مصوبه سند ملي توسعه علوم و فناوري هاي كوانتومي (مصوب جلسه 917 مورخ 1404/2/16شوراي عالي انقلاب فرهنگي)

مصوبه «سند ملي توسعه علوم و فناوري هاي كوانتومي» كه در جلسه 917 مورخ 1404/02/16 شوراي عالي انقلاب فرهنگي و براساس مصوبه جلسه 525 شوراي معين (بنا به پيشنهاد شوراي ستاد راهبري و نظارت علم، فناوري و نوآوري) به تصويب رسيده است، به شرح ذيل براي اجراء، ابلاغ مي گردد:

مقدمه با عنايت به تأكيد مقام معظم رهبري (مدظله العالي) بر ضرورت دستيابي به علوم و فناوري هاي كوانتومي به عنوان يك وظيفه حتمي و غفلت ناپذير و تصريح به فناوري هاي كوانتومي در فهرست اولويت هاي سند نقشه جامع علمي كشور، به منظور تحقق جايگاه جمهوري اسلامي ايران در ميان كشورهاي پيشرو در علوم و فناوري هاي كوانتومي، تدوين «سند ملي توسعه علوم و فناوري هاي كوانتومي» ضرورتي اساسي است كه در اين راستا جمهوري اسلامي ايران خود را متعهد مي داند در مسير تحقق چشم انداز فوق به حاكميت جهان بيني توحيدي اسلام، عدالت محوري، مباني فلسفه و معارف اسلامي و چارچوب حِكْمي انقلاب اسلامي پايبند مانده و با آينده نگري در خصوص تبعات احتمالي نظريه كوانتوم در حوزه فلسفه و حوزه هاي فرهنگي و اجتماعي، از سوءاستفاده علوم و فناوري هاي كوانتومي براي سلطه انسان بر انسان و ماشين بر انسان جلوگيري نمايد. بر اين اساس، اين انتظار وجود دارد كه با اجرايي شدن اين سند؛ جمهوري اسلامي ايران با برخورداري از نيروي انساني متخصص و زيرساخت هاي پيشرفته، به منظور حفظ استقلال، ارتقاء امنيت ملي، تأمين نيازهاي راهبردي و خلق ارزش افزوده در اقتصاد دانش بنيان؛ بتواند از علوم و فناوري هاي كوانتومي بهره برداري نمايد و در تعاملات بين المللي و خلق جغرافياي نوين علم و فناوري با كشورهاي پيشرو و كشورهاي منطقه به ويژه كشورهاي همسو، مشاركت مؤثري داشته باشد كه در اين مسير؛ جامعيت و تناسب در پرداختن به كل زنجيره آموزش، پژوهش، توليد علم، مهندسي، فناوري، ترويج و توسعه محصول؛ اولويت بخشي به تربيت، به كارگيري و نگهداشت نيروي انساني به عنوان محور اصلي توسعه حوزه علوم و فناوري هاي كوانتومي؛ شفافيت، بسيج همه ظرفيت ها و پرهيز از موازي كاري؛ و نقش آفريني مؤثر دولت در تأمين و توسعه زيرساخت هاي اصلي و تسهيل دسترسي تمامي فعالان و ذي نفعان اين حوزه به آن ها، به عنوان اصول اساسي اين سند لازم الاتباع خواهد بود. افق زماني اين سند؛ ده ساله و قلمرو آن نيز سياست گذاري كلان، جهت دهي كلان فعاليت هاي ملي و تنظيم روابط بين نهادهاي ملي در همه ابعاد حوزه علوم و فناوري هاي كوانتومي شامل آموزش، پژوهش، توليد علم، مهندسي، فناوري، ترويج، توسعه محصول و توسعه بازار مي باشد.

اهداف كلان

توسعه آموزش عالي و تأمين نيروي انساني متعهد و متخصص متناسب با نيازهاي كشور در توسعه علوم و فناوري هاي كوانتومي

قرار گرفتن كشور در ميان كشورهاي برتر جهان در توليدات علمي اين حوزه و كاربردي نمودن پژوهش ها

قرار گرفتن كشور در ميان كشورهاي برخوردار از فناوري هاي بومي و توسعه فروش محصولات ساخت داخل

حل مسائل اولويت دار راهبردي و حياتي مرتبط با علوم و فناوري هاي كوانتومي در سطح ملي

تقويت زيست بوم نوآوري در علوم و فناوري هاي كوانتومي با تأكيد بر افزايش سرمايه گذاري، تأمين زيرساخت هاي مورد نياز، توسعه مراكز تحقيقاتي مناسب و استفاده بهينه از ظرفيت نيروي انساني

ارتقاء مشاركت كشور در همكاري هاي منطقه اي و بين المللي علوم و فناوري هاي كوانتومي

شاخص هاي ارزيابي شماره هدف كلان شاخص مرتبط وضع موجود وضع مطلوب (3 ساله) 1 1ـ تعداد پژوهشگران تمام وقت فعال در تيم هاي تحقيقاتي داخل كشور در حوزه علوم و فناوري هاي كوانتومي 350 1200 2 - نيروي متخصص فعال در شركت هاي دانش بنيان يا فناور حوزه فناوري هاي كوانتومي 150 300 2 1 - رتبه علمي كشور در انتشار مقالات مرتبط با علوم و فناوري هاي كوانتومي در دنيا 20 15 2 ـ رتبه كشور از منظر شاخص H انتشارات علمي حوزه علوم و فناوري هاي كوانتومي 31 28 3 ـ تعداد پارساهاي تقاضامحور در حوزه علوم و فناوري هاي كوانتومي 30-60 300 3 1 ـ رتبه كشور در ثبت اختراع بين المللي در حوزه علوم و فناوري هاي كوانتومي - 40 2 ـ تعداد و مبلغ قراردادهاي پژوهشي بين دانشگاه ها و پژوهشگاه ها با شركت ها و دستگاه هاي اجرايي در حوزه علوم و فناوري هاي كوانتومي 140 ميليارد تومان 15 ميليون دلار 3 ـ تعداد و حجم فروش محصولات در حوزه فناوري هاي كوانتومي در كشور - 6 ميليون دلار 4 1 ـ ظرفيت پردازشي رايانه كوانتومي ساخت داخل در مقايسه با بهترين رايانه كوانتومي دنيا - 5 % 2 – طول شبكه ارتباطات ايمن كوانتومي - 2000 كيلومتر 3 – دستيابي به نمونه هاي آزمايشگاهي، مهندسي و تجاري شده حسگرهاي كوانتومي (تعداد محصول) - 4 حسگر 5 1ـ تعداد آزمايشگاه ها و مراكز تحقيقاتي فعال در حوزه ي علوم و فناوري هاي كوانتومي 0 آزمايشگاه ملي 6 مركز تحقيقاتي 12 آزمايشگاه پژوهشي 0 آزمايشگاه آموزشي 1 آزمايشگاه ملي 9 مركز تحقيقاتي 20 آزمايشگاه پژوهشي 20 آزمايشگاه آموزشي 2ـ تعداد استانداردهاي تعريف شده در حوزه علوم، فناوري ها و محصولات كوانتومي در كشور - - 3ـ حجم سرمايه گذاري كشور در حوزه علوم و فناوري هاي كوانتومي 15 الي 20 ميليون دلار (طي 10 سال) 50 ميليون دلار (طي 3 سال) 6 1ـ حجم صادرات محصولات كوانتومي (برحسب دلار) - 200 هزار 2ـ تعداد مقالات مشترك ميان متخصصين ايراني و متخصصين بين المللي در علوم و فناوري هاي كوانتومي (تجمعي) 840 120 3ـ تعداد و حجم پروژه هاي مشترك بين المللي در علوم و فناوري هاي كوانتومي - 10 عدد 17 ميليون دلار 4ـ نيروي انساني متخصص جذب شده از ساير كشورها در علوم و فناوري هاي كوانتومي (شامل ايرانيان مقيم خارج از كشور) كمتر از 10 نفر 20 متخصص از دانشگاه هاي برتر 5 ـ تعداد رويدادهاي علمي و فناوري بين المللي شاخص حوزه علوم و فناوري هاي كوانتومي در داخل كشور 7 مورد در 15 سال سالانه يك رويداد علمي و يك رويداد فناوري و صنعتي

ستاد [پاورقي 1] موظف است مقادير موجود و مطلوب شاخص هاي ارزيابي كلان فاقد مقدار را ظرف مدت شش ماه تدوين نموده و به ستاد راهبري و نظارت علم، فناوري و نوآوري شوراي عالي انقلاب فرهنگي ارائه نمايد.

1 - در اين سند مقصود از ستاد «ستاد توسعه علوم و فناوري هاي كوانتومي : موضوع بند 2 ماده 5 سند است.

ستاد موظف است در بازه هاي زماني حداكثر سه ساله نسبت به روزآمدسازي مقادير مطلوب شاخص ها اقدام نموده و نتيجه را به ستاد راهبري و نظارت علم، فناوري و نوآوري شوراي عالي انقلاب فرهنگي ارائه نمايد.

راهبردها و اقدامات ملي

راهبردها:

توسعه منابع انساني، ارتقاء و جهت دهي آموزش و پژوهش

ايجاد و ارتقاء زيرساخت هاي ضروري براي ارتقاء تحقيقات و توسعه فناوري

ارتقاء تعاملات بين المللي و شكل دهي به همكاري هاي راهبردي و پايدار با كشورهاي پيشرو و منطقه

حمايت از اكتساب و توسعه فناوري هاي كوانتومي و توسعه بازار محصولات كوانتومي

اقدامات ملي:

راه اندازي رشته علوم و فناوري هاي كوانتومي و ساير رشته هاي مورد نياز و اضافه شدن گرايش ها و واحدهاي مرتبط با اين حوزه در ساير رشته ها و بازنگري محتواي آموزشي آنها با رويكرد تربيت نيروي انساني براي تحقيق و توسعه (1) (4)

تعريف بورسيه هاي تحصيلي و حمايت از دانشجويان مقاطع تحصيلات تكميلي و پژوهشگران دوره هاي پسادكتري در حوزه علوم و فناوري هاي كوانتومي (1)

حمايت از ايجاد و ارتقاء آزمايشگاه هاي آموزشي مناسب در حوزه علوم و فناوري هايكوانتومي با هدف تأمين امكانات مورد نياز براي برگزاري دوره هاي آموزشي و تربيت نيروي انساني متخصص و توانمند (1) (2)

برگزاري دوره هاي كوتاه مدت و كنفرانس هاي علمي در حوزه علوم و فناوري هاي كوانتومي جهت ارتقاء مهارت هاي نيروي انساني متخصص (1)

بسترسازي توسعه تعامل و همكاري بين گروه هاي فيزيك نظري و ساير گروه ها در قالب پروژه هاي مشترك به منظور تقويت پشتوانه علمي فعاليت هاي تجربي و جهت دهي كاربردي فعاليت هاي پژوهشي نظري (1)

حمايت از تحقيقات بنيادي و كاربردي مشترك حوزه علوم و فناوري هاي كوانتومي با ساير حوزه هاي فناورانه نوظهور و راهبردي به ويژه هوش مصنوعي، به منظور پيشتازي در حوزه هاي بين رشته اي و جلوگيري از تهديدات احتمالي (1)

حمايت از ايجاد ميان رشته اي ها و پژوهش هاي مرتبط به منظور فهم نسبت بين فلسفه و حكمت اسلامي و ساير علوم انساني با علوم و فناوري هاي كوانتومي، نظريه پردازي و ارائه تفسيرهاي نوين در نظريه كوانتوم و پيش بيني تبعات توسعه علوم و فناوري هاي كوانتومي در علوم اسلامي و انساني (1)

التزام به ارائه برنامه هاي آموزشي و پژوهشي به منظور تبيين صحيح از پديده هاي كوانتومي و فلسفه فيزيك كوانتوم با پوشش طيفي از مكاتب فلسفي مختلف و با توجه ويژه به فلسفه و حكمت اسلامي براي عموم متخصصان حوزه كوانتوم (1)

ايجاد يك آزمايشگاه ملي در حوزه فناوري هاي كوانتومي با رويكرد تقويت و تجميع زيرساخت هاي اساسي مورد نياز و با همكاري كشورهاي پيشرو و كشورهاي منطقه (2)

حمايت از ايجاد و توسعه مراكز تحقيقاتي مأموريت محور با رويكرد تعريف پروژه هاي پژوهشي كلان و مشاركتي (2)

ارتقاء آزمايشگاه هاي پژوهشي كوانتومي كشور از طريق حمايت مالي و تسهيل واردات تجهيزات مورد نياز و حمايت از ساخت برخي از تجهيزات ضروري (2)

شبكه سازي ملي و بين المللي آزمايشگاه ها با همكاري شبكه آزمايشگاهي فناوري هاي راهبردي (2) (3)

ايجاد زيرساخت هاي حقوقي و نهادي لازم به منظور تنظيم مقررات و توسعه سازوكارهاي تنظيم گري (2)

ايجاد سازوكارهاي استانداردسازي فرآيندها و محصولات كوانتومي و راه اندازي آزمايشگاه هاي مرجع آزمون و ارزيابي جهت اعطاء گواهي نامه ها و استانداردهاي معتبر به منظور تسهيل فروش آن ها در داخل و خارج كشور (2)

ايجاد صندوق پژوهش و فناوري تخصصي در حوزه فناوري هاي كوانتومي با مشاركت ساير نهادهاي مالي (2)

مشاركت فعال و مؤثر در مجامع جهاني، چارچوب هاي تنظيم گري بين المللي و تدوين استانداردهاي بين المللي (3) (2)

حمايت از اعزام متخصصان كشور به مراكز تحقيقاتي معتبر جهاني و شركت در رويدادهاي علمي و فناوري معتبر جهاني (3) (1)

همكاري با متخصصين شاخص خارجي و متخصصين و پژوهشگران ايراني خارج از كشور و استفاده از ظرفيت آنها براي مشاوره و داوري طرح ها و پروژه ها (3)

حمايت از برگزاري و شركت در نمايشگاه ها، كارگاه هاي تخصصي و كنفرانس هاي معتبر بين المللي (3) (1)

حمايت از شركت هاي دانش بنيان به منظور توسعه فناوري و توليد محصولات و تجهيزات مورد نياز در حوزه هاي اولويت دار و توسعه بازار (4)

حمايت از اخذ تأييديه هاي ملي و بين المللي براي محصولات توليد داخل جهت ايجاد اطمينان در خريد محصولات داخلي براي تمامي خريداران اعم از خريداران صنعتي و دانشگاهي (4) (3)

شناسايي و معرفي كاربرد فناوري ها و محصولات كوانتومي در نهادهاي دولتي و صنايع مختلف جهت افزايش سرمايه گذاري در توسعه فناوري هاي كوانتومي، جهت دهي تقاضا و ايجاد آمادگي براي استفاده از اين فناوري ها (1) (4)

استخراج نيازهاي راهبردي كشور (در قالب درخواست پيشنهاده) توسط سازمان هاي بهره بردار و برگزاري فراخوان به منظور پاسخ به نيازها (4)

تعريف و حمايت از پروژه هاي تحقيقاتي و طرح هاي مشترك توسعه فناوري و محصول با كشورهاي پيشرو و منطقه (4) (3)

حمايت از صادرات محصولات كوانتومي داخلي (4) (3)

حوزه هاي اولويت دار با توجه به ظرفيت ها و قابليت هاي علوم و فناوري هاي كوانتومي، حوزه هاي اولويت دار براي ارتقاء اثرگذاري علوم و فناوري هاي كوانتومي؛ حداقل شامل موارد زير است: رديف حوزه موضوعات و پروژه هاي اولويت دار 1 رايانش كوانتومي ايجاد و توسعه الگوريتم ها و برنامه هاي كوانتومي كاربردي ساخت و توسعه زيرسيستم هاي اساسي رايانه هاي كوانتومي طراحي و ساخت اولين نمونه هاي رايانه كوانتومي آزمايشگاهي 2 ارتباطات كوانتومي ساخت و تجاري سازي سيستم هاي توزيع كليد كوانتومي با پروتكل هاي مختلف بومي سازي زيرسيستم هاي توزيع كليد كوانتومي بهره برداري از سيستم هاي توزيع كليد كوانتومي و رمزنگاري بين نقاط اولويت دار در شبكه فيبر نوري (با فراهم ساختن ملزومات زيرساخت شبكه فيبر نوري براي بهره برداري در رمزنگاري كوانتومي) 3 حسگرهاي كوانتومي ساخت گرانش سنج ها و شتاب سنج هاي دقيق كوانتومي مبتني بر روش هاي اتم اپتيك و فوتونيك و ساخت زيرسيستم هاي اساسي مورد نياز ساخت سيستم هاي تصويربرداري كوانتومي ساخت سامانه هاي سنجش موضعي و از راه دور كوانتومي و توسعه زيرسيستم هاي مربوطه

موضوعات اولويت دار در بازه هاي زماني حداكثر سه ساله؛ توسط ستاد بازبيني و تكميل شده و به ستاد راهبري و نظارت علم، فناوري و فناوري شوراي عالي انقلاب فرهنگي ارائه گردد.

در هر سه حوزه اولويت دار با توجه به نوپديد و ناشناخته بودن اين حوزه هاي مطالعاتي، تصميمات و جهت گيري ها به صورت ميان رشته اي و در تعامل صاحب نظران عرصه هاي فني با صاحب نظران عرصه هاي مرتبط اتخاذ شود.

ساز و كار اجرايي نمودن و نظارت بر اجراي سند

شوراي عالي انقلاب فرهنگي، مسئوليت سياست گذاري، هماهنگي و نظارت كلان بر اجراي اين سند را بر عهده دارد. بدين منظور ستاد راهبري و نظارت علم، فناوري و نوآوري، ضمن رصد، پايش و نظارت بر اجراء سند، گزارش هاي كلان مربوطه و پيشنهاد بازنگري هاي لازم در سند را در فواصل زماني مشخص به شوراي عالي انقلاب فرهنگي ارائه خواهد نمود.

به منظور ساماندهي و توسعه زيست بوم علوم و فناوري هاي كوانتومي در كشور و ارتقاء هماهنگي، «ستاد توسعه علوم و فناوري هاي كوانتومي» وابسته به معاونت علمي، فناوري و اقتصاد دانش بنيان رياست جمهوري با وظايف زير تشكيل مي شود:

ايجاد هماهنگي و تسهيل همكاري بين دستگاه هاي مرتبط با سند و تلاش براي حل چالش هاي بين دستگاهي

تدوين و نهايي سازي نقشه راه اجرايي سازي سند مشتمل بر برنامه هاي عملياتي دستگاه هاي مسئول براي اجراء اقدامات سند و اكتساب و توسعه فناوري ها و محصولات اولويت دار، تعيين گام هاي كليدي عملياتي به منظور تحقق اقدامات و اولويت هاي سند، تعيين دستگاه هاي مسئول و همكار اجراي برنامه ها و وظايف هر يك، ارائه زمان بندي اجراء برنامه ها، بودجه مورد نياز اجراي آن ها و ظرفيت ها و منابع هر يك از دستگاه ها، با همكاري دستگاه هاي مرتبط و ارائه نقشه راه به ستاد راهبري و نظارت علم، فناوري و نوآوري حداكثر شش ماه پس از ابلاغ سند

پيگيري تدوين آيين نامه ها و دستورالعمل هاي لازم جهت تسهيل اجراي سند و تصويب آنها ازسوي مراجع ذي صلاح

ارزيابي مستمر وضعيت اجراء سند، وضعيت تحقق اهداف كلان و شاخص هاي ارزيابي، ميزان تحقق راهبردها و اقدامات ملي، ميزان پيشرفت حوزه هاي اولويت دار و وضعيت مشاركت دستگاه هاي مرتبط در اجراء سند و ارائه گزارش سالانه به شوراي عالي انقلاب فرهنگي

ـ رصد پيشرفت هاي ملي و بين المللي حوزه علوم و فناوري هاي كوانتومي، پايش جايگاه بين المللي كشور در اين حوزه و تنظيم و ارائه پيشنهاد اصلاحات لازم براي بازنگري و به روزرساني سند به شوراي عالي انقلاب فرهنگي در بازه هاي زماني حداكثر 5ساله

اطلاع رساني و ترويج علوم و فناوري هاي كوانتومي، برگزاري رويدادهاي ترويجي و معرفي كاربردهاي فناوري هاي كوانتومي در صنايع بهره بردار و سرمايه گذار مرتبط جهت مشاركت در توسعه فناوري و توسعه بازار فناوري هاي كوانتومي

دستگاه هاي اصلي موضوع سند شامل: وزارت علوم، تحقيقات و فناوري، سازمان انرژي اتمي و ستاد كل نيروهاي مسلح موظفند نسبت به تشكيل كميسيون هاي تخصصي با هدف پيگيري اجراي سند در حوزه مأموريتي خود اقدام نمايند. كميسيون هاي تخصصي دستگاهي موظف اند در هماهنگي با ستاد، برنامه هاي عملياتي خود جهت تحقق سند را تعيين نموده و از استفاده حداكثري از ظرفيت هاي دستگاه براي اجرايي شدن اين برنامه هاي عملياتي اطمينان حاصل نمايند.

ساير دستگاه هاي مرتبط با سند نيز مي توانند در هماهنگي با ستاد، نسبت به ايجاد كميسيون تخصصي با هدف پيگيري اجراء سند در حوزه هاي مأموريتي مربوطه اقدام نمايند.

ستاد موظف است در انجام كليه وظايف محوله به نحو مقتضي از ظرفيت كميسيون هاي تخصصي دستگاهي و همچنين ظرفيت ساير دستگاه هاي مرتبط استفاده نمايد.

تصويب و ابلاغ

اين مصوبه مشتمل بر يك مقدمه، 6 ماده و 6 تبصره در جلسـه 917 مورخ 1404/3/16 شوراي عالي انقلاب فرهنگي به تصويب رسيد و از تاريخ ابلاغ؛ لازم الاجرا است و در موارد مغايرت؛ بر مصوبات و سياست هاي قبلي، حاكم خواهد بود.

رئيس جمهور و رئيس شوراي عالي انقلاب فرهنگي ـ مسعود پزشكيان