راي شماره 2082 الي 2418 هيأت عمومي ديوان عدالت اداري، مبني بر ابطال ماده (4) آيين‌نامه اجرايي بند «ث» ماده (30) قانون احكام دائمي برنامه‌ هاي توسعه كشور(موضوع تصويب‌ نامه شماره 87615/ت55284هـ مورخ 4 مهر 1397 هيأت وزيران )

تاريخ دادنامه: 1401/9/22 شماره دادنامه: 2082 الي 2418 مرجع رسيدگي: هيأت عمومي ديوان عدالت اداري شاكيان: خانم‌ها و آقايان سجاد خيري، علي قويدل قره باغ، مقصود علي ‌ زاده رحمانلو، كاوه شيرزاديان گيلان، جابر جعفري ، جليل حيدرنژاددورابي ، فارس بادپرقولنجي ، بهزاد هدايتي ، چاري احمدي مقدم ، حكيم احمدي موسي آباد ، سعيد منفردي نصرت آباد ، ابراهيم ميرزائي ، سيد كرامت دهقانيان ، محمدقاسم مختاري ، عباس دهقانيان ، حسين خسروي ، مهرزاد شيرواني ، حسن اميني ، شيرويه گل محمدزاده بزآباد ، غريب قنبرپور ، مهدي فرجام ، علي قربان صفري ، علي كردلو ، خالد نامداري ، اله‌بخش كرمي ، احمد بختياري ، مهدي اوغـازي اله‌آباد ، علي فـرزانه ، حبيب‌اله نودهي ، محمـد چگيني ، ابراهـيم ماله ميرچگيني ، كمال جودكي چگيني علي جودكي چگيني ، عيسي جودكي چگيني ، سيدسعيد بابائي ، سيدمحسن بابائي ، سيدعيسي بابائي چگيني ، ابوالفضل كريمي ، مهرزاد محمدي ، آذر فردنودهي ، سليمان فيروزي ، حاجي قربان ديني ، احمد چوپاني ، هادي شكري ، محمدرضا قاسمي‌نژاد رائيني ، محمد معين فرد ، فرزاد نظري گيگلو ، ميرحبيب موسوي ، جهانگير برزگر ، صمد عمراني ، محسن ظريفي ، مهران پاكزاد ، رحيم نظري گيگلو ، قاسم صالحي قولنجي ، اسماعيل احمدي ، فردين نادري ، سيدفرهاد شيخ احمدي ، حامد تن آرا ، شهرام نقدي ، فيروز نقدي ، افشين پيراني ، محمد قلخانباز ، حمزه قلخاني ، يوسف شاكري سروآغاجي ، فرهنگ لطفي ، محمدرضا دانا ، وحيد دارائي ، حسين دارائي ، صمد دارائي ، رضا تركاشوند ، ابوطالب كريم آبادي ، رحيم تقي پور، وحيد گل محمدزاده بزآباد، سيدعلي صباغ دارابي ، تيمور برزوئي قره‌گل ، اكبر قاسم‌پورسجاسي ، مهدي واعظ ، ايرج ايوبي ، رضا خراساني ، ميثم باقري ، جواد خورشيدي ، حسن ساعي مقدم ، وحيد اوليائي ، سيدشاداله بابائي چگيني ، سياوش لطفي ، رضا دهقان حسامپور ، رمضان عباسي ، حسن علي‌زاده ولشكلائي ، سعيداله قاسمي ، ناصر كرملاچعب ، غفور نظرخاني ، ناصر ديني ، محمد فيضي ، منوچهر راميار ، احمد محمدپور ، وحيد مردوارمرادلو ، اكبر صفياري قينرجه ، انور قيصري ، نورمحمد بنداد ، وفا علي نيا ، حسين استواري ، محسن احمدي ، محمود صادقي ، هاشم كامراني نژاد ، سعيد نقدمنش ، حيدر عبودزاده ، داود احمدي ، قدير نادري فرد ، مهدي احمدي ، علي فلاوند ، عباس اكبري ، ميرجواد ميري زاده ، عبدالواحد شاددل نشتيفاني ، كريم اله مظفري رودباركي ، منصور مهرآور ، عزيز نادري فرد ، محمدعلي مرادي ، محمدشاپور خالدي ، مجتبي حسن آبادي ، جليل عبدي ، محمد دهقانيان ، قربان اسمعيلي ، اكبر دهقان حسامپور ، مهدي تقي‌پور ، هادي گرامي ، توحيد نيك بخت دانا ، منوچهر جوانشير ، محمود جديدمغانلو ، فرامرز صدائي آذر ، تارويردي سروري ، نعمت صباحي آقاباقر ، ناصر جوانشير ، قدير واثقي قـورتلو ، رجبعلي شهبازي ، عسگر شاهي لورون ، سعيد نامـدار ، مه ـ دي گرد ، اسحاق پاكدلي، فاروق دروگرسلجوقي ، محمدعلي عابدي ، مرتضي ياري ، عيسي مهديخاني ، علي عليمرداني ، جواد اميني راد ، عنايت موسوي نيا ، حجت‌اله موسوي نيا ، عليرضا گلستاني ، علي زارع ، حامد بردباربوركي ، مجيد برزوئي قره گل ، داود حسن‌زاده ، علي اسدي تيرتاشي ، حسين رستمي ، توحيد قاسمي شخص ، يعقوب قاسمي شخص ، علي نامي نجار ، محبوب نامي نجار ، مرتضي رحماني علمدارمحلي ، پيمان مرتضائي ، محسن جمشيدي ، مهدي واعظي ، مسعود گارابي ، اردشير گرد ، سنجر نوري ، حامد ابراهيمي ، اسداله آقاميرزائي ، صادق شاهمحمدي ، مهدي نواري ، شهاب مرادي ، محمدعلي پاشاپور ، سعيد بديعي فرد ، غلامرضا محدث ، محمدرضا رستمي گزنق ، حسن عبدي ، ولي اعلمي ، صابر عراقي ، سيف‌اله باهنر ، ياسر عبودزاده ، جعفر حيدري ، محمد عارف ، عبدالرئوف عبدالهي ، عزت قنبروش ، اسماعيل حيدري ، محمدسعيد عبداللهي ، كمال نصيري ، جمشيد نوري ، فرهاد پهلواني ، حسين ارمي ، فايق ويسي ، جبار شاه محمدي ، مجيد خدادادي چمگرداني ، سهراب نادري فرد ، سيدكاظم جلالي ، لطفعلي عزيزي ، روح‌اله خيرآبادي ، عبداله حاجي عرازي ، اردشير رسولي ، زاهد پوش ، حامد علائي ، هادي صادقي ، هادي بنجخي ، نگهدار فرهادپور ، فرزاد حاجي حسيني ، مصطفي معيني ، ايمان رنجبر ، وحيد فتوحي ، عبدالرضا رنجبر ، محمد دهقاني ، عباس باقري ، عادل تقي‌زاده كشكسرايي ، امير نمازي يام ، رحيم خوش اميد ، محسن مردان پوريامچي ، رحيم كيافر ، جواد عبدي ، اكبر نصيري ، ايمان فرماني نشتيفاني ، اميرعلي احمدي ، افشين اميرخاني حسينكلو ، بهزاد اكبري آذر ، محسن سالكين ، وحيد دانشمند ، حسين فياض بخش ، علي‌اصغر عسكري ، انامحمد بان ، مصطفي رزم گير ، مصيب صادقي ، شمسي خرمي ، صديقه خرمي ، مسعود خويشتن دار ، ابوذر هدايت نوروزاني ، آرش مظفري نژاد ، سعيد نادري ولاشجردي ، ابوالفضل فريدوني يام ، ابوالفضل عيسائي ، گل محمد اسماعيلي ، هيوا الله مرادي ، مصطفي فتحي ، صالح پرويزي ، سيروان رحيمي ، مسلم پورمحمدي شقوئي ، نصرالله شكرپور ، رضا ناظري غازاني ، كامل احمدي ، محمداسماعيل حشمتي ، عبدالجليل پشتوار ، رضا صنعت گل ، حسين منادي اجرلو ، عادل رضاقلي وندمحمودآباد ، جواد شيردل ، محمد عظيمي ، صادق ملائي الوندي ، هاشم كمالي فر ، شيرعلي بيرانوند ، كاظم صدساله ، نجات صدساله ، علي كاظم بيريائي ، حشمت الله شهبازي سومار ، مصطفي خوشبخت قولنجي ، عيسي پرده شناس ، حسين بيتاء ، محمد جليليان ، اصغر پورنوجه ده سادات ، مصطفي محمدلو ، مسعود فرهي ، حسن قوجالي ، علي بهرنگ ، جابر شيرواني ، محمدرضا خوندل ، كيوان نوري ، رضا واعظي ، يوسف يزدان دوست ، رضا عزيزي ، سهيل توصيفيان ، علي كاظمي ، ابراهيم حمزه‌پور ، حسين كلهري ، مجيد الهي ، علي اكبر وارسته ، محمد درخشان ، روح اله اميري اضماره ، محمد شريف‌زاده ، وحيد مدددوست ، مجتبي علي نژادي ، عباس علي محمدي ، مهدي كاظمي محمودآبادي ، مهدي فريدمهر ، علي دهقان پور ، مهدي سوري ، محمدرضا فرهادپور ، خليل فريدمهر ، كمال عبدي ، كريم اسمعيلي ، فرهاد برازي ، عبدالعلي عباسي ، اكبر حاتمي ، احمد داورشناس ، محمدصادق حشمتي ، فاروق فضلي ، محسن فرهادپور ، امين حمزه نژادپلنگ آبادي ، فريد محمودي ، حسين علي جاويدي آل سعدي ، جمشيد آتاباي ، امير نجف‌زاده ، اسماعيل كشاورز ، سجاد قلي زاده شاهين آباد ، جباربردي سبحاني ، داود احمدي موسي آباد ، مهرداد سرابي سروراني ، فرتاش قهرماني ، حسين كلكي ، علي مهري ازندرياني ، عبدالجليل زيتونلي ، سيروس قديري ، امير رسولي ، جعفر اميرفرجي ، علي اشرف خسروياني ، موسي اميرفرجي ، علي رضا جهانگيري ، حسن حيدري ، علي بردبار ، رضا باتماني ، محمد مهري ، نظام اكبري ، محمد حيدري ، مصطفي مهربان زاده ، عيسي اميرفرجي ، صلاح‌الدين رحيمي ، مهدي سركاري ، طالب مرادي ، فاروق اميني ، حسين مقدم ، روح‌اله عبدالهي ، احمد سلماني ، كژال محمودي باشبرات ، حسين رشيدي ، عباس عبداللهي ، ارسلان محمودي ، قدرت الله نادري ، فايق اميني ، طالب رسولي ، خليل منصوري ، مولود اسدي ، خالد البوغبيش ، مهدي حسني ، فيروز ميرزائي ، حميد وزيرنيا ، مهدي فتحي تنگ ريزي ، مرتضي واعظي ، محسن خنجري ، حسين خنجري ، محمدرضا معيني ، عبدالمطلب احمدي باصري ، افشين تكمه‌چي ساوجبلاغي ، محمد بهرامي ، محسن مقدم ، ميلاد پيرمردوندچگيني ، ابراهيم قهرماني ، فريق فرجي ، محمود خالدي ، عزيزاله سيفي ، عباس ايماني ، سعيد رحماني ، محمد بهمني موضوع شكايت و خواسته: ابطال ماده 4 آيين‌نامه اجرايي بند «ث» ماده 30 قانون احكام دائمي برنامه‌هاي توسعه كشور مصوب 1397/7/1 گردش كار: شاكيان به موجب دادخواست‌هايي جداگانه با متن مشابه ابطال ماده 4 آيين‌نامه اجرايي بند «ث» ماده 30 قانون احكام دائمي برنامه‌هاي توسعه كشور مصوب 1397/7/1 را خواستار شده‌اند و در جهت تبيين خواسته به طور خلاصه اعلام كرده‌اند كه: "مستند به اصل 138 قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، هيأت وزيران حق دارد براي انجام وظايف اداري و تأمين اجراي قوانين و تنظيم سازمان‌هاي اداري به وضع تصويب‌نامه و آئين‌نامه بپردازد. هر يك از وزيران در حدود وظايف خويش و مصوبات هيأت وزيران حق وضع آئين‌نامه و صدور بخشنامه را دارد ولي مفاد اين مقررات نبايد با متن و روح قوانين مخالف باشد. به استناد مفاد بند (ث) ماده 30 قانون احكام دائمي برنامه توسعه كشور مصوب 1395/11/10 به مجلس شوراي اسلامي، اجازه داده شده است تا با تأييد و تشخيص سازمان راهداري و حمل و نقل جاده‌اي كاميون‌هاي مورد نياز كه استانداردهاي روز را دارا بوده و عمر كمتر از 3 سال داشته باشند مشروط به وجود خدمات پس از فروش قانون حمايت از حقوق مصرف‌كنندگان خودرو مصوب 23 خرداد ماه 1386 وارد كشور شوند و در ادامه اين بند آمده است كه دولت مجـاز است در اين رابطه تخفيفـات و تسهيلات گمـركي را اعمـال كند و استفـاده از اين تخفيفات مشروط به خروج يك كاميون فرسوده با عمر بيشتر از بيست و پنج سال به ازاي هر كاميون وارداتي است. همانطور كه مشخص است براي واردات هر دستگاه كاميون صرفاً 3 شرط اصلي از سوي مجلس شوراي اسلامي در قانون پيش‌بيني شده است. الف) دارا بودن استانداردهاي روز، ب) عمر كمتر از 3 سال، ج) وجود خدمات پس از فروش هيأت وزيران علاوه بر اينكه در ماده 2 آئين‌نامه اجرايي بند (ث) ماده30 قانون احكام دائمي برنامه توسعه كشور (موضوع مصوبه شماره 87615 ـ 55284ه مورخ 1397/7/4) نسبت به اعلام شرايط كاميون‌هاي وارداتي به كشور در سه بند (الف)، (ب) و (پ) اقدام نموده است. در ماده 4 آئين‌نامه مذكور، واردات هر يك دستگاه كاميون به كشور را منوط به اسقاط حداقل يك دستگاه كاميون كه از زمان ساخت آن بيش از 25 سال گذشته باشد نموده است كه شرط مندرج در اين ماده (ماده 4 آئين‌نامه اجرايي بند (ث) ماده 30 قانون احكام دائمي برنامه توسعه كشور) در مخالفت صريح با نص و روح قانون احكام دائمي برنامه توسعه كشور مي باشد. با عنايت به اينكه مستند به بند (ث) ماده 30 قانون احكام دائمي برنامه توسعه كشور شرط اسقاط يك دستگاه كاميون فرسوده، صرفاً براي استفاده از تسهيلات و تخفيف در سود بازرگاني كاميون‌هاي وارداتي است نه شرط ورود كاميون‌ها به كشور و تأييد مطالب فوق توسط معاون قضايي دادستان كل كشور در نامه ارسالي به معاون اول رئيس جمهور و تذكر كتبي دبير اول كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي و نماينده محترم مردم مراغه و عجب شير در مجلس شوراي اسلامي در خصوص اين موضع به وزراي مربوطه به وضوح بيان شده است. لذا با عنايت به موارد فوق مستند به اصل 138 قانون اساسي و در راستاي احقاق حقوق قشر زحمت كش رانندگان و كوتاه كردن دست سوداگراني كه با احتكار، مبلغ يك عدد كاميون اسقاطي را به شدت افزايش داده‌اند و مانع پلاك و شماره‌گذاري 15 هزار دستگاه كاميون وارداتي شده‌اند به استناد بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشكيلات و آئين دادرسي ديوان عدالت اداري، ابطال آن قسمـت از مـاده 4 آئين‌نامه شماره 87615 ـ ت55284هـ مورخ 1397/7/1 هيأت وزيران كه واردات كاميون به كشور را منوط به اسقاط يك دستگاه كاميون نموده و مغاير با شروط تعيين شده در بند (ث) ماده 30 قانون احكام دائمي توسعه كشور مصوب 1395/11/10 مجلس شوراي اسلامي است، مورد استدعا مي باشد." متن مقرره مورد شكايت به شرح زير است: "وزارت راه و شهرسازي ـ وزارت امور اقتصادي و دارايي ـ سازمان برنامه و بودجه كشور هيأت وزيران در جلسه 1397/7/1 به پيشنهاد مشترك وزارتخانه‌هاي راه و شهرسازي و امور اقتصادي و دارايي و سازمان برنامه و بودجه كشور و به استناد بند (ث) ماده (30) قانون احكام دايمي برنامه‌هاي توسعه كشور ـ مصوب 1395 ـ آيين‌نامه اجرايي بند مذكور را به شرح زير تصويب كرد: آيين‌نامه اجرايي بند (ث) ماده (30) قانون احكام دايمي برنامه‌هاي توسعه كشور ....... ماده 4ـ واردات هر يك دستگاه كاميون منوط به اسقاط حداقل يك دستگاه كاميون كه از زمان ساخت آن بيش از بيست و پنج سال گذشته باشد و با ظرفيت حداكثر سه تن كمتر از ظرفيت كاميون وارداتي مي‌باشد . تبصره1ـ كاميون مورد اسقاط بايد داراي معاينه فني معتبر در زمان اسقاط باشد. تبصره2ـ به ازاي اسقاط هر كاميون موضوع اين ماده سود بازرگاني كاميون وارداتي بيست و پنج درصد (25%) كاهش مي‌يابد. ....... ـ معاون اول رئيس جمهور" در پاسخ به شكايت مذكور، سرپرست اداره كل حقوقي وزارت راه و شهرسازي به موجب نامه شماره 56875/730 مورخ 1401/4/13، لوايح شمـاره 56525/75/3 مـورخ 1401/4/11 مـديركل دفتر حقوقي سازمان راهداري و حمـل و نقـل جـاده‌اي و شمـاره 3931/71/6 مـورخ 1401/4/1 سرپرست مركز ستاد مديريت حمل و نقل و سوخت وزارت راه و شهرسازي را ارائه كرده است. مشروح دفاعيات به قرار زير است: "با توجه به اينكه در بند (ث) ماده 30 قانون احكام دائمي برنامه‌هاي توسعه كشور ورود كاميون‌هاي مورد نياز كشور بنا به تأييد و تشخيص سازمان راهداري و حمل و نقل جاده‌اي تجويز شده است و نوسازي ناوگان حمل و نقل عمومي جاده‌اي از اولويت‌هاي سازمان بوده است بر اين اساس به نظر اين ستاد حكم ماده 4 آيين‌نامه اجرايي بند (ث) ماده 30 قانون ياد شده مبتني بر رويكرد نوسازي و خروج ناوگان فرسوده از چرخه حمل و نقل كشور انشاء يافته است. البته واضع آيين‌نامه در تبصره 2 ماده 4 آيين‌نامه اجرايي .... تخفيفات و تسهيلات تجويزي قانونگذار را جهت تحقق هدف موصوف اعمال نموده است. بنابراين تمامي اقدامات صورت گرفته مطابق و در راستاي قانون و مقررات مربوطه انجام شده و وزارت متبوع تخلفي از اين حيث انجام نداده است. لذا نظر به مفهوم مخالف مواد (10) و (12) قانون تشكيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري بديهي است شكايت حاضر فاقد وجاهت قانوني و محكوم به رد است. لذا رد شكايت مطروحه مورد استدعاست." علي‌رغم ابلاغ دادخواست و ضمائم آن به معاونت حقوقي نهاد رياست جمهوري (امور حقوقي دولت)، تا زمان رسيدگي به پرونده در جلسه هيأت عمومي پاسخي از طرف آن مرجع واصل نشده است. هيأت عمـومي ديوان عدالت اداري در تاريخ 1401/9/22 با حضور رئيس و معاونين ديوان عدالت اداري و رؤسا و مستشاران و دادرسان شعب ديوان تشكيل شد و پس از بحث و بررسي با اكثريت آراء به شرح زير به صدور رأي مبادرت كرده است. رأي هيأت عمومي براساس بند (ث) ماده 30 قانون احكام دائمي برنامه‌هاي توسعه كشور مصوب سال 1395 مقرر شده است : «اجازه داده مي‌‌شود با تأييد و تشخيص سازمان راهـداري و حمل و نقل جاده‌‌اي، كامـيون‌هاي مورد نياز كه استانداردهاي روز را دارا بوده و عمر كمتر از سه ‌سال داشته باشند مشروط به وجود خدمات پس از فروش موضوع قانون حمايت از حقوق مصرف‌‌كنندگان خودرو مصوب 1386/3/23 وارد شود. دولت مجاز است در اين رابطه تخفيفات و تسهيلات گمركي را اعمال كند. استفاده از اين تخفيفات منوط به خروج يك كاميون فرسوده با عمر بيش از بيست و پنج سال به ازاي هر كاميون وارداتي است...» بنابراين برمبناي بند قانوني مذكور، اولاً واردات كاميون‌هاي مورد نياز كشور كه استانداردهاي روز را دارا بوده و عمر كمتر از سه ‌سال و خدمات پس از فروش داشته باشند، مجاز است و ثانياً دولت مجاز است در جريان واردات كاميون‌هاي مزبور تخفيفات و تسهيلات گمركي را اعمال كند و استفاده از اين تخفيفات منوط به خروج يك كاميون فرسوده با عمر بيش از بيست و پنج سال به ازاي هر كاميون وارداتي است و در نتيجه براساس بند قانوني فوق، واردات هر يك كاميون منوط به خارج كردن يك كاميون فرسوده نيست، بلكه استفاده از تخفيفات و تسهيلات گمركي براي وارد كردن هر يك كاميون به اسقاط يك كاميون منوط شده است و ممكن است افرادي بخواهند كاميون وارد كرده و از تخفيفات و تسهيلات گمركي استفاده نكنند و طبعاً در اين فرض مشمول حكم مربوط به لزوم اسقاط يك كاميون فرسوده نمي‌شوند و در عين حال افرادي نيز كه مي‌خواهند كاميون وارد كرده و از تخفيفات و تسهيلات گمركي استفاده كنند، طبق قانون صرفاً مكلّف به خارج كردن يك كاميون فرسوده با عمر بيش از بيست و پنج سال به ازاي هر كاميون وارداتي شده‌اند و تعيين اين شرط اضافي كه ظرفيت كاميون اسقاطي بايد حداكثر سه تن كمتر از ظرفيت كاميون وارداتي باشد، فراتر از حكم قانونگذار است. بنا به مراتب فوق، اطلاق ماده 4 آيين‌نامه اجرايي بند (ث) ماده 30 قانون احكام دائمي برنامه‌هاي توسعه كشور مصوب 1397/7/1 هيأت وزيران كه براساس آن مقرر شده است : «واردات هر يك دستگاه كاميون منوط به اسقاط حداقل يك دستگاه كاميون كه از زمان ساخت آن بيش از بيست و پنج سال گذشته باشد و با ظرفيت حداكثر سه تن كمتر از ظرفيت كاميون وارداتي مي‌باشد»، در فرضي كه آن دسته از واردكنندگان كاميون را نيز كه متمـايل به استفاده از تخفـيفـات و تسهيلات گمـركي نيستند، ملزم به اسقـاط يك كاميون به ازاي هر كاميون وارداتي مي‌كند، خارج از حدود اختيار بوده و با بند (ث) ماده 30 قانون احكام دائمي برنامه‌هاي توسعه كشور مصوب سال 1395 مغايرت دارد و تعيين اين شرط نيز كه كاميون اسقاطي بايد حداكثر سه تن كمتر از ظرفيت كاميون وارداتي باشد، هم نسبت به گروه مزبور و هم نسبت به كساني كه مي‌خواهند كاميون وارد كرده و از تخفيفات و تسهيلات گمركي هم استفاده كنند، خارج از حدود اختيار و مغاير با بند (ث) ماده 30 قانون احكام دائمي برنامه‌هاي توسعه كشور است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشكيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري مصوب سال 1392 ابطال مي‌شود. رئيس هيأت عمومي ديوان عدالت اداري ـ حكمتعلي مظفري