قانون امتياز انحصاري تأسيس كارخانه هاي عصاره گيري سوس به آقايان حسنعلي خان هدايت و عزت الله خان هدايت

دولت ايران امتياز انحصاري تأسيس كارخانه‌هاي عصاره‌گيري از گياه موسوم بسوس (Reglisse) را در ايالات شمالي و غربي و‌جنوبي ايران به آقاي حسنعليخان هدايت و عزت‌الله خان هدايت كه هر دو تبعه مسلم ايران هستند و در اين قرارداد بنام صاحبان امتياز مذكور‌ميشوند واگذار مينمايد.

مدت اين امتياز ده سال و ابتداي آن بعد از تصويب مجلس شوراي ملي از تاريخ مبادله امتيازنامه خواهد بود.

صاحبان امتياز مكلف هستند كارخانه‌هاي عصاره‌گيري را در شمال در ظرف يكسال و نيم و در غرب در ظرف دو سال و نيم و در‌جنوب در ظرف سه سال و نيم از تاريخ امضاء و مبادله اين امتيازنامه تأسيس نمايند.

براي تأمين اجراي مقررات اين امتياز صاحبان امتياز ملزمند كه توأم با امضاء و مبادله اين امتيازنامه مبلغ سه هزار و نهصد تومان وجه‌نقد يا سند معتبر كه ماليه قبول كند وديعه بگذارند تا در صورت عدم اجراي مقررات مادة سوم بترتيب مذكور در مادة پنجم بدولت عليه تأديه نمايند.

عدم تأسيس هر يك از كارخانه‌هاي مذكوره در ظرف مدت‌هاي معينه در مادة سوم موجب الغاء امتياز نسبت بقسمت مربوطه بآن‌مدت و ضبط و يا دريافت بلاعوض ثلث وجه وديعه خواهد بود. بنا بر اين چنانچه پس از انقضاء سه سال و نيم از تاريخ مبادله امتيازنامه هيچيك از‌كارخانه‌هاي مزبوره تشكيل نيافته باشد اين امتياز بكلي از درجه اعتبار ساقط و كليه وجه‌الضمانه مجاناً و بلاعوض بدولت تعلق خواهد گرفت و‌بالعكس هر موقعي كه يكي از كارخانه‌هاي سه‌گانه در ظرف مهلت مربوطه به آن تأسيس شود ثلث وجه وديعه مسترد و در صورت ضمانت نسبت به‌ثلث وجه بلااثر خواهد بود.

موارد (‌فرس‌ماژور) از اجرا شرط الغاء فوق‌الذكر مستثني است.

اتباع داخله ميتوانند استفاده‌هاي معموله كه تا كنون از سوس بعمل ميآورند ادامه دهند و اين امتياز بهيچوجه مانع عمليات آنها‌نخواهد بود ولي عصاره‌گيري از علف مزبور بوسيله كارخانجات تا انقضاء مدت مذكوره در ماده دوم منحصر بصاحبان امتياز خواهد بود و ديگران از‌اقدام به آن ممنوع ميباشند.

صاحبان امتياز ميتوانند مطابق قوانين ايران و با اطلاع وزارت فوايد عامه براي موضوع اين امتياز بتشكيل شركتي مبادرت نمايند‌مشروط بر اين كه مركز شركت مزبوره در ايران بوده و همواره مطيع مقررات قوانين ايران باشد در اينصورت شركت مزبوره از هر حيث قائم مقام‌صاحبان امتياز خواهد بود.

ماشين آلات و ادوات مربوطه به اين كارخانه براي مدت اين امتياز در موقع ورود به خاك ايران پس از اجراي تفتيشات لازمه از تأديه‌حقوق گمركي معاف خواهند بود و براي استفاده از اين معافيت صاحبان امتياز بايد صورت آلات و ادواتي را كه ميخواهند وارد نمايند قبلاً بوزارت‌فوايد عامه تقديم بدارند تا بر طبق آن احكام لازمه بعهدة ادارة گمرك صادر شود.

از روز بكار افتادن يكي از كارخانه‌هاي مذكور در مادة سوم تا مدت پنج سال مواد مربوطه به گياه سوس كه در كارخانه‌هاي مزبوره تهيه‌شده باشد در موقع خروج از ايران از تأديه حقوق گمركي معاف خواهند بود.

صاحبان امتياز يا شركت قائم مقام آنها موظفند كه حقوق دولت را يك سال بعد از تأسيس هر يك از كارخانه‌هاي خود همه‌ساله سه‌درصد عمل كرد كارخانه را قبل از اينكه هيچ گونه خرج از آن كسر شده باشد يا ده يك عايدات خالص ساليانه آن را بدولت كارسازي دارند ولي هر گاه‌در آتيه ماليات‌هاي قانوني وضع شود كه باين كارخانه‌ها اطلاق شده و ميزان آن از سه درصد يا ده درصد مذكور در فوق تجاوز نمايد صاحبان امتياز‌فقط ملزم بتأديه ماليات مزبور خواهند بود.

عايدات خالص عبارت است از كليه عملكرد كارخانه پس از وضع مخارج لازمه اداري و قيمت مواد اوليه و وجوه لازمه براي تعمير و‌مرمت كارخانه. انتخاب سه درصد عايدات غير خالص يا ده درصد عايدات خالص به اختيار دولت است.

صاحبان امتياز مكلفند كه براي محاسبات كارخانه خود دفاتر منظمي ترتيب داده و همه‌ساله صورت حساب (‌بيلان) دخل و خرج‌خود را بدولت تقديم دارند بعلاوه مفتشين دولت كه داراي حكم كتبي باشند ميتوانند در موقع لزوم قبل از آنكه صورت حساب (‌بيلان) محاسبات‌كارخانه تهيه شده باشد بدفاتر صاحبان امتياز مراجعه نموده در صورتيكه در آن سال دولت اخذ ده‌درصد عايدات خالص را تصميم نموده باشد مبالغي‌را كه خارج از ميزان مذكور در مادة (11) بخرج منظور شده باشد حذف نمايند.

انتقال اين امتياز بهر نحوي از انحاء به اتباع خارجه يا شركتهاي خارجي ممنوع و موجب الغاء امتياز خواهد بود ولي در صورتيكه‌ موافق مادة (7) شركتي تشكيل شود اتباع خارجه هم ميتوانند از سهام شركت مزبوره خريداري نمايند مشروط بر اينكه هيچوقت مجموع سهامي كه ‌بخارجه منتقل ميشود باندازه‌اي نرسد كه اكثريت آراء مجمع عمومي شركت را به اتباع خارجه بدهند.

در هر حال شركاء غير ايراني نبايد بهيچوجه داراي اكثريت آراء مجمع عمومي باشند و الا اين امتياز ملغي خواهد بود.

هر گاه اختلافاتي راجع بمواد اين امتيازنامه بين دولت عليه و صاحبان امتياز يا شركت قائم مقام آنها توليد شود موضوع اختلاف‌ بدو نفر حكم كه يكي از طرف وزارت فوائد عامه و ديگري از طرف صاحبان امتياز در ظرف يك ماه تعيين خواهند شد مراجعه ميگردد حكمين مزبور‌قبل از شروع برسيدگي حكم ثالث را انتخاب مينمايند رأي حكمين و در صورت عدم توافق نظر آنها حكم ثالث قطعي خواهد بود و بموجب حكم‌هيئت وزراء عظام بموقع اجرا گذارده ميشود.

هر گاه تا مدت يكماه و نيم يكي از طرفين حكم را معين و معرفي ننمود حق طرفي كه حكم را تعيين نموده ثابت خواهد بود.

براي بدست آوردن علف اصل‌السوس رضايت مالكين اراضي شرط و بعهدة صاحبان امتياز يا شركت قائم مقام آنها است كه‌ترضيه مالكين اراضي را بعمل آورند.

اين قانون كه مشتمل بر پانزده ماده است در جلسه اول بهمن ماه يكهزار و سيصد و چهار شمسي بتصويب مجلس شوراي ملي رسيد.

رئيس ‌مجلس شوراي ملي - سيد محمد تدين