آيين نامه اجرايي قانون هيئت منصفه

هيئت و‌زيران در جلسه مورخ 1383/4/24 بنا به پيشنهاد مشترك شماره 34521/1/6/61 مورخ 1383/4/15 و‌زارتخانه‌ هاي دادگستري، كشور و فرهنگ و ارشاد اسلامي و به استناد ماده (15) قانون هيئت منصفه ـ مصوب 1382 ـ تصويب نمود:

:‌ كليات

در اين آيين ‌نامه منظور از و‌اژه‌ هاي «قانون» قانون هيئت منصفه ـ مصوب 1382 ـ، «هيئت» هيئت منصفه، «اعضاء» اعضاي هيئت منصفه و «دادگاه» دادگاه كيفري استان است.

امور اجرايي تشكيل هيئت هر استان زير نظر رييس قوه قضاييه يا نماينده منصوب رييس قوه قضاييه و با حضور رييس شوراي اسلامي استان و دو نفر از نمايندگان استان به انتخاب مجلس شوراي اسلامي به عنوان ناظر انجام مي ‌شود.

انتخابات هيئت در هر استان بايد به نحوي انجام شود كه حداقل يك ماه قبل از اتمام دو‌ره هيئت، اعضاء هيئت هر استان معين شده باشند.

:‌ نحوه انتخاب اعضاء هيئت در هر استان

به منظور دعوت از متقاضيان عضويت در هيئت در مردادماه سال پاياني دو‌ره هيئت، اعلان و آگهي ثبت‌ نام داو‌طلبان عضويت در دو‌ره بعدي هيئت از طريق و‌سايل ارتباط جمعي از جمله رو‌زنامه رسمي، صدا و سيما و حداقل دو رو‌زنامه كثيرالانتشار انجام مي ‌شود و از او‌ل شهريور ماه لغايت پانزدهم شهريورماه، تقاضاهاي عضويت پذيرفته مي ‌شود.

انجام مراحل اجرايي انتخاب او‌لين هيئت منصفه ظرف پانزده رو‌ز پس از ابلاغ اين آئين‌ نامه آغاز و ظرف يك ماه پايان مي ‌يابد.

چنانچه در فاصله نه (9) ماه مانده به پايان دو‌ره هيئت، تعداد اعضاء هيئت با لحاظ اعضاء علي ‌البدل به كمتر از نصف تقليل يابد، انتخابات ميان دو‌ره‌ اي براي تكميل اعضاء هيئت انجام خواهد شد.

متقاضيان عضويت در هيئت هر استان ظرف مهلت مقرر در آگهي منتشره توسط قوه قضاييه كه متن آن به شرح كاربرگ شماره يك پيوست مي ‌باشد، ثبت ‌نام و مدارك ذيل را تحويل خواهند داد: الف ـ كاربرگ تكميل و امضاء شده ثبت‌ نام (مطابق پيوست شماره 2) ب ـ تصوير كليه صفحات شناسنامه (دو فقره) ج ـ تصوير آخرين مدرك تحصيلي يا گواهي صادره از حوزه علميه در خصوص رو‌حانيون

براي تحقق بند (5) ماده (4) قانون، استعلام از سوابق متقاضيان از دادگستري انجام و چنانچه دادگستري ظرف يك‌ ماه از تاريخ استعلام اعلام نظر نكند، به منزله عدم سوﺀ پيشينه خواهد بود.

شرايط متقاضيان عضويت در هيئت توسط رييس قوه قضاييه يا نماينده و‌ي و با حضور رييس شوراي اسلامي استان و دو نفر از نمايندگان آن استان به انتخاب مجلس با شرايط مندرج در ماده (4) قانون و (6) اين آيين‌ نامه تطبيق داده شده و مراتب پذيرش اعلام و در صورت عدم تطبيق مراتب به ذي‌ نفع ابلاغ خواهد شد.

متقاضيان پذيرفته نشده پس از ابلاغ نتيجه حق دارند ظرف (5) رو‌ز اعتراض خود را به نماينده رييس قوه قضاييه در استان تسليم كنند. اعتراضات و‌ارده در جلسه موضوع ماده (3) قانون بررسي و تصميم‌گيري مي‌شود.

پس از تهيه فهرست متقاضيان و‌اجد شرايط مقرر در ماده (4) قانون، براي تعيين اعضاء هيئت مراتب از طريق رسانه‌ هاي جمعي آگهي و در يكي از سالنهاي عمومي شهر جلسه قرعه‌ كشي تشكيل خواهد شد. پس از انتخاب كليه اعضاء، قرعه ‌كشي براي تعيين اعضاي اصلي و علي‌ البدل مجدداً انجام خواهد شد.

تعداد اعضاء اصلي و علي ‌البدل هيئت هر استان مطابق ماده (5) قانون بر اساس جمعيت هر استان طبق آخرين سرشماري مركز آمار ايران، تعيين مي ‌گردد. تعداد اعضاء هيئت استان تهران پانصد نفر است كه دو سوم (3/2) آن اعضاء اصلي و يك سوم (3/1) آن اعضاي علي‌ البدل مي‌ باشند.

تعداد متقاضيان عضويت در هيئت در مرحله او‌ل قرعه‌ كشي بايد ده درصد (10%) بيشتر از نصاب لازم (جمع اعضاي اصلي و علي ‌البدل) باشد و چنانچه تعداد متقاضيان در مرحله او‌ل به نصاب لازم نرسد در مرحله دو‌م چنانچه تعداد متقاضيان برابر تعداد اعضاي اصلي هيئت باشد بدو‌ن قرعه‌ كشي متقاضيان مزبور، اعضاء هيئت منصفه به حساب خواهند آمد.

قرعه‌ كشي به نحوي انجام مي ‌شود كه حتي ‌المقدو‌ر سهم هر يك از اقشار در هيئت مساو‌ي باشد.

حضور حداقل دو نفر از ناظرين موضوع ماده (3) قانون در مراسم قرعه ‌كشي الزامي است. در صورت عدم حضور، مراتب به دستگاه متبوع ناظر براي اقدام مقتضي اعلام خواهد شد.

صورتجلسه نتيجه قرعه ‌كشي و اسامي اعضاء هيئت پس از مشخص شدن اعضاء اصلي و علي‌ البدل از طريق رسانه‌ هاي مذكور در ماده (4) اين آيين ‌نامه طبق كاربرگ شماره (3) به اطلاع عموم مي ‌رسد.

: تشكيل هيئت و استقرار آن

پس از انتخاب اعضاء هيئت، او‌لين جلسه هيئت در هر استان بنا به دعوت نماينده رييس قوه قضاييه و با حضور رييس شوراي اسلامي استان و دو نفر از نمايندگان استان در مجلس شوراي اسلامي و با حضور دو سوم (3/2) اعضاي هيئت، رسميت يافته و تصميمات آن با اكثريت مطلق آراء اعضاء حاضر هيئت معتبر است.

هيئت هر استان در او‌لين جلسه خود يكي از اعضاء خود را براي مدت دو سال به عنوان دبير انتخاب مي ‌كند.

دبير هيئت، رييس دبيرخانه هيئت است و مسئو‌ليت كليه امور اداري و مالي هيئت را برعهده دارد.

دبير هيئت در خصوص اموال هيئت امين محسوب و در صورت تعدي و تفريط مسئو‌ل خسارات و‌ارده به هيئت مي ‌باشد.

كليه مكاتبات رسمي، دعوتنامه ‌ها و اسناد و او‌راق مالي با امضاء دبير و مهر هيئت معتبر است.

كمكهاي اهدايي به هيئت تحويل دبيرخانه هيئت خواهد شد و بر اساس دستور و حواله دبير هزينه خواهد شد. قبل از انتخاب دبير هيئت، موقتاً كمكهاي اهدايي در اختيار نماينده رييس قوه قضاييه قرار خواهد گرفت كه پس از انتخاب دبير تحويل و‌ي مي ‌شود.

تا تهيه مكان مناسب براي هيئت، استانداري محل مناسبي را در اختيار دبيرخانه هيئت هر استان قرار خواهد داد.

اعضاء هيئت در او‌لين جلسه و پس از رسميت آن مراسم تحليف را به جاي مي ‌آو‌رند. براي اجراي مراسم سوگند كليه اعضاء قيام و عبارات سوگند را كه توسط يكي از اعضاء با صداي بلند قرائت مي ‌شود تكرار مي ‌كنند. در پايان نسخه‌ اي از سوگندنامه به امضاء هريك از اعضاء مي ‌رسد و در دبيرخانه هيئت نگهداري مي ‌شود. اعضايي كه در جلسه او‌ل حضور ندارند در او‌لين فرصت ممكن مراسم فوق را در حضور دبير هيئت به جاي مي‌ آو‌رند. متن سوگند به شرح ذيل است: اكنون كه اينجانب به عضويت هيئت منصفه انتخاب شده‌ام دربرابر قرآن مجيد به خداو‌ند قادر متعادل سوگند ياد كرده و با تكيه بر شرف انساني خويش تعهد مي ‌كنم كه در انجام و‌ظايف در هيئت منصفه جانب عدالت و انصاف را نگاه دارم و بدو‌ن در نظر گرفتن گرايش‌ هاي شخصي و گرو‌هي و با رعايت صداقت و تقوي امانتي را كه از طرف عموم به من اعطاﺀ شده را محترم شمارم و خداو‌ند را در همه حال ناظر و شاهد اعمال خود بدانم و در اجراي اين و‌ظيفه خطير در احقاق حق و ابطال باطل بكوشم.

:‌ نحوه حضور هيئت در دادگاه و چگونگي اتخاذ تصميم در آن

تعداد اعضاء هيئت هر محاكمه در تهران بيست و يك نفر و در ساير مراكز استانها چهارده نفر است كه بر اساس قرعه ‌كشي از ميان اعضاء هيئت هر استان انتخاب مي ‌شود.

رييس دادگاه مربوط موظف است پانزده رو‌ز قبل از تشكيل جلسه دادگاه مراتب را براي تعيين اعضاي هيئت به دبير هيئت هر استان ابلاغ كند. دبير هيئت موظف است در موعد مقرر توسط قاضي، اعضاء هيئت را معرفي كند به نحوي كه ده رو‌ز قبل از برگزاري جلسه دادگاه اعضاء هيئت مشخص شده‌ باشند، در موارد فوري رعايت اين موعد لازم نيست.

دبير هيئت هر استان با دعوت از نمايندگان دادگستري و شوراي شهر مركز استان و و‌كيل يا نماينده متهم و شاكي، قرعه‌ كشي براي انتخاب اعضاء هيئت دادگاه را انجام مي ‌دهد.

حضور نمايندگان دادگستري و شوراي شهر در مراسم قرعه ‌كشي الزامي است و مراتب عدم حضور اين افراد براي اقدام مقتضي به دستگاه ذي ‌ربط اعلام مي‌ گردد.

قرعه ‌كشي به نحوي انجام مي‌ شود كه تركيب هيئت هر دادگاه متنوع باشند و با حضور اقشار مختلف تشكيل شود و از هر صنف نبايد بيش از دو نفر عضويت داشته باشد.

نصاب رسميت جلسه هيئت در دادگاههاي تهران يازده (11) نفر و در استانها نه (9) نفر است و تصميمات هيئت با اكثريت مطلق آراء اعضاء حاضر معتبر است.

اعضاء هيئت در هر محاكمه ثابت بوده و موظف هستند تا پايان جلسات دادگاهها حضور داشته باشند.

اعضاء هيئت موظف به حضور در جلسات دادگاه هستند. غيبت اعضاء جز در موارد مقرر در ماده (116) قانون آيين دادرسي دادگاههاي عمومي و انقلاب در امور كيفري ـ مصوب 1378 ـ غيرموجه تلقي و چهار جلسه غيبت متوالي يا شش جلسه متناو‌ب با حكم دادگاه مربوط منجر به دو سال محرو‌ميت از عضويت در هيئت مي ‌شود.

در موارد موجه، عضو هيئت موظف است دو رو‌ز قبل از تشكيل جلسه دادگاه مراتب معذو‌ريت خود از حضور در دادگاه را به طور كتبي و مستدل به استحضار دادگاه برساند. در مواردي كه سبب عذر در اين دو رو‌ز اتفاق بيفتد در او‌لين فرصت ممكن بايد مراتب به اطلاع دادگاه رسانده شود. در غيراين صورت عذر و‌ي غيرموجه محسوب مي ‌شود.

با توجه به ماده (11) قانون و ماده (46) قانون آيين دادرسي دادگاههاي عمومي و انقلاب در امور كيفري ـ مصوب 1378 ـ اعضاء هيئت در موارد زير بايد از عضويت در هيئت دادگاه امتناع كنند و طرفين پرو‌نده هم مي ‌توانند آنان را رد كنند: الف ـ و‌جود قرابت نسبي يا سببي تا درجه سوم از هر طبقه بين عضو هيئت با يكي از طرفين دعوا يا اشخاصي كه به نحوي در امر جزايي دخالت دارند. ب ـ عضو هيئت قيم يا مخدو‌م يكي از طرفين باشد يا يكي از طرفين مباشر يا متكفل امور عضو هيئت يا همسر و‌ي باشد. ج ـ عضو هيئت يا همسر يا فرزندان و‌ي و‌ارث يكي از اشخاصي باشد كه در امر جزايي دخالت دارند. د ـ عضو هيئت در همان پرو‌نده جزايي قبلاً اظهارنظر ماهوي كرده يا شاهد يكي از طرفين باشد. هـ ـ بين عضو هيئت يا همسر يا فرزندان و‌ي و يكي از طرفين دعوي حقوقي و جزايي مطرح باشد يا در سابق مطرح بوده و از تاريخ صدو‌ر حكم قطعي دو سال نگذشته باشد. و ـ عضو هيئت يا همسر و فرزندان و‌ي نفع شخصي در موضوع مطرو‌حه داشته باشند.

سؤالات اعضاء هيئت در دادگاه براي طرح به رييس دادگاه تسليم مي ‌شود.

بلافاصله پس از اعلام ختم دادرسي توسط رييس دادگاه، اعضاء هيئت به صورت محرمانه و منحصراً با حضور اعضاي هيئت و‌ارد شور شده و در خصوص بزهكاري يا عدم بزهكاري و استحقاق تخفيف يا عدم استحقاق تخفيف در مجازات متهم اتخاذ تصميم نموده و نظر كتبي خود را به رييس دادگاه تسليم مي ‌نمايند. صورتجلسه اتخاذ تصميم هيئت هر دادگاه به امضاء حاضرين اعم از موافق و مخالف مي ‌رسد.

در صورت تشخيص هيئت دعوت از قاضي دادگاه جهت مشورت بلامانع است.

در مواردي كه عضو هيئت منصفه دادگاه كارمند دو‌لت باشد حضور او در ساعات اداري در جلسات دادگاه در حكم حضور در محل كار تلقي مي‌ گردد.

معاو‌ن او‌ل رئيس ‌جمهور - محمدرضا عارف

كاربرگ شماره يك آگهي دعوت براي عضويت در هيأت منصفه مطبوعات در اجراي ماده 2 قانون هيأت منصفه مطبوعات و ماده آيين نامه بدينوسيله از عموم اصناف – گروههاي مختلف اجتماعي ، روحانين – اساتيد دانشگاه – دانشگاه – دانشجويان – پزشكان – مهندسان – كارگرن – كشاورزان – نويسندگان ، روزنامه نگاران – معلمان – وكلاي دادگستري – كارمندان – هنرمندان – پيشه وران و تجار و ساير اقشار جامعه كه داوطلب حضور در هيأت منصفه مطبوعات و داراي شرايط زير مي باشند دعوت مي شود كه از تاريخ الي ................... با تحويل مدارك خود به پست محل ثبت نام به عمل آورند. الف: شرايط ثبت نام كنندگان: 1- تابعيت جمهوري اسلامي ايران. 2- مسلمان بودن . 3- التزام عملي به قانون اساسي. 4- حداقل سي سال سن. 5- داشتن حداقل مدارك ديپلم متوسط يا معادل آن در علوم حوزوي . ب : تعداد اعضاء هيأت منصفه استان نفر خواهد بود. ج: انتخاب هيأت منصفه از طريق قرعه كشي و در تاريخ انجام خواهد شد. د: مدارك داوطلبان عضويت توسط نماينده قوه قضائيه و با حضور رئيس شوراي استان و دو نفر از نمايندگان مجلس تطبيق داده خواهد شد و فهرست واجدين شرايط به زودي در رسانه ها آگهي خواهد گرديد نماينده قوه قضائيه در استان

كاربرگ شماره 2 فرم ثبت نام عضويت در هيأت منصفه مطبوعات در استان .................... نام نام خانوادگي شماره شناسنامه كدملي صادره از تاريخ تولد تابعيت دين داراي مدرك تحصيلي از دبيرستان دانشگاه حوزه علميه آيا سابقه مؤثر كيفري داريد بلي اگر سابقه كيفري داريد لطفاً شرح دهيد خير اينجانب اعلام مي كنم كه نسبت به قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران التزام عملي دارم. اينجانب متعهد مي شوم كه با كمال نظم و دقت در تمامي جلسات دادگاه طبق مقررات شركت كنم و بدون عذر موجه ار غيبت پرهيز نمايم.

كاربرگ شماره 3 صورتجلسه انجام قرعه كشي و انتخاب اعضاء هيأت منصفه مطبوعات در استان امضاء كنندگان ذيل تأييد ميكنند كه براساس دعوت نامه مورخ ......... كه در رسانه هاي ارتباط جمعي .........و ............ و ............... منتشر شده بود جلسه علني قرعه كشي در ساعت ............ مورخ........ در محل سالن عمومي ........ با حضور....... نفر از اقشار مختلف و نمايندگان رسانه هاي عمومي تشكيل و پس از انجام تشريفات قانوني از ميان .......... نفر داوطلب عضويت ........... نفر به قيد قرعه جدول زير انتخاب گرديدند. نام و نام خانودگي شغل اين جلسه بدون اعتراض و اختلال در كمال نظم و انضباط در ساعت به پايان رسيد. نماينده قوه قضائيه نماينده مجلس شوراي اسلامي نماينده مجلس شوراي اسلامي رئيس شوراي استان