دستورالعمل تأسيس، فعاليت، نحوه اداره و نظارت بر مؤسسات اعتباري توسعه اي» مصوب چهلمين جلسه مورخ 1‏‏‏‏/7‏‏‏‏/1404 هيأت عالي بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران

با سلام؛ احتراماً، پيرو بخشنامه شماره 04/123678‌ مورخ 1404/5/27‌ با موضوع ابلاغ دستورالعمل هاي مرتبط با تأسيس، فعاليت، نحوه اداره و نظارت بر انواع مؤسسات اعتباري به استحضار مي رساند؛ در اجراي تكليف مقرر در بند «الف» ماده (9) قانون برنامه پنج ساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران، «دستورالعمل تأسيس، فعاليت، نحوه اداره و نظارت بر مؤسسات اعتباري توسعه اي» به شرح پيوست در چهلمين جلسه هيأت عالي بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران مورخ 1‏‏‏‏/7‏‏‏‏/1404 به تصويب رسيد. خواهشمند است دستور فرمايند؛ مراتب به قيد تسريع و با لحاظ مفاد بخشنامه شماره 96/149153‌ مورخ 1396/5/16‌ به واحدهاي مرتبط آن بانك‏‏‏‏/مؤسسه اعتباري غيربانكي ابلاغ گردد و اقدامات و هماهنگ هاي لازم به منظور اجراي دقيق آن به عمل آيد.‏‏‏‏/ع

رئيس مركز تنظيم گري مديريت كل تنظيم مقررات حجت اسماعيل زاده - حسين صدقي

دستورالعمل تأسيس، فعاليت، نحوه اداره و نظارت بر مؤسسات اعتباري توسعه اي (مصوب هيأت عالي بانك مركزي) مرداد ماه ۱۴۰۴ اداره مطالعات و مقررات گروه تدوين مقررات ۳

با استناد به بند (الف) ماده (9) و بند (چ) ماده (8) «قانون برنامه پنج ساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران» مصوب خردادماه سال 1403، دستورالعمل تأسيس، فعاليت، نحوه اداره و نظارت بر مؤسسات اعتباري توسعه اي كه از اين پس دستورالعمل ناميده مي شود، به شرح ذيل تدوين مي گردد.

تعاريف

در اين دستورالعمل اصطلاحات زير در معاني مشروح مربوط به كار مي روند:

۱ - بانك مركزي: بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران.

۲ - مؤسسه اعتباري توسعه اي: بانكي كه به موجب قانون يا با مجوز بانك مركزي با هدف ايجاد رونق در بخش هاي مولد اقتصاد كشور، بهبود وضعيت اجتماعي و رفاهي و رشد ظرفيت توليد ملي ايجاد و در راستاي سياست ها و برنامه هاي توسعه اقتصادي كشور، نسبت به تأمين مالي پايدار طرح هاي تملك دارايي هاي سرمايه اي ملي، كلان توسعه اي، ايجاد، نوسازي و حفظ زيرساخت هاي اقتصادي و ساير موارد اقدام مي نمايد.

۳ - مؤسس/مؤسسين: اشخاص حقوقي واجد شرايط كه متقاضي تأسيس مؤسسه اعتباري توسعه اي مي باشند.

۴ - سهامدار مؤثر: سهامداري كه به تشخيص بانك مركزي، يك يا چند عضو هيأت مديره مؤسسه اعتباري توسعه اي به تنهايي توسط او انتخاب مي شود.

۵ - صلاحيت عمومي و حرفه اي: دارا بودن شرايط عمومي و حرفه اي لازم براي تصدي سمت عضويت در هيأت مديره و هيأت عامل مؤسسه اعتباري مشتمل بر شرايط عمومي و تخصصي در چارچوب ضوابطي كه توسط بانك مركزي تدوين و ابلاغ مي شود.

۶ - ذينفع: شخص حقيقي يا حقوقي كه در قراردادهاي تأمين مالي طرح هاي مورد اشاره در بند (۱-۲) توسط مؤسسه اعتباري توسعه اي، طرف مقابل مؤسسه اعتباري مي باشد.

كليات تأسيس و حدود فعاليت

فرآيند تأسيس، فعاليت، نحوه اداره و نظارت بر مؤسسه اعتباري توسعه اي تابع مفاد اين دستورالعمل، ضوابط ابلاغي بانك مركزي در خصوص تأسيس، فعاليت، نحوه اداره و نظارت بر مؤسسات اعتباري و همچنين قانون بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران، قانون پولي و بانكي كشور و اصلاحات بعدي آن، قانون عمليات بانكي بدون ربا و ساير قوانين و مقررات مربوط مي باشد.

بانك توسعه جمهوري اسلامي ايران، موضوع بند (چ) ماده (8) قانون برنامه پنج ساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران به موجب اساسنامه اي كه به تصويب مجلس شوراي اسلامي مي رسد، تشكيل خواهد شد.

تأسيس مؤسسه اعتباري توسعه اي صرفاً در قالب شركت سهامي عام با رعايت قوانين و مقررات مربوط امكان پذير مي باشد.

حداقل سرمايه موردنياز براي تأسيس و فعاليت مؤسسه اعتباري توسعه اي معادل چهارصد هزار ميليارد ريال مي باشد.

مؤسـسين مؤسسه اعتباري توسعه اي يك يا تركيبي از اشخاص به شرح زير مي باشند:

۱ - دولت؛

۲ - مؤسسات دولتي؛

۳ - شركت هاي دولتي؛

۴ - مؤسسات و نهادهاي عمومي غيردولتي.

سهامداران مؤثر مؤسسه اعتباري توسعه اي همواره بايد از اشخاص مورد اشاره در اين ماده باشند.

مؤسسه اعتباري توسعه اي در چارچوب اهداف مقرر در بند (۲) ماده (۱) اين دستورالعمل، مجاز به فعاليت در يك يا چند بخش تخصصي زير مي باشد:

۱ - كشاورزي؛

۲ - مسكن، شهرسازي، راه سازي و حمل و نقل؛

۳ - صادرات و واردات؛

۴ - صنايع و معادن؛

۵ - ساير موارد به تشخيص بانك مركزي.

مؤسسه اعتباري توسعه اي مجاز به انجام عمليات و فعاليت هاي زير (ريالي و ارزي) مي باشد:

۱ - صدور گواهي سپرده خاص؛

۲ - سرمايه گذاري در سهام و ساير اوراق بهادار در بخش تخصصي فعاليت در راستاي تأمين مالي پروژه ها و در چارچوب ضوابط بانك مركزي؛

۳ - تأسيس و مشاركت در شركت هاي با فعاليت بانكي طبق ضوابط بانك مركزي به استثناي موارد غيرمجاز مقرر در ‏ماده ۸- اين دستورالعمل؛

۴ - دريافت كمك هاي مالي و يا تسهيلات و اعتبارات خارجي از سازمان ها و نهادهاي مالي و توسعه اي بين المللي؛

۵ - دريافت كمك هاي مالي و يا اعتبار از دولت، شركت هاي دولتي، صندوق توسعه ملي، مؤسسات عمومي غيردولتي در چارچوب قوانين و مقررات ذي ربط؛

۶ - گشايش انواع اعتبار اسنادي و صدور انواع ضمانت نامه و استفاده از ساير ابزارهاي تعهدي از جمله اوراق گام در بخش تخصصي فعاليت ؛

۷ - اعطاي تسهيلات ريالي و ارزي در بخش تخصصي فعاليت ؛

۸ - اعطاي انواع خطوط اعتباري (فاينانس، ريفاينانس و ...) در بخش تخصصي فعاليت؛

۹ - تبديل به اوراق بهادار كردن دارايي ها در بخش تخصصي فعاليت ؛

۱۰ - انتشار، فروش و تضمين انواع اوراق بهادار اسلامي نظير اوراق مشاركت و صكوك در بخش تخصصي فعاليت؛

۱۱ - افتتاح و نگهداري حساب قرض الحسنه جاري صرفاً براي ذينفع؛

۱۲ - ارايه خدمات مرتبط با چك طبق قانون صدور چك صرفاً به ذينفع؛

۱۳ - ارايه خدمات دريافت، پرداخت و نقل و انتقال وجوه ريالي و ارزي صرفاً در زمينه فعاليت توسعه اي مؤسسه اعتباري توسعه اي؛

۱۴ - ارايه خدمات مشاوره اي در زمينه هاي خدمات مالي، سرمايه گذاري و مديريت دارايي ها؛

۱۵ - خدمات مربوط به وجوه اداره شده و افتتاح حساب اماني صرفاً در بخش تخصصي فعاليت؛

۱۶ - انجام عمليات بين بانكي؛

۱۷ - حفظ، برقراري و ايجاد رابطه كارگزاري با بانك هاي داخل و خارج و ساير نهادهاي مالي داخلي و بين المللي؛

۱۸ - انجام سفارشات مستمر ذينفع (دستور پرداخت مستمر)؛

۱۹ - انجام وظايف قيموميت، وصايت، وكالت و نمايندگي ذينفع طبق قوانين و مقررات مربوطه؛

۲۰ - انجام امور نمايندگي به منظور جمع آوري وجوه، انواع قبوض خدمات شهري، ودايع و ...؛

۲۱ - فروش تمبر مالياتي و سفته؛

۲۲ - ايجاد هرگونه پوشش بيمه اي براي دارايي هاي مؤسسه نزد شركت ها و مؤسسات بيمه؛

۲۳ - انجام ساير عمليات پس از اخذ تأييديه بانك مركزي.

مؤسسه اعتباري توسعه اي مجاز به انجام عمليات زير نمي باشد:

۱ - اعطاي تسهيلات و ايجاد تعهدات خارج از اهداف توسعه اي مؤسسه اعتباري توسعه اي؛

۲ - تأسيس و مشاركت در انواع شركت هاي ليزينگ، بيمه، كارگزاري، صندوق هاي سرمايه گذاري، ساير نهادهاي پولي و نهادهاي مالي موضوع ماده (۱) قانون بازار اوراق بهادار جمهوري اسلامي ايران به استثناي صندوق هاي مرتبط با حيطه تخصصي فعاليت به تشخيص بانك مركزي؛

۳ - افتتاح حساب و نگهداري انواع سپرده سرمايه گذاري مدت دار؛

۴ - افتتاح حساب و نگهداري سپرده قرض الحسنه پس انداز و اعطاي تسهيلات در قالب عقد قرض الحسنه؛

۵ - اشتغال به معاملات اموال، املاك و مستغلات جز در موارد استيفاء مطالبات و يا رعايت مقررات بانك مركزي؛

۶ - تضمين بازخريد اوراق بهادار صادره اشخاص حقوقي دولتي و غيردولتي خارج از زمينه فعاليت توسعه اي مؤسسه اعتباري توسعه اي؛

۷ - قبول و نگاهداري اشياء گرانبها، اسناد و اوراق بهادار و اجاره صندوق امانات؛

۸ - صدور انواع كارت هاي اعتباري، هديه و بن كارت.

هرگونه تسهيلاتي نظير تسهيلات مسكن كه در راستاي برنامه هاي رفاهي مؤسسه اعتباري توسعه اي به مديران و كاركنان آن تعلق مي گيرد از حكم مقرر در بندهاي فوق مستثني مي باشد.

در مؤسسه اعتباري توسعه اي تخصيص منابع با توجه به گزارش توجيه فني، اقتصادي، مالي، طرح و در چارچوب شيوه نامه تأمين مالي است كه به تصويب هيأت مديره مؤسسه اعتباري توسعه اي مي رسد، صورت مي پذيرد.

تأييد صلاحيت حرفه اي مديران مؤسسه اعتباري توسعه اي تابع ضوابط ابلاغي بانك مركزي در خصوص نحوه احراز و لغو تأييد صلاحيت حرفه اي مديران مؤسسه اعتباري مي باشد.

مقررات نظارتي و احتياطي

مؤسسه اعتباري توسعه اي مكلف است تمامي حدود نظارتي و احتياطي ابلاغي بانك مركزي را رعايت نمايد.

سرمايه گذاري هاي مؤسسه اعتباري توسعه اي از حدود فردي و جمعي مقرر در ضوابط ناظر بر سرمايه گذاري مؤسسات اعتباري صرفاً در زمينه فعاليت هاي (سرمايه گذاري هاي) مجاز در اين دستورالعمل مستثني مي باشد.

اعطاي تسهيلات و ايجاد تعهدات صرفاً به/براي اشخاص حقوقي كه به منظور تأمين مالي طرح هاي مشاركتي ايجاد شده اند، از حدود فردي و جمعي مربوط به ضوابط ناظر بر تسهيلات و تعهدات اشخاص مرتبط مستثني مي باشد.

مديران مؤسسه اعتباري توسعه اي (عضو هيأت مديره، هيأت عامل، مديرعامل و قائم مقام مديرعامل) و اعضاي خانواده آنها (اقارب سببي و نسبي طبقه اول يا درجه يك از طبقه دوم مطابق با احكام قانون مدني) نبايد سهامدار مؤثر و يا دارنده سمت هاي مديريتي در اشخاص حقوقي موضوع اين ماده باشند.

حدود مجاز ناظر بر وضعيت باز ارزي براي مؤسسه اعتباري توسعه اي معادل ۵‏‏‏‏/۱ برابر حدود تعيين شده در ضوابط ابلاغي بانك مركزي ناظر بر وضعيت باز ارزي مؤسسات اعتباري، مي باشد.

حد مجاز تملك خالص دارايي هاي ثابت بانكي توسط مؤسسه اعتباري توسعه اي حداكثر معادل 60 درصد حدمجاز تعيين شده در ضوابط ابلاغي بانك مركزي ناظر بر نحوه محاسبه نسبت خالص دارايي هاي ثابت بانكي مؤسسات اعتباري، مي باشد.

مؤسسه اعتباري توسعه اي از رعايت حد فردي ضوابط ابلاغي بانك مركزي ناظر بر تسهيلات و تعهدات كلان مستثني مي باشد.

سالانه درصد مشخصي از سود خالص مؤسسه اعتباري توسعه اي بر اساس ضوابطي كه بانك مركزي تعيين مي كند، صرف افزايش سرمايه بانك مي شود.

بانك مركزي (هيأت عامل) مي تواند حدود مجاز مقرر در فصل سوم اين دستورالعمل را با توجه به شاخص هاي اقتصادي از جمله نرخ رشد اقتصادي و تورم تغيير دهد.

ساير موارد

فرايند بازسازي و گزير مؤسسه اعتباري توسعه اي مطابق با مفاد قانون بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران، قانون پولي و بانكي كشور و اصلاحات بعدي آن، قانون عمليات بانكي بدون ربا و ساير قوانين و مقررات مربوط مي باشد.

اركان و نحوه اداره مؤسسه اعتباري توسعه اي تابع اساسنامه اي است كه به تصويب هيأت عالي بانك مركزي مي رسد.

مواردي كه در اين دستورالعمل پيش بيني نشده است تابع ضوابط ابلاغي بانك مركزي مي باشد.

مؤسسات اعتباري كه قبل از ابلاغ اين دستورالعمل تأسيس شده و به فعاليت اشتغال داشته اند و متقاضي تبديل به مؤسسه اعتباري توسعه اي هستند، بايد مطابق با شيوه نامه اي كه به تصويب هيأت عالي بانك مركزي مي رسد، اقدام نمايند.

دستورالعمل تأسيس، فعاليت، نحوه اداره و نظارت بر مؤسسات اعتباري توسعه اي در (۲۲) ماده و (۴) تبصره در سي و چهارمين جلسه مورخ 1404/5/8‌ هيأت عالي به تصويب رسيد و از تاريخ ابلاغ لازم الاجراء مي باشد.