قانون تصويب قرارداد تقسيم آب رود هيرمند منعقده بين دولت شاهنشاهي ايران و دولت پادشاهي افغانستان

مجلس شوراي ملي قرارداد تقسيم آب رود هيرمند بين دولت شاهنشاهي ايران و دولت پادشاهي افغانستان را كه مشتمل بر شانزده‌ماده و يك اعلاميه است و در تاريخ ششم بهمن ماه 1317 در كابل بامضاء رسيده است تصويب مي‌نمايد.

اين قانون كه مشتمل بر يك ماده و متن قرارداد و اعلاميه پيوست است در جلسه هيجدهم ارديبهشت ماه يك هزار و سيصد و هيجده بتصويب‌مجلس شوراي ملي رسيد.

رئيس مجلس شوراي ملي - حسن اسفندياري

قرارداد تقسيم آب هيرمند بين دولت شاهنشاهي ايران و دولت پادشاهي افغانستان ‌چون دولت شاهنشاهي ايران و دولت پادشاهي افغانستان هر دو بالسويه مايل بودند كه راجع به تقسيم آب هيرمند بين دو مملكت قرار عادلانه داده‌شود و براي انجام اين مقصود قرارداد مخصوصي منعقد و امضاء نمايند لهذا نمايندگان مختار خود را بشرح ذيل انتخاب نمودند: ‌از طرف دولت شاهنشاهي ايران. ‌جناب آقاي باقر كاظمي سفير كبير دولت شاهنشاهي در كابل. ‌از طرف دولت پادشاهي افغانستان. ‌عاليقدر جلالتماب علي‌محمدخان وزير امور خارجه دولت پادشاهي. ‌و نمايندگان مزبور پس از تبادل اختيارنامهاي خود كه واجد شرايط صحت و اعتبار بودند در مواد ذيل موافقت نمودند:

دولتين ايران و افغانستان موافقت مينمايند كه همه‌ساله هر مقدار آب رودخانه هيرمند كه به بند كمال‌خان ميرسد بين ايران و افغانستان از بند‌كمال‌خان ببعد بالمناصفه تقسيم شود.

براي آنكه از ده چهار برجكا الي بند كمال‌خان زائد بر مقدار آبيكه فعلاً برده ميشود مصرف نگردد دولت افغانستان تعهد ميكند كه در فاصله‌مزبور علاوه بر انهاريكه جاري بوده و هست نهر ديگري احداث و حتي تعمير ننمايد.

مأمورين و ميرابهاي مجاز طرفين متفقاً همه‌ساله در فصل پائيز مقدار آبي را كه در بند كمال‌خان ميرسد تعيين مي‌نند و از بند كمال‌خان تا‌سيخ‌سر مقدار آبيكه هر يك از طرفين بو سيله انهار منشعبه از هيرمند ميبرند معلوم مينمايند و در سهم طرفين محسوب ميدارند بقسميكه باين‌دو سهم متساوي باشد. ‌صورت تقسيمات و اسامي انهار و مقدار آب هر يك از انهار طرفين را پس از تشخيص بيكديگر ابلاغ خواهند نمود اگر بعد از اين تغييري در صورت هاي‌مزبور لازم شود كه بخواهند در يكجا اضافه و در عوض جاي ديگر كسر كنند بيكديگر اطلاع خواهند داد.

دستگاهها و ادوات لازمه براي تعيين مقدار آب رودخانه و انهار طرفين را مأمورين فني ايران و افغانستان بخرج دولتين بالمناصفه تهيه كرده و‌در محلهاي مناسب از بند كمال‌خان ببعد نصب نموده و در صورت لزوم مجراي رودخانه را نيز از بند كوهك الي سيخ‌سر تنظيم مينمايند.

براي اينكه تقسيم و تنظيم آب رودخانه هيرمند از بند كمال‌خان بوجه عادلانه كه منظور اين قرارداد است صورت گيرد مأمورين فني طرفين در‌نقاطيكه مناسب بدانند در خاكهاي خود مقسمهاي دائمي خواهند ساخت و مخارج ساختن اين مقسمها را طرفين متعاهدين بعد از حصول توافق نظر‌يكديگر در طرح آن بتناسب مقدار آبيكه ميبرند عهده‌دار خواهند بود.

تا ساختن سد و بندهاي دائمي بندهاي گزي بقرار سابق ساخته خواهد شد و اگر طرفين براي بستن بندها چوب گز ضرورت داشته باشند بتأديه قيمت بيكديگر خواهند داد.

چون دهنه نهرهائيكه مستقيماً از رودخانه هيرمند از بند كمال‌خان منشعب شده و بخاك طرفين جاري ميشود خاكي ميباشد براي اينكه‌زياده و نقصاني در حصه هر يك از طرفين پيدا نشود دولتين متعهد ميشوند كه از تاريخ امضاي اين قرارداد منتهي تا چهار سال بمرور آن دهنه را با آجر‌و آهك هر يك بخرج خود بترتيب صحيحي بسازند.

دولتين متعهد ميشوند كه هيچگونه اقدامات و عمليات از بند كمال‌خان تا بده دو ست محمدخان و سيخ‌سر كه مقسم آخرين است نخواهند‌كرد كه موجب نقصان يا نكث ميزان سهم هر يك از طرفين بشود.

دولتين ايران و افغانستان متقابلاً موافقت مينمايند كه مأمورين فني و ميرابهائي كه مأمور اجراي عمليات مندرجه در اين قرارداد هستند و‌همچنين عملجات مأمور بستن و ساختن و پاك كردن و تنظيم بندها و انهار بين بند كوهك الي سيخسر كه اقدام بآن بموجب اين قرارداد در خاك‌طرف مقابل مجاز شمرده شده باشد بدون اسلحه ميتوانند با جواز بخاك يكديگر بروند.

مصالح و ادوات و اشيائيكه مأمورين و عمله‌ها براي انجام وظائف مندرجه در اين قرارداد لازم دارند يا براي رفع حوائج زندگي خود در موقع‌خروج از سرحد همراه خود ميبرند از حقوق گمركي معاف خواهند بود.

در صورتيكه رودخانه هيرمند بالاي بند كمال‌خان به بستر جديدي منتقل شود مدلول ماده اول در محل ديگر كه بمنزله بند كمال‌خان در‌علاقه چخانسور فعلي باشد با موافقت دولتين اجراء و تعيين مقسم خواهد شد چنانچه پائين ‌تر از بند كمال‌خان به بستر جديد منتقل و يا ببستر فعلي‌طوري عميق شود كه براي اراضي سيستان آبياري ممكن نشود دولتين موافقت ميكنند در اين صورت براي استفاده اراضي سيستان از سهميه آبي كه در‌ماده اول معين شده است برضايت طرفين تحت شرايط جداگانه قراردادي بدهند.

هر گونه اختلافي در اجراي مقررات اين قرارداد رخ دهد كه ميرابها و متصديان امر از حل آن عاجز و يا از حدود اختيارات آنها خارج باشد بمرجعيت حاكم و رئيس ماليه سيستان از طرف دولت ايران و حاكم و رئيس ماليه چخانسور از طرف دولت افغانستان يا نمايندگان آنها تصفيه خواهد شد‌و رأئيكه اين هيئت باتفاق اتخاذ نمايند قاطع خواهد بود چنانچه موضوع مختلف‌فيه باين طريق تا دو ماه از تاريخ بروز اختلاف حل نگردد بين مراكز‌طرفين باسرع اوقات بطور قطع حل و تسويه خواهد گرديد.

طرفين متعاهدين تعهد مينمايند كه هر گاه اتباع يكي از آنها طريقه استفاده از آب رودخانه هيرمند را از بند كمال‌خان كه در اين قرارداد مندرج‌است بهم بزنند يا از مقررات آن تخلف نمايند فوراً در خاك خود اقدامات لازمه را براي رفع آن بعمل آورده مقصرين را بمجازات قانوني برسانند.

طرفين متعاهدين در ظرف دو ماه از روز امضاي اين قرارداد ترتيب استفاده از آب هيرمند از بند كمال‌خان و سهم خود را در خاك خود باطلاع مأمورين سرحدي و اهالي و ساكنين اطراف رودخانه خواهند رسانيد.

هر يك از طرفين متعاهدين هر چه زودتر پس از امضاي اين قرارداد مأموري براي مراجعات و نظارت در اجراي مواد اين قرارداد تعيين و كتباً‌بطرف مقابل معرفي خواهند نمود.

اين قرارداد در ظرف سه ماه از تاريخ امضاي آن بتصديق مقامات مربوطه دولتين خواهد رسيد و نسخ تصديق شده در كابل مبادله خواهد‌شد.

اينقرارداد پس از مبادله اسناد صحه شده معتبر و مجري است. ‌اين قرارداد در دو نسخه بزبان فارسي تحرير شد و هر دو نسخه آن معتبر است نظر بمراتب فوق نمايندگان مختار طرفين اينقرارداد را امضاء و بمهر‌خود ممهور نمودند. ‌كابل بتاريخ ششم بهمن (‌دلو) 317 ‌سفير كبير دولت شاهنشاهي ايران باقر كاظمي وزير امور خارجه دولت پادشاهي افغانستان علي‌محمد

اعلاميه ‌نظر بروابط صميمانه دو ستي و برادري كه خوشبختانه بين دولت شاهنشاهي ايران و دولت پادشاهي افغانستان موجود ميباشد در اينموقع كه‌قرارداد راجع بتقسيم آب هيرمند بامضاي نمايندگان مختار طرفين ميرسد براي اينكه هيچ نوع نگراني و سوء‌ظني بين ساكنين سيستان و چخانسور‌و بالطبع بين حكومتهاي دو طرف باقي نماند و ساكنين طرفين مزبور بتوانند با نهايت يكرنگي و اعتماد متقابل دوستي و همكاري همديگر اطمينان‌نمايند اعلاميه مشتركة ذيل را امضاء و ملحق بقرارداد تقسيم آب هيرمند مورخه امروز مينمايد. ‌اولاً - دولت شاهنشاهي ايران اعلام ميدارد كه يگانه منظور آن از اين قرارداد زراعت و آبياري سيستان است كه زارعين از اين جهت در مضيقه و زحمت‌نباشند و هيچ مقصودي در بد ست آوردن و سيله و بهانه براي مداخله در داخله افغانستان ندارد و پيوسته ترقي و تعالي افغانستان را آرزومند است. ‌ثانياً - دولت پادشاهي افغانستان اعلام ميدارد كه بهيچوجه مقصودي در تضييق و فشار و نرسيدن آب بسيستان ندارد و باين منظور اقداماتي را كه‌موجب نكث آب سهمي ايران در بند كمال‌خان (‌قراريكه در ماده اول قرارداد توضيح يافته) و از اين راه ضرر رساندن بزراعت و آبياري سيستان شود‌اجازه نخواهد داد. ‌كابل بتاريخ ششم بهمن ماه (‌دلو) 317 ‌سفير كبير دولت شاهنشاهي ايران باقر كاظمي وزير امور خارجه دولت پادشاهي افغانستان عليمحمد ‌قرارداد تقسيم آب رود هيرمند و اعلاميه پيوست آن منعقده بين دولت شاهنشاهي ايران و دولت پادشاهي افغانستان به شرح بالا در جلسه هيجدهم‌ارديبهشت ماه يك هزار و سيصد و هيجده بتصويب مجلس شوراي ملي رسيد. ‌رئيس مجلس شوراي ملي - حسن اسفندياري