نظر مشورتي 7/1402/156 مورخ 1402/03/21 اداره كل حقوقي قوه قضائيه

استعلام : به موجب ماده 66 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392: «مرتكبان جرايم عمدي كه حداكثر مجازات قانوني آنها نود و يك روز تا شش ماه حبس است، به جاي حبس به مجازات جايگزين حبس محكوم مي‌گردند مگر اين‌كه به دليل ارتكاب جرم عمدي داراي سابقه محكوميت كيفري به شرح زير باشند و از اجراي آن پنج سال نگذشته باشد: الف- بيش از يك فقره سابقه محكوميت قطعي به حبس تا شش ماه يا جزاي نقدي بيش ازده ميليون (000/000/10) ريال يا شلاق تعزيري. ب- يك فقره سابقه محكوميت قطعي به حبس بيش از شش ماه يا حد يا قصاص يا پرداخت بيش از يك پنجم ديه». چنانچه فردي براي مثال مرتكب جرم ايجاد مزاحمت براي بانوان و اطفال موضوع ماده 619 قانون مجازات اسلامي (تعزيرات) مصوب 1375 شود كه مجازات بزه انتسابي دو تا شش ماه حبس و تا 74 ضربه شلاق تعزيري است و از طرفي داراي شرايط مذكور در بندهاي «الف» و «ب» ماده 66 قانون صدرالذكر نيز باشد، خواهشمند است به پرسش‌هاي زير پاسخ دهيد: اولاً، آيا بزه ايجاد مزاحمت براي بانوان و اطفال مي‌تواند مشمول مجازات‌هاي جايگزين حبس باشد؟ ثانياً، آيا بزه ياد‌شده با توجه به اينكه داراي مجازات شلاق تعزيري است، باز هم مشمول مجازات‌هاي جايگزين حبس مي‌شود و يا آنكه ماده مورد اشاره صرفاً ناظر بر جرايم داراي مجازات حبس است؟ نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : اولاً، با توجه به نحوه نگارش قسمت آخر ماده 66 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392، داشتن سابقه محكوميت كيفري به شرح بندهاي «الف» و «ب» اين ماده مانع اعمال مجازات جايگزين حبس در جرايم موضوع ماده مذكور است؛ زيرا «مجازات جايگزين حبس» يك نهاد ارفاقي محسوب مي‌شود و داشتن سوابق محكوميت كيفري به شرحي كه در بندهاي «الف» و «ب» ماده 66 آمده است، مانع استفاده مرتكب جرايم مشمول اين ماده از اين نهاد ارفاقي مي‌شود. ثانياً، با لحاظ ماده 75 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392، حكم مقرر در صدر ماده 66 اين قانون در خصوص تعيين مجازات جايگزين حبس با لحاظ بندهاي اين ماده در جرايم عمدي كه حداكثر مجازات قانوني آنها نود و يك روز تا شش ماه حبس است، شامل كليه جرايم عمدي است كه داراي چنين مجازات حبس، به عنوان مجازات قانوني جرم باشد؛ اعم از اين‌كه چنين مجازات حبسي تنها مجازات قانوني جرم عمدي باشد يا با مجازات ديگر (مانند شلاق) به صورت تخييري يا غيرتخييري باشد، كه در صورت تخييري بودن مجازات‌هاي مذكور چنانچه دادگاه مجازات حبس را انتخاب نمايد، لزوماً بايد به جاي حبس، مجازات جايگزين حبس را مورد حكم قرار دهد.