پروگرام كابينه آقاي قوام السلطنه

متن پروگرام نهايت خوشوقتي حاصل است كه بعد از چند سال تعطيل موفقيت حضور در چهارمين مجلس شوراي ملي براي هيئت دولت ميسر گرديده و با نهايت مسرت دستور عمليات خود را در اصلاحات مملكتي بمجلس محترم پيشنهاد مينمايد. يك نظر بسر تا سر مملكت و مشاهده احوال عمومي بخوبي ثابت مينمايد كه دورة امرار وقت سپري شده و روز سعي و عمل رسيده است مشكلات حاضره و پيش آمدهاي متنوعه كنوني را كه در ميزان تجارت گذشته بسنجيم خوب حس خواهيم كرد كه بيشتر از هر وقت موافقت مجلس شوراي ملي و هيئت دولت لازم است تا با توحيد مساعي و افكار به نتايج مطلوبه كه دير زماني است ملت ايران از اصول مشروطيت انتظار داشته‌اند موفق گرديده هر چه زودتر باصلاح و ترميم خرابي‌ ها شروع شود. آقايان نمايندگان محترم تصديق ميفرمايند كه بهتر است در اينموقع از آنچه بمرام و آرزو شبيه است صرفنظر شده نقشه‌اي در اصلاحات اتخاذ شود كه بحال مملكت مفيد و قابل اجرا باشد از اين نقطه ‌نظر سه موضوع مهم را كه مملكت بآن محتاج‌ تر است مقدم ميدارم.

تكميل وسايل نظم و امنيت.

ايجاد و اصلاح وسايل ارتباطيه و سعي در تهيه موجبات دائر شدن و استفاده از منابع ثروت داخلي مملكت بوسيله اعطاء امتيازات مفيده بشركتهاي بين‌ المللي و تشويق تأسيس شركتهاي ايراني.

اصلاحات اداري. براي حفظ سرحدات و استقرار نظم و امنيت طرق و شوارع و اجراي قوانين و تزئيد نفاذ امر حكومت مركزي محتاج به قشون منظم و كافي هستيم كه با اينكه وضعيات قشون نسبت بسابق از هر جهت بهتر و منظم‌ تر است معذالك براي تكميل انتظامات و رفع هر گونه نواقص دولت در نظر دارد يك عده صاحبمنصب معلم از يكي از دول غير همجوار استخدام نمايد بديهي است استخدام صاحب منصبان مزبور با تصويب مجلس شوراي ملي انجام خواهد يافت و عدة قشون و مصارف آن قريباً در ضمن بودجه كل مصارف مملكت بمجلس شوراي ملي پيشنهاد خواهد شد. متأسفانه بايد اقرار نمود كه مملكت ما از مهمترين وسايل حياتي كه براي معيشت عمومي و رفع فقر و پريشاني و استقرار نظم و پيشرفت تجارت و تزئيد عايدات اولين درجه ضرورت و لزوم را داشته محروم مانده است راههاي عرابه رو معدود و آنچه فعلا داير است باندك غفلت در قليل مدتي خراب مي شود و راه‌آهن كه در دنياي متمدن امروز در حكم شرائين مملكت است كه بدون آن جريان امور تجارتي و اقتصادي متوقف و حيات اجتماعي در خطر است در ايران وجود ندارد بديهي است بعد از استقرار نظم و امنيت بزرگ‌ترين احتياج مملكت بايجاد و اصلاح وسايل ارتباطيه است يعني ايجاد راه‌آهن و راههاي عرابه رو كه در اينموضوع دولت مشغول مطالعات است كه هر چه زودتر لوايح مفيده را بمجلس شوراي ملي عرضه نمايد. در اينجا لازم ميدانم خاطر نمايندگان محترم را به فقر و پريشاني عمومي متوجه نمايم كه علاوه بر اينكه كمي كار و زيادي روز افزون عدة ‌بيكار از زمان متمادي به اينطرف از جمله دردهاي صعب‌ العلاج مملكت بوده بر اثر جنگ بين‌ المللي تجاوز عساكر اجنبي و توالي امراض مسريه و قحطي و مسدود شدن طرف و ابواب تجارت و بالجمله نقصان زراعت و فلاحت اين درد مهلك را به اقصي درجه تصور و تحمل رسانده است. علاج اين وضعيت ازدياد محصولات مملكتي و توسعه و استخراج منابع ثروت است و امروز موقعي كه دولت اقدام جدي در اين موضوع نموده براي توسعه فلاحت و ثروتهاي ارضي و مملكت نقشه‌ هاي مفيده طرح و بمجلس شوراي ملي تقديم نمايد ليكن بديهي است براي مقاصد فوق تهيه پول و سرمايه لازم است و تهيه آن كاملا مقدور نخواهد شد مگر بوسيله اصلاحات ماليه و جلب سرمايه‌ هاي خارجي زيرا بدون اين دو ايجاد و اصلاح راهها و توسعه فلاحت و استخراج منابع ثروت و بستن سدها و مزروع نمودن اراضي لم يزرع كه بتوسط متخصصين فني در نظر است مقدور نخواهد بود اينك بايد ديد مقصود از اصلاحات ماليه چيست و تهيه سرمايه‌ هاي خارجي براي چه مقصود است؟ آقايان نمايندگان محترم شايد مثل من بوخامت وضعيات ماليه مسبوق نباشند در سنوات اخير دولت همه ساله مبالغي علاوه بر عايدات خود خرج نموده و كسر عايدات را بوسيله مساعدتهاي خارجي جبران كرده است البته اين ترتيب را بيش از اين نميتوان مداومت داد بايد مخارج زائد حذف و تخفيفات كلي در مخارج مملكتي داده شود و منظور ما بايد موفقيت بتعادل جمع و خرج در اسرع اوقات باشد باين معني كه از يكطرف در تقليل مخارج سعي كنيم و تا حدي كه جريان چرخهاي اداره دولت اجازه دهد از مخارج زائد كسر نمائيم و از طرف ديگر در تكثير عايدات اقدام كنيم و در اين باب اميد است قريباً لوايح مفيده بمجلس شوراي ملي پيشنهاد شود كه بعون‌الله تحصيل اين موفقيت ممكن گردد بديهي است ازدياد عايدات را تنها بوسيله وضع مالياتهاي جديده انتظار ندارم بلكه يكي از مقاصد عمده دولت اصلاح ادارات ماليه در مركز و ولايات است كه در نتيجه حسن اداره آنچه از ماليات‌ دهندگان دريافت ميشود از حيف و ميل مصون بوده كلاً بخزانه دولت عايد گردد و براي تكميل اصلاحات تجديد نظر در قانون تشكيلات ماليه لازم خواهد شد. براي اصلاحات ماليه دولت لازم ميداند كه بوزير ماليه از طرف مجلس شوراي ملي موقتاً اختياراتي مطابق پيشنهادي كه خود وزير ماليه خواهد كرد داده شود تا بتواند در مدتي كه براي مطالعه و آزمايش پيشنهادهاي اصلاحات وزارتماليه لازم است از حدود عادي و ترتيب فعلي وزارتماليه تجاوز نمايد. و نيز يكي از اهم و الزام احتياجات فعلي تسويه و تصحيح عدم مساواتي است كه نسبت بماليات‌ دهندگان مجري و معمول است و يقين است چنانچه تحميلات مالياتي اعم از قديم و جديد با احتراز از تحميل بر فقرا و ضعفا بيشتر از روي عدالت مجري گردد و ماليات اراضي كه مبناي ماليات ما است تعديل شود و بر املاك جديدالنسق كه ماليات بسته نشده است ماليات وضع شود عايدات بمراتب زيادتر خواهد شد و همچنين وقتي كه طرق و شوارع اصلاح و امنيت كامل در راهها استقرار يابد و مسافرين و تجار براحت و سهولت مراوده و حمل مال‌ التجاره نمايند عايدات گمركي و پستي نيز محسوساً اضافه خواهد گشت بعلاوه در وصول بقايا و ساير مطالبات دولت نيز سعي وافي بعمل خواهد آمد و از اين راه كمي نسبت بمصارف دولت خواهد شد. مخصوصاً آقايان نمايندگان محترم را متذكر ميشود كه اصلاحات فوق‌ الذكر بدون استعانت از معلمين و متخصصين فني متعسر است و بهمين نظر بوده است كه در ازمنه مختلفه دولتهاي وقت باستخدام متخصصين اروپائي و امريكائي اقدام نموده‌اند بديهي است در اينموقع نيز مجلس شوراي ملي اهميت موضوع را در نظر گرفته پيشنهادهاي آتيه دولت را بطوريكه شايسته اهميت موضوع است تلقي خواهد نمود. اما راجع به تهيه سرمايه‌ هاي خارجي تصور ميكنم آقايان نمايندگان محترم با دولت همعقيده باشند كه براي اصلاحات فوق‌ الذكر يعني براي بكار انداختن منابع ثروت و ساير اصلاحات نافعه ناگزير از توسيل بمنابع ثروت خارجي هستيم و دولت در اين باب مشغول مطالعاتي است كه در موقع خود لوايح آنرا بمجلس شوراي ملي تقديم خواهد نمود. بديهي است همچنانكه براي مملكت ماليه و قشون منظم لازم است توسعه و تكميل معارف نيز در اعلي درجه لزوم است اگرچه از چندي باين طرف عوايد جديده را دولت براي توسعه معارف تخصيص داده ليكن در اين موضوع مهم تنها به تخصيصات سابقه نميتوان قناعت نمود بلكه بايد سعي كرد كه معارف در تمام نقاط مملكت بهر اندازه ممكن شود عموميت پيدا كرده تمام اهالي از سعادت علم و دانش برخوردار شوند براي اين مقصود حكومت حاضره در نظر دارد مبلغ معتنابهي بمصرف توسعه معارف تخصيص داده شود و علاوه بر ايجاد مدارس جديده همه‌ ساله يك عده از شاگردان فارغ‌ التحصيل مدارس براي تكميل تحصيلات در كليه شعب علمي و فني بخارجه اعزام نمايد بعلاوه چون در شهر طهران و ساير شهرهاي ايران عوائد جديدي باسم مالياتهاي بلدي اخذ ميشود لازم است كه بلديه هر شهر نيز در مخارج معارف محلي شركت نمايد. همچنين آقايان نمايندگان محترم از نواقص قوانين بلديه مسبوق و لزوم اصلاح آنرا البته احساس فرموده‌ اند دولت در نظر دارد با تجاربي كه از بدو تأسيس بلديه حاصل نموده قوانيني كه براي تأسيس بلديه‌ ها با حوايج شهرها مناسب ميداند باسرع اوقات تهيه و بمجلس شوراي ملي تقديم نمايد. با اينكه در پروگرام بايد رؤس مسائل مندرج و حتي‌ الامكان از جزئيات اجتناب شود مع‌ ذلك اهميت موضوع اين جانب را دعوت مينمايد كه در باب لزوم وضع قانون استخدام خاطر آقايان نمايندگان محترم را متوجه نمايد زيرا بدون وضع قوانيني كه بموجب آن شرايط ورود بخدمت و ارتقا رتبه يا تنزل مقام و انفصال معين و محدود باشد و در مأمورين دولت ايجاد بيم و اميد نمايد اصلاح ادارات غير مقدور و با بقاء وضع امروزه استخدام كه اساس آن مبني بر توسل يا اتكاء بنفوذها و حمايت‌ هاي خصوصي است اميدوار بودن باصلاحات ادارات امري ممتنع بنظر مي‌ آيد اين است كه در اولين ازمنه امكان قانون استخدام را تهيه و پيشنهاد مجلس محترم شوراي ملي خواهم نمود. و نيز آقايان نمايندگان محترم را متوجه مينمايم كه چون براي تهيه لوايح قانوني و اصلاحات اداري شركت و معاونت هيئتي از اشخاص مجرب و صلاحيت‌ دار لازم خواهد بود بنابراين لايحه ايجاد شوراي دولتي را كه لزوم آن كاملا محسوس است بمجلس شوراي ملي پيشنهاد خواهم نمود كه هر چه زودتر از تصويب مجلس گذشته در تهيه لوايح قانوني به قوه اجرائيه كمك و معاضدت نمايد. راجع بسياست خارجي دولت بديهي است روابط ايران با دول متحابه همواره در كمال و داد و حسن مناسبات است و حكومت حاضره نيز تزئيد و تشييد مناسبات حسنه را با كليه دول همجوار يكي از تكاليف مسلمه خود ميشمارد: بنا بر مقدمات فوق پروگرام حكومت حاضره بمواد ذيل تجزيه ميشود:

حفظ مناسبات حسنه با دولت متحابه.

تكميل انتظامات قشون و قواي تأمينيه و جلب صاحبمنصبان معلم از دول غير همجوار.

اصلاحات اقتصادي بوسيله دائر نمودن منابع ثروت مملكت و ايجاد و تكميل وسائل ارتباطيه.

حذف و تقليل مخارج و تكثير عايدات و تعادل جمع و خرج و وصول بقايا و مطالبات دولت و اصلاح ادارات ماليه در مركز و ولايات و جلب متخصصين از دول غير همجوار و تعديل ماليات‌ ها.

توسعه و تكميل معارف و حفظ الصحه عمومي.

اصلاح قوانين قضائي.

تجديد نظر در قانون بلديه.

۸. تهيه قانون استخدام.

۹. تأسيس شوراي دولتي.

اميدوارم مسائل فوق‌ الذكر كاملاً مورد توجه آقايان نمايندگان محترم گرديده با حسن اراده و علاقه‌ مندي كاملي كه در پيشرفت منافع حقيقي مملكت دارند مساعي دولت را در تحصيل موفقيت تأييد فرمايند.