رأي شماره 3305790 هيأت عمومي ديوان عدالت اداري با موضوع: عدم ابطال اطلاعيه هاي مورخ 1401/2/17 صادره از معاونت دانشجويي دانشگاه شهيد بهشتي با موضوع «فراموشي كارت براي دريافت غذا» و «اسراف غذا»

شماره0100706 - 1403/1/11 بسمه تعالي مديرعامل محترم روزنامه رسمي جمهوري اسلامي ايران يك نسخه از رأي هيأت عمومي ديوان عدالت اداري با شماره دادنامه 140231390003305790 مورخ 1402/12/19 با موضوع: «اطلاعيه هاي مورخ 1401/2/17 صادره از معاونت دانشجويي دانشگاه شهيد بهشتي با موضوع "فراموشي كارت براي دريافت غذا" و "اسراف غذا" ابطال نشد» جهت درج در روزنامه رسمي به پيوست ارسال مي گردد. مديركل هيأت عمومي و هيأت هاي تخصصي ديوان عدالت اداري ـ يداله اسمعيلي فرد تاريخ دادنامه: 1402/12/19 شماره دادنامه: 140231390003305790 شماره پرونده: 0100706 مرجع رسيدگي: هيأت عمومي ديوان عدالت اداري شاكي: آقاي سجاد حاجبي خانيكي طرف شكايت: دانشگاه شهيد بهشتي موضوع شكايت و خواسته: ابطال اطلاعيه هاي مورخ 1401/2/17 صادره از معاونت دانشجويي دانشگاه شهيد بهشتي با موضوع «فراموشي كارت براي دريافت غذا» و «اسراف غذا» گردش كار: شاكي به موجب دادخواستي ابطال اطلاعيه هاي مورخ 1401/2/17 صادره از معاونت دانشجويي دانشگاه شهيد بهشتي با موضوع «فراموشي كارت براي دريافت غذا» و «اسراف غذا» را خواستار شده و در جهت تبيين خواسته اعلام كرده است كه: "معاونت دانشجويي دانشگاه شهيد بهشتي به تاريخ 1401/2/17 اطلاعيه هايي را از مجراي «رسانه اطلاعيه هاي دانشجويي دانشگاه شهيد بهشتي» اطلاع رساني كرده است. طبق اطلاعيه هاي مذكور اقدام به جرم انگاري برخي از رفتارهاي دانشجويان گرديده و براي اين رفتارها به شرح اعلاميه مذكور جزاي نقدي و جريمه مالي تعيين شده است كه به شرح مواد آتي خارج از حدود اختيارات و برخلاف قوانين و مقررات بالادستي كشور است. الف) طبق بخشنامه شماره 130/5915 مورخ 1400/6/14 رئيس صندوق رفاه دانشجويان مبلغ دقيق هر وعده غذاي دانشجويي در دانشگاه هاي دولتي و غيردولتي در سال تحصيلي 1401 ـ 1400 تعيين گرديده است و همان طور كه استحضار داريد بنا به حكم ماده چهارم قانون تنظيم بخشي از مقررات مالي دولت، دريافت هرگونه وجه، كالا و يا خدمات تحت هر عنوان از اشخاص حقيقي و حقوقي توسط وزارتخانه ها، مؤسسات و شركت هاي دولتي غير از مواردي كه در مقررات قانوني مربوط معين شده يا مي شود، ممنوع است. در مسئله مطروحه هيچ مجوز قانوني براي دريافت مبالغ مذكور توسط معاونت دانشجويي دانشگاه شهيد بهشتي در اطلاعيه هاي پيوست وجود ندارد. در نتيجه دريافت مبالغ مذكور ممنوع است. ب) طبق تبصره ماده 71 مكرر قانون محاسبات عمومي كشور مقرر گرديده است كه: «دريافت و پرداخت هرگونه وجهي تحت هر عنوان توسط دستگاه هاي اجرايي موضوع ماده 5 قانون مديريت خدمات كشوري و ماده 5 قانون محاسبات عمومي بايد در چهارچوب قوانين موضوعه كشور باشد. هرگونه دريافت و پرداخت برخلاف مفاد اين ماده در حكم تصرف غيرقانوني در اموال دولتي است. كليه مسئولان و مقامات ذي ربط، مديران، ذي حسابان و مديران مالي حسب مورد مسئول اجراي اين حكم مي باشند.» در همين راستا دريافت وجه مندرج در اطلاعيه برخلاف ماده مذكور است. ج ) طبق ماده 600 كتاب پنجم قانون مجازات اسلامي (بخش تعزيرات): «هر يك از مسئولين دولتي و مستخدمين و مأموريني كه مأمور تشخيص يا تعيين يا محاسبه يا وصول وجه يا مالي به نفع دولت است برخلاف قانون يا زياده بر مقررات قانوني اقدام، و وجه يا مالي اخذ، يا امر به اخذ آن نمايد به حبس از دو ماه تا يك سال محكوم خواهد شد. مجازات مذكور در اين ماده در مورد مسئولين و مأمورين شهرداري نيز مجري است و در هر حال آنچه برخلاف قانون و مقررات اخذ نموده است به ذيحق مسترد مي گردد.» بدين لحاظ اخذ وجه يا امر به آن مازاد بر آنچه مقررات قانوني گفته است، برخلاف نظم عمومي و جرم است. د) حتي با فرض اينكه مسئولان دانشگاه شهيد بهشتي عقيده داشته باشند كه طبق ماده 1 قانون احكام دائمي برنامه هاي توسعه كشور در امور مالي، معاملاتي، اداري، استخدامي و تشكيلاتي تابع مصوبات هيأت امناي خود هستند، باز هم بايد دريافت اين وجوه به موجب مصوبه هيأت امناي دانشگاه باشد كه در اين مورد چنين مجوزي اخذ نشده است و همچنين بايد توجه داشت كه عام لاحق (ماده 1 قانون احكام دائمي) سبب نسخ قوانين فوق الذكر نشده است، بلكه اتفاقاً قوانين مورد اشاره در بندهاي (الف) تا (ج) بوده اند كه به عنوان خاص سابق، مخصص ماده 1 قانون احكام دائمي واقع شده اند و اعطاي استقلال به دانشگاه در امور مالي به معناي تجويز تحميل بار مالي به شهروندان نيست. هـ) اين اقدام معاونت دانشجويي دانشگاه شهيد بهشتي مغاير با اصل قانوني بودن جرم و مجازات نيز هست: زيرا همان طور كه مستحضريد طبق ماده 2 قانون مجازات اسلامي هر رفتاري اعم از فعل يا ترك فعل كه در قانون براي آن مجازات تعيين شده است جرم محسوب مي شود و جزاي نقدي نيز يكي از مجازات ها است. به حكم اصل 36 قانون اساسي و ماده 12 قانون مجازات اسلامي حكم به مجازات بايد از طريق دادگاه صالح و به موجب قانون باشد؛ اين در حالي است كه رفتارهاي اعلام شده از سوي مديريت خدمات دانشجويي در هيچ يك از قوانين موضوعه كشور جرم انگاري نشده است و حتي با فرض جرم انگاري نيز هيچ كدام از دستگاه هاي اداري حق ندارند رأساً و قهراً جرايم نقدي را وصول كنند؛ در حالي كه طبق اطلاعيه هاي مذكور مبالغ جرايم به صورت خودكار از حساب دانشجويان برداشت خواهد شد. به عنوان جمع بندي نهايي و مستند به بند نخست ماده 12 و مواد 34، 35 و 36 قانون تشكيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري به دليل خروج مفاد اطلاعيه هاي «فراموشي كارت جهت دريافت غذا» و «اسراف غذا» هر دو مورخ 1401/2/17 از حدود اختيارات معاونت دانشجويي دانشگاه شهيد بهشتي و همچنين مغايرت مفاد آن با تبصره ماده 71 مكرر قانون محاسبات عمومي كشور، ماده 600 كتاب پنجم قانون مجازات اسلامي (بخش تعزيرات)، اصل 36 قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران و همچنين ماده 12 قانون مجازات اسلامي ابطال جرايم مندرج در بخشنامه هاي مذكور را تقاضا دارم." متن مقرره مورد شكايت به شرح زير است: "اطلاعيه هاي مورخ 1401/2/17 صادره از معاونت دانشجويي دانشگاه شهيد بهشتي الف: قابل توجه دانشجويان گرامي به منظور جلوگيري از اسراف و حفظ حقوق دانشجويان، از اول خرداد ماه 1401 در صورت رزرو غذا و عدم دريافت آن تا 4 مرتبه (اعم از وعده ناهار يا شام) در هر ماه براي دانشجويان خوابگاهي و تا 2 مرتبه (وعده ناهار) براي دانشجويان غيرخوابگاهي، معادل دو برابر قيمت مصوب صندوق رفاه دانشجويان به ازاي هر وعده به صورت خودكار، توسط سامانه تغذيه از كيف پول دانشجو كسر خواهد شد. پس از آن (يعني اگر بيش از 4 وعده غذا توسط دانشجوي خوابگاهي و يا بيش از 2 وعده غذا توسط دانشجوي غير خوابگاهي دريافت نشود) برابر با قيمت تمام شده غذا (36/000 تومان) به ازاي هر وعده غذا از اعتبار كيف پول دانشجو در سامانه تغذيه كسر يا در صورت عدم موجودي كافي، بدهكار خواهند شد. لذا اكيداً توصيه مي گردد حتماً در صورت اطمينان از دريافت غذا نسبت به رزرو آن وعده اقدام نماييد و در غير اين صورت، غذاي رزرو شده خود را 36 ساعت قبل، از سامانه حذف فرماييد. دانشجويان خوابگاهي عدم دريافت غذاي رزرو شده ـ جريمه 4 مرتبه ـ دو برابر ميانگين قيمت مصوب صندوق رفاه دانشجويان بيش از 4 مرتبه ـ 36 هزار تومان به ازاي هر مرتبه (قيمت تمام شده غذا) دانشجويان غير خوابگاهي عدم دريافت غذاي رزرو شده ـ جريمه 2 مرتبه ـ دو برابر ميانگين قيمت مصوب صندوق رفاه دانشجويان بيش از 2 مرتبه ـ 36 هزار تومان به ازاي هر مرتبه (قيمت تمام شده غذا) ب: قابل توجه دانشجويان محترم با توجه به درخواست هاي متعدد شما عزيزان مبني بر تحويل غذا از طريق كد فراموشي مقرر گرديد در صورت همراه نداشتن كارت تغذيه دريافت غذا از طريق كد فراموشي صورت پذيرد. دانشجويان گرامي جهت دريافت كد فراموشي مي توانند به سامانه رزرو غذا مراجعه نموده و از گزينه «فراموشي كارت» استفاده نمايند. لازم به ذكر است اين كد يك عدد چهار رقمي و يكبار مصرف و كاملا شخصي بوده و محدوديت و جريمه دريافت كد فراموشي مطابق جدول ذيل مي باشد: گروه دانشجويي: دانشجويان خوابگاهي محدوديت ـ جريمه 1 الي 3 بار در ماه ـ 0 ريال 4 الي 6 بار در ماه ـ 100000 ريال گروه دانشجويي: دانشجويان غيرخوابگاهي 1 الي 2 بار در ماه ـ 0 ريال 3 الي 4 بار در ماه ـ 100000 ريال" در پاسخ به شكايت مذكور، مدير امور حقوقي دانشگاه شهيد بهشتي به موجب لايحه شماره 34/340 /ص مورخ 1401/4/28 توضيح داده است كه: "به استحضار مي رساند؛ مطابق «آيين نامه جامع مديريت دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالي، پژوهشي و فناوري»، از جمله وظايف اختصاصي معاونت دانشجويي دانشگاه ها «برنامه ريزي جهت مديريت و ارتقاي امور صنفي، رفاهي، بهداشتي و سلامت دانشجويان» است. از جمله امور بسيار حائز اهميت در رفاه، بهداشت و سلامت دانشجويان، مسئله تغذيه و توزيع غذاي دانشجويي است كه مديريت اين امر، بر اساس آيين نامه مذكور، در حيطه فعاليت هاي معاونت دانشجويي دانشگاه قرار دارد و معاونت مذكور با استفاده از اختيارات قانوني تعيين شده در آيين نامه جامع مديريت دانشگاه ها و به منظور برنامه ريزي دقيق و همه جانبه جهت مديريت امر تغذيه و توزيع غذاي دانشجويي، اقدام به صدور اطلاعيه هايي در رابطه با نحوه دريافت و استفاده از سهميه غذاي دانشجويي، از جمله اطلاعيه هاي مربوط به «فراموشي كارت» و «اسراف غذا» نموده است. لذا چنانچه ملاحظه مي گردد، برخلاف ادعاي مطرح شده از سوي شاكي، صدور اطلاعيه هاي مذكور كاملاً در چهارچوب و حيطه اختيارات معاونت دانشجويي دانشگاه بوده و اقدامات دانشگاه در اين خصوص كاملاً مطابق ضوابط و مقررات موجود صورت گرفته است. علي اي حال؛ به منظور تبيين و توضيح دلايل صدور اطلاعيه ها مربوط به «فراموشي كارت» و «اسراف غذا» توضيحات ذيل را به استحضار مي رساند: الف) توضيحات مربوط به استفاده از گزينه فراموشي كارت: 1ـ معاونت دانشجويي دانشگاه شهيد بهشتي به منظور آنكه دانشجويان در صورت فراموشي و همراه نداشتن كارت تغذيه، از دريافت غذا محروم نشوند؛ اقدام به در نظر گرفتن امكان استفاده از گزينه فراموشي كارت و دريافت ژتون فراموشي نموده است. بدين صورت كه در صورت فراموشي كارت تغذيه، دانشجويان مي توانند با استفاده از سامانه راه اندازي شده از سوي دانشگاه، كدي 4 رقمي، يكبار مصرف و شخصي را دريافت كنند و با ارائه كد مذكور به متصديان توزيع غذا غذاي خود را تحويل بگيرند. در اين خصوص لازم به توضيح است كه، سامانه مربوط به فراموشي كارت، توسط شركت خصوصي طرف قرارداد با دانشگاه، راه اندازي شده و پشتيباني مي گردد و هر بار ارسال كد فراموشي براي دانشجويان مستلزم پرداخت هزينه و كارمزد مربوطه به شركت مذكور است. دانشگاه به منظور مساعدت با دانشجويان، مسئوليت پرداخت كارمزد ارسال كد فراموشي را در دفعات اول تا سوم براي دانشجويان مقيم خوابگاه ها و در دفعات اول و دوم براي دانشجويان غير خوابگاهي، بر عهده گرفته است و استفاده بيش از دفعات ذكر شده از سوي هر دانشجو مستلزم پرداخت كارمزد خدمات ارائه شده، از سوي دانشجويان است. بر اين اساس، چنانچه ملاحظه مي گردد مبلغ درج شده در اطلاعيه مربوط به فراموشي كارت، در واقع مبلغ مربوط به كارمزد خدمات ارائه شده از سوي شركت پشتيبان سامانه مربوطه است و نه جريمه فراموشي كارت. 2ـ معاونت دانشجويي دانشگاه شهيد بهشتي، اطلاعات مربوط به استفاده دانشجويان از سامانه تغذيه دانشگاه گزينه فراموشي كارت را در چند سال پياپي مورد پايش و بررسي قرار داده است. آمار و نتايج حاصله حاكي از آن است كه در موارد متعدد، دانشجويان با استفاده غير عادي و عديده از گزينه فراموشي كارت (250 الي 678 بار در دوران تحصيل)، اقدام به دريافت ژتون غذا نموده اند؛ اين در حالي است كه اطلاعات مربوط به اتوماسيون تغذيه آنان (كارت تغذيه، نام كاربري و رمز عبور) در اختيار افراد ديگر و حتي در مواردي افرادي خارج از دانشگاه قرار داشته است و در زماني كه اين دانشجويان در دانشگاه حضور نداشته اند؛ افراد ديگري جهت دريافت غذا با نرخ دانشجويي به دانشگاه مراجعه مي نمايند. بر اين اساس و در راستاي جلوگيري از سوء استفاده از بيت المال و نيز به منظور تخصيص بهينه يارانه غذا به دانشجويان، امكان استفاده از گزينه فراموشي كارت و دريافت ژتون فراموشي براي دانشجويان مقيم خوابگاه ها به 6 بار در ماه و براي دانشجويان غير خوابگاهي به 4 بار در ماه محدود شده است و بديهي است كه در صورت مفقود شدن كارت تغذيه دانشجويان و يا در دسترس نبودن آن به هر دليل دانشجو پس از اتمام سقف مجاز استفاده از ژتون فراموشي مي بايست نسبت به اعلام مفقودي كارت تغذيه و دريافت مجدد كارت اقدام نمايند. ب) توضيحات مربوط به اطلاعيه اسراف غذا: در حال حاضر هر دانشجو بر حسب نوع غذا مبلغ 2/500 ، 3/100 و 3/500 تومان، بابت رزرو هر پرس غذا پرداخت مي نمايد و دانشگاه بطور ميانگين مبلغ 40000 تومان به عنوان يارانه به هر پرس غذا اختصاص مي دهد و بديهي است كه اين هزينه از بيت المال پرداخت مي گردد با عنايت به اينكه دانشجويان كمتر از 10% مبلغ واقعي غذا را پرداخت مي كنند؛ لذا رزرو و عدم تحويل غذاي رزرو شده توسط هر دانشجو، مبلغي بالغ بر 40000 تومان از بيت المال را هدر مي دهد. با عنايت به اين امر و به منظور جلوگيري از اسراف غذا، هدر رفت بيت المال و نيز به منظور فرهنگ سازي، اطلاعيه مربوط به «اسراف غذا» تنظيم گرديده است. در خصوص جريمه دانشجويان اسراف كار، لازم به ذكر است كه اين اطلاعيه تاكنون فقط در حد اطلاع رساني و فرهنگ سازي صادر گرديده و اجرايي نشده و جريمه اي از اين بابت از دانشجويان كسر نشده و يا به عنوان بدهي براي آنان لحاظ نگرديده است. نكته بسيار حائز اهميت ديگر در اين خصوص آن است كه بر اساس آمار و اطلاعات حاصله، صرف انتشار اطلاعيه مذكور، تاثير به سزايي در كاهش اسراف غذا و فرهنگ سازي در اين خصوص داشته است و تعداد غذاي طبخ شده در روزهاي پس از انتشار اطلاعيه مذكور به نحو محسوسي به تعداد غذاي توزيع شده از سوي رستوران هاي دانشجويي نزديك بوده است و اين امر نشان از آن دارد كه اقدامات سنجيده در جهت فرهنگ سازي در اين قبيل موضوعات، بسيار مثمر ثمر بوده و نتايج مثبتي را به همراه خواهد داشت. شايان ذكر است علاوه بر روش مذكور، دانشگاه راهكار «سبد خريد» را نيز در سامانه اتوماسيون تغذيه راه اندازي نموده است تا از اين طريق دانشجوياني كه غذاي خود را رزرو مي كنند اما به هر دليل در زمان توزيع غذا در دانشگاه حضور ندارند و نمي توانند غذاي خود را دريافت نمايند؛ اين غذا را در سبد فروش قرار داده و دانشجويان متقاضي (كه غذاي آن وعده را رزرو ننموده اند) بتوانند غذاي مذكور را به قيمت دانشجويي و بدون پرداخت هيچ هزينه اضافي رزرو و دريافت نمايند. لذا در كنار اعلام جريمه دانشجويان اسراف كار، اين امكان فراهم شده كه بدون جريمه، غذاي خود را به دانشجويان متقاضي ديگر واگذار نمايند. با توجه به توضيحات ارائه شده و با تأكيد بر اين امر كه با استناد به آيين نامه جامع مديريت دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالي پژوهشي و فناوري صدور اطلاعيه هاي مربوط به «فراموشي كارت» و «اسراف غذا» در راستاي برنامه ريزي و مديريت امور رفاهي و سلامت دانشجويان از سوي معاونت دانشجويي دانشگاه، اقدامي كاملاً در چهارچوب وظايف و اختيارات آن معاونت بوده است؛ صدور رأي مقتضي مبني بر رد شكايت شاكي از آن مقام مورد استدعا است." هيأت عمومي ديوان عدالت اداري در تاريخ 1402/12/19 با حضور رئيس و معاونين ديوان عدالت اداري و رؤسا و مستشاران شعب ديوان تشكيل شد و پس از بحث و بررسي با اكثريت آراء به شرح زير به صدور رأي مبادرت كرده است. رأي هيأت عمومي نظر به اينكه وظايف معاونت دانشجويي در رديف (2) بند (ب) از قسمت (هـ) ماده 5 آيين نامه جامع مديريت دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالي مصوب جلسه شماره 684 مورخ 1389/12/10 شوراي عالي انقلاب فرهنگي پيش بيني و تعيين شده و از بندهاي مصرح در آن انتظام بخشي به امور رفاهي دانشگاه كه مباحث مربوط به تغذيه نيز از جمله مصاديق آن به حساب مي آيد مستفاد مي گردد، لذا اطلاعيه هاي «فراموشي كارت» و «اسراف غذا» مورخ 1401/2/17 معاونت دانشجويي دانشگاه شهيد بهشتي در حدود اختيار مقام صادركننده آن بوده و مغايرتي با قوانين نداشته و ابطال نشد. اين رأي براساس ماده 93 قانون ديوان عدالت اداري (اصلاحي مصوب 1402/2/10 ) در رسيدگي و تصميم گيري مراجع قضايي و اداري معتبر و ملاك عمل است. رئيس هيأت عمومي ديوان عدالت اداري ـ حكمتعلي مظفري