رأي شماره 2042696 هيأت تخصصي اداري و امور عمومي ديوان عدالت اداري در خصوص ابطال دستورالعمل اجرايي نام خانوادگي شماره 54/ش/4 مصوب شوراي عالي ثبت احوال مورخ 1380/7/5 و بخشنامه ‌هاي ابلاغي مربوط

هيأت تخصصي اداري و امور عمومي * شماره پــرونـــده : هـ ت / ۰۲۰۰۰۸۵ * شماره دادنامه سيلور : ۱۴۰۲۳۱۳۹۰۰۰۲۰۴۲۶۹۶ - تاريخ : ۱۴۰۲ / ۰۸ / ۰۹ * شاكي : آقاي بابك حسين پور * طرف شكايت : سازمان ثبت احوال كشور * موضوع شكايت و خواسته : ابطال دستورالعمل اجرايي نام خانوادگي شماره ۵۴ / ش / ۴ مصوب شوراي عالي ثبت احوال مورخ ۱۳۸۰ / ۷ / ۵ و بخشنامه ‌هاي ابلاغي مربوط * شاكي دادخواستي به طرفيت سازمان ثبت احوال كشور به خواسته ابطال دستورالعمل اجرايي نام خانوادگي شماره ۵۴ / ش / ۴ مصوب شوراي عالي ثبت احوال مورخ ۱۳۸۰ / ۷ / ۵ و بخشنامه ‌هاي ابلاغي مربوط به ديوان عدالت اداري تقديم كرده كه به هيأت عمومي ارجاع شده است متن مقرره مورد شكايت به قرار زير مي ‌باشد : دستورالعمل نام خانوادگي مصوب مهر ماه ۱۳۸۰ شوراي عالي ثبت احوال با اعمال آخرين تغييرات ۱ ـ براساس ماده ۹۹۷ قانون مدني مصوب سال ۱۳۱۳ هر كسي بايد داراي نام خانوادگي باشد . ۲ ـ نام خانوادگي فرزند همان نام خانوادگي پدر خواهد بود حتي اگر محل صدور سند سجلي در قلمرو اداره ثبت احوال ديگري باشد . ۳ ـ هر اداره داراي دفاتر نام خانوادگي مختص به خود مي ‌باشد . ۳ ـ ۱ ـ دفتر نام خانوادگي از اسناد رسمي است و واحدهاي ثبت احوال مكلفند نسبت به تنظيم دفاتر مذكور از لحاظ استخراج واژه ‌هاي نام خانوادگي اقدام نمايند . اين دفاتر به ترتيب حروف الفبا تا دو حرف نوشته مي‌ شود . ۳ ـ ۲ ـ مجموع مناطق يا نواحي متشكله در مراكز شهرهاي بزرگ مانند مناطق تهران يك اداره محسوب شده داراي يك دفتر نام خانوادگي خواهند بود . ۳ ـ ۳ ـ كليه ادارات ثبت احوال مكلفند سريعاً پس از بررسي و اطمينان از صحت اطلاعات دفاتر نام خانوادگي نسبت به تغذيه آنها به سيستم رايانه ‌اي اقدام نمايند . ( ۱ / ۳۴۸۱۱ ـ ۹۸ / ۴ / ۳۰ ) * تبصره : معاونت فناوري اطلاعات و آمار جمعيتي در اسرع وقت نسبت به تهيه نرم ‌افزار لازم جهت تغذيه اطلاعات اقدام خواهد نمود . ( ۱ / ۳۴۸۱۱ ـ ۹۸ / ۴ / ۳۰ ) ۴ ـ دارنده حق تقدم نام خانوادگي كسي است كه براي اولين بار در قلمرو هر اداره ثبت احوال نام خانوادگي خاصي به نام او ثبت شده باشد . ملاك تشخيص، تاريخ صدور سند سجلي خواهد بود . ۴ ـ ۱ ـ مشخصات دارنده حق تقدم نام خانوادگي در دفاتر نام خانوادگي ثبت و آن واژه مختص او شناخته مي ‌شود . ۴ ـ ۲ ـ نام خانوادگي فرزند در غير محل صدور سند پدر حتي اگر بلا معارض باشد ايجاد حق نمي ‌كند، همچنين در مواردي كه نام خانوادگي مادر به فرزند داده شده باشد . ۴ ـ ۳ ـ هر گاه يك نام خانوادگي در محدوده اداره ثبت احوال به بيش از يك نفر تعلق داشته باشد و به هيچ وجه ثابت نشود كه سند سجلي كداميك از آنها زودتر تنظيم گرديده است، آنها مشتركاً دارنده حق تقدم آن نام خانوادگي خواهند بود . ۴ ـ ۴ ـ حق تقدم نام خانوادگي كسانيكه اسناد سجلي آنان در گذشته از اداره‌ اي منتزع و به اداره ديگري ملحق شده است، ماداميكه نام خانوادگي‌ هاي مزبور از اسناد سجلي شهرستان قبلي استخراج نشده، در اداره مذكور بلا معارض نخواهد بود . ۴ ـ ۵ ـ حق تقدم نام خانوادگي ‌هائي كه اسناد سجلي آنان از اداره ‌اي منتزع و به اداره ديگري ملحق شده است بايد از روي اسناد انتزاعي استخراج و با دارندگان حق تقدم در دفتر موجود در آن اداره مقايسه و سپس در صورتيكه به شخص يا اشخاص ديگر تعلق نداشته باشد، به نام صاحب سند انتزاعي در دفتر نام خانوادگي ثبت شود . ۵ ـ حق تقدم نام خانوادگي پس از فوت دارندگان آن به وراث قانوني آنها كه داراي همان نام خانوادگي هستند منتقل مي ‌شود ملاك تشخيص وراث دادنامه حصر وراثت خواهد بود . ۵ ـ ۱ ـ در صورتيكه دارنده حق تقدم، نام خانوادگي خود را تغيير دهد نام خانوادگي قبلي او در قلمرو آن اداره بلا معارض خواهد بود . ۶ ـ هر كس مي ‌تواند پس از رسيدن به سن قانوني ( ۱۸ سال تمام ) با رعايت مفاد اين دستورالعمل نام خانوادگي خود را از طريق انتخاب واژه بلا معارض يا با اجازه از دارنده حق تقدم براي يك بار تغيير دهد . تبصره : در موارد استثنايي و با ارائه دلايل موجه، رئيس سازمان ثبت احوال مي ‌تواند با رعايت مقررات، با تقاضاي تغيير نام خانوادگي براي بار دوم موافقت نمايد . ۶ ـ ۱ ـ تغيير نام خانوادگي و ايجاد حق نسبت به آن از تاريخ اجراي آن در سند سجلي محقق مي‌شود . ۶ ـ ۲ ـ چنانچه متقاضي يا وراث قانوني او ظرف مدت ۶ ماه پس از تصويب نام خانوادگي پيشنهادي، درخواست اجرا به اداره ثبت احوال تسليم ننمايند واژه تصويب شده بلامعارض تلقي مي ‌گردد . ۶ ـ ۳ ـ برگشت به نام خانوادگي قبلي تا وقتي ممكن است كه شناسنامه با واژه تصويبي صادر و تحويل متقاضي نشده باشد . ۶ ـ ۴ ـ افرادي كه قبل از ۱۸ سالگي نام خانوادگي آنان تغيير يافته است مي ‌توانند پس از رسيدن به سن مزبور به نام خانوادگي قبلي خود برگردند . ۷ ـ در صورتيكه نام خانوادگي پدر تغيير يابد تغيير نام خانوادگي فرزندان كمتر از ۱۸ سال به درخواست پدر خواهد بود فرزندان كبير مي ‌توانند با درخواست كتبي خود از نام خانوادگي جديد وي استفاده كنند . ( نامه شماره ۲ / ۱۲ / ۵۴۳۲۲ ـ ۹۰ / ۵ / ۱ ). ۷ ـ ۱ ـ هر گاه نام خانوادگي پدري تغيير كرده و در سند سجلي وي اجرا شده باشد در صورت فوت پدر، هر يك از فرزندان مي ‌توانند ( بدون كسب اجازه ) از نام خانوادگي جديد پدر استفاده نمايند . ۷ ـ ۲ ـ هر گاه نام خانوادگي پدر و جد پدري متفاوت باشد فرزندان كبير مي‌ توانند بدون در نظر گرفتن حق تقدم و محل صدور شناسنامه با اخذ اجازه ‌نامه از جد پدري از نام خانوادگي وي استفاده نمايند . تبصره : در صورت فوت جد پدري، استفاده از نام خانوادگي وي نيازي به ارائه اجازه‌نامه از دارنده حق تقدم آن نام خانوادگي ندارد . ( نامه شماره ۲ / ۱۲ / ۱۸۱۷۳ ـ ۹۳ / ۳ / ۱۲ ) . ۸ ـ قيم يا وصي مي ‌تواند براي تغيير نام خانوادگي اطفال تحت سرپرستي خود تغيير نام خانوادگي آنان را درخواست نمايد . امين و امين موقت نيز، علاوه بر قيم و وصي مي ‌توانند درخواست تغيير نام خانوادگي اطفال تحت سرپرستي خود را بنمايد . ( نامه شماره ). ۹ ـ دارنده حق تقدم نام خانوادگي مي‌ تواند اجازه استفاده از نام خانوادگي خود را به ساير اشخاص بدهد . اين حق پس از فوت دارنده حق تقدم در همان محل به وراث او تعلق خواهد داشت . ۱۰ ـ دارنده يا دارندگان حق تقدم مي ‌توانند به طور فردي يا جمعي عليه كسي كه نام خانوادگي آنان را بدون اجازه اتخاذ كرده است در دادگاه اقامه دعوي نموده و در حدود قوانين مربوط، تغيير نام خانوادگي غاصب را بخواهند . ۱۱ ـ استفاده از نام خانوادگي زوج براي زوجه در زمان زوجيت با ارائه اجازه‌نامه از زوج بدون رعايت حق تقدم بلامانع است در صورت انصراف زوجه و درخواست وي به نام خانوادگي قبلي برگشت داده مي ‌شود . ۱۱ ـ ۱ ـ پس از وقوع طلاق يا فسخ نكاح، در صورت درخواست يكي از زوجين، نام خانوادگي زوجه به نام خانوادگي قبلي خود بر گشت داده مي ‌شود . ۱۱ ـ ۲ ـ پس از فوت زوج، چنانچه زوجه از نام خانوادگي همسر استفاده مي‌ كرده است مي‌تواند كماكان از نام خانوادگي همسر متوفايش استفاده نمايد يا به نام خانوادگي خود برگردد . ۱۲ ـ براي فاقدين اسناد سجلي كه نتوانند اثبات نسب نمايند، با مراجعه به دفاتر نام خانوادگي و رعايت مفاد اين دستورالعمل، واژه بلا معارض يا واژه ديگري با اجازه دارنده حق تقدم به انتخاب آنان تعيين و اختصاص داده خواهد شد . ۱ ۲ ـ ۱ ـ به هنگام تنظيم اسناد ثبت كل وقايع جهت فرزندان ايراني اتباع خارجه كه فاقد نام خانوادگي مي ‌باشند، سند با نام خانوادگي مادر و يا واژه بلا معارض به انتخاب اعلام ‌كننده تنظيم خواهد شد . ۱۲ ـ ۲ ـ هر گاه بموجب راي دادگاه و بر طبق قانون حمايت از اطفال بدون سرپرست ( مصوب ۱۳۵۳ ) سرپرستي طفل به خانواده ‌هاي واگذار شده باشد، براي طفل شناسنامه جديد با مشخصات زوجين سرپرست و نام خانوادگي زوج صادر خواهد شد . ۱۳ ـ اشخاص مي ‌توانند در موارد ذيل تغيير نام خانوادگي خود را درخواست نمايند : ۱ ۳ ـ ۱ ـ نام خانوادگي از واژه‌ هاي نامناسب باشد مانند : پالان، بيچاره، گدا، آشوغ 1 ، درويزه 2 ، و غير آن . ۱ ۳ ـ ۲ ـ نام خانوادگي بيش از دو كلمه باشد مانند : خنجري برار عزيزي، فلاح ناگزير لنگرودي، قره‌خاني علي‌ آباد، اميري ‌پور مقدم و غير آن . تبصره : كلماتي كه به ( ياء نسبت ) بصورت مفرد يا جمع ختم مي ‌شوند يك كلمه محسوب مي‌ گردند مانند : حسيني، حسينيان و غيره . ۱ ۳ ـ ۳ ـ نام خانوادگي از واژه‌هاي خارجي بوده يا با آن تركيب شده باشد مانند : علي‌أف، چارلتون، جانسون و غيره . ۱ ۳ ـ ۴ ـ نام خانوادگي از كلمات مذموم يا مغاير با ارزشهاي فرهنگ اسلامي باشد مانند : بي دين، شيطان پرست، شاه پرست و غيره . ۱ ۳ ـ ۵ ـ نام خانوادگي از واژه‌ هاي منسوب به مناصب يا القاب و عناوين باشد مانند : سرهنگ، خان، مهندس و غيره . ۱ ۳ ـ ۶ ـ چنانچه نام خانوادگي از واژه‌ هاي منسوب به اسامي مكان، مشاغل، ايلات، عشاير و طوايف باشد، منحصراً در صورت نامناسب بودن قابل تغيير خواهد بود . ( ۱ / ۳۴۸۱۱ ـ ۹۸ / ۴ / ۳۰ ) * تبصره : انتخاب اسامي مكان به تنهايي و يا به همراه يك پسوند يا پيشوند مجاز بعنوان نام خانوادگي بشرط بلا معارض بودن در دفاتر مربوط بلامانع است، مانند : نجفي، حسيني، شيرازي، احمدي،كربلائي ( نامه شماره ۲ / ۱۲ / ۵۳۱۸۸ ـ ۹۲ / ۶ / ۲۶ ). * ۱۳ ـ ۷ حذف شد . ( ۱ / ۳۴۸۱۱ ـ ۹۸ / ۴ / ۳۰ ) ۱ ۳ ـ ۸ ـ هر گاه تغيير نام خانوادگي به منظور وحدت با نام خانوادگي پدر، جد پدري، فرزند، برادر، خواهر و عمو باشد . * تبصره : تغيير نام خانوادگي به منظور حفظ وحدت با نام خانوادگي مردي كه مادر پس از فوت پدر طفل با وي مزاوجت مي ‌نمايد و همچنين فرزنداني كه پس از رسيدن به سن ۱۸ سال تمام ( و يا اخذ گواهي رشد ) خواهان وحدت با نام خانوادگي شوهر مادر خود مي ‌باشند، با رعايت ساير مقررات مربوط بلامانع است ( نامه شماره ۲ / ۱۲ / ۵۴۳۲۲ ـ ۹۰ / ۵ / ۱ ). ۱۳ ـ ۹ ـ هر گاه شخصي در غير از موارد مذكور دلائل موجهي بر تغيير نام خانوادگي خود داشته باشد، پس از طرح خواسته در كميته ‌اي به رياست معاون امور اسناد هويتي سازمان و عضويت مديران كل حوزه رياست دفتر مركزي حراست، امور حقوقي، اسناد هويتي و دبير شوراي عالي ثبت احوال و تصويب رئيس سازمان . ۱۴ ـ اشخاص مي ‌توانند در موارد ذيل حذف پيشوند يا پسوند نام خانوادگي خود را درخواست نمايند . ۱۴ ـ ۱ ـ نام خانوادگي تركيبي از يك واژه و نام محل يا منسوب به محل باشد مانند : افتخار علي آبادي، تبريزي رادمنش و غيره . ۱ ۴ ـ ۲ ـ نام خانوادگي تركيبي از يك واژه و نام يك ايل يا طايفه باشد مانند : زراسوند احمدي، محسني قشقائي و غيره . ۱ ۴ ـ ۳ ـ نام خانوادگي تركيبي از يك واژه و نام يكي از حرف و مشاغل باشد مانند : بنكدارقاسمي، مجيدي سقطچي و غيره . ۱ ۴ ـ ۴ ـ هر گاه پيشوند يا پسوند نام خانوادگي، حرف، عدد يا كلمه زائد باشد مانند : م قاسمي، شكوهي هفت، مرحومه حسني و غيره . * ۱ ۴ ـ ۵ ـ نام خانوادگي تركيبي از يك واژه و نام يكي از رنگ ‌ها باشد مانند : سبز عليپور . ( نامه شماره ۲ / ۱۲ / ۵۴۳۲۲ ـ ۹۰ / ۵ / ۱ ) ۱ ۴ ـ ۶ ـ نام خانوادگي تركيبي از يك واژه و نام يك حيوان باشد مانند : شير محمدي ( نامه شماره شماره ۲ / ۱۲ / ۵۴۳۲۲ ـ ۹۰ / ۵ / ۱ ) ۱۴ ـ ۷ ـ نام خانوادگي تركيبي از يك واژه با نام يك شي باشد مانند : حسني آينه . ( نامه شماره شماره ۲ / ۱۲ / ۵۴۳۲۲ ـ ۹۰ / ۵ / ۱ ) * ۱۴ ـ ۸ ـ نام خانوادگي تركيبي از يك واژه با نام گل، ميوه و يا درخت باشد مانند : حسيني بنفشه، احمدي گلابي، فرهادي سروي . ( ۱ / ۳۴۸۱۱ ـ ۹۸ / ۴ / ۳۰ ) تبصره ۱ : هرگاه نام خانوادگي تركيبي از دو نام محل يا منسوب به محل، دو شغل يا دو ايل و طايفه با تركيبي از آنها باشد به انتخاب متقاضي يكي از دو جزء قابل حذف است مانند شيرازي مشهدي، قناد زرگر، موگوئي بختياري و غيره . تبصره ۲ : چنانچه نام خانوادگي تركيبي از يك واژه و نام محل يا شغل و يا ايل و طايفه ( يا منسوب به هر يك از آنها ) به همراه يك كلمه و يا پسوند بعد از آن باشد . به هنگام حذف نام محل يا شغل يا ايل و طايفه كلمه مزبور نيز حذف مي ‌گردد . نامه شماره ۲ / ۱۲ / ۵۴۳۲۲ ـ ۹۰ / ۵ / ۱ ). ۱۵ ـ تغيير نام خانوادگي از طريق وحدت ( بند ۸ ـ ۱۳ ) از شمول بندهاي فوق مستثني خواهد بود . ۱۶ ـ انتخاب واژه‌ هاي زير براي نام خانوادگي ممنوع است : ۱۶ ـ ۱ ـ واژه‌ هايي كه در محل صدور سند متقاضي معارض دارد . ۱۶ ـ ۲ ـ موارد مذكور در بندهاي ۱ ـ ۱۳ الي ۶ ـ ۱۳ . * تبصره ۱ ـ مشمولين بندهاي ۴ الي ۷ ماده ۹۷۶ قانون مدني مي ‌توانند نام خانوادگي قبلي خود را حفظ نمايند . ( ۱ / ۳۴۸۱۱ ـ ۹۸ / ۴ / ۳۰ ) تبصره ۲ : اشخاص مزبور مي ‌توانند در صورت تقاضاي تغيير نام خانوادگي درخواست خود را قبل از صدور شناسنامه و همزمان با تنظيم سند هويتي به ادارات مربوط ارائه نمايند تا با رعايت مفاد اين دستورالعمل نام خانوادگي آنان تغيير و شناسنامه با نام خانوادگي جديد صادر شود . ( ۱ / ۳۴۸۱۱ ـ ۹۸ / ۴ / ۳۰ ) ۱۷ ـ كليه بخشنامه ‌ها و دستورالعمل ‌هائي كه مغاير با مفاد اين دستورالعمل مي‌ باشند ملغي و بلااثر است . * دلايل شاكي براي ابطال مقرره مورد شكايت : تصويب دستورالعمل اجرايي نام خانوادگي مصوب سال ۱۳۸۰ مغاير نص صريح ماده ۲ ، ۴۰ و ۵۳ قانون ثبت احوال و مغاير شرع است؛ در واقع قانونگذار در مواد مختلف قانون ثبت احوال نيز از لزوم تصويب آيين‌ نامه اجرايي سخن گفته است ( مواد ۳ ، ۲۵ ، ۳۵ ، ۳۸ ، ۳۹ ، ۴۰ و ۵۳ ) همچنين حكم مقرر در ماده ۲ صرفاً ناظر به مسائل فني و فيزيكي در خصوص نگهداري فرم‌ها، اوراق باطله، شكل و طراحي فيزيكي دفاتر اسناد هويتي و خارج از تصميم ‌گيري در مورد مسائل هويتي از قبيل تغيير نام خانوادگي است كه بايد به موجب آيين ‌نامه اجرايي مشخص شود لذا مقرره مذكور خارج از حدود اختيارات شوراي عالي ثبت است؛ همچنين بر اساس اين دستورالعمل، گويي مشكلات نام خانوادگي تنها محصور به جغرافياي ايران و محدود به زبان فارسي است كه اين امر نيز مغاير بند ۶ اصول ۳ ، ۱۹ و ۲۰ قانون اساسي مبني بر لزوم برخورداري يكسان همه ايرانيان از حمايت‌ هاي قانوني فارغ از نژاد، قوم، زبان و ... است به علاوه مغاير ماده ۶ قانون مدني ناظر بر فراسرزميني بودن حاكميت و نتيجتاً حمايت‌هاي قوانين و مقررات مربوط به احوال شخصيه اتباع ايراني مقيم خارج كه تكليف دولت و حكومت در حمايت از اتباع خود و همچنين حق ذاتي بشر در برخورداري از آزادي ‌هاي مشروع نظير حق انتخاب نام و نام خانوادگي و ... است؛ بنابراين به دليل خروج شوراي عالي ثبت از حدود اختيارات و مغايرت با قانون و شرع تقاضاي ابطال دستورالعمل را دارم؛ * طرف شكايت به طور خلاصه چنين پاسخ داده است كه : با توجه به عدم تصويب آيين‌ نامه اجرايي قانون ثبت احوال وفق ماده ۵۳ اين قانون، شوراي عالي ثبت به جهت نظام‌ مند كردن موارد امكان تغيير نام خانوادگي و جلوگيري از اعمال سليقه و تبعيض در موارد وصول درخواست ‌هاي متقاضيان، مستفاد از ماده ۲ آن قانون در مهرماه سال ۱۳۸۰ دستورالعمل نام خانوادگي را تهيه كرد؛ مطابق اصل ۱۵ قانون اساسي زبان و خط رسمي و مشترك مردم ايران فارسي است . اسناد و مكاتبات و متون رسمي و كتب درسي بايد با اين زبان و خط باشد و همچنين به موجب ماده ۶ قانون مدني قوانين مربوط به احوال شخصيه در مورد كليه اتباع ايران ولو اينكه مقيم خارج از كشور باشند مجرا خواهد بود بنابراين بديهي است كه اصول و چارچوب محتواي دستورالعمل بر پايه فرهنگ ايراني و زبان فارسي استوار است؛ در هر صورت وفق بند ۹ ـ ۱۳ مقرره مورد شكايت اگر شخصي تقاضاي تغيير نام خانوادگي خود را به سبب القاي معاني ناپسند ناشي از هم آوايي با نوشتاري كلمات ارائه كند ( ناپسند بودن نام خانوادگي در زبان بيگانه كه جنبه‌ي تابو دارند و زشت و بد معنا هستند ) با ارسال مستندات و مدارك مثبته از طريق نمايندگي ‌هاي جمهوري اسلامي ايران، امكان بررسي درخواست وي ميسر است و استدلال در محدود بودن اين دستورالعمل به جغرافياي ايران و زبان فارسي مخدوش است؛ * قائم ‌مقام دبير شوراي نگهبان به موجب نامه شماره ۱۰۲ / ۳۲۶۶۳ مورخ ۱۴۰۱ / ۶ / ۱ اعلام داشته است كه : با موضوع دستورالعمل نام خانوادگي در جلسه مورخ ۱۴۰۱ / ۵ / ۲ فقهاي معظم شوراي نگهبان مورد بحث و بررسي قرار گرفت كه به شرح ذيل اعلام نظر مي ‌گردد : " با توجه به حكم مقرر در بند ۹ ـ ۱۳ دستورالعمل مورد شكايت، مفاد بندهاي ۱۳ و ۱۴ خلاف موازين شرع شناخته نشد . اطلاق بند ۷ دستورالعمل مورد شكايت، با استظهار فرض صحت ادعاي شاكي مبني بر ممنوعيت مطلق تغيير نام خانوادگي افراد كمتر از ۱۸ سال بدون تغيير نام خانوادگي پدر، نسبت به مواردي كه مصلحت ملزمه ‌اي در تغيير نام افراد ذيربط وجود دارد بدون آنكه در تزاحم با مصلحت ديگري باشد، خلاف موازين شرع شناخته شد . تشخيص قانوني بودن مصوبه بر عهده ديوان عدالت اداري است ." ؛ * پرونده با موضوع " ابطال دستورالعمل اجرايي نام خانوادگي شماره ۵۴ / ش / ۴ مصوب شوراي‌عالي ثبت احوال مورخ ۱۳۸۰ / ۷ / ۵ و بخشنامه‌هاي ابلاغي مربوط " در جلسه هيأت تخصصي اداري و امور عمومي مطرح و به شرح آتي رأي صادر گرديد : رأي هيأت تخصصي اداري و امور عمومي ديوان عدالت اداري نخست اينكه قانونگذار در ماده ۲ قانون ثبت احوال مصوب سال ۱۳۵۵ با اعطاي پاره‌ اي از اختيارات كه تهيه دستورالعمل نيز از آن جمله است دستور تشكيل شورايي در مركز سازمان ثبت احوال كشور به نام « شوراي عالي ثبت احوال » را صادر كرده است؛ دستورالعمل مورد شكايت نيز در جهت نظام ‌مند كردن موارد امكان تغيير نام خانوادگي و جلوگيري از اعمال سليقه و تبعيض در موارد وصول درخواست ‌هاي متقاضيان است؛ هيأت عمومي ديوان عدالت اداري به موجب دادنامه شماره ۸۴ مورخ ۱۳۷۶ / ۶ / ۲۹ و با اين استدلال كه : " چون به حكم ماده ۲۰ قانون ثبت احوال تغيير نام خانوادگي منوط به تصويب سازمان ثبت احوال و با رعايت مقررات و آيين ‌نامه مربوطه مي ‌باشد و با توجه به اختيارات سازمان ثبت احوال كشور در تدوين مقررات مربوط به تغيير نام خانوادگي و موارد آن و همچنين اختيار تصويب تغيير نام خانوادگي متقاضيان به حكم ماده ۴۰ و تبصره آن از قانون ثبت احوال ..." بند ۶ دستور‌العمل امور مربوط به نام خانوادگي به شماره ۲ مورخ ۶۲ / ۴ / ۱ را مغاير با قانون تشخيص نداده و ابطال نكرده است؛ همچنين هيأت عمومي ديوان عدالت اداري در مورد دستورالعمل تغيير نام شماره ۱ / ۱۵۳۲۲۶ مورخ ۱۳۹۰ / ۱۲ / ۲۰ مصوب شوراي عالي ثبت احوال به موجب دادنامه شماره ۶۶۰ هيات عمومي ديوان عدالت اداري چنين استدلال كرده است : "... احكام مواد ۴۰ و ۲۰ و ۳ قانون ثبت احوال در تغيير نام خانوادگي و نامهاي ممنوع و تغيير در محتواي اسناد سجلي مخصص احكام عام مواد ۹۹۶ و ۹۹۵ قانون مدني در تغيير مطالب دفاتر سجل احوال به موجب حكم محكمه است و از طرفي مفاد دستورالعمل ناظر بر موارد عدم وجود دعوا است و چنانچه اختلافي بين ثبت احوال و متقاضي تغيير مفاد اسناد سجلي به وجود آيد موضوع دعوا طبق ماده ۴ قانون ثبت احوال در دادگاه صالح رسيدگي خواهد شد ..." و النهايه دستورالعمل مورد اعتراض را مغاير قانون ندانسته و ابطال نكرده است؛ بنابراين مستفاد از احكام و آراء مذكور، تهيه و تصويب دستورالعمل‌ هاي راجع به قانون از جمله دستورالعمل نام خانوادگي در صلاحيت شوراي عالي ثبت احوال است . دوم اينكه قلمرو موضوعي دستورالعمل مورد شكايت نام خانوادگي فارسي است و از حيث جغرافيايي نيز شامل تمام اتباع ايران را در بر مي ‌گيرد بنابراين ادعاي اينكه نام خانوادگي اتباع ايراني خارج از كشور تابع دستورالعمل نبوده صحيح نيست و بر اساس آنچه سازمان ثبت احوال در لايحه تقديمي بيان داشته اگر شخصي تقاضاي تغيير نام خانوادگي خود را به سبب القاي معاني ناپسند ناشي از هم آوايي با نوشتاري كلمات ارائه كند ( ناپسند بودن نام خانوادگي در زبان بيگانه كه جنبه‌ي تابو دارند و زشت و بد معنا هستند ) با ارسال مستندات و مدارك مثبته از طريق نمايندگي‌ هاي جمهوري اسلامي ايران، امكان بررسي درخواست وي ميسر است از اين رو استدلال در محدود بودن اين دستورالعمل به جغرافياي ايران مخدوش است؛ نظر به مراتب مذكور و با عنايت به نظريه فقهاي معظم شوراي نگهبان مبني بر اينكه " با توجه به حكم مقرر در بند ۹ ـ ۱۳ دستورالعمل مورد شكايت، مفاد بندهاي ۱۳ و ۱۴ خلاف موازين شرع شناخته نشد " بندهاي مذكور مغايرتي با قانون ندارد و در نتيجه مستنداً بند « ب » ماده ۸۴ و بند ۱ ماده ۸۷ قانون ديوان عدالت اداري با آخرين اصلاحات و الحاقات بعدي مصوب سال ۱۴۰۲ و با اتفاق آراء، رأي به رد شكايت صادر مي ‌شود؛ اين رأي ظرف بيست روز از تاريخ صدور، از سوي رئيس ارزشمند يا ده نفر از قضات گرانقدر ديوان عدالت اداري قابل اعتراض است رئيس هيأت تخصصي اداري و امور عمومي ديوان عدالت اداري ـ دكتر زين ‌العابدين تقوي 1 ۱ . آشوغ : ناشناس، گمنام، نامعروف . 2 ۲ . درويزه : درويژه، دريوزه، گدائي