر نتايج مطالعات و تحقيقات باشد. تشويق تحقيقات برون سازماني براي ارتقاء كيفيت توليد و پخش برنامه هاي صداوسيما ضروري است.

با توجه به كمبود ارزيابي هاي برون سازماني از صداوسيما، بر انجام اين ارزيابي ها و نيز افكارسنجي نخبگان و مخاطبان و استفاده از نظرات منتقدان در سياستگذاري، برنامه ريزي، توليد و پخش تأكيد مي شود. همچنين سازمان صداوسيما در حوزه هاي تخصصي بايد توجه بيشتري به استماع مداوم نظرات خارج سازمان معطوف نمايد.

شوراي نظارت بر سازمان صداوسيما به عنوان يك دستگاه نظارتي تحت نظر قواي سه گانه كشور بايستي در چارچوب وظايف قانوني خود نقش مؤثري را در نظارت بر سياست ها، راهبردها و رويكردها و ارزيابي محتواي برنامه ها و اثربخشي محصولات برعهده گيرد.

ضرورت دارد سازمان صداوسيما در معرفي دانشگاهيان و متخصصان و بهره مندي از آنان علاوه بر معيارهاي عمومي مورد نظر سازمان، به مراتب علمي و تخصصي ايشان توجه كافي مبذول كند.

مناسب است مخاطب شناسي در سازمان صداوسيما به صورت علمي و مستمر انجام گيرد و برنامه ها بر اساس شناخت دقيق مخاطبان عام و خاص، گرايش ها و نيازهاي آنان در چارچوب سياست ها و راهبردهاي فرهنگي كشور تهيه شود. به نظر مي رسد تجارب بلند مدت راديو در افزايش اثربخشي ميان مخاطبان، مي تواند مورد توجه بيشتر بخش هاي ديگر واقع شود.

توجه به شاخص هاي ارزشي و فرهنگ عدالت، قناعت، انفاق، كار و تلاش، ترويج فرهنگ رفتار علوي ، تشويق روي آوردن جوانان به حرفه هاي گوناگون، افزايش مهارت هاي مربوط به سبك زندگي، اهتمام به محيط زيست، پرهيز از تبليغ اسراف و تبذير خصوصاً در سريال ها و آگهي هاي تجارتي، رعايت معيارهاي فرهنگ اسلامي در خريد فيلم ها و مجموعه هاي خارجي و عنايت به قشر متوسط جامعه ايران ضروري است.

ضروري است مقابله مؤثر و هوشمندانه تر با ابعاد گسترده تهاجم فرهنگي مورد توجه برنامه ريزان و تهيه كنندگان برنامه هاي شبكه ها قرار گيرد و با واقع نمايي در حجم و ارزش هاي مثبت و منفي دستاوردها و الگوهاي فرهنگ و تمدن غربي و با ترويج علمي و هنرمندانه فرهنگ و تمدن ايراني و اسلامي براي رشد آگاهي هاي اجتماعي و فرهنگي مردم تلاش مضاعفي مبذول شود.

توجه حرفه اي سازمان به گردش باز و در عين حال هدايت شده اطلاعات و اخبار و انعكاس مدبرانه ديدگاه ها و تحليل هاي مختلف به منظور تنوير افكار و خنثي سازي جريان هاي نامطلوب اطلاع رساني خارجي و شايعات داخلي مورد تأكيد است.

استفاده گسترده تر و عميق تر از منابع غني زبان و ادبيات فارسي و معرفي مفاخر فرهنگي و ادبي در قالب برنامه هاي جذاب و متنوع براي تقويت همبستگي و هويت ملّي و تكريم ارزش هاي انساني و اسلامي ضروري است. همچنين براي جلوگيري از غلط خواني در برنامه ها و كژتابي هاي نازل زباني در طنزهاي سازمان صداوسيما و تعريف دقيق زبان معيار شفاهي از طريق هم انديشي و همكاري با مراكز علمي زبان و ادب فارسي تأكيد مي شود.

سازمان صداوسيما بايد با هدف تقويت هويت ديني، همبستگي ملي، اميد به زندگي و اعتقاد اجتماعي و رشد خلاقيت، كارآفريني، نوانديشي و بينش علمي؛ نكات آموزشي و تربيتي را به طور غيرمستقيم، جاذب و غيرتصنعي در برنامه هاي تفريحي و سرگرم كننده بگنجاند و بر رعايت احكام شرعي و آداب اسلامي تأكيد ورزد.

اجتناب از ترويج موسيقي مبتذل و غربي و تأكيد بر موسيقي مشروع، هنري، فاخر و اصيل ايراني، شناخت موسيقي ملي، مذهبي و عرفاني، گسترش تحقيقات علمي درباره موسيقي، هم انديشي با موسيقي شناسان متعهد، معرفي آرشيو گنجينه موسيقي سازمان صداوسيما به جهانيان، توليد و پخش موسيقي آرام بخش و نيز موسيقي خاطره انگيز انقلاب مورد اهتمام قرار گيرد.

بر استفاده از متخصصان كارآمد و هنرمندان جوان در حوزه هنر، حمايت از تله تئاترها، ارتباط با مراكز معتبر دانشگاهي، پرهيز از تكراري بودن سوژه ها و كنترل هزينه ها در تهيه تئاتر و سريال تأكيد مي شود.

نظارت محتوايي بر فيلم هاي سينمايي و سريال ها، بايد مبتني بر هنجارسازي و تعيين معيار باشد. در اين ارتباط بر واقعي كردن هزينه هاي توليد، حمايت از سينماي ايران به ويژه سينماي معنوي، افزايش روشنگري سينمايي در ميان مخاطبان و پرهيز از ترويج خشونت و ابتذال، حذف افراط و تفريط در گزينش فيلم ها و دوبله مناسب تأكيد مي شود.

تدوين شاخص هاي مناسب براي ارزيابي كمّي و كيفي برنامه هاي معارف اسلامي، افزايش پوشش جمعيتي و همچنين راه اندازي يك شبكه بين المللي معارف اسلامي در طراز جهاني ضروري به نظر مي رسد.

در برنامه هاي ورزشي سازمان صداوسيما با اذعان به سودمندي هيجان هاي مثبت ورزش قهرماني و ترويج ورزش هاي ملّي و بازي هاي بومي و قومي، اشاعه فرهنگ صحيح ورزش و توجه بيشتر به گسترش ورزش همگاني به ويژه تشويق زنان خانه دار و دختران به فعاليت بدني و ورزش پايه و نيز توجه به جنبه هاي علمي ورزش و ارزيابي عملكرد دستگاه هاي ذيربط بيش از پيش لازم به نظر مي رسد.

بر بهره گيري سازمان صداوسيما از الگوي اخلاقي و تربيتي مبتني بر آداب ديني در برنامه هاي كودكان و نوجوانان و ايجاد پشتوانه علمي در اين برنامه ها مبتني بر نتايج تحقيقات مراكز علمي و استفاده از صاحب نظران تعليم و تربيت تأكيد مي شود. همچنين توجه به فرايند اجتماعي كردن كودكان و نوجوانان، آموزش مسئوليت پذيري، رعايت حقوق شهروندي، كمك به رشد فكري و ذهني و بارور شدن خلاقيت كودكان و نوجوانان بايد تقويت شود.

لازم است سازمان صداوسيما براي ارتقاي روحيه مودّت و عشق ورزي، آرامش، امنيت و سلامت خانواده هاي ايراني و در جهت كاهش آسيب هاي رواني ـ اجتماعي و خشونت خانگي تلاش مضاعفي به عمل آورد.

سازمان صداوسيما بايد تدابير لازم را براي رقابتي كردن توليد برنامه ها از طريق ايجاد فرصت هاي برابر براي ساير بخش هاي عمومي و خصوصي كشور اتخاذ نمايد.

سازمان صداوسيما بايد به عنوان پيشگام در جنبش آزادانديشي مبتني بر آموزه هاي مقام معظم رهبري و با رعايت اخلاق، منطق و آزادي، افزون بر تداوم اين رويكرد در حوزه سياست در ساير زمينه هاي فكري، علمي و فرهنگي با برگزاري مجالس مناظره و با فراخواني انديشمندان برجسته به اين نهضت رونق بخشد.

ضمن توجه به جايگاه قانوني سازمان صداوسيما و وظايف اين سازمان براي استفاده گسترده تر از توانايي هاي علمي كشور بر گزارش دهي، پاسخگويي و شفافيت سازمان تأكيد مي شود.

لازم است سازمان صداوسيما از طريق مهندسي مجدد شبكه هاي سازمان با هدف ايجاد رقابت در گستره جهاني و جلب رضايت مخاطبان با مشرب هاي مختلف، مشروط بر رعايت حداقل معيارها و ضوابط و نيز توسعه كيفي شبكه هاي معيار و رسمي كشور، راه هاي تازه اي را بيازمايد.

سازمان صداوسيما بايد تمهيدات لازم را براي تربيت هنرمندان و مجريان متعهد و متدين با وضع ضوابط ويژه فراهم نمايد. همكاري اين سازمان با دانشگاه ها و دانشكده هاي هنر براي تربيت و انتخاب هنرمنداني كه از ذوق و احساس ديني برخوردارند، مورد توصيه مؤكد است.

سازمان صداوسيما موظف است تدابير لازم را براي اجراي صحيح و كامل مصوبات شوراي عالي انقلاب فرهنگي به ويژه سياست هاي فرهنگي جمهوري اسلامي ايران و پيشنهادهاي اين ارزيابي، اتخاذ و نتيجه را ظرف مدت شش ماه به شوراي عالي گزارش نمايد.

اين مصوبه در جلسه 569 مورخ 12/7/1384 شوراي عالي انقلاب فرهنگي به تصويب رسيد.

رئيس جمهور و رئيس شوراي عالي انقلاب فرهنگي – محمود احمدي نژاد