رأي شماره 902689 هيأت عمومي ديوان عدالت اداري با موضوع: عدم ابطال ماده 35 دستورالعمل اجرايي تعهد خدمت دانش آموختگان رشته هاي تخصصي پزشكي باليني (موضوع ابلاغيه شماره 101/1813 مورخ 1401/9/1 مشاور وزير و مدير كل حوزه وزارتي وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي)

شماره 0201787 - 1403/4/30 بسمه تعالي مديرعامل محترم روزنامه رسمي جمهوري اسلامي ايران يك نسخه از رأي هيأت عمومي ديوان عدالت اداري با شماره دادنامه 140331390000902689 مورخ 1403/4/19 با موضوع: «ماده (35) دستورالعمل اجرايي تعهد خدمت دانش آموختگان رشته هاي تخصصي پزشكي باليني (موضوع ابلاغيه شماره 101/1813 مورخ 1401/9/1 مشاور وزير و مدير كل حوزه وزارتي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي) در خصوص نحوه محاسبه مدت زمان خدمات مورد تعهد متخصصين متعهد عام پس از ارائه گواهي اتمام طرح نيروي انساني از محل خدمت تعيين شده ابطال نشد» جهت درج در روزنامه رسمي به پيوست ارسال مي گردد . مدير كل هيأت عمومي و هيأت هاي تخصصي ديوان عدالت اداري ـ يداله اسمعيلي فرد تاريخ دادنامه: 1403/4/19 شماره دادنامه: 140331390000902689 شماره پرونده: 0201787 مرجع رسيدگي: هيأت عمومي ديوان عدالت اداري شاكي: خانم سيده طلا نبي پور حسيني با وكالت آقاي توحيد نجفيان طرف شكايت: دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي، درماني آذربايجان غربي ـ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي موضوع شكايت و خواسته: ابطال ماده 35 دستورالعمل اجرايي تعهد خدمت دانش آموختگان رشته هاي تخصصي پزشكي باليني (موضوع ابلاغيه شماره 101/1813 مورخ 1401/9/1 مشاور وزير و مدير كل حوزه وزارتي وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي) گردش كار: آقاي توحيد نجفيان به وكالت از خانم سيده طلا نبي پور حسيني به موجب دادخواستي ابطال ماده 35 دستورالعمل اجرايي تعهد خدمت دانش آموختگان رشته هاي تخصصي پزشكي باليني (موضوع ابلاغيه شماره 101/1813 مورخ 1401/9/1 مشاور وزير و مديركل حوزه وزارتي وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي) را خواستار شده و در جهت تبيين خواسته به طور خلاصه اعلام كرده است كه: " موكل اينجانب جزء مشمولين تبصره 2 از ماده 9 قانون مربوط به خدمت پزشكان و پيراپزشكان مي باشد و همچنين انتقالي از خارج كشور بوده و از ارز دولتي استفاده نكرده است و جهت ادامه دوره تحصيل تا فارغ التحصيلي شهريه دوره تحصيل را پرداخت نموده و در برگ معافيت اصداري، صراحتاً قيد گرديده است كه به استناد ماده 9 قانون خدمت پزشكان و پيراپزشكان مصوب 1375/2/12 از انجام خدمات موضوع قانون خدمت پزشكان و پيراپزشكان معاف مي باشد كه به استناد همين برگ معافيت در دوره تخصصي نيز شركت نموده و دوره تخصص زنان و زايمان را به اتمام رسانده است. در ادامه با توجه به اين كه گواهي معافيت ايشان صرفاً مربوط به دوره عمومي بوده است و مطابق همان قانون دوره تخصص به هيچ عنوان مشمول هيچ نوع معافيتي نمي گردد، لذا جهت طي دوره خدمت تخصصي كه قانوناً نيم برابر طول دوره تحصيل است، با انتخاب منطقه محروم چالدران اقدام به شروع دوره خدمتي نموده است. لكن معاونت امور درمان دانشگاه علوم پزشكي و رييس شبكه درمان شهرستان چالدران بدون در نظر گرفتن گواهي معافيت از دوره عمومي طي حكمي ايشان را ملزم به انجام خدمت دوره عمومي (علي رغم معافيت) و دوره تخصصي به مدت (33 ماه و 18 روز) نمودند. مستند خواندگان در افزايش طول دوره، دستورالعمل اجرايي تعهد خدمت دانش آموختگان رشته هاي تخصصي پزشكي باليني مصوب وزير بهداشت به شماره 101/1813 مورخ 1401/9/1 مي باشد كه بر خلاف نص صريح قانون مربوط به خدمت پزشكان و پيراپزشكان به تصويب وزير بهداشت رسيده است. با عنايت به اين كه موكل اينجانب معاف از انجام خدمات عمومي پزشكان و پيراپزشكان مي باشد، تحميل دو برابري طول دوره خدمت علي الخصوص با انتخاب منطقه محروم، اسباب ورود زيان غيرقابل جبران به ايشان خواهد شد. لذا با عنايت به: 1 ـ تبصره 2 از ماده 9 قانون مربوط به خدمت پزشكان و پيراپزشكان مصوب 1375/2/12 ، 2 ـ گواهي معافيت صادره به شماره الف/ 7 / 44230 به عنوان معافيت از انجام خدمات موضوع قانون خدمت پزشكان و پيراپزشكان، 3 ـ دستورالعمل اجرايي مصوب وزير بهداشت بر خلاف نص صريح قانون مربوط به خدمت پزشكان و پيراپزشكان و 4 ـ صدور حكم انجام تعهد خدمت پزشكي به علت دستورالعمل اجرايي ناقض قانون؛ از رياست ديوان عدالت اداري استدعا دارم بدواً با ابطال ماده 35 از دستورالعمل اجرايي شماره 101/1813 مورخ 1401/9/1 ، دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني استان آذربايجان غربي و دانشگاه علوم پزشكي اروميه و معاونت درمان دانشگاه علوم پزشكي استان آذربايجان غربي و نيز رياست شبكه بهداشت و درمان شهرستان چالدران را ملزم به اصلاح حكم انجام دوره تعهد خدمت پزشكي به شماره 14011111 مورخ 1401/10/14 با در نظر گرفتن گواهي معافيت از دوره موكل و تقليل آن به 16 ماه و 24 روز، فرماييد ." متن مقرره مورد شكايت به شرح زير است : " ابلاغيه شماره 101/1813 ـ تاريخ 1401/9/1 رييس/سرپرست محترم دانشگاه /دانشكده علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني ... با سلام و احترام؛ تصوير «دستورالعمل اجرايي تعهد خدمت دانش آموختگان رشته هاي تخصصي پزشكي باليني» كه به توشيح مقام عالي وزارت رسيده است، براي اجرا به پيوست ابلاغ مي گردد. ـ مشاور وزير و مديركل حوزه وزارتي دستورالعمل اجرايي تعهد خدمت دانش آموختگان رشته هاي تخصصي پزشكي باليني مستندات قانوني اين دستورالعمل به استناد ماده 8 قانون تأمين وسايل و امكانات تحصيل اطفال و جوانان ايراني سال 1353 مجلس شوراي ملي و اصلاحيه سال 1358 شوراي محترم انقلاب اسلامي، مصوبات نشست هاي شوراي آموزش پزشكي و تخصصي، قانون تخصيص سهميه براي زنان و پذيرش دستياري رشته هاي تخصصي، مصوبه 9231 مورخ 1382/6/8 شوراي محترم معاونين، مصوبات شماره 429 و 430 مورخ 1377/7/21 و 1377/8/5 شوراي عالي انقلاب فرهنگي، قانون برقراري عدالت آموزشي در پذيرش دانشجو در دوره هاي تحصيلات تكميلي و تخصصي مصوب 1389/2/1 ، قانون اصلاح بند (3) ماده واحده قانون برقراري عدالت آموزشي در پذيرش دانشجو در دوره هاي تحصيلات تكميلي و تخصصي مصوب 1392/7/4 و با توجه به اسناد تعهد محضري اخذ شده بدو ورود به دوره دستياري و سهميه پذيرش دوره دستياري كه دانش آموختگان را ملزم به انجام خدمت در مراكز درماني نيازمند و محروم تابعه وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي مي نمايد، تدوين گرديده است . ...... نحوه محاسبه مدت زمان خدمات مورد تعهد دانش آموختگان ورودي سال 1383 به بعد ...... ماده 35: مدت خدمات مورد تعهد متخصصين متعهد عام پس از ارائه گواهي اتمام طرح نيروي انساني از محل خدمت تعيين شده، به ميزان نيم برابر مدت تحصيل با احتساب ضريب منطقه محاسبه خواهد شد. متخصصين متعهد خدمت كه طرح دوره عمومي خود را سپري ننموده اند ابتدا مي بايست نسبت به اخذ گواهي پايان طرح دوره عمومي خود اقدام نموده و پس از آن تابع قوانين محاسبه خدمات مورد تعهد (ضرايب كاهشي و يا افزايشي) در مقطع تخصص مي باشند ." در پاسخ به شكايت مذكور، مديركل حقوقي، املاك و تنظيم مقررات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي به موجب لايحه شماره 107/1069 مورخ 1402/5/7 توضيح داده است كه: " ايرادات شكلي: در ارتباط با دادخواست مطروحه شايان ذكر است، ماده 35 دستورالعمل اجرايي تعهد خدمت فارغ التحصيلان رشته هاي تخصصي پزشكي باليني مصوب 1401/9/1 داراي 7 تبصره با موضوعات متفاوت و مشخص مي باشد. لكن شاكي معين ننموده است متقاضي كل ماده با تبصره هاي آن مي باشد و يا صرفاً ماده 35 مورد نظر ايشان است. ضمناً چنانچه وي متقاضي كل ماده با تبصره ها باشد دلايل و مستندات قانوني خود را براي ابطال كل ماده 35 اعلام ننموده است . به موجب ماده واحده «خروج تصميمات و آرا صادره از هيأت ها و كميته هاي تخصصي وزارتين علوم، تحقيقات و فناوري و بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و ساير مراكز آموزشي و پژوهشي در خصوص امور و شئون علمي، آموزشي و پژوهشي از شمول صلاحيت ديوان عدالت اداري و ساير مراجع قضايي» مصوب ششصد و سي امين جلسه مورخ 1387/6/12 شوراي انقلاب فرهنگي، تصميمات و آراي صادره از هيأت هاي تخصصي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي در امور علمي، آموزشي و پژوهشي از شمول صلاحيت ديوان عدالت اداري و ساير مراجع قضايي، خارج است . ايرادات ماهوي: براساس ماده يك قانون مربوط به خدمت پزشكان و پيراپزشكان مصوب سال 1375، خدمات موضوع اين قانون ناظر به اولين مقطعي (كارداني، كارشناسي و دكتري عمومي) مي باشد كه دانشجو از آن فارغ التحصيل گريده است. با اين توضيح كه مطابق ضوابط قانوني مشمولين طرح نيروي انساني پيش از انجام تعهد، حق شركت در دوره هاي تخصصي را نداشته و امكان ارائه مدارك به آن ها نيز وجود نخواهد داشت. يعني فرد قبل از پايان تعهدات مقطع تخصص و خدمات قانون خدمت پزشكان و پيراپزشكان اجازه شركت در دوره فوق تخصص را ندارد. مگر در موارد استثناء كه يا به موجب قانون خدمت پزشكان و پيراپزشكان از انجام خدمت قانون مزبور معاف شده باشد و يا تمام تعهدات مقطع قبلي وي به موجب مفاد قانون به تعويق افتاده تا پس از اتمام تحصيل در مقطع فوق تخصص آن را به اتمام رساند . شايان ذكر است به موجب تبصره 3 قانون مزبور، كساني كه خدمت موضوع اين قانون را به انجام رسانيده و همچنين كساني كه داراي پروانه دائم پزشكي بوده و يا واجد شرايط پروانه دائم باشند، با دريافت مدرك تحصيلي جديد مشمول خدمات موضوع اين قانون نمي باشند. به موجب ماده 9 قانون ياد شده و تبصره آن مقرر شده است: فارغ التحصيلان خارج از كشور كه از مزاياي ارزي بهره مند نشده اند، از شمول اين قانون مستثني بوده و چنانچه از گروه داراي پروانه باشند، طبق ضوابط، پروانه دائم پزشكي دريافت خواهند نمود . از طرفي افرادي كه در آزمون دستياري تخصصي پذيرفته مي شوند نيز برابر قوانين و مقررات مختلف داراي تعهد خدمت مي باشند كه بر حسب نوع سهميه و شرايط پذيرش داراي تعهدات مختلف مي باشند كه تعهدات اين مقطع با تعهدات موضوع قانون خدمت پزشكان و پيراپزشكان متفاوت است. يكي از سهميه هاي پذيرش در دوره تخصص سهميه آزاد است. در بيست و يكمين نشست شوراي آموزش پزشكي و تخصصي اعلام مي گردد داوطلب شركت در آزمون تخصصي متعهد مي شود پس از فراغت از تحصيل در هر منطقه اي كه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي تعيين مي كند خدمت كند و ميزان تعهدات گروه هاي مختلف و ضريب خدمات نيز در ساير مواد مصوبه تعيين مي شود. متعاقباً در ماده 21 چهل و هفتمين نشست شوراي آموزش پزشكي و تخصصي به اخذ تعهد از دستياران پذيرفته شده سهميه آزاد تأكيد مي گردد. وفق مفاد ماده مزبور از پذيرفته شدگان آزمون ورودي دستياري توسط دانشگاه ها تعهد عام اخذ خواهد شد. تعيين محل خدمت دستياران پس از فارغ التحصيلي به عهده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي مي باشد. در هشتاد و دومين نشست شوراي آموزش پزشكي و تخصصي نحوه محاسبه طول مدت تعهدات متخصصين اصلاح مي شود و ميزان انجام خدمت موضوع قانون خدمت پزشكان و پيراپزشكان در تعهدات دوره تخصص دوره تخصص پذيرفته شدگان سهميه آزاد احتساب مي گردد. شايان ذكر است موضوع تعيين تعهدات پذيرفته شدگان سهميه آزاد در نشست شوراي آموزش پزشكي و تخصصي طي دادنامه هاي شماره 534 الي 536 مورخ 1391/8/1 و 9909970905811916 مورخ 1399/12/12 هيأت عمومي ديوان عدالت اداري و همچنين رأي شماره 279 مورخ 1395/11/27 هيأت تخصصي پژوهشي و فرهنگي ديوان عدالت اداري و تعدادي ديگر دادنامه مورد تأييد قرار گرفته است . موضوع سپردن تعهد خدمت در دفترچه پذيرش دستياري دوره پذيرش نامبرده صراحتاً اعلام شده است و مشاراليها با اطلاع از ضوابط و مقررات مربوط به دوره دستياري در آزمون مربوطه شركت نموده و پس از پذيرش در آزمون همانند ساير پذيرفته شدگان تعهد خدمت موظف به سپردن تعهد به ميزان حداكثر دو برابر مدت در هر محلي كه اين وزارتخانه تعيين نمايد، مي باشد. به موجب تبصره 4 ماده 35 دستورالعمل اجرايي تعهد خدمت فارغ التحصيلان رشته هاي تخصصي پزشكي باليني سال 1397 مقرر مي گردد، در خصوص اعمال طرح نيروي انساني مشمولين ماده 9 قانون خدمت پزشكان و پيراپزشكان در تعهدات خدمتي با عنايت به اين كه ملاك تقليل تعهد از يك به نيم برابر طول دوران دستياري، اتمام كامل طرح نيروي انساني مي باشد، چنان چه مشمولين ماده 9 به ميزان دو سال كامل نسبت به انجام طرح اقدام نموده باشند تعهدات خدمتي ايشان نيز به مدت نيم برابر طول دوره تحصيل خواهد بود و در صورت انجام طرح نيروي انساني كمتر از دو سال، تعهدات ايشان به ميزان طول دوره تحصيل بوده و مدت طرح نيروي انساني انجام شده از مدت تعهدات خدمتي ايشان كسر مي گردد. افرادي كه خدمات موضوع قانون خدمت پزشكان و پيراپزشكان خود را قبل از قبولي و شروع تخصص به انجام رسانده باشند در راستاي مساعدت به ايشان، خدمات ايشان به ميزاني كه تعهدات موضوع قانون ياد شده را به انجام رسانده باشند از تعهدات دوره تخصص ايشان كسر مي گردد. لكن ضرورتي براي كسر مدت تعهدات مقطع تخصص براي مشمولين ماده 9 قانون خدمت پزشكان و پيراپزشكان كه در خارج از كشور درس خوانده اند و قبل از شروع به تحصيل در مقطع تخصص هيچ خدمتي براي كشور به انجام نرسانده اند، وجود نداشته و شاكي نيز دليل و مستندي براي اثبات ادعاي خود ارائه ننموده است. بديهي است به فرض ابطال بند مورد تقاضاي شاكي نه تنها خدمات دوره تخصص مشمولان كاهش نمي يابد بلكه اين مشمولان از تسهيلات و امتيازات اعطائي اين ماده نيز محروم گرديده و حتي در صورت تمايل نيز، به ايشان اجازه انجام خدمت داوطلبانه قانون خدمت پزشكان و پيراپزشكان اعطاء نمي شود. با عنايت به مراتب مذكور و نظر به اين كه شاكي نيز هيچ دليل و مبنايي براي ادعاي خود ارائه ننموده، صدور رأي به رد شكايت مطروحه مورد تقاضا است ." علي رغم ارسال و ابلاغ نسخه دوم دادخواست و ضمائم آن براي طرف ديگر شكايت (دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي، درماني آذربايجان غربي) تا زمان رسيدگي به پرونده پاسخي واصل نگرديده است . هيأت عمومي ديوان عدالت اداري در تاريخ 1403/4/19 به رياست معاون قضايي ديوان عدالت اداري در امور هيأت عمومي و هيأت هاي تخصصي و با حضور معاونين ديوان عدالت اداري و رؤسا و مستشاران شعب ديوان تشكيل شد و پس از بحث و بررسي با اكثريت آراء به شرح زير به صدور رأي مبادرت كرده است . رأي هيأت عمومي اولاً هيأت تخصصي فرهنگي، آموزشي و پزشكي ديوان عدالت اداري در رأي شماره 14‍023139‍0‍0‍02189182 مورخ 1402/8/23 و بنا به استدلال مصرح در دادنامه فوق، حكم به عدم ابطال مقرره اي صادر نموده است كه اتمام كامل طرح نيروي انساني در دوره پزشكي عمومي را ملاك تقليل تعهد خدمت از يك به نيم برابر در دوره دستياري تخصصي پزشكي قرار داده بود و بر همين اساس چنانچه مشمولان ماده 9 قانون مربوط به خدمت پزشكان و پيراپزشكان مصوب سال 1375 به ميزان دو سال كامل نسبت به انجام طرح اقدام نموده باشند تعهدات خدمتي ايشان نيز به مدت نيم برابر طول دوره تحصيل خواهد بود و در صورت انجام طرح نيروي انساني كمتر از دو سال، تعهدات ايشان به ميزان طول دوره تحصيل بوده و مدت طرح نيروي انساني انجام شده از مدت تعهدات خدمتي آن ها كسر مي گردد. ثانياً مفاد مصوبه مورد اعتراض دلالتي بر الزام مشمولان ماده 9 قانون فوق الذكر به گذراندن طرح دوره عمومي نداشته و صرفاً متضمن اين معناست كه فارغ التحصيلان دوره دستياري تخصصي پزشكي (كه درخصوص تعهدات مقطع قبلي خود مشمول ماده 9 قانون مربوط به خدمت پزشكان و پيراپزشكان هستند) در صورت سپري نمودن اختياري طرح پزشكي عمومي مي توانند از ارفاقات مقرر در موضوع ششم ذيل عنوان «اصلاح نحوه محاسبه طول مدت تعهدات پذيرفته شدگان آزاد در رشته هاي تخصصي باليني» از رأي هشتاد و دومين نشست شوراي آموزش پزشكي و تخصصي مورخ 1394/11/20 دائر بر گذراندن طرح دوره دستياري تخصصي باليني به مدت نيم برابر طول دوره تحصيل بهره مند شوند. بنا به مراتب فوق، ماده (35) دستورالعمل اجرايي تعهد خدمت دانش آموختگان رشته هاي تخصصي پزشكي باليني (موضوع ابلاغيه شماره 101/1813 مورخ 1401/9/1 مشاور وزير و مديركل حوزه وزارتي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي) در حدود اختيار مقام صادركننده آن بوده و مغايرتي با قوانين و مقررات ندارد و ابطال نشد. اين رأي بر اساس ماده 93 قانون ديوان عدالت اداري (اصلاحي مصوب 1402/2/10 ) در رسيدگي و تصميم گيري مراجع قضايي و اداري معتبر و ملاك عمل است . هيأت عمومي ديوان عدالت اداري معاون قضايي ديوان عدالت اداري ـ مهدي دربين