سند راهبردي ستاد ملي راهبري تدبر در قرآن كريم

به پيوست سند راهبردي «ستاد ملي راهبري تدبر در قرآن كريم» كه در جلسه شصت و چهارم شوراي توسعه فرهنگ قرآني در تاريخ 1403/09/07 به تصويب رسيده است جهت اجرا ابلاغ مي شود.

محمد قمي رئيس شوراي توسعه فرهنگ قرآني

سند راهبردي «ستاد ملي راهبري تدبر در قرآن كريم»

مقدمه حرف نوي نهضت اسلامي ايران، بهره مندي جوامع انساني از پيشرفت هاي معنوي و مادي به صورت توأمان بوده كه جز از طريق تمسك به مفاهيم والاي قرآن كريم و سيره اهل بيت عليهم السلام محقق نخواهد شد. خداوند متعال در آيه 29 سوره ص مي فرمايد: «كتاب انزلناه اليك مبارك ليدبروا آياته و ليتذكر اولو الاباب». از پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله و سلم در خطبه غدير اينطور نقل شده است: «معاشر الناس تدبروا القرآن و افهموا آياته و انظروا الي محكماته و لا تتبعوا متشابهه» (احتجاج، طبرسي، ج 1، ص 60). در انديشه مقام معظم رهبري (مدظله العالي) نيز رسيدن به اهداف عالي انقلاب اسلامي و ايجاد جامعه آرماني، از طريق انس با قرآن كريم و تدبر در آن توسط دولت مردان و عموم مردم جامعه ميسر خواهد شد. مادامي كه ذهن انسان از مفاهيم فاخر قرآني، غني نشده و اين معارف، خودش را در عمل و تصميم مردم و مسئولين نشان ندهد، نمي توان توقع داشت حيات طيبه ي ديني در جامعه محقق شود (1394/3/2). در انديشه ايشان فعاليت هاي قرآني بايد در راستاي تدبر و فهم معارف قرآن باشد «اين خواندن قرآن و تلاوت قرآن و لحن قرآن و تجويد قرآن و مانند اينها مقدمه است؛ حفظ قرآن مقدمه است؛ خواندن قرآن در اين جلسات مقدمه است؛ مقدمه ي فهميدن است و فهميدن مقدمه ي عمل كردن است.» (1397/2/6). «حفظ حقيقتاً كمك ميكند به تدبر. آنجايي كه شما قرآن را تكرار ميكنيد، حافظيد و ميخوانيد، فرصت تدبر و تعمق در آيات قرآن براي شما پيدا مي شود.» (1390/5/11). گسترش و تعميق معرفت و انس با قرآن كريم مستلزم تعليم قرآن به آحاد جامعه و ترويج و تحقق صحيح مفاهيم آن است. دستيبابي به اين هدف جز با كمك خداوند متعال و استمداد از سيره اهل بيت و ايجاد همت و اراده ي ملي، امكان پذير نيست. در همين راستا «ستاد ملي راهبري تدبر در قرآن كريم» - كه از اين پس با عنوان ستاد از آن ياد مي شود - تشكيل شده است تا بتواند با هم افزايي ظرفيت هاي مردمي و حاكميتي و توسعه ي مؤسسات قرآني، پشتيبان گسترش و تعميق فعاليت هاي تدبري در كشور باشد. اين سند كه در ذيل سند «منشور توسعه فرهنگ قرآني» و هماهنگ با ساير اسناد قرآني تدوين شده است، مأموريت ها، چشم انداز، راهبردها، اصول و سياست هاي كلان و چارچوب هاي نهادي و اجرايي اين ستاد را مشخص خواهد كرد.

: مفهموم تدبر در قرآن كريم با نظر به كاربردهاي قرآني و روايي و مستند به بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامي با بيان مؤلفه ها و مستندات مربوطه به صورت تفصيلي در «سند معناشناسي تدبر در قرآن كريم» تدوين شده و به تصويب ستاد رسيده است. بر اساس سند مذكور: تدبر در قرآن، تفهم روشمند و منسجم ظاهر قرآن كريم مبتني بر اصول زبان عربي قرآني و براي دريافت پيام هدايتي قرآن است؛ كه اگر همرا با باور به كلام الله باشد مقدمه براي التزام اعتقادي و عملي به قرآن كريم فراهم خواهد آورد.

: هر اقدامي اعم از فعاليت هاي آموزشي، پژوهشي و تبليغي ترويجي كه بتواند به گسترش و تحقق تدبر در قرآن كريم در ميان آحاد جامعه كمك كند.

مأموريت اصلي اين ستاد، فرهنگ سازي و تثبيت اصول گفتماني تدبر و راهبري فعاليت هاي مرتبط با تدبر در قرآن كريم است كه حداقل در امور زير تجلي خواهد يافت:

: ستاد بايد پس از شناسايي فعالان و انواع فعاليت هاي مرتبط با تدبر در قرآن، نقشه اي از فعاليت هاي مورد نياز در سراسر كشور طراحي كند و نسبت نياز موجود كشور به ظرفيت پاسخگويي اين نيازها را ارزيابي نموده و در صورتي كه برخي نيازهاي اساسي بدون متصدي باقي ماند، تدبيري براي پيشبرد آن امور توسط افراد و موسسات توانمند صورت دهد.

: ستاد در وهله اول تلاش مي كند كه موانع را از سر راه فعاليت هاي تدبري رفع و دفع نموده و بستر مناسبي را براي تقويت اين فعاليت ها فراهم نمايد؛ بر اين اساس بايد از كليه فعالان قرآني در عرصه تدبر، حمايت هاي حداكثري به عمل آورد؛ مانند پشتيباني هاي نظري و علمي، مالي و تجهيزاتي، منابع انساني و ارتباطي.

: ستاد بايد پس از تدوين چارچوب هاي معيار در زمينه ي فعاليت هاي تدبري و تعيين شاخص هاي ارزيابي معتبر، بر عملكرد فعالان و مؤسسات قرآني نظارت داشته باشد و ضمن جلوگيري از رفتارها و فعاليت هاي بي ضابطه، فضايي براي مشاركت حداكثري، رقابت سالم و تسابق بالخير در عرصه فعاليت هاي تدبري ايجاد نمايد.

ستاد ملي راهبري تدبر با استعانت از خداوند متعال و استمداد از سيره ائمه اطهار و با تمسك به مصحف شريف به عنوان قانون اساسي دين، در افق 5 ساله، فضاي فعاليت هاي قرآني كشور را به گونه اي تحت تأثير قرار مي دهد كه عموم مردم كشور ايران نسبت به ارتباط با قرآن كريم - در لايه هاي فردي و اجتماعي - احساس نياز بيشتري مي نمايند و دسترسي آساني به فهم قرآن و آموزش هاي تدبر در قرآن كريم جهت پياده سازي تعاليم اين كتاب شريف در زندگي خود دارند.

: - نگرش و گرايش مردم خصوصاً نوجوانان و جوانان نسبت به قرآن و جايگاه آن، رشد پيدا كرده است. - تعداد قابل توجهي از پژوهشگران، مبلغان، مدرسان و مربيان تدبر در قرآن كريم تربيت، ساماندهي و به كارگيري شده اند. - تعداد موسسات تشكل هاي مردم نهاد قرآني در حوزه تدبر در قرآن افزايش يافته است.

: با توجه عدم شفافيت نقش هر يك از عوامل موثر در تحقق ويژگي هاي فوق در چشم انداز پنج ساله، اهداف كمي ناظر به هر يك از اين ويژگي ها، يك سال پس از تصويب اين سند مشخص خواهد شد.

اولويت در مانع زدايي، فعال سازي، توسعه و استفاده از ظرفيت هاي مردمي با بهره گيري از ظرفيت دستگاه هاي حاكميتي. - غني سازي ساير فعاليت هاي قرآني به ويژه تلاوت و حفظ با تدبر در قرآن كريم و توسعه جلسات و كرسي هاي تلاوت متدبرانه و آموزش هاي حفظ تدبري. - توجه ويژه به اقشار خاص و تأثير گذار شامل فعالان قرآني (حفاظ، قاريان و معلمان قرآن مدارس)، خانواده ها و بانوان، نوجوانان، نخبگان دانشگاهي و حوزوي به قصد تأثير سريع تر و بيشتر بر عموم مردم. - تمركز بر آموزش و پرورش، دانشگاه ها، حوزه هاي علميه و صدا و سيما به عنوان مؤثرترين دستگاه ها در عرصه هاي آموزش، پژوهش و تبليغ. - استفاده از روش ها و ابزارهاي نوين آموزشي متناسب با سنين مختلف به ويژه كودكان و نوجوانان. - تمركز بر قرآني نمودن مساجد، هيئات و ساير پايگاه ها و كانون هاي فرهنگي مذهبي پرمخاطب موجود.

پرهيز از تصدي گري ستاد در فعاليت هاي قرآني به استثناي امور نظارت و ارزيابي راهبردي، هماهنگي و سياست گذاري كلان. - مشاركت و همكاري حداكثري با ساير كميسيون هاي شوراي توسعه فرهنگ قرآني در راستاي اجراي اسناد مصوب اين شورا. - حمايت از تشكل هاي مردم نهاد قرآني با روش ها، جريانات و سلائق متفاوت، جهت مشاركت بيشتر آن ها در حوزه فعاليت هاي تدبري. - جلوگيري از رفتارها و فعاليت هاي بي ضابطه جهت صيانت حركت تدبري كشور ازانحراف.

سياست گذاري و نظارت راهبردي تنظيم سياست ها و راهبردهاي كلان و نظارت راهبردي بر حسن پيگيري اين موارد، بر عهده ي شوراي توسعه فرهنگ قرآني است.

برنامه ريزي، هماهنگي، نظارت و ارزيابي عملكردها ساماندهي، هدايت، هماهنگي، حمايت و نظارت دقيق بر عملكرد فعاليت هاي تدبري، بر عهده ي ستاد ملي راهبري تدبر در قرآن است كه براي تأمين اين موارد، بايد ساختار متناسبي ايجاد نمايد: - استقرار نظام راهبري و مديريت كلان فعاليت هاي تدبر در قرآن - تقويت نظام تربيت مربي و تأمين منابع انساني براي اجراي مصوبات ستاد راهبري تدبر - ارتقاي تأمين و تخصيص منابع مالي جهت توسعه فعاليت هاي تدبري - توسعه ي فضا، تجهيزات و زيرساخت هاي حقيقي و مجازي جهت تسهيل هماهنگي ها و اجراي فعاليت ها - تحقيق و توسعه در رابطه با فعاليت هاي تدبري و نحوه تنظيم گري بين فعالان

: جهت تحقق اهداف اين سند و پيگيري تمامي امور مربوط به ستاد، دبيرخانه ستاد ملي راهبري تدبر در قرآن كريم در سطح اداره كل، در سازمان دارالقرآن كريم، تشكيل مي گردد.

: سازمان تبليغات اسلامي لازم است با هماهنگي سازمان امور استخدامي در تصويب و استقرار اين ساختار اقدامات لازم را به عمل آورد.

فرهنگ سازي و اجرا با توجه به اينكه ستاد ملي راهبري تدبر در قرآن كريم، در رستاي تحقق اهداف «منشور توسعه فرهنگ قرآني» (به ويژه بندهاي 3، 6، 7، و 8 از ماده 1) ايجاد شده است، مطابق ماده 9 اين منشور «كليه دستگاه هاي دولتي و عمومي و مؤسسات مردمي» بايد براي فرهنگ سازي و اجراي اين سند همكاري لازم را به عمل آورند؛ به ويژه دستگاه هاي مصرح در ماده 5 منشور شامل: وزارت آموزش و پرورش، سازمان صدا و سيما، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، وزارت علوم و تحقيقات، نهادهاي قرآني وابسته به دفتر مقام معظم رهبري، سازمان تبليغات اسلامي، دفتر تبليغات اسلامي، سازمان اوقاف و امور خيريه، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، كميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي، كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس شوراي اسلامي، نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها، وزارت ورزش و جوانان، وزارت كشور، شوراي عالي حوزه هاي علميه، بنياد ملي نخبگان و جامعه المصطفي العالميه.