نظر مشورتي 7/1400/322 مورخ 1401/05/19 اداره كل حقوقي قوه قضائيه در خصوص ويژگي‌هاي وسيله نقليه مورد استفاده جهت قاچاق كالا

استعلام : در خصوص تبصره 7 ماده 20 قانون اصلاح قانون مبارزه با قاچاق كالا و ارز (اصلاحي 1400) خواهشمند است به پرسش‌هاي زير پاسخ دهيد: 1- منظور از تكرار در تبصره 7 ماده 20 قانون صدرالذكر نسبت به خودرو يا مرتكب يا هر دو است؛ به عبارت ديگر، چنانچه وسيله‌اي مكرر در امر قاچاق استفاده شود و اصلاح نيز شود؛ اما مرتكبان تغيير كنند، آيا مشمول حكم به ضبط خواهد شد يا مي‌بايست مرتكب سابقه تكرار داشته باشد؟ 2- از آن‌جا كه در خودروهاي سوخت‌كش از (مشك) براي حمل سوخت استفاده مي‌شود، آيا جاساز كه در قانون تصريح شده است بر آن اطلاق مي‌شود يا منظور از جاساز محلي است كه امكان نقل و جدا كردن آن از وسيله به راحتي امكان‌پذير نباشد؟ 3- با توجه به اين‌كه در خودروهاي سوخت‌كش موتور خودرو و سوپاپ‌هاي خودرو تقويت مي‌شود، چنانچه كارشناس اعلام كند خودرو و موتور قابليت اصلاح ندارد، چه تصميمي مي‌توان اتخاذ كرد؟ آيا مي‌توان تصميم بر تخريب موتور گرفت يا بايد ضبط شود؟ در صورت تخريب و اره كردن موتور، از آن‌جا كه امكان استفاده مجدد وجود دارد، آيا تجهيزات و وسايل ‌بايد تحويل مالك شود يا بايد به نحوي تخريب شود كه قابل استفاده فقط به عنوان ضايعات باشد؟ 4- چنانچه خودرو تغيير وضع يافته حامل سوخت باشد، آيا رسيدگي به بزه حمل سوخت غير مجاز كه در صلاحيت سازمان تعزيرات حكومتي است، در صلاحيت آن سازمان تغييري به وجود مي‌آورد يا مي‌بايست شعب آن سازمان به تخلف مذكور رسيدگي و سپس دادسرا به بزه مذكور در ماده رسيدگي كند؟ به‌ ويژه با توجه به اين‌كه بخش پاياني ماده تأكيد بر آن دارد كه اين مجازات با ديگر مجازات‌ها در قوانين جمع خواهد شد. 5- آيا عبارت (مانند افزايش ارتفاع يا تعبيه جاساز) افاده حصر مي‌كند يا تمثيلي است و مي‌توان چنين برداشت كرد كه هر تغيير وسيله نقليه به صورت نامتعارف جهت قاچاق كالا را شامل مي‌شود؛ مانند تبديل كانتينر غير يخچال‌دار به يخچال‌دار به صورت غير مجاز بدون اطلاع و بدون مجوز قانوني و به منظور قاچاق گوشت؟ 6- آيا صرف تعبيه هر نوع جاسازي جهت قاچاق كالا مشمول حكم ماده ياد‌شده مي‌باشد؟ مانند آن‌كه، در يك تريلي يك باك به صورت مخفيانه اضافه شده و در آن نفت سفيد حمل شود. آيا با توجه به مصاديقي چون تعبيه جاساز كه در ماده نوشته شده است، مي‌توان اين حكم را صرفاً نسبت به خودروهاي بزرگ دانست يا آن‌كه خودروهاي سبك را نيز شامل مي‌شود؟ آيا موضوع جاساز در قانون ياد‌شده واجد اهميت است؟ لازم به ذكر است در خصوص جاساز ماده 65 اصلاحي قانون صدرالذكر نيز متضمن احكامي است. نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : 1- در تبصره 7 ماده 20 قانون مبارزه با قاچاق كالا و ارز اصلاحي 1400 آمده است: «تغيير وسيله نقليه به صورت نامتعارف ... علاوه بر آن مرتكب در مرتبه اول به اصلاح وسيله نقليه و در صورت تكرار به ضبط وسيله نقليه محكوم خواهد شد ...»؛ بنابراين كلمه «تكرار» در اين تبصره ناظر به مرتكب است نه وسيله نقليه؛ زيرا وسيله نقليه مورد استفاده در امر قاچاق كالا و ارز در هر بار ممكن است متفاوت باشد؛ بنابراين اگر مرتكبي در مرتبه اول به استناد تبصره مذكور به اصلاح وسيله نقليه محكوم شود، چنانچه در دفعه ديگر نيز از وسيله نقليه تغييريافته به ‌صورت نامتعارف در امر قاچاق كالا و ارز استفاده كند (اعم از اين‌كه اين وسيله نقليه، وسيله نقليه ديگري باشد يا همان وسيله نقليه‌اي كه قبلاً به استناد تبصره ياد‌شده حكم به اصلاح آن صادر شده است) به لحاظ تكرار در استفاده از وسيله نقليه تغيير‌يافته نامتعارف، محكوم به ضبط وسيله نقليه خواهد شد؛ ولي اگر فرد ديگر اولين بار از وسيله نقليه تغيير‌يافته به صورت نامتعارف در امر قاچاق كالا و ارز، استفاده كند؛ حتي اگر قبلاً حكم به اصلاح وسيله نقليه به استناد تبصره مذكور صادر شده باشد، چون مرتبه اول محسوب مي‌شود (اولين مرتبه‌اي است كه مرتكب از وسيله نقليه تغيير‌يافته استفاده مي‌كند) حكم به اصلاح وسيله نقليه صادر مي‌شود. 2- منظور از تغيير وسيله نقليه، انجام اقداماتي است كه براي آن وسيله نقليه متعارف نيست؛ مثل تعبيه صندوق‌ها و جاسازي‌هاي غير متعارف و نامشهود؛ بنابراين، اگر براي حمل سوخت قاچاق از مشك يا منبعي مجزا از وسيله نقليه استفاده شود، تغيير وسيله محسوب نمي‌شود. 3- تشخيص «نامتعارف بودن تغيير وسيله نقليه» و همچنين امكان يا عدم امكان اصلاح و نحوه آن پس از جلب نظر كارشناسي با قاضي رسيدگي‌كننده است. 4- با عنايت به ماده 44 قانون مبارزه با قاچاق كالا و ارز مصوب 1392 با اصلاحات بعدي، رسيدگي به جرايم قاچاق كالا و ارز در صلاحيت دادگاه انقلاب و رسيدگي به تخلفات در صلاحيت سازمان تعزيرات حكومتي است و استفاده مرتكب از وسيله نقليه تغيير‌يافته به‌صورت نامتعارف، تأثيري در صلاحيت ندارد. در خصوص عبارت انتهاي تبصره 7 ماده 20 اصلاحي كه در اين بند از استعلام به آن اشاره شده است، مي‌توان گفت كه مقنن طبق اين تبصره براي مرتكب جرم يا تخلف موضوع اين قانون به جهت «استفاده از وسيله نقليه تغيير‌يافته نامتعارف» مجازات جداگانه‌اي مقرر نموده است كه اين مجازات با ساير مجازات‌هاي مقرر در اين قانون يا ساير قوانين براي مرتكب جمع و مانع اجراي آن‌ها نيست. 5- عبارت «مانند افزايش ارتفاع يا تعبيه جاساز» در تبصره 7 ماده 20 قانون مبارزه با قاچاق كالا و ارز اصلاحي 1400، تمثيلي است و هر تغيير نامتعارف در وسيله نقليه به منظور ارتكاب جرم يا تخلف قاچاق كالا و ارز صورت گرفته باشد، مشمول تبصره مذكور است. در خصوص بارگنج (كانتير)، چنانچه مشمول تبصره 5 ماده 20 اصلاحي قانون پيش‌گفته نباشد، تشخيص نامتعارف بودن تغيير وسيله نقليه مطابق بند 3 پيش‌گفته است. 6- منظور از تعبيه جاساز در تبصره مورد بحث، تغييرات غير‌متعارف در وسيله نقليه براي قاچاق كالا و ارز است كه حسب مورد ممكن است متفاوت باشد؛ مثلاً براي حمل بنزين قاچاق ممكن است باك‌هايي اضافه شود و براي قاچاق ارز، سوراخ‌هايي در بدنه وسيله نقليه جهت اختفاي ارز تعبيه شود. بزرگي يا كوچكي وسيله نقليه تأثيري در قضيه ندارد.