تشکیل و افتتاح مجلس
تشکیل مجلس
محل مجلس شورای اسلامی ایران محل تشکیل اولین مجلس خبرگان است که قانون اساسی ایران در آن به تصویب رسیده است و هیچ محل دیگری برای تشکیل جلسات عمومی رسمیت ندارد مگر با تصویب دو سوم نمایندگان حاضر در مجلس.
در مواقع اضطراری که اجتماع و تشکیل جلسات در محل رسمی ممکن نباشد، محل جدید تشکیل جلسات باید رسما از طرف هیات رئیسه به اطلاع نمایندگان برسد.
افتتاح مجلس
نخستین جلسه هر دوره مجلس شورای اسلامی طبق اصل شصت و پنجم (65) قانون اساسی با حضور حداقل دو سوم مجموع نمایندگان رسمیت مییابد. در آغاز جلسه آیات (35) تا (42) سوره شوری تلاوت میشود. پس از قرائت پیام مقام معظم رهبری مراسم سوگند انجام و در پایان جلسه، نمایندگان به منظور بزرگداشت بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت امام خمینی (ره) و شهیدان انقلاب اسلامی و ادای احترام و تجدید عهد با آنان در مرقد مطهر آن حضرت و بهشت زهرا حضور خواهند یافت.
تشریفات سوگند
نمایندگان حاضر در مجلس طبق اصل شصت و هفتم (67) قانون اساسی سوگند یاد میکنند. متن سوگندنامه توسط رئیس قرائت میشود و نمایندگان به حالت اجتماع در حال قیام آن را تکرار و پس از انجام مراسم تحلیف، سوگندنامه را امضاء میکنند. نمایندگان اقلیتهای دینی این سوگند را با ذکر کتاب آسمانی خود یاد خواهند کرد. نمایندگانی که در جلسه نخست شرکت ندارند باید در اولین جلسه رسمی که حضور پیدا میکنند سوگند را بجا آورند و ذیل سوگندنامه را امضاء کنند.
جایگاهها
جایگاه نمایندگان، پس از ارائه اعتبارنامه نمایندگان به مجلس به حکم قرعه تعیین میشود و در دفتر مخصوص ثبت خواهد شد. قرعه کشی هر شش ماه یکمرتبه تجدید میشود. نمایندگانی که در قرعه قبل در قسمت جلو مجلس بودهاند به حکم قرعه در قسمت دوم مجلس استقرار خواهند یافت. در دو ردیف اول رئیس جمهور، معاونان و مشاوران او، اعضای شورای نگهبان و هیات وزیران و معاونان امور مجلس و دیگر افراد مجاز طبق این آییننامه خواهند نشست و افراد مذکور بهیچوجه مجاز به نشستن در صندلی نمایندگان و یا تردد در محل استقرار نمایندگان نمیباشند.
خبرنگاران و تماشاچیان با داشتن کارت مخصوص همان جلسه و نیز مامورین انتظامات مجلس در محلهای مخصوص، حق حضور خواهند داشت و باید در تمام مدت جلسه ساکت باشند و از هرگونه بینظمی خودداری کنند. در غیر اینصورت با دستور رئیس، تالار جلسه را ترک مینمایند. در صورتی که عمل آنان مستوجب تعقیبات کیفری بشود فرد خاطی با رعایت مقررات توسط مامورین انتظامات مجلس توقیف و به مراجع صالحه تسلیم خواهد شد.
هر یک از نمایندگان میتواند در هر جلسه برای حداکثر سه نفر که به آنها اعتماد دارد، درخواست صدور کارت ورود به محل تماشاچیان را بنماید. انتظامات مجلس موظف به صدور کارت برای آنان میباشد.
سازمان اداری مجلس، با رعایت موازین تعیین شده از طرف هیات رئیسه، برای خبرنگاران جرائد داخلی که طبق قانون مطبوعات اجازه انتشار دارند و برای خبرنگاران خارجی با معرفی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی کارت موقت غیرقابل انتقال صادر مینماید.
انتظام مجلس
حفظ انتظام وامنیت محوطه مجلس بعهده رئیس مجلس و در غیاب او به عهده نواب رئیس است. هیچ مقام و قوهای بدون اجازه رئیس، حق مداخله در محوطه و امور مجلس را ندارد.
رئیس جمهور و معاونان او، وزیران به اجتماع یا به انفراد حق شرکت در جلسات علنی مجلس را دارند و میتوانند مشاوران خود را نیز همراه داشته باشند و رئیس قوه قضائیه برای شرکت در مراسم تحلیف رئیس جمهور در مجلس شرکت میکند و همچنین اعضای شورای نگهبان حق حضور در کلیه جلسات رسمی مجلس را دارند و چنانچه طرح یا لایحهای با قید دو یا سه فوریت در دستور مجلس قرار گیرد اعضاء شورای نگهبان باید در آن جلسه شرکت نمایند.
در صورتی که مسوولین اجرائی و قضائی از طرف رئیس مجلس برای دفاع و توضیح طرح و یا لایحه دعوت شده باشند، شرکت آنان در جلسات مربوط به آن طرح و لایحه بلامانع است.
رئیس و دادستان دیوان محاسبات و معاونان امور مجلس وزراء و سازمان برنامه و بودجه و آن عده از کارکنان و مستخدمین مجلس که حضور آنان در تالار جلسه ضروری باشد با اجازه هیات رئیسه حق حضور در جلسات را دارند.
حمل هر نوع اسلحه برای کسانی که وارد ساختمان اصلی مجلس میشوند مطلقا ممنوع است.
تشکیلات قانونگذاری مجلس
هیاتهای رئیسه مجلس
الف - هیات رئیسه سنی
مسن ترین فرد از نمایندگان حاضر به عنوان رئیس سنی و فرد بعدی به عنوان نایب رئیس و دو نفر از جوانترین نمایندگان حاضر به سمت منشی معین میشوند و در جایگاه هیات رئیسه قرار میگیرند. در صورت تساوی سن، هیات رئیسه سنی با قید قرعه از بین مسن ترین و جوانترین نمایندگان حاضر تعیین خواهد شد. اعلام هیات رئیسه سنی با اداره کل قوانین مجلس است.
وظایف هیات رئیسه سنی، اداره جلسه افتتاحیه، انجام مراسم تحلیف، اقتراع شعب و اجرای انتخابات هیات رئیسه موقت است.
ب - هیات رئیسه موقت
انتخاب هیات رئیسه موقت در دومین جلسه علنی مجلس انجام خواهد شد. ترکیب و طرز انتخاب آن مانند هیات رئیسه دائم است، به جز اینکه اکثریت نسبی در انتخاب رئیس کافی خواهد بود. هیات رئیسه موقت بلافاصله پس از انتخاب، با متن سوگندنامه هیات رئیسه دائم مراسم تحلیف را بجای خواهد آورد.
وظایف هیات رئیسه موقت اداره جلسات مجلس تا زمان تایید اعتبارنامه دو سوم نمایندگان و اجرای انتخابات هیات رئیسه دائم و تمشیت امور اداری مجلس است.
ج - هیات رئیسه دائم
پس از تصویب اعتبارنامه حداقل دو سوم مجموع نمایندگان، هیات رئیسه موقت اقدام به انتخاب هیات رئیسه دائم میکند، اعضاء هیات رئیسه دائم برای یکسال انتخاب میشوند. مبنای تجدید انتخابات سالیانه، سالروز انتخابات هیات رئیسه قبلی بوده و در صورتی که با تعطیلات مصادف گردد در جلسه قبل از آن انجام میگردد و مسوولیت هیات رئیسه جدید از سالروز انتخابات قبل تفویض خواهد گردید.
هیات رئیسه دائم مرکب از رئیس، دو نایب رئیس، شش منشی و سه کارپرداز میباشد.
انتخاب رئیس در نوبت اول با اکثریت مطلق آراء نمایندگان صاحب رای است و انتخاب نواب رئیس، منشیها و کارپردازان هر کدام جداگانه و با اکثریت نسبی و رای مخفی و با ورقه خواهد بود. در صورتی که در انتخاب رئیس در نوبت اول اکثریت مطلق حاصل نشود، در نوبت دوم اکثریت نسبی کافی خواهد بود.
چنانچه آراء برای رئیس، نواب رئیس، منشیها، کارپردازان با یکدیگر برابر باشد، حسب مورد به قید قرعه تعیین میشوند.
در صورتی به فرد غایب در جلسه میتوان رای داد که قبل از تشکیل جلسه مربوط به انتخابات هیات رئیسه، کتبا نامزدی خود را به اداره کل قوانین مجلس اعلام کرده باشد.
قبل از اخذ رای برای هیات رئیسه، اسامی داوطلبان به ترتیب وصول به هیات رئیسه بدون بحث در جلسه علنی اعلام خواهد شد.
اعضاء هیات رئیسه دائم، پس از انتخاب، در حضور نمایندگان به ترتیب زیر سوگند یاد میکنند و موظف به رعایت دقیق مفاد آن میباشند. بسم الله الرحمن الرحیم «من به عنوان عضو هیات رئیسه مجلس شورای اسلامی در برابر قرآن مجید به خداوند قادر متعال سوگند یاد میکنم که حداکثر توان خود را برای اجراء آییننامه داخلی مجلس شورای اسلامی با مراعات بیطرفی کامل در انجام وظایف بکار گیرم و از هرگونه اقدام مخالف آییننامه اجتناب نمایم.»
نواب رئیس به ترتیب تعداد آراء به عنوان نایب رئیس اول و نایب رئیس دوم و در صورت تساوی آراء با قید قرعه انتخاب میشوند و در غیاب رئیس مجلس به ترتیب، وظایف و اختیارات او را بر عهده خواهند داشت.
رئیس مجلس میتواند حتی هنگام حضور خود، اداره جلسه رسمی را به ترتیب به عهده نواب رئیس بگذارد.
اگر رئیس مجلس پیش از انقضای مدت از ریاست استعفاء دهد یا فوت شود نواب رئیس به ترتیب تقدم، جلسه را منعقد میسازند و متن استعفاء نامه را قرائت یا فوت را اعلام میدارند. در مورد فوت به احترام متوفی جلسه ختم میشود و در هر صورت در جلسه بعد نایب رئیس جلسه را تشکیل میدهد و رئیس جدید طبق آییننامه داخلی مجلس انتخاب میشود. در مورد استعفاء بعد از اعلام و قرائت متن استعفاء نامه در مجلس و استماع توضیحات رئیس مستعفی و مذاکراتی که نمایندگان لازم بدانند، چنانچه استعفاء پس گرفته نشود، انتخاب رئیس جدید در جلسه بعد به عمل میآید، حداکثر توضیحات رئیس و مذاکرات نمایندگان یکساعت خواهد بود.
در مورد فوت یا استعفاء سایر اعضای هیات رئیسه نیز باید بدون تشریفات در جلسه بعد انتخاب فرد یا افراد جدید به عمل آید.
انتخاب رئیس و هر یک از اعضاء هیات رئیسه جدید برای مدت باقیمانده از یکسال خواهد بود.
هیچیک از اعضاء هیات رئیسه مجلس نمیتواند به عضویت کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس انتخاب شود و درصورتی که هر یک از اعضاء این کمیسیون به عضویت هیات رئیسه انتخاب گردند از کمیسیون مستعفی شناخته شده و مطابق مراتب منظور در این آییننامه نسبت به تعیین کمیسیون جدید اقدام خواهند نمود و همچنین نمیتوانند به عنوان رئیس یا مخبر کمیسیونهای مجلس انتخاب گردند و در صورتی که رئیس یا مخبر کمیسیونها به عضویت هیات رئیسه انتخاب گردند از سمت خود در کمیسیون مستعفی شناخته میشوند.
وظایف و اختیارات رئیس مجلس عبارتند از : 1 - اداره جلسات مجلس به شرح مواد این آییننامه. 2 - نظارت بر کلیه امور اداری، مالی، استخدامی و سازمانی مجلس. 3 - امضای کلیه احکام استخدامی بر اساس آییننامه استخدامی کارکنان مجلس و سایر قوانین و مقررات. 4 - امضای کلیه نامههای مربوط به امور قانونگذاری و پارلمانی مجلس. 5 - حضور در نهادهای قانونی که رئیس مجلس عضو آنها است. 6 - ارائه گزارش کامل از تصمیمات و اقدامات هیات رئیسه در رابطه با مسائل مختلف مربوط به مجلس و واحدهای تابعه آن هر سه ماه یکبار به نمایندگان. 7 - سایر موارد مذکور در قانون اساسی و دیگر مقررات.
وظایف منشیان عبارتند از: 1 - مراقبت در ضبط و تحریر صورت مذاکرات و چاپ و توزیع آنها. 2 - قرائت طرحها و لوایح، پیشنهادها، نوشتهها و مطالبی که باید به اطلاع مجلس برسد. 3 - تنظیم پیشنهادهای واصله از طرف نمایندگان به ترتیب وصول با قید شماره. 4 - ترتیب اجازاتی که نمایندگان در جلسه برای نطق میخواهند، با رعایت حق تقدم و قید شماره ترتیب.
وظایف و اختیارات هیات رئیسه عبارتند از: 1 - مسوولیت کلیه امور اداری، مالی، استخدامی و سازمانی مجلس. 2 - تصویب بودجه پیشنهادی سالیانه مجلس و ارجاع آن به کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس جهت طی مراحل قانونی. 3- مشارکت در تصویب حقوق مالی نمایندگان طبق این آییننامه. 4 - انتظام و حفظ انضباط جلسات مجلس. 5 - نظارت بر انجام امور مربوط به گزارشها و چاپ و توزیع آنها. 6 - تهیه و تنظیم برنامه هفتگی مجلس. 7 - مسوولیت و نظارت بر رعایت اوقات و مهلتهای قانونی مذکور در این آییننامه. 8 - دعوت از وزیران و مسوولان اجرائی و قضائی به مجلس. 9 - اعلام مراتب رد اعتبارنامه یا استعفای نمایندگان به وزارت کشور. 10 - بررسی و حل و فصل مسائل و مشکلات کمیسیونها و شعب. 11 - حفظ شان و منزلت و اقتدار مجلس و دفاع از حقوق و جایگاه قانونی نمایندگان. 12 - نظارت بر عملکرد نمایندگان منتخب مجلس در هیاتها و مجامع و شوراها و دریافت گزارش آنان.
جلسات هیات رئیسه با حضور حداقل دو سوم اعضاء که رئیس یا یکی از نواب رئیس جزء آنان باشد رسمیت مییابد و مصوبات آن با رای اکثریت مطلق عده حاضر معتبر خواهد بود.
د - مسوولیت مشترک هیات رئیسه در برابر مجلس
رئیس مجلس و سایر اعضای هیات رئیسه در مورد انجام وظایف محوله در این آییننامه در برابر مجلس مسوولیت مشترک دارند.
هرگاه نمایندگان به کیفیت اداره جلسات یا سایر امور مجلس و نحوه ایفای وظایف رئیس یا سایر اعضاء هیات رئیسه معترض باشند، میتوانند طی تقاضای کتبی با امضای حداقل بیست و پنج نفر و یا به درخواست کمیسیون تدوین آییننامه داخلی مجلس از هیات رئیسه، تشکیل هیات رسیدگی به اعتراضات، مرکب از روسای کمیسیونهای تخصصی و هیات رئیسه و اعضاء کمیسیون تدوین آییننامه داخلی مجلس را درخواست نمایند. هیات رئیسه مکلف است ظرف مدت سه روز نسبت به تشکیل هیات رسیدگی به اعتراضات، اقدام نماید. هیات اخیر مکلف است ظرف ده روز با حضور سه نفر از منتخبین معترضین، به موضوع رسیدگی نماید. در صورتی که اکثریت اعضاء هیات رای بر عدم صلاحیت فرد مورد اعتراض دادند عضویت وی در هیات رئیسه تعلیق میگردد. گزارش هیات در این باره در جلسه غیرعلنی مورد بررسی قرار میگیرد و در اولین جلسه علنی مجلس بدون بحث به رایگیری گذاشته میشود. در صورت رد عدم صلاحیت، عضو مزبور به کار خود ادامه خواهد داد و در غیر این صورت از سمت خود مستعفی شناخته میشود و حق شرکت در انتخابات مجدد آن دوره را ندارد.
هیات رسیدگیکننده به اعتراض، در ابتدای نخستین جلسه خود هیات رئیسهای را وفق مقررات مربوط به انتخاب هیات رئیسه کمیسیونها، انتخاب مینمایند. جلسات هیات با حضور سه چهارم اعضاء رسمیت مییابد و مناط اعتبار تصمیمات آن، رای اکثریت مطلق حاضرین میباشد.
نمایندگان معترض و اعضاء مورد اعتراض هیات رئیسه مجلس، حق رای در جلسه هیات رسیدگیکننده به اعتراضات را ندارند.
رسیدگی فوق مانع از انجام وظایف قانونی کمیسیون اصل نودم (90) قانون اساسی نسبت به طرز کار مجلس نخواهد بود و نمایندگان میتوانند از آن طریق نیز نسبت به عملکرد هیات رئیسه نظارت و پیگیری نمایند.
شعب و کمیسیونها
الف - شعب
پس از انجام مراسم تحلیف، نمایندگان به حکم قرعه بطور مساوی به پانزده شعبه تقسیم میشوند و افراد باقیمانده به ترتیب از شعبه اول به بعد، یک یک به شعب افزوده میشوند. نمایندگانی که بعدا سوگند یاد میکنند به حکم قرعه به عضویت شعبی که کسری دارند پذیرفته میشوند. هر شعبه دارای یک رئیس، دو نایب رئیس، یک مخبر و دو منشی خواهد بود که جداگانه با رای مخفی با ورقه و با اکثریت نسبی بیش از یک سوم کل اعضاء شعبه، انتخاب میشوند و در صورت تساوی به حکم قرعه عمل خواهد شد. نتیجه انتخابات با ذکر آراء طی گزارشی بهوسیله مخبر به اطلاع مجلس میرسد. مناط اعتبار برای رسمیت جلسات شعب، حضور حداقل دو سوم اعضاء میباشد و تصمیمات شعب، به جز در مورد انتخاب افراد، با اکثریت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود.
هر یک از شعب برای تمام دوره نمایندگی رسمیت دارند و وظایف و اختیارات آنها عبارتند از: 1- رسیدگی به اعتبارنامهها. 2- تعیین اعضای کمیسیون تحقیق. 3- تعیین اعضای کمیسیون تدوین آییننامه داخلی مجلس. 4- بررسی و تشخیص صلاحیت نامزدهای عضویت در کمیسیونهای تخصصی مجلس.
هر یک از شعب موظفند صورتجلسات خود را با قید اسامی حاضرین و غایبین و تاخیرکنندگان بهوسیله دبیر شعبه تنظیم و تقدیم هیات رئیسه مجلس نمایند.
ب - کمیسیونها
مجلس دارای کمیسیونهای خاص شامل کمیسیون تحقیق، تدوین آییننامه داخلی مجلس، اصل نودم (90)، و کمیسیونهای تخصصی با محدوده وظایف مشخص به شرح مواد این آییننامه خواهد بود. تعداد اعضاء کمیسیون تحقیق و کمیسیون تدوین آییننامه داخلی مجلس هر کدام پانزده نفر و سایر کمیسیونهای خاص و تخصصی بنا به تشخیص هیات رئیسه و روسای شعب دارای حداقل نوزده و حداکثر بیست و سه نفر عضو خواهند بود.
کمیسیونهای خاص 1 - کمیسیون تحقیق
به منظور بررسی اعتبارنامههایی که توسط شعب مورد تایید قرار نگرفته و یا از سوی نمایندگان مورد اعتراض واقع شده است هر یک از شعب موظفند پس از تعیین هیات رئیسه خود، بلافاصله دو نفر از اعضای خود را که آگاهی بیشتری به مسائل حقوقی داشته و از صلاحیت لازم برخوردار باشند به عنوان اعضای اصلی و علی البدل کمیسیون تحقیق انتخاب نمایند و نتیجه را به هیات رئیسه گزارش تا در جلسه علنی قرائت گردد.
2 - کمیسیون تدوین آییننامه داخلی مجلس
هر شعبه یک نفر دیگر از اعضاء خود را که واجد صلاحیت باشد برای تشکیل کمیسیون تدوین آییننامه داخلی مجلس معین و نتیجه رابه مجلس گزارش خواهد کرد. این کمیسیون طرحهای مربوط به مواد آییننامه داخلی مجلس را رسیدگی کرده و نظر خود را به مجلس گزارش مینماید تا مطابق آییننامه مورد بررسی قرار گیرد.
3 - کمیسیون اصل نودم (90) قانون اساسی
به منظور اجرای اصل نودم (90) قانون اساسی کمیسیونی بنام کمیسیون اصل نودم (90) قانون اساسی تشکیل میگردد تا طبق قوانین مصوب مربوط به خود اداره و انجام وظیفه نماید.
4 - کمیسیونهای تخصصی
هر یک از کمیسیونهای تخصصی مجلس که مطابق این آییننامه تشکیل میگردند در محدوده تخصصی خود دارای وظایف و اختیاراتی به شرح زیر میباشند:
بررسی، اصلاح و تکمیل طرحها و لوایح قانونی و ارائه گزارش به مجلس شورای اسلامی.
رسیدگی به طرحهای تحقیق و تفحص و انجام آن پس از تصویب مجلس شورای اسلامی.
رسیدگی به لوایح بودجه سالیانه کل کشور.
بررسی و اظهارنظر در مورد لوایح برنامههای توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور.
بررسی چگونگی اجرا و نتایج حاصله از اجرای قوانین مصوب و تبصرهها در ردیفهای برنامههای توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و بودجههای سالیانه کل کشور و تهیه گزارش و تقدیم آن به مجلس شورای اسلامی.
کسب اطلاع از کم و کیف اداره امور کشور، دریافت و بررسی گزارشهای عملکردی و نظارتی از دستگاههای مختلف ذی ربط به نمایندگی از سوی مجلس شورای اسلامی و تهیه گزارش جامع سالیانه که در بر گیرنده مسیر تحولات و پیشرفتها و عملکرد بخشهای تخصصی کشور و گویای وضعاعمال حاکمیت و مدیریت در هر بخش باشد و ارائه آنها به مجلس شورای اسلامی. این گزارشها در دستور کار مجلس قرار گرفته و قرائت میگردد.
بررسی و تصویب آزمایشی طرحها و لوایح و همچنین تصویب دائمی اساسنامه سازمانها، شرکتها و موسسات دولتی یا وابسته به دولت که طبقاصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسی به آنها محول میگردد.
پاسخ دولت راجع به گزارشهای کمیسیونهای تخصصی در دستور کار مجلس قرار گرفته و قرائت خواهد شد. پس از آن حسب درخواست کمیسیونهای تخصصی، موضوع گزارشهای یاد شده جهت بررسی به کمیسیون اصل نودم (90) ارسال و کمیسیون مذکور نتایج بررسی خود را به مجلس ارائه خواهد کرد.
کمیسیونهای تخصصی مجلس میتوانند به تعداد کافی مشاور ذی صلاح ازطریق هیات رئیسه به خدمت بگیرند.
کمیسیون آموزش و تحقیقات برای انجام وظایف محوله در محدوده آموزش و پرورش عمومی، آموزش فنی و حرفهای، آموزش عالی، تحقیقات و فنآوری، مطابق ضوابط این آییننامه تشکیل میشود.
کمیسیون اجتماعی برای انجام وظایف محوله در محدوده امور اداری و استخدامی، کار، اشتغال، روابط کار و تعاون مطابق ضوابط این آییننامه تشکیل میشود.
کمیسیون اقتصادی برای انجام وظایف محوله در محدوده اقتصاد و دارائی، بازرگانی داخلی، بازرگانی خارجی مطابق ضوابط این آییننامه تشکیل میشود.
کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی برای انجام وظایف محوله در محدوده سیاست و روابط خارجی، سیاست داخلی، شوراها، شهرداریها، اطلاعات و امنیت داخلی، دفاع و امنیت خارجی و ثبت احوال مطابق ضوابط این آییننامه تشکیل میشود.
کمیسیون انرژی برای انجام وظایف محوله درمحدوده نفت، گاز، برق، سدها و نیروگاههای آبی و برقی، انرژی اتمی و انرژیهای نو مطابق ضوابط این آییننامه تشکیل میشود.
کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات برای انجام وظایف محوله در محدوده برنامه، بودجه، نظارت برنامه و بودجه و دیوان محاسبات و امور مالی مجلس و آمار و خدمات عمومی فنی مطابق ضوابط این آییننامه تشکیل میشود.
کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات علاوه بر انجام وظایف تخصصی در ماده (33) و (38) موظف است نسبت به امور زیر اقدام نماید: 1 - نظارت و مراقبت بر اجرای مقررات بودجه و امور مالی مجلس و نحوه هزینه کردن آن. 2 - رسیدگی به عملکرد بودجه سالیانه مجلس و ارائه گزارش آن حداکثر تا پایان شهریورماه سال بعد. این گزارش جهت اطلاع نمایندگان چاپ میگردد. 3 - بازرسی و رسیدگی دقیق و نظارت درمورد کلیه اموال و اشیاء منقول و غیرمنقول مجلس شورای اسلامی و ارائه گزارش سالیانه جهت چاپ و توزیع بین نمایندگان.
کمیسیون بهداشت و درمان برای انجام وظایف محوله در محدوده بهداشت، درمان، امداد، بهزیستی، تامین اجتماعی و بیمههای اجتماعی و هلال احمر مطابق ضوابط این آییننامه تشکیل میشود.
کمیسیون صنایع و معادن برای انجام وظایف محوله درمحدوده صنایع، پست، مخابرات، معادن، پتروشیمی، صنایع هوافضا و ارتباطات مطابق ضوابط این آییننامه تشکیل میشود.
کمیسیون عمران برای انجام وظایف محوله در محدوده راه و ترابری، مسکن، عمران شهری و عمران روستایی مطابق ضوابط این آییننامه تشکیل میشود.
کمیسیون فرهنگی برای انجام وظایف محوله در محدوده فرهنگ و هنر، ارشاد و تبلیغات، صدا و سیما و ارتباطات جمعی، تربیت بدنی و جوانان و زنان و خانواده مطابق ضوابط این آییننامه تشکیل میشود.
کمیسیون قضائی و حقوقی برای انجام وظایف محوله در محدوده قضائی و حقوقی مطابق ضوابط این آییننامه تشکیل میشود.
کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی برای انجام وظایف محوله در محدوده کشاورزی، منابع آب، دام و طیور، شیلات، محیط زیست و هواشناسی مطابق ضوابط این آییننامه تشکیل میشود.
5 - مقررات مشترک کمیسیونها
به منظور آشنایی نمایندگان با سوابق تحصیلی و کاری یکدیگر اداره کل قوانین موظف است قبل از تشکیل شعب برای تعیین اعضای کمیسیونها، اسامی نمایندگان به همراه تحصیلات (مستند) و تجربه و سابقه عضویت در کمیسیونها (در صورتی که سابقه نمایندگی داشته باشند) را تکثیر و در اختیار نمایندگان قرار دهد. تشخیص صلاحیت اعضاء هر شعبه برای عضویت در کمیسیونهای مجلس بر اساس پیشنهاد نماینده و رایاکثریت نسبی اعضاء شعبه خواهد بود. هر نماینده ملزم است برای عضویت در یک کمیسیون، حداقل دو کمیسیون را به ترتیب اول و دوم پیشنهاد دهد.
هیات رئیسه پس از دریافت گزارش بدوی شعب درباره نامزدهای کمیسیونهای مجلس این گزارش را تکثیر و در میان نمایندگان توزیع مینماید. چهل و هشت ساعت پس از این توزیع، شعب مجددا تشکیل جلسه میدهند و با توجه به گزارش منتشر شده و بررسی همه اولویتها، دوباره نامزدهای خود را برای هر کمیسیون انتخاب و به هیات رئیسه گزارش میدهند. در صورتی که تعداد افراد معرفی شده از طرف شعب برای هر کمیسیون بیش از تعداد لازم باشد مجموع افراد معرفی شده برای هر کمیسیون با دعوت یکی از نواب رئیس تشکیل جلسه میدهند تا در مورد افراد مورد نیاز در کمیسیون به توافق برسند. در صورتی که توافق لازم به عمل نیاید افراد مورد نیاز هر کمیسیون در جلسهای با دعوت یکی از نواب رئیس با حق رای و شرکت روسای شعب با رعایت اولویتهایی مانند تخصص، تجربه و سابقه عضویت در آن کمیسیون و با رای مخفی تعیین خواهند شد.
نمایندگان مذکور حق شرکت در جلسه فوق جهت دفاع از پیشنهاد خود را دارند اما رایگیری بدون حضور آنان صورت میگیرد مفاد این تبصره شامل روسای شعب نیز میباشد.
بین افرادی که رای مساوی آورده و احتساب آنان به عنوان عضو یک کمیسیون باعث افزایش سقف آن کمیسیون میشود قرعه کشیانجام میگیرد.
افرادی که طبق این ماده برای کمیسیون اول مورد نظر خود انتخاب نشوند در کمیسیون دوم موردتقاضای خود، در صورتی که از متقاضیان اولویت درجه اول تکمیل نشده باشد، قرارداده خواهند شد. اگر در این مرحله نیز تعداد افراد بیش از تعداد مورد نیاز کمیسیون باشد مجددا بارعایت اولویتهای فوق الذکر و با رای اکثریت هیات رئیسه و روسای شعب برای کمیسیون دوم انتخاب میشوند و کسانی که در این مرحله نیز برای کمیسیون دوم مورد تقاضای خود انتخاب نشوند به تشخیص اکثریت اعضاء جلسه مشترک فوقالذکر برای یکی از کمیسیونهای دیگر مجلس تعیین میگردند.
هریک از کمیسیونهای تخصصی مجلس موظف است از میان اعضای خود کمیته و یا کمیتههای فرعی متناسب با موضوعات مربوط تشکیل دهد. کمیتههای فرعی دارای یک رئیس، یک نایب رئیس و یک منشی خواهند بود که توسط اعضای همان کمیته انتخاب میگردند. مصوبات کمیتههای فرعی بعد از تصویب در کمیسیون رسمیت خواهد داشت.
پس از انتخاب اعضای کمیسیونها، هر کمیسیون به ریاست مسن ترین عضو و با حضور حداقل دو سوم اعضاء خود منعقد و فورا یک رئیس، دو نایب رئیس، یک مخبر و دو منشی با رای مخفی با ورقه با اکثریت نسبی به مدت یکسال انتخاب مینماید.
اداره کل قوانین موظف است در شروع کار هر دوره مجلس سوابق کاری و میزان تحصیلات اعضای هر کمیسیون را قبل از انتخاب هیات رئیسه آن کمیسیون در اختیار اعضاء قرار دهد.
مناط اعتبار برای رسمیت جلسه کمیسیونها حضور حداقل دو سوم اعضاء میباشد. مصوبات کمیسیون با اکثریت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود.
هر نماینده هر شش ماه میتواند پس از گذشت شش ماه از آغاز کار هر دوره مجلس از طریق هیات رئیسه تقاضای تغییر کمیسیون را بنماید. این تغییر و انتقال با موافقت اکثریت اعضاء کمیسیونهای ذی ربط انجام میپذیرد.
هیات رئیسه مجلس حداقل یک نفر از کارشناسان باتجربه و مناسب مجلس را به عنوان دبیر در اختیار هر کمیسیون قرار میدهد تا نسبت به امور کارشناسی و اداری مربوطه از قبیل ارتباط با هیات رئیسه و ادارات مجلس و کمیسیونها و تنظیم و توزیع مراسلات، ضبط مذاکرات، بایگانی اوراق و پروندهها، تسریع جریان امور دفتری و تهیه صورتجلسات و سایر امور اداری اقدام نماید.
گزارش عملکرد کمیسیونها بایستی هر ماه یکبار به هیات رئیسه مجلس داده شود تا به نحو مقتضی به اطلاع نمایندگان برسد.
در صورتی که نمایندگان از طرف کمیسیون برای ادای توضیح در زمینه سوال و یا پیشنهاد خود دعوت شوند موظف به شرکت خواهند بود و عدم شرکت بدون عذر موجه به منزله انصراف از طرح سوال و یا پیشنهاد خواهد بود.
تمام اسناد و اوراق مربوط به اموری که باید در کمیسیونها بررسی شود از طرف هیات رئیسه به آن کمیسیون ارجاع میشود. نمایندگان میتوانند آن اسناد را ملاحظه کنند، اسناد مزبور نباید از کمیسیون خارج گردد. این اسناد به انضمام اسناد مذاکرات و اقدامات جاری کمیسیون در محل کمیسیون بایگانی و در پایان هر دوره به بایگانی مجلس منتقل میشود.
پس از آنکه مجلس در باره طرح یا لایحهای رای نهایی داد، اسناد و اوراق و صورتجلسات مربوط به آن، در اداره کل قوانین مجلس بایگانی میشود.
6 - سایر مقررات
هر نماینده به جز رئیس مجلس، ملزم است عضویت یکی از کمیسیونهای تخصصی را بپذیرد و در صورت تمایل میتواند در کمیسیونهای دیگر مجلس، با حق اظهارنظر و بدون حق رای شرکت کند.
عضویت در کمیسیونهای تحقیق و تدوین آئین نامه داخلی مجلس مانع از عضویت در کمیسیون دیگر نخواهد بود.
7 - کمیسیون مشترک
ماده 58اصلاحی ۱۳۸۰/۰۳/۲۷
در مورد طرحها و لوایحی که به تشخیص هیات رئیسه به دو یا چند کمیسیون ارتباط اساسی داشته باشند، کمیسیون مشترک تشکیل میگردد. تعداد اعضاء کمیسیون مشترک بیست و سه نفر میباشد. تعیین سهم هر کمیسیون بهوسیله هیات رئیسه مجلس و انتخاب آنان توسط کمیسیون ذی ربط میباشد. کمیسیون مشترک در انتخاب هیات رئیسه و ارائه گزارش و سایر مقررات مانند دیگر کمیسیونها اقدام مینماید.
8 - کمیسیون ویژه
در مسائل مهم و استثنائی که برای کشور پیش میآید و در این خصوص تشکیل کمیسیون ویژهای برای رسیدگی و تهیه گزارش ضرورت پیدا میکند، به پیشنهاد حداقل پانزده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس، این کمیسیون تشکیل میشود. اعضای کمیسیون ویژه که هفت تا پانزده نفر بنا به نظر پیشنهاددهندگان خواهند بود، مستقیما در جلسه علنی توسط نمایندگان با رای مخفی و اکثریت نسبی انتخاب خواهند شد. هیات رئیسه کمیسیون ویژه همانند دیگر کمیسیونها انتخاب خواهد شد.
تشکیلات اداری و پشتیبانی مجلس
امور اداری، مالی و خدماتی مجلس
کلیه امور اداری مجلس اعم از مالی، استخدامی، سازمانی، خدماتی و سایر امور اجرائی به عهده هیات رئیسه است که بر طبق قوانین خاص مصوب مجلس توسط رئیس سازمان اداری تحت نظر رئیس مجلس اداره میشود.
رئیس سازمان اداری بهوسیله کارپردازان پیشنهاد و پس از تصویب هیات رئیسه با ابلاغ رئیس مجلس تعیین میگردد.
وظایف کارپردازان عبارتند از: 1 - تنظیم برنامهها و سیاستهای مالی، استخدامی، خدماتی، تبلیغی و انتظامات مجلس و ارائه آن به رئیس مجلس جهت طی مراحل بعدی. 2 - نظارت بر عملکرد رئیس سازمان و نحوه اجرای مصوبات هیات رئیسه. 3 - نظارت بر روند تهیه و پیشنهاد بودجه سالیانه مجلس و پیگیری مراحل بعدی آن. 4 - نظارت بر حفظ اداره و ثبت ابنیه و اموال و موسسات مجلس. 5 - نظارت بر عملکرد مرکز پژوهشها، مرکز اسناد، کتابخانه و موزه مجلس که طبق قوانین مربوط به خود تشکیل گردیدهاند. 6 - پیگیری مشکلات نمایندگان و ارائه راه حل مناسب به هیات رئیسه. 7 - نظارت بر سایر امور اداری و مالی و خدماتی مجلس.
سازمان اداری مجلس همه ساله بودجه سال بعد مجلس را در مهلت قانونی تهیه و پس از طی مراحل اظهارنظر و تصویب هیات رئیسه و کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس شورای اسلامی از طریق رئیس مجلس جهت طی مراحل قانونی برای دولت ارسال میدارد.
به منظور برقراری امکان ملاقات و ارتباط مردم با نمایندگان در مرکز و حوزههای انتخابیه، هیات رئیسه مجلس شورای اسلامی موظف است با استفاده از ساختمانها و امکانات موجود و اعتبارات مصوب، زمینه رابطه مردم با نمایندگان را فراهم سازد.
حضور اعضای قوه مجریه و شورای نگهبان در مجلس
در صورتی که نمایندگان لازم بدانند بنا به پیشنهاد رئیس مجلس و یا پانزده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس شورای اسلامی، وزراء مکلف به حضور در مجلس میباشند و هرگاه تقاضا کنند و مطلبی داشته باشند، مطالب آنان استماع میشود.
رسیدگی به اعتبارنامه نمایندگان
شعب به موجب جدول حوزههای انتخابی مجلس شورای اسلامی که بر اساس حروف الفبا از طرف اداره کل قوانین مجلس با نظارت هیات رئیسه تنظیم و توزیع میشود، رسیدگی به اعتبارنامهها را شروع و نسبت به مدارکی که در شورای نگهبان مورد رسیدگی قرار نگرفته و یا پس از رسیدگی شورای نگهبان بدست آمده است اتخاذ تصمیم خواهد نمود و گزارش تصویب یا رد آن را از طریق هیات رئیسه به مجلس تقدیم میدارند. هر شعبه برای تسریع در کار میتواند یک یا چند شعبه فرعی تعیین کند که اعضای آن با قید قرعه از بین منتخبین آن شعبه تعیین میشوند، ولی رسیدگی نهایی در شعبه اصلی به عمل میآید و گزارش آن توسط مخبر شعبه طبق دستور جلسه به مجلس داده خواهد شد و در صورت غیبت مخبر و همچنین در صورتی که مخبر شعبه در جلسه باشد، لیکن نخواهد درباره اعتبارنامه صحبت کند به ترتیب یکی از دو نایب رئیس یا منشیان وظیفه او را انجام خواهد داد.
هیات رئیسه موظف است فهرست اعتبارنامههای ارجاعی به شعب را تکثیر و در اختیار نمایندگان قرار دهد. چنانچه نمایندهای به هر یک از اعتبارنامهها معترض باشد، حداکثر ظرف مدت سه روز از تاریخ انتشار فهرست فوق الذکر اعتراض خود را کتبا به شعبه مربوطه تقدیم میدارد. شعبه موظف است حداقل بیست و چهار ساعت قبل از بررسی هر اعتبارنامه از معترضین جهت توضیح اعتراض خود دعوت به عمل آورد.
در صورت عدم حضور معترض یا معترضین در شعبه، حق طرح اعتراض در جلسه علنی را نخواهند داشت مگر آنکه عدم حضور آنان به تشخیص هیات رئیسه با عذر موجه بوده باشد و همچنین در صورتی که شعبه در موعد مقرر از معترض یا معترضین دعوت به عمل نیاورد، آنان میتوانند در جلسه علنی اعتراض نمایند.
هیچ شعبهای نمیتواند تقدیم گزارش خود را بیش از دوازده روز از تاریخ دریافت پرونده به تعویق اندازد. در صورتی که تاخیر به حکم ضرورت پیش آمده باشد، رئیس و در غیاب او نایب رئیس شعبه مکلف است هیات رئیسه مجلس را مطلع سازد. هرگاه هیات رئیسه علت را موجه دانست، موضوع را دوباره به همان شعبه و در غیر این صورت به شعبه بعد ارجاع مینماید که ظرف ده روز پس از دریافت پرونده، گزارش دهد.
گزارش هر یک از شعب درباره تایید یا رد اعتبارنامهها بدون ذکر دلیل در مجلس قرائت میشود. در صورتی که گزارش شعبه مبنی بر رد اعتبارنامه باشد و یا اینکه معترضین بر اعتبار خود باقی باشند، اعتبارنامه به کمیسیون تحقیق ارجاع خواهد شد. در غیر این صورت اعتبارنامه مصوب تلقی گردیده و رئیس مجلس تصویب آن را اعلام مینماید.
کمیسیون تحقیق ظرف حداکثر پانزده روز به دلائل و توضیحات کتبی شعب و معترضین (که باید ظرف پنج روز از تاریخ ارجاع اعتبارنامه به کمیسیون، به آن کمیسیون فرستاده باشند) رسیدگی میکند و پس از استماع و بررسی توضیحات شفاهی معترضین و مدافعات کتبی یا حضوری نماینده مورد اعتراض، نظر خود را به مجلس ارسال میدارد. در صورت عدم حضور عمدی نماینده مورد اعتراض در کمیسیون و یا عدم ارسال مدافعات کتبی کمیسیون میتواند بدون استماع مدافعات وی نظر خود را به مجلس ارسال دارد.
چنانچه اعتبارنامه نمایندهای از طرف شعبه یا نمایندهای مورد اعتراض قرار گرفته و به کمیسیون تحقیق احاله شده باشد نظر کمیسیون مذکور در مجلس قرائت میشود. اگر گزارش کمیسیون تحقیق مبنی بر رد اعتبارنامه باشد مخبر کمیسیون ادله رد اعتبارنامه را توضیح میدهد. در صورتی که گزارش مبنی بر تایید صحت اعتبارنامه باشد و یا در موعد مقرر گزارش ندهد، ابتدا مخبر شعبه معترض، ادله رد اعتبارنامه را توضیح میدهدو نماینده معترض حداکثر به مدت نیم ساعت در رد اعتبارنامه صحبت میکند و در صورتی که معترضان متعدد باشند حداکثر تا سه نفر با توافق بقیه و در صورت عدم توافق با قید قرعه انتخاب میشوند و هر یک حداکثر به مدت نیم ساعت در رد اعتبارنامه صحبت میکنند. نمایندهای که اعتبارنامه اش مورد اعتراض قرار گرفته به مدت دو برابر وقت مخالفین میتواند صحبت کند و میتواند قسمتی از وقت خود را حداکثر به دو نفر از نمایندگان واگذار نماید.
چنانچه نماینده بدون عذر موجه (به تشخیص هیات رئیسه) تا ده روز پس از ابلاغ به وی برای دفاع از صحت اعتبارنامه خود در جلسه حاضر نشود، مجلس با استماع گزارش کمیسیون تحقیق و صحبت معترض وارد رایگیری میشود.
در صورتی که نماینده یا نمایندگان معترض به دلائل موجه در جلسه حضور نداشته باشند میتوانند با اطلاع قبلی هیات رئیسه، دلائل اعتراض خود را کتبا به نماینده دیگری تحویل تا توسط او در مجلس قرائت گردد.
اگر کمیسیون تحقیق ظرف پانزده روز نظر خود را به مجلس اعلام نکرد، نمایندهای که اعتبارنامه اش مورد اعتراض واقع گردیده، میتواند طرح اعتبارنامه خود را همراه با ارائه دلایل عدم گزارش کمیسیون تحقیق، از مجلس درخواست بنماید. همچنین پانزده نفر از نمایندگان هم میتوانند چنین تقاضایی را از مجلس بنمایند. هیات رئیسه موظف است در اولین فرصت این درخواست را در مجلس مطرح نماید. پس از استماع توضیح کمیسیون، مجلس در این مورد تصمیم میگیرد. در صورت موجه بودن علت تاخیر، مجلس میتواند مهلت را تا پانزده روز دیگر تمدید نماید. در غیر این صورت، اعتبارنامه در جلسه بعد مجلس مطرح میگردد و نماینده معترض و در صورت نبودن معترض مخبر شعبه مربوطه دلائل عدم تایید صحت اعتبارنامه از طرف شعبه را در جلسه بیان میکند. پس از دفاع نماینده صاحب اعتبارنامه، مجلس وارد رایگیری میشود.
اخذ رای نسبت به اعتبارنامه مورد اعتراض مخفی و با ورقه مخصوص خواهد بود.
نمایندگانی که هنوز اعتبارنامه آنان به تصویب نرسیده حق دادن رای به جز در مورد اعتبارنامه نمایندگان و همچنین حق حضور در شعبه یا کمیسیون تحقیق، هنگام رسیدگی به اعتبارنامه خود را ندارند. در صورتی که از طرف شعبه یا کمیسیون یا با تقاضای خود برای ادای توضیحات دعوت شوند، حق رای نخواهند داشت ولی حق اظهارنظر دارند.
حقوق و تعهدات نمایندگان
مصونیت نمایندگان
بر طبق اصل هشتاد و ششم (86) قانون اساسی نمایندگان مجلس در مقام ایفای وظایف نمایندگی در اظهارنظر خود کاملا آزادند و نمیتوان آنها را به سبب نظراتی که در مجلس اظهار کردهاند یا آرائی که در مقام ایفای وظایف خود دادهاند تعقیب یا توقیف کرد و یا از حقوق اجتماعی محروم نمود.
وظایف نمایندگی شامل نطق قبل از دستور، بحثهای داخل دستور، بحثهای جلسات کمیسیونها، اظهار نظراتی که برای اعمال اصل هشتاد و چهارم (84) قانون اساسی انجام میشود و سایر موارد نظارتی و قانونی است.
چنانچه به تشخیص هیات رئیسه نمایندهای در سخنان خود در جلسه علنی به کسی نسبت ناروا داده و یا هتک حرمت نماید فرد مزبور میتواند در دفاع از خود، به صورت مکتوب به اتهام وارده پاسخ گوید. پاسخ ارسالی در صورتی که بیش از دو برابر اصل مطلب اظهار شده نبوده و متضمن توهین و افترا نباشد، در اولین فرصت در جلسه علنی قرائت خواهد شد.
اگر در ضمن مذاکره صریحا یا تلویحا نسبت سوئی به یکی از نمایندگان داده شود یا عقیده و اظهار او را بر خلاف جلوه دهند و نماینده مذکور برای رد آن نسبت به رفع اشتباه در همان جلسه یا در جلسه بعد اجازه نطق بخواهد بدون رعایت نوبت تا ده دقیقه اجازه نطق داده میشود.
تعهدات نمایندگان
نمایندگان براساس مسوولیت نمایندگی، متعهد و ملتزم به حفظ حیثیات مجلس و نمایندگان و رعایت نظم و نوبت و اجراء آییننامه داخلی میباشند. در مواردی که نمایندهای رعایت تعهدات فوق را ننماید اقدامات ذیل به ترتیب از طرف رئیس به عمل خواهد آمد : 1 - تذکر شفاهی در جلسه علنی. 2 - اخطار در جلسه علنی. 3 - احضار و توبیخ متخلف در جلسه هیات رئیسه.
رئیس جلسه نسبت به نمایندگانی که از موضوع مذاکره خارج میشوند و یا بدون اجازه صحبت میکنند وهمچنین نسبت به نمایندگانی که به واسطه عدم رعایت آییننامه داخلی یا به انحاء دیگر رعایت نظامات مجلس را نمینمایند تذکر میدهد.
در صورتی که رئیس به یکی از نمایندگان دوبار تذکر داد و نماینده مجددا از حدود نظم خارج گردید، رئیس به او اخطار میکند.
توبیخ که سبب درج در پرونده و گزارش در مجلس میشود در موارد ذیل اجراء میگردد: 1 - در صورتی که نمایندهای پس از اخطار در همان جلسه از حدود نظم خارج شود. 2 - در صورتی که نمایندهای ظرف مدت یک ماه چهار مرتبه در جلسات متوالی یا شش مرتبه در مجموع مورد تذکر واقع شده باشد. 3 - کسانی که بیش از سه جلسه متوالی یا در مجموع پنج جلسه در یک ماه تاخیر غیرمجاز داشته باشند.
حقوق نمایندگان
مقرری نمایندگان بر اساس قانون نظام هماهنگ پرداخت کارکنان دولت و مخارج سمت نمایندگی با پیشنهاد هیات رئیسه و تصویب جلسه مشترک هیات رئیسه و کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس برای هر سال تعیین و جهت درج در بودجه سالیانه کشور به دولت ابلاغ میگردد. قبل از تصمیم مجدد در هر دوره مطابق مصوبه دوره قبل عمل خواهد شد.
ماموریتها
ماموریتهای رسمی فردی و جمعی نمایندگان برای شرکت در سمینارها، اجلاسها و بازدیدهای فنی و تخصصی در داخل و یا خارج ازکشور با تصویب کمیسیون ذی ربط و تایید هیات رئیسه انجام خواهد شد. نتایج حاصل از ماموریت به آن کمیسیون و هیات رئیسه مجلس تسلیم میگردد.
تعطیلات و مرخصیها
تعطیلات تابستانی مجلس در هر سال سی روز است که زمان آن با تشخیص مجلس تعیین میشود. هیات رئیسه میتواند در تنظیم برنامه جلسات علنی و کمیسیونها به گونهای عمل کند که نمایندگان در هر ماه یک هفته کاری هم برای رسیدگی به وظایف نمایندگی فرصت داشته باشند.
در صورت ضرورت، رئیس مجلس میتواند با تقاضای حداقل پنجاه نفر از نمایندگان و یا درخواست دولت، با ذکر دلیل، در اوقات تعطیل، مجلس را بطور فوق العاده دعوت به انعقاد نماید.
نمایندگان یک ماه در هر سال حق استفاده از مرخصی با حقوق را دارند. استفاده از مرخصی ضروری بدون حقوق نیز، با موافقت هیات رئیسه، حداکثر یک ماه در سال خواهد بود و در صورت عدم استفاده میتوانند در سالهای بعد استفاده نمایند.
اجازه مرخصی تمام مدت یک جلسه یا قسمتی از جلسات مجلس با موافقت هیات رئیسه مجلس و در کمیسیونها و شعب با روسای کمیسیونها و شعب خواهد بود.
هیچیک از نمایندگان قبل از تحصیل مرخصی نمیتواند غیبت نماید مگر با عذر موجه از قبیل بیماری یا حوادث غیرمترقبه.
غیبت نمایندگان
نمایندهای که بیش از یکصد ساعت متوالی یا دویست و پنجاه ساعت غیرمتوالی از اوقات رسمی جلسات مجلس و کمیسیون را بدون عذر موجه در یکسال غیبت نماید، مستعفی شناخته خواهد شد. همچنین نمایندهای که به علت ناتوانی جسمی و یا بیماری بیش از چهار ماه در یکسال غیبت موجه داشته باشد بنا به درخواست سی نفر از نمایندگان و تصویب دو سوم نمایندگان حاضر مبنی بر عجز وی از ایفای وظایف نمایندگی، سمت نمایندگی خود را از دست میدهد.
تا یک هفته پس از اعلام رسمی مستعفی شناخته شدن نماینده، در صورتی که خود وی یا نماینده دیگری به غیرموجه بودن غیبت اعتراض کند و آن را تسلیم هیات رئیسه نماید، این اعتراض در اولین فرصت در مجلس مطرح میشود و پس از صحبت حداکثر دو مخالف و دو موافق (هریک به مدت پانزده دقیقه) در صورتی که مجلس به موجه بودن غیبت نماینده مورد بحث رای داد، غیبت موجه شناخته خواهد شد. یک نفر از هیات رئیسه به عنوان موافق و نماینده مورد بحث به عنوان مخالف برای صحبت، حق تقدم خواهند داشت.
در صورتی که نماینده مستعفی شناخته شده به غیرموجه بودن غیبت خود اعتراض کرده باشد ولی در موقع طرح نتواند و یا نخواهد در مجلس حضور یابد، میتواند لایحه دفاعیه خود را برای طرح در مجلس حداکثر تا موقع طرح، تحویل مجلس نماید. در این صورت این لایحه با حق تقدم در فرصت مقرر برای صحبت مخالفین توسط یکی از منشیها قرائت خواهد شد. مدت قرائت لایحه حداکثر نیم ساعت خواهد بود.
به غیبت و تاخیر غیرموجه حقوق تعلق نمیگیرد.
محاسبه ساعات غیبت در کمیسیونها با روسای کمیسیونها و در جلسات رسمی مجلس با هیات رئیسه میباشد و در هر دو صورت، اعلان رسمی غیبت با هیات رئیسه مجلس خواهد بود. هیات رئیسه موظف است غیبت و تاخیر غیرموجه نمایندگان در کمیسیونها را هر ماه به اطلاع نمایندگان برساند.
غیبت، تاخیر غیرموجه نمایندگان پیش از پایان جلسه مجلس اعلان و در صورت مذاکرات مجلس ثبت خواهد شد.
غیبت غیرموجه از دو جلسه کمیسیون در حکم غیبت از یک جلسه رسمی مجلس میباشد.
استعفا نماینده و نحوه بررسی آن
هر نماینده که اعتبارنامه او به تصویب رسیده است میتواند از مقام نمایندگی استعفاء دهد. پذیرش استعفاء موکول به تصویب مجلس است.
نماینده تقاضای استعفاء مدلّل خود را به عنوان رئیس مجلس مینویسد و رئیس مجلس آن را در اولین جلسه علنی و بدون قرائت متن، اعلام و در دستور کار هفته بعد میگذارد. نماینده میتواند قبل از شروع بررسی در مجلس تقاضای استعفاء خویش را مسترد دارد.
بررسی تقاضای استعفاء بدین ترتیب خواهد بود که ابتدا تقاضای استعفاء قرائت شده و سپس شخص متقاضی استعفاء یا نماینده دیگری به تعیین او تقاضای دفاع خواهد نمود. مدت قرائت تقاضای استعفاء و توضیح نماینده متقاضی استعفاء حداکثر نیم ساعت است. مخالف یا مخالفین نیز حداکثر نیم ساعت میتوانند صحبت کنند و پس از آن رایگیری به عمل میآید. در صورت تصویب تقاضای استعفاء مراتب از طریق هیات رئیسه به وزارت کشور اعلام میشود تا طبق قانون انتخابات اقدام نماید.
هر گاه نماینده متقاضی استعفاء برای طرح تقاضای استعفای خود در مجلس حاضر نشود و کسی را هم برای دفاع از خود تعیین ننماید متن تقاضای استعفاء قرائت و در صورت وجود مخالف حداکثر به مدت پانزده دقیقه صحبت خواهد کرد و سپس رایگیری به عمل میآید.
هر گاه تقاضای استعفاء تعدادی از نمایندگان به نحوی باشد که مانع از تشکیل جلسه رسمی گردد قابل طرح در مجلس نیست.
جلسات مجلس
انعقاد رسمی جلسات و اعتبار اخذ رای منوط به حضور حداقل دو سوم مجموع نمایندگان میباشد. اکثریت مطلق وقتی حاصل میشودکه بیش از نصف نمایندگان حاضر، رای مثبت دهند، مگر در مواردی که قانون اساسی و یا در این آییننامه نصاب دیگری تعیین شده باشد.
برای ادامه مذاکراتی که منجر به اتخاذ تصمیم و یا اخذ رای نمیشود حضور حداقل نصف نمایندگان کافی است.
جلسات رسمی با تلاوت آیاتی چند از قرآن مجید به تشخیص هیات رئیسه که حتی الامکان متناسب با جلسه آن روز باشد آغاز خواهد شد.
نمایندگان باید در روزی که قبلا برای تشکیل جلسه رسمی معین میشود در مجلس حاضر شوند. در صورت تاخیر بدون عذر موجه از طرف هیات رئیسه توبیخ خواهند شد. همچنین، هریک از نمایندگان که در موقع اخذ رای با اعلام قبلی رئیس مجلس مبنی بر منع خروج از جلسه بدون عذر موجه خارج شود، مستحق توبیخ خواهد بود و در صورت تکرار تاخیر وغیبت، مقررات آییننامه از طرف هیات رئیسه درباره او اجراء خواهد شد. اسامی نمایندگانی که سه بار غیبت غیرموجه در یک ماه داشته باشند در روزنامهها درج خواهد شد.
تشخیص عده حضار با استفاده از تابلو است که در اول هر جلسه و قبل از اخذ آراء بهوسیله رئیس جلسه باید اعلام شود.
در صورتی که تابلو خراب شود، حداکثر تا پایان همان جلسه تشخیص عده حاضر با منشیان خواهد بود و هیات رئیسه موظف است قبل از انعقاد جلسه بعد به تعمیر و اصلاح تابلو اقدام نماید.
حداکثر مدت برای هر جلسه رسمی چهار ساعت است که یکسره و یا با فاصله تنفس میباشد، مگر در موارد ضروری که به تشخیص رئیس و تصویب مجلس خواهد رسید. غایبین بعد از تنفس نیز مشمول مقررات مربوط به غیبت و تاخیر خواهند بود.
وقت دستور جلسات رسمی مجلس چنان تنظیم خواهد شد که جز در موارد اضطراری با اول وقت ادای نماز برخورد نداشته باشد.
اعضای هیات رئیسه مجلس باید در ساعتی که قبلا برای تشکیل جلسات تعیین میشود، حاضر شوند و در صورت تاخیر یا غیبت بدون عذر موجه با تشخیص رئیس بر طبق این آییننامه جریمه میشوند.
تشکیل جلسات و رعایت ترتیب مذاکرات و اجرای آییننامه و حفظ نظم جلسه طبق این آییننامه به عهده رئیس جلسه است.
دستور هفتگی مجلس باید به ترتیب وصول طرحها و لوایح از کمیسیونها توسط هیات رئیسه مجلس تهیه و پس از چاپ و توزیع بر تابلو مخصوص نصب شود. رعایت ترتیب مذکور الزامی است. طرحها و لوایحی که دارای اولویت باشند ممکن است بنا به تقاضای دولت و یا پانزده نفر از نمایندگان و با موافقت هیات رئیسه خارج از ترتیب وصول، در دستور هفتگی مجلس قرار گیرد. این دستور، به شرط پیشنهاد دولت و یا پانزده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس، فقط یکبار دیگر قابل تغییر خواهد بود.
در صورتی که پنجاه نفر از نمایندگان برای طرح یا لایحهای تقاضای اولویت کنند هیات رئیسه موظف است آن را در دستور هفتگی مجلس قرار دهد.
در صورت اضطرار که رعایت امنیت کشور ایجاب کند، به تقاضای کتبی رئیس جمهور یا یکی از وزراء یا ده نفر از نمایندگان، جلسه غیرعلنی تشکیل میشود. در این صورت، تقاضاکنندگان ادلّه خویش را مبنی بر وجود شرایط اضطرار و اقتضای امنیت کشور و در نتیجه لزوم برگزاری غیرعلنی جلسه رسمی مجلس، حداکثر تا مدت پانزده دقیقه، متوالیا و یا متناوبا در دو نوبت، ارائه و سپس یک نفر به عنوان مخالف حداکثر تا پانزده دقیقه صحبت میکند، در صورت تصویب دو سوم حاضران، کار رسیدگی در جلسه غیرعلنی ادامه مییابد، در غیر این صورت، جلسه به حالت علنی بازگشته و به روال عادی عمل خواهد کرد.
مصوبات جلسه غیرعلنی در صورتی معتبر است که با حضور شورای نگهبان به تصویب سه چهارم مجموع نمایندگان برسد.
تشخیص رفع شرایط اضطراری برای انتشار مذاکرات و مصوبات جلسات غیرعلنی برای اطلاع عموم با مجلس است که با پیشنهاد حداقل ده نفر از نمایندگان و مذاکره به نحو مقرر در همین ماده، در جلسه غیرعلنی و تصویب اکثریت حاضرین در مجلس عملی میگردد.
رئیس هر جلسه قبل از ختم هر جلسه، روز و ساعت تشکیل و دستور جلسه بعد را اعلام میکند که در صورت مذاکرات درج شود، مگر در موارد اضطراری (به تشخیص هیات رئیسه) که حداقل بیست و چهار ساعت قبل از تشکیل جلسه، باید بطور رسمی اعلام شود.
در صورتی که در مجلس بینظمی و تشنج بوجود آید که مانع ادامه کار مجلس باشد و رئیس نتواند از آن جلوگیری کند، در جای خود قیام مینماید. هرگاه برخاستن رئیس موجب آرامش نشود جلسه را به مدت پانزده دقیقه به عنوان تنفس تعطیل میکند و نمایندگان از جلسه خارج میشوند و پس از انقضای پانزده دقیقه مجددا جلسه تشکیل میشود. هرگاه بینظمی و تشنج تجدید شود، رئیس جلسه را ختم و آن را به روز دیگری موکول مینماید.
نطقها و مذاکرات
نطقها
در هر جلسه رسمی دو نفر از نمایندگان میتوانند به نوبت و طبق فهرستی که قبلا به قید قرعه تنظیم شده است، حداکثر به مدت ده دقیقه نطق قبل از دستور نمایند. هر نماینده میتواند تمام یا حداقل سه دقیقه از وقت خود را به دیگری واگذار نماید. همچنین نمایندهای که نطق قبل از دستور دارد میتواند علاوه بر وقت خود حداکثر ده دقیقه از وقت دیگر ناطقین همان جلسه استفاده نماید. دو نفر دیگر از نمایندگانی که به جهت مسائل فوری و اضطراری حداکثر تا یک ساعت قبل از شروع جلسه (تا هفت صبح) متقاضی نطق قبل از دستور باشند و در لوحه مخصوص ثبت نام کرده باشند، حداکثر به مدت پنج دقیقه میتوانند نطق نمایند. در صورتی که بیش از دو نفر از نمایندگان متقاضی وقت اضطراری باشند، هیات رئیسه به قید قرعه به دو نفر وقت خواهد داد. هیچ یک از نمایندگان نمیتوانند ظرف مدت دو ماه بیش از یکبار از وقت اضطراری استفاده نمایند.
در هر جلسه قبل از ورود در دستور، رئیس مجلس میتواند در مورد گزارش حوادث مهم و مسائل فوری روز مطالبی را که آگاهی مجلس از آن ضروری باشد به اطلاع نمایندگان برساند. حداکثر مدت برای این مطالب پانزده دقیقه خواهد بود.
ترتیب و مدت نطق بدین شرح است:
مدت نطق در جلسه علنی به شرح زیر خواهد بود:
برای استیضاح یک وزیر دو ساعت و برای استیضاح دولت یا بیش از یک وزیر چهار ساعت. استیضاحکنندگان میتوانند از بین خود یک یا چند نفر را برای بحث در موضوع استیضاح معرفی نمایند، ولی در هرحال مجموع نطقهای استیضاحکنندگان نباید از مدت فوق تجاوز نماید.
برای اظهارات مجموع مخالفین و نیز مجموع موافقین در مورد اصل هر طرح و لایحه در شور اول و نیز برای توجیه طرحها و لوایح قانونی و توضیحات مخبر و یا نماینده دولت که از لایحه دفاع مینماید چهل و پنج دقیقه. در مورد لوایح مفصل میتوان اوقات فوق را با پیشنهاد رئیس و یا ده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس تا دو برابر افزایش داد.
در اصل طرحها و لوایح که موافقین و یا مخالفین ثبت نام کردهاند، هر کدام حداکثر در موافقت یا در مخالفت، ده دقیقه صحبت خواهد کرد.
برای هر یک از موافقان و مخالفان در برنامه و معرفی اعضاء دولت حداکثر نیم ساعت.
سوال از وزیر و همچنین توضیحات تکمیلی در مورد استیضاح، حداکثر پانزده دقیقه.
نماینده میتواند در توضیح مسائل خود پنج دقیقه و پس از ارائه تمام یا قسمتی از پاسخ وزیر ده دقیقه صحبت نماید. جواب وزیر که باید مربوط به موضوع سوال باشد جمعا نباید از بیست دقیقه تجاوز نماید. وزیر میتواند استفاده از قسمتی از وقت خود را به بعد از صحبت نهائی سوالکننده موکول نماید.
برای موارد ذیل هر یک پنج دقیقه: - دفاع از توهین و تحریف نطق. - مخالفت و موافقت نسبت به هر یک از مواد طرحها و لوایح. - توضیح پیشنهاد اصلاحی نسبت به مواد طرحها و لوایح اعم از فردی و جمعی. - توجیه پیشنهاد کفایت مذاکرات و یا مخالفت با آن. - توضیح پیشنهاد فوریت و عدم آن. - پیشنهاد مسکوت ماندن طرح و یا لایحه و مخالفت با آن. - پیشنهاد تنفس. - پیشنهاد اخذ رای مخفی. - تذکر آییننامهای و یا اخطار قانون اساسی. - پیشنهاد انواع رای در مورد استیضاح.
در تمام موارد مذکور در بند (الف)، در صورتی که ضرورت اقتضاء کند ممکن است استثنائا بدون مذاکره و با پیشنهاد رئیس یا ده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس، مدت نطق و شور اضافه شود.
مذاکره در باب کلیات لایحه بودجه سالانه کشور ده ساعت و برای هر ناطق بیست دقیقه و برای متمم بودجه و یک دوازدهم یا دو دوازدهم پنج ساعت و برای هر ناطق پانزده دقیقه خواهد بود.
مدت نطق برای مسائل مهم مربوط به سیاست خارجی از قبیل عهدنامهها و مقاوله نامهها و موافقتنامههای بینالمللی حداکثر سه ساعت و برای هر ناطق حداکثر پانزده دقیقه خواهد بود.
ناطق نباید از موضوع مورد بحث خارج شود. هرگاه رئیس تشخیص دهد که ناطق از موضوع خارج شده و در ضمن یک نطق، دو نوبت به وی تذکر خروج از موضوع را بدهد و باز ادامه دهد، دفعه سوم میتواند وی را از ادامه نطق در آن موضوع در تمام جلسه منع نماید، مگر این که مجلس ادامه صحبت را تایید کند.
قطع کلام ناطق و عدم مراعات سکوت از طرف نمایندگان و هر گونه تهمت و توهین و ایرادگیریهای شخصی و حرکات و تظاهراتی که موجب بینظمی مجلس باشد ممنوع است و مرتکب مشمول مجازاتهای مندرج در این آییننامه خواهد گردید. رئیس مجلس مسوول جلوگیری از این تخلفات است.
مذاکرات
موضوعاتی که طبق دستور در مجلس مطرح میشود باید یک ساعت قبل از موقع انعقاد جلسه در ورقه مخصوصی که خارج از جلسه نصب میگردد، ثبت شود تا مخالف و موافق، در صورت تمایل، با تفکیک کلیات و هر یک از مواد، در آن ورقه در ستون مخصوص، شخصا ثبت نام نمایند. حق تقدم نطق با کسانی است که ثبت نام کرده باشند که در این صورت، یک مخالف و یک موافق به ترتیب نطق خواهند کرد. در صورتی که مخالف یا موافقی ثبت نام نکرده باشد، نمایندگان مخالف و موافق در مجلس میتوانند کتبا نوبت بگیرند و به تناوب صحبت کنند. اگر هیچ موافقی وجود نداشته باشد، مخالفان میتوانند به نوبت صحبت کنند و اگر مخالفی موجود نباشد غیر از نماینده دولت و یا مخبر به عنوان موافق کسی صحبت نخواهد کرد.
در صورتی که موضوعی در دستور کار مجلس قرار گیرد و به دلائلی مطرح نشود و همان موضوع در جلسه بعد مجلس مطرح شود برگ ثبت نام مخالف و موافق اولیه معتبر است.
مذاکرات کامل هر جلسه همراه با مصوبات ضبط و ثبت و حداکثر چهل و هشت ساعت پس از آن، بین نمایندگان توزیع میشود. نمایندهای که در صورت مشروح مذاکرات مطلبی بر خلاف اظهارات او ثبت شده باشد، بطور اختصار میتواند فقط نسبت به همان مورد در جلسه رسمی تذکر دهد و بعدا اصلاح آن قسمت از مذاکرات، در مجموعه مذاکرات مجلس درج میشود. صورت مذاکرات جلسات باید به امضای رئیس یا نایب رئیس مجلس که آن جلسه را اداره نموده است برسد.
هر گاه هنگام بحث در باره طرحها و لوایح، رئیس جمهور و معاونان او، وزیران و معاونان آنان و همچنین مخبرین کمیسیونهای مربوطه لازم بدانند در موضوع مورد بحث با رعایت مواد طرح شده صحبت کنند، برابر مدت تعیین شده در آییننامه به آنان اجازه داده خواهد شد.
به جز مذاکرات مربوط به استیضاح و لایحه بودجه، در صورتی که حداقل دو مخالف و در صورت وجود، دو موافق نسبت به طرح یا لایحهای صحبت کرده باشند، هر یک از نمایندگان میتوانند کتبا کفایت مذاکرات را پیشنهاد کنند. اولین نماینده پیشنهاددهنده دلایل خود را به عنوان موافق اظهار میدارد و اگر مخالفی باشد علل مخالفت خود را بیان میکند و آنگاه رای گرفته میشود. در صورتی که پیشنهاد کفایت مذاکرات به تصویب نرسید و در ادامه مذاکرات برای بار دوم پیشنهاد کفایت مذاکرات داده شد بدون توضیح رای گرفته میشود. پس از رای به کفایت مذاکرات و اعلام ختم آن از طرف رئیس، به دیگر نمایندگان موافق و مخالف در آن باب اجازه نطق داده نمیشود.
هرگاه نمایندگان در رابطه با مسائل مهم مملکتی و یا بینالمللی و مناسبتهای خاص لازم بدانند میتوانند بیانیه صادر کنند و هیات رئیسه موظف است چنانچه بیانیه صادره به امضاء حداقل نصف به علاوه یک مجموع نمایندگان رسیده باشد آن را در پایان جلسه علنی مجلس قرائت کند.
گزارش نهایی کمیسیون اصل نودم (90) قانون اساسی پس از ارائه به هیات رئیسه مجلس، در صورتی که مربوط به عموم باشد، بدون رعایت نوبت در دستور کار قرار میگیرد و در اولین جلسه علنی قرائت خواهد شد.
روسای جمهور، نخست وزیران، روسای مجلس و مقامات عالی رتبه کشورهای دیگر که به دعوت مقامات جمهوری اسلامی ایران به ایران میآیند و بنا به صلاحدید همتای آنان و تصویب هیات رئیسه مجلس حضورشان در جلسه رسمی و علنی به مصلحت باشد میتوانند در جلسه حاضر و عنداللزوم سخنرانی نمایند.
آراء
کمیت آراء
مصوبات مجلس با رای موافق اکثریت مطلق حاضرین معتبر است مگر در مواردی که در قانون اساسی و یا این آییننامه نصاب دیگری معین شده باشد.
کلیه انتخاباتی که در مجلس و کمیسیونها و شعب به عمل میآید، اعم از اینکه فردی یا جمعی باشد باستثناء انتخاب رئیس، اعضاء حقوقدان شورای نگهبان که با اکثریت مطلق عده حاضر انتخاب میشوند و موارد دیگری که در این آییننامه حد و نصاب دیگری برای آن تعیین شده است با رای اکثریت نسبی است و در صورت تساوی آراء، به تعداد مورد نیاز از منتخبین به حکم قرعه تعیین میشود. اسامی کلیه نامزدها با تعداد آراء آنان توسط رئیس جلسه اعلام میشود.
رایگیری نسبت به موارد زیر با اکثریت خاص و به ترتیب ذیل خواهد بود: الف - اکثریت دوسوم حاضران: 1 - تصویب آییننامه داخلی مجلس و تفسیر آن. 2 - تصویب تشکیل جلسه غیرعلنی مجلس. 3 - تصویب تقاضای دو و سه فوریت طرحها و لوایح. ب - اکثریت دوسوم مجموع نمایندگان: 1 - تصویب درخواست مراجعه به آراء عمومی. 2 - تصویب عدم کفایت رئیس جمهور.
کیفیت آراء
رایگیری در مجلس به یکی از روشهای ذیل انجام میگیرد: 1 - با دستگاه الکترونیکی. 2 - علنی با ورقه. 3 - مخفی با ورقه
هیات رئیسه مجلس موظف است مجلس را به وسایل پیشرفته الکترونیکی مجهز نماید تا شمارش عده حاضران در مجلس و اعلام رای مخالف، موافق و ممتنع با وسایل مذکور ممکن و میسر گردد و نتیجه آراء را در معرض دید نمایندگان قرار دهد. در موارد نقص فنی دستگاهها حداکثر برای یک هفته رایگیری با قیام و قعود یا طرق دیگر انجام خواهد شد. تمدید این مهلت با تصویب مجلس خواهد بود.
در مورد ذیل اخذ رای علنی با ورقه خواهد بود: هر گاه حداقل ده نفر از نمایندگان به جای استفاده از دستگاه الکترونیکی و یا قیام و قعود رای علنی با ورقه را تقاضا نمایند. ابتدائا بدون بحث نسبت به درخواست، رایگیری به عمل میآید و در صورت تصویب درخواست، اصل موضوع با ورقه و بطور علنی به رای گذاشته میشود.
در رای علنی با ورقه، هر نماینده دارای سه نوع کارت سفید، کبود و زرد است که اسم آن نماینده روی کارتها چاپ شده است. کارت سفید علامت قبول، کارت کبود علامت رد و کارت زرد علامت امتناع است. هنگام اخذ رای علنی با ورقه، نمایندگان کارت سفید یا کبود یا زرد خودشان را با نظارت منشیان در گلدانها میریزند. نمایندگانی که رای ندهند و یا بعد از اعلام اخذ رای از تالار جلسه خارج شوند، ممتنع محسوب میشوند.
اسامی موافقین، مخالفین و ممتنعین و کسانی که در رایگیری شرکت نکرده و یا بعد از اعلام اخذ رای از تالار خارج شدهاند، بدون اینکه در جلسه قرائت شود، در صورت مشروح مذاکرات مجلس ثبت میگردد.
در موارد ذیل اخذ رای مخفی با ورقه الزامی است: 1 - انتخاب اعضای هیات رئیسه، حقوقدانان شورای نگهبان، نمایندگان مجلس در نهادها و هیاتها، مجامع و شوراها و سایر انتخابات راجع به اشخاص. 2 - انتخابات داخلی شعب و کمیسیونها. 3 - رای اعتماد و عدم اعتماد به وزیران و هیات وزیران و رای عدم کفایت به رئیس جمهور. 4 - رای نسبت به اعتبارنامه نمایندگان.
هیات رئیسه موظف است کارتهای مخصوصی برای رایگیری مخفی تهیه و دراختیار نمایندگان قرار دهد. رایگیری بهوسیله هر گونه ورقه و کارتی غیر از این اوراق معتبر نخواهد بود.
ماده 126اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
در مواردی که نتیجه اخذ رای با قیام و قعود بلافاصله توسط دونفر ازمنشیان هیات رئیسه و یا ظرف مدت پانزده دقیقه بعد از اعلام رای مذکور توسط بیست و پنج نفر از نمایندگان حاضر در مجلس مورد تردید باشد بدون بحث با ورقه نسبت به تردید به عمل آمده رایگیری خواهد شد. درصورتی که درخواست تردیدکنندگان به تصویب نصف بهعلاوه یک نمایندگان حاضر در جلسه برسد نتیجه آن ملاک عمل قرار خواهد گرفت. چنانچه تردید در پانزده دقیقه آخر جلسه باشد میتوان در جلسه بعد نسبت به تردید رایگیری نمود.
تبصره 1اصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
تردیدکنندگان باید اسامی خود را شخصا در برگ مخصوصی در جایگاه هیات رئیسه ثبت و امضاء نمایند.
تبصره 2اصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
تردیدکنندگان پس از گذشت مدت پانزده دقیقه از زمان رایگیری نمیتوانند از درخواست خود انصراف بدهند.
اعلام نتیجه رای
به مجرد اعلام اخذ رای، توسط رئیس جلسه تعداد نمایندگان حاضر در جلسه به استناد دستگاه شمارش گر اعلام و بلافاصله اخذ رای به عمل میآید. در موارد نقص فنی دستگاه شمارش گر عده حاضران مستند به شمارش اکثریت منشیان خواهد بود.
در کلیه موارد، نتیجه رای مجلس باید صریحا بهوسیله رئیس اعلام گردد.
اسامی کلیه تقاضاکنندگان رای مخفی یا رای علنی با ورقه در صورت مشروح مذاکرات مجلس ثبت خواهد شد.
باب اولجایگزین ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
کلیات
فصل اولالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تشکیل و افتتاح مجلس
مبحث اولالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تشکیل و افتتاح مجلس
اولالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تشکیل مجلس
ماده 1اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
محل دائمی مجلس شورای اسلامی ساختمان بهارستان است و جلسات مجلس در این محل، رسمیت دارد. تعیین هر محل دیگر با پیشنهاد هیات رئیسه و رای موافق دو سوم نمایندگان حاضر در جلسه رسمی مجلس است.
تبصرهاصلاحی ۱۴۰۵/۰۴/۲۲
در مواقع اضطرار و شرایط خاص کشور که بنا به تشخیص هیات رئیسه مجلس، حضور نمایندگان و برگزاری جلسات رسمی مجلس از جمله صحن، کمیسیونها و هیات رئیسه در محل مذکور در این ماده امکانپذیر نباشد، این جلسات با اطلاعرسانی به نمایندگان در محل یا محلهای دیگری غیر از محل دائمی یا در بستر فضای مجازی تشکیل میشود. هیات رئیسه مجلس موظف است بستر لازم را برای تشکیل اینگونه جلسات، با امکان اجرای کلیه فرایندهای قانون آییننامه داخلی و رعایت ملاحظات فنی سخت افزاری و نرمافزاری و امنیت شبکه فراهم نماید. ادامه تشکیل جلسات تا پایان وضعیت اضطرار یا شرایط خاص کشور به پیشنهاد هیات رئیسه مجلس و رای اکثریت نمایندگان حاضر در جلسه رسمی امکانپذیر است.
دومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
افتتاح مجلس
ماده 2الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نخستین جلسه هر دوره مجلس شورای اسلامی طبق اصل شصت و پنجم (65) قانون اساسی با حضور حداقل دو سوم مجموع نمایندگان رسمیت مییابد. در آغاز جلسه آیات (35) تا (42) سوره شوری تلاوت میشود. پس از قرائت پیام مقام معظم رهبری مراسم سوگند انجام و در پایان جلسه، نمایندگان به منظور بزرگداشت بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت امام خمینی (ره) و شهیدان انقلاب اسلامی و ادای احترام و تجدید عهد با آنان در مرقد مطهر آن حضرت و بهشت زهرا حضور خواهند یافت.
سومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تشریفات سوگند
ماده 3الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نمایندگان حاضر در مجلس طبق اصل شصت و هفتم (67) قانون اساسی سوگند یاد میکنند. متن سوگندنامه توسط رئیس قرائت میشود و نمایندگان به حالت اجتماع در حال قیام آن را تکرار و پس از انجام مراسم تحلیف، سوگند نامه را امضاء میکنند. نمایندگان اقلیتهای دینی این سوگند را با ذکر کتاب آسمانی خود یاد خواهند کرد. نمایندگانی که در جلسه نخست شرکت ندارند باید در اولین جلسه رسمی که حضور پیدا میکنند سوگند را بجا آورند و ذیل سوگندنامه را امضاء کنند.
چهارمالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
جایگاهها
ماده 4اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
جایگاه نمایندگان، پس از ارائه اعتبارنامه نمایندگان به مجلس به حکم قرعه تعیین میشود و در دفتر مخصوص ثبت خواهد شد. قرعه کشی هر شش ماه تجدید میشود. نمایندگانی که در قرعه قبل در فقره جلو مجلس بودهاند به حکم قرعه در فقره دوم مجلس استقرار خواهند یافت. در دو ردیف اول رئیس جمهور، معاونان و مشاوران او، اعضای شورای نگهبان و هیات وزیران و معاونان امور مجلس و دیگر افراد مجاز طبق این آییننامه خواهند نشست و افراد مذکور بهیچوجه مجاز به نشستن در صندلی نمایندگان و یا تردد در محل استقرار نمایندگان نمیباشند.
ماده 5اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
خبرنگاران و تماشاچیان با داشتن کارت مخصوص همان جلسه و نیز مامورین انتظامات مجلس در محلهای مخصوص، حق حضور خواهند داشت و باید در تمام مدت جلسه ساکت باشند و از هرگونه بینظمی خودداری کنند. در غیراین صورت با دستور رئیس جلسه، صحن را ترک مینمایند. در صورتی که عمل آنان مستوجب تعقیبات کیفری بشود فرد خاطی با رعایت مقررات توسط مامورین انتظامات مجلس توقیف و به مراجع صالحه تحویل خواهد شد.
تبصره 1الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هر یک از نمایندگان میتواند در هر جلسه برای حداکثر سه نفر که به آنها اعتماد دارد، درخواست صدور کارت ورود به محل تماشاچیان را بنماید.انتظامات مجلس موظف به صدور کارت برای آنان میباشد.
تبصره 2اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
معاونت اجرائی مجلس، با رعایت موازین تعیین شده از طرف هیات رئیسه، برای خبرنگاران جرائد داخلی که طبق قانون مطبوعات اجازه انتشار دارند و برای خبرنگاران خارجی با معرفی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی کارت موقت غیرقابل انتقال صادر مینماید.
پنجمالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
انتظام مجلس
ماده 6الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
حفظ انتظام و امنیت محوطه مجلس بعهده رئیس مجلس و در غیاب او به عهده نواب رئیس است. هیچ مقام و قوهای بدون اجازه رئیس، حق مداخله در محوطه و امور مجلس را ندارد.
ماده 7الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
رئیس جمهور و معاونان او، وزیران به اجتماع یا به انفراد حق شرکت در جلسات علنی مجلس را دارند و میتوانند مشاوران خود را نیزهمراه داشته باشند و رئیس قوه قضائیه برای شرکت در مراسم تحلیف رئیس جمهور در مجلس شرکت میکند و همچنین اعضای شورای نگهبان حق حضور در کلیه جلسات رسمی مجلس را دارند و چنانچه طرح یا لایحهای با قید دو یا سه فوریت در دستور مجلس قرار گیرد اعضاء شورای نگهبان باید در آن جلسه شرکت نمایند.
تبصره 1الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
سایر مسوولین دستگاههای اجرائی و قضائی اعم از دولتی یا غیردولتی که از طرف هیات رئیسه برای دفاع و توضیح طرح یا لایحه دعوت شدهاند میتوانند در جلسات مجلس شرکت نمایند.
تبصره 2الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
رئیس و دادستان دیوان محاسبات، معاون امور مجلس هریک از وزیران و آن عده از کارکنان مجلس که حضور آنان در صحن مجلس ضروری باشد و معاونین امور مجلس دیگر دستگاهها و نهادها با اجازه هیات رئیسه حق حضور در جلسات را دارند. این افراد میتوانند در جلساتی که موضوع دستور مجلس مرتبط با وزارتخانه و سازمان آنها باشد شرکت نمایند.
ماده 8الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
حمل هر نوع اسلحه برای کسانی که وارد ساختمان اصلی مجلس میشوند مطلقا ممنوع است.
مبحث دومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تشکیلات قانونگذاری مجلس
اولالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هیاتهای رئیسه مجلس
الف - هیات رئیسه سنی
ماده 9اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
مسن ترین فرد از نمایندگان حاضر به عنوان رئیس سنی و فرد بعدی به عنوان نایب رئیس و دو نفر از جوانترین نمایندگان حاضر به سمت دبیر معین میشوند و در جایگاه هیات رئیسه قرار میگیرند. درصورت تساوی سن، هیات رئیسه سنی با قید قرعه از بین مسن ترین و جوانترین نمایندگان حاضر تعیین خواهد شد. اعلام هیات رئیسه سنی با معاونت قوانین مجلس است.
ماده 10اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
وظایف هیات رئیسه سنی عبارت است از: 1 - اداره جلسه افتتاحیه و جلسات بعدی تا زمان انتخاب هیات رئیسه 2 - انجام مراسم تحلیف 3 - قرعه کشی برای تعیین اعضای شعب 4 - توزیع اعتبارنامهها بین شعب 5 - برگزاری انتخابات هیات رئیسه 6- تمشیت امور اداری مجلس تا زمان انتخاب هیات رئیسه
ج - هیات رئیسه
ماده 13اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
هیات رئیسه سنی در اولین جلسه پس از افتتاح مجلس اقدام به برگزاری انتخابات هیات رئیسه مینماید. اعضای هیات رئیسه برای مدت یک سال انتخاب میشوند. انتخابات بعدی در سالروز انتخابات هیات رئیسه میباشد و در صورتی که با تعطیلات مصادف گردد در جلسه قبل از آن انجام میشود. مسوولیت هیات رئیسه جدید از سالروز انتخابات قبل آغاز میشود.
تبصره 1الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
نمایندگانی که داوطلب عضویت در هیات رئیسه هستند، باید حداکثر تا پایان وقت اداری روز افتتاحیه مجلس برای ثبت نام به هیات رئیسه سنی مراجعه کنند و این موضوع قبلا باید به اطلاع نمایندگان برسد. هیات رئیسه سنی موظف است شرح حال و سوابق داوطلبان را به همراه تصاویر آنان تهیه کند و در دومین جلسه علنی و قبل از برگزاری انتخابات هیات رئیسه در اختیار نمایندگان قرار دهد.
تبصره 2الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
چنانچه اعتبارنامه نمایندهای که برای هیات رئیسه انتخاب شده است به تصویب مجلس نرسد، برای تعیین جایگزین وی مجدد رایگیری به عمل میآید.
تبصره 3الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
پس از تشکیل هیات رئیسه، گزارش شعب پانزدهگانه در مجلس قرائت و تصویب اعتبارنامهها اعلام میشود.
ماده 14اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
هیات رئیسه مرکب از رئیس، دو نایب رئیس، شش دبیر و سه ناظر میباشد.
ماده 15اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
انتخاب رئیس در نوبت اول با اکثریت مطلق آراء نمایندگان است و انتخاب نواب رئیس، دبیران و ناظران هر کدام جداگانه و با اکثریت نسبی و رای مخفی و با ورقه خواهد بود. در صورتی که در انتخاب رئیس در نوبت اول اکثریت مطلق حاصل نشود، در نوبت دوم اکثریت نسبی کافی خواهد بود.
تبصره 1الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه آراء برای رئیس، نواب رئیس، دبیران، ناظران با یکدیگر برابر باشد، حسب مورد به قید قرعه تعیین میشوند.
تبصره 2اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
در صورتی به فرد غایب در جلسه میتوان رای داد که قبل از تشکیل جلسه مربوط به انتخابات هیات رئیسه، کتبا نامزدی خود را به معاونت قوانین مجلس اعلام کرده باشد.
ماده 16الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
قبل از اخذ رای برای هیات رئیسه، اسامی داوطلبان به ترتیب وصول به هیات رئیسه بدون بحث در جلسه علنی اعلام خواهد شد.
ماده 17اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
اعضاء هیات رئیسه، پس از انتخاب، در حضور نمایندگان با قرائت متن زیر سوگند یاد میکنند و موظف به رعایت دقیق مفاد آن میباشند. بسم الله الرحمن الرحیم «من به عنوان عضو هیات رئیسه مجلس شورای اسلامی در برابر قرآن مجید به خداوند قادر متعال سوگند یاد میکنم که حداکثر توان خود را برای اجراءآیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی با مراعات بیطرفی کامل در انجام وظایف بکار گیرم و از هرگونه اقدام مخالف آییننامه اجتناب نمایم.»
ماده 18الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نواب رئیس به ترتیب تعداد آراء به عنوان نایب رئیس اول و نایب رئیس دوم و درصورت تساوی آراء با قید قرعه انتخاب میشوند و در غیاب رئیس مجلس به ترتیب، وظایف و اختیارات او را برعهده خواهند داشت.
۱ رأی مرتبط
تبصرهالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
رئیس مجلس میتواند حتی هنگام حضور خود، اداره جلسه رسمی را به ترتیب به عهده نواب رئیس بگذارد.
ماده 19اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
اگر رئیس مجلس پیش از انقضای مدت از ریاست استعفاء دهد یا فوت شود نواب رئیس به ترتیب تقدم، جلسه را منعقد میسازند و متن استعفاء نامه را قرائت یا فوت را اعلام میدارند. درمورد فوت به احترام متوفی جلسه ختم میشود و در هر صورت در جلسه بعد نایب رئیس جلسه را تشکیل میدهد و رئیس جدید طبق آییننامه داخلی مجلس انتخاب میشود. در مورد استعفاء بعد از اعلام و قرائت متن استعفاء نامه در مجلس و استماع توضیحات رئیس مستعفی و مذاکراتی که نمایندگان لازم بدانند، چنانچهاستعفاء پس گرفته نشود، انتخاب رئیس جدید در جلسه بعد به عمل میآید، حداکثر توضیحات رئیس سی دقیقه و سه نفر نماینده هر کدام ده دقیقه است.
تبصره 1الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در مورد فوت یا استعفاء سایر اعضای هیات رئیسه نیز باید بدون تشریفات در جلسه بعد انتخاب فرد یا افراد جدید به عمل آید.
تبصره 2الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
انتخاب رئیس و هریک از اعضای هیات رئیسه جدید برای مدت باقیمانده از یکسال خواهد بود.
ماده 20الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هیچیک از اعضاء هیات رئیسه مجلس نمیتواند به عضویت کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس انتخاب شود و در صورتی که هر یک از اعضاء این کمیسیون به عضویت هیات رئیسه انتخاب گردند از کمیسیون مستعفی شناخته شده و مطابق مراتب منظور در این آییننامه نسبت به تعیین کمیسیون جدید اقدام خواهند نمود و همچنین نمیتوانند به عنوان رئیس یا سخنگوی کمیسیونهای مجلس انتخاب گردند و درصورتی که رئیس یا سخنگوی کمیسیونها به عضویت هیات رئیسه انتخاب گردند از سمت خود در کمیسیون مستعفی شناخته میشوند.
ماده 21الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
وظایف و اختیارات رئیس مجلس عبارتند از : 1 - اداره جلسات مجلس به شرح مواد این آییننامه. 2 - اداره کلیه امور اداری، مالی، استخدامی و سازمانی مجلس. 3 - امضای کلیه احکام استخدامی براساس آییننامه استخدامی کارکنان مجلس و سایر قوانین و مقررات. 4 - امضای کلیه نامههای مربوط به امور قانونگذاری و پارلمانی مجلس. 5 - حضور در نهادهای قانونی که رئیس مجلس عضو آنها است. 6 - ارائه گزارش کامل از تصمیمات و اقدامات هیات رئیسه در رابطه با مسائل مختلف مربوط به مجلس و واحدهای تابعه آن هر سه ماه یکبار به نمایندگان. 7- سایر موارد مذکور در قانون اساسی و دیگر مقررات.
ماده 22اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
وظایف دبیران عبارتند از: 1 - مراقبت در ضبط و تحریر صورت مذاکرات و چاپ و توزیع آنها. 2 - قرائت طرحها و لوایح، پیشنهادها، نوشتهها و مطالبی که باید به اطلاع مجلس برسد. 3 - تنظیم پیشنهادهای واصله از طرف نمایندگان به ترتیب وصول با قید شماره. 4 - تعیین نمایندگانی که در جلسه برای نطق، وقت میخواهند به قید قرعه
ماده 23الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
وظایف و اختیارات هیات رئیسه عبارتند از 1 - نظارت بر کلیه امور اداری، مالی، استخدامی و سازمانی مجلس. 2 - تصویب بودجه پیشنهادی سالیانه مجلس و ارجاع آن به کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس جهت طی مراحل قانونی. 3 - تصویب حقوق مالی نمایندگان طبق این آییننامه. 4 - انتظام و حفظ انضباط جلسات مجلس. 5 - نظارت بر انجام امور مربوط به گزارشها و چاپ و توزیع آنها. 6 - تهیه و تنظیم برنامه هفتگی مجلس. 7 - مسوولیت و نظارت بر رعایت اوقات و مهلتهای قانونی مذکور در این آییننامه. 8 - - تصمیمگیری در خصوص دعوت از اشخاص حقیقی و حقوقی و موافقت با حضور اشخاص متقاضی جهت شرکت و یا اظهار نظر در مجلس. 9 - اعلام مراتب رد اعتبارنامه یا استعفای نمایندگان به وزارت کشور. 10 - بررسی و حل و فصل مسائل و مشکلات کمیسیونها و شعب و اتخاذ تصمیم در موارد اختلافی یا عدم رعایت آئین نامه. 11 - حفظ شان و منزلت و اقتدار مجلس و دفاع از حقوق و جایگاه قانونی نمایندگان. 12 - تصویب ساز و کار لازم جهت بهبود روشهای نظارتی و ساماندهی امور ناظرین منتخب مجلس و کمیسیونها در مجامع و شوراها و دریافت گزارش آنان.
تبصرهالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
جلسات هیات رئیسه با حضور حداقل دو سوم اعضاء که رئیس یا یکی از نواب رئیس جزء آنان باشد رسمیت مییابد و مصوبات آن با رای اکثریت مطلق عده حاضر معتبر خواهد بود.
د - مسوولیت مشترک هیات رئیسه در برابر مجلس
ماده 24الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
رئیس مجلس و سایر اعضای هیات رئیسه در مورد انجام وظایف محوله در این آییننامه در برابر مجلس مسوولیت مشترک دارند.
ماده 25اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
هرگاه نمایندگان به کیفیت اداره جلسات یا سایر امور مجلس و نحوه ایفای وظایف رئیس یا سایر اعضای هیات رئیسه معترض باشند، میتوانند طی تقاضای کتبی با امضای حداقل بیست و پنج نفر و یا به درخواست کمیسیون آییننامه داخلی مجلس، تشکیل هیات رسیدگی به اعتراضات، مرکب از روسای کمیسیونهای تخصصی و اعضاء کمیسیون آییننامه داخلی مجلس را درخواست نمایند. کمیسیون آئین نامه داخلی مکلف است ظرف مدت سه روز نسبت به تشکیل هیات رسیدگی به اعتراضات، اقدام نماید. هیات اخیر مکلف است ظرف ده روز باحضور سه نفر از منتخبین معترضین، به موضوع رسیدگی نماید. در صورتی که اکثریت اعضاء هیات رای بر عدم صلاحیت فرد مورد اعتراض دادند عضویت وی در هیات رئیسه تعلیق میگردد. گزارش هیات در این باره در جلسه غیر علنی مورد بررسی قرار میگیرد و در اولین جلسه علنی مجلس بدون بحث به رایگیری گذاشته میشود. در صورت رد عدم صلاحیت، عضو مزبور به کار خود ادامه خواهد داد و در غیر این صورت از سمت خود مستعفی شناخته میشود و حق شرکت در انتخابات مجدد آن دوره را ندارد.
تبصره 1الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هیات رسیدگیکننده به اعتراض، در ابتدای نخستین جلسه خود هیات رئیسهای را وفق مقررات مربوط به انتخاب هیات رئیسه کمیسیونها، انتخاب مینمایند. جلسات هیات باحضور سه چهارم اعضاء رسمیت مییابد و مناط اعتبار تصمیمات آن، رای اکثریت مطلق حاضرین میباشد.
تبصره 2الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نمایندگان معترض و اعضاء مورد اعتراض هیات رئیسه مجلس، حق رای در جلسه هیات رسیدگیکننده به اعتراضات را ندارند.
تبصره 3الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
رسیدگی فوق مانع از انجام وظایف قانونی کمیسیون اصل نودم (90) قانون اساسی نسبت به طرز کار مجلس نخواهد بود و نمایندگان میتوانند از آن طریق نیز نسبت به عملکرد هیات رئیسه نظارت و پیگیری نمایند.
تبصره4الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
نحوه رسیدگی به اعتراض در مورد ایفای وظایف رئیس کمیسیون اصل نودم (90) قانون اساسی و نیز رئیس و دادستان دیوان محاسبات و همچنین سایر نمایندگان مجلس که با رای مجلس انتخاب میشوند ولی در این آییننامه برای رسیدگی به اعتراض در مورد ایفای وظایف آنان روشی مشخص نشده است طبق این ماده است.
تبصره5الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
چنانچه ده نفر از نمایندگان به عملکرد هر یک از نمایندگان منتخب مجلس در هیاتها، مجامع و شوراهای غیراستانی و غیرشهرستانی معترض باشند، طبق این ماده به عملکرد آنان رسیدگی میشود.
دومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
شعب و کمیسیونها
الف - شعب
ماده 26الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
پس از انجام مراسم تحلیف، نمایندگان به حکم قرعه بطور مساوی به پانزده شعبه تقسیم میشوند و افراد باقیمانده به ترتیب از شعبه اول به بعد، یک یک به شعب افزوده میشوند. نمایندگانی که بعدا سوگند یاد میکنند به حکم قرعه به عضویت شعبی که کسری دارند پذیرفته میشوند. هر شعبه دارای یک رئیس، دو نایب رئیس، یک سخنگو و دو دبیر خواهد بود که جداگانه با رای مخفی با ورقه و با اکثریت نسبی بیش از یک سوم کلاعضاء شعبه، انتخاب میشوند و در صورت تساوی به حکم قرعه عمل خواهد شد. نتیجه انتخابات با ذکر آراء طی گزارشی بهوسیله سخنگو به اطلاع مجلس میرسد. مناط اعتبار برای رسمیت جلسات شعب، حضور حداقل دو سوم اعضاء میباشد و تصمیمات شعب، به جز در مورد انتخاب افراد، با اکثریت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود.
ماده 27اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
هر یک از شعب برای تمام دوره نمایندگی رسمیت دارند و وظایف و اختیارات آنها عبارتند از: 1- رسیدگی به اعتبارنامهها. 2- تعیین اعضای کمیسیون تحقیق. 3- تعیین اعضای کمیسیون آییننامه داخلی مجلس. 4- بررسی و تشخیص صلاحیت نامزدهای عضویت در کمیسیونهای تخصصی مجلس.
ماده 28الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هر یک از شعب موظفند صورتجلسات خود را با قید اسامی حاضرین و غایبین و تاخیرکنندگان بهوسیله دبیر شعبه تنظیم و تقدیم هیات رئیسه مجلس نمایند.
ب - کمیسیونها
ماده 29اصلاحی ۱۳۹۵/۰۹/۱۶
مجلس دارای کمیسیونهای تخصصی و کمیسیونهای خاص با محدوده وظایف مشخص به شرح مذکور در آییننامه داخلی مجلس میباشد.تعداد اعضای کمیسیونهای تخصصی، حداقل نوزده و حداکثر بیست و سه نفر است و تعداد اعضای کمیسیونهای خاص طبق مواد (43) تا (48) آییننامه داخلی تعیین میشود.
تبصره 1اصلاحی ۱۴۰۳/۰۵/۱۴
پس از تعیین اعضای کمیسیونهای تخصصی مطابق فرآیند مقرر در این قانون، چنانچه اعضای کمیسیونهای تخصصی مطابق فرایند مقرر در این قانون، چنانچه اعضای کمیسیون تخصصی به حداقل نصاب مذکور در این ماده نرسد، هیات مشترک متشکل ار اعضای کمیسیون آییننامه داخلی و هیات رئیسه مجلس مکلف است، ظرف حداکثر یک هفته پس از اجرای تبصره (3) ماده (37) این قانون، حداقل اعضای آن کمیسیون را که نمیتواند کمتر از ده نفر باشد، برای یکبار در همان دوره تعیین نماید.
تبصره 2اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
تعیین مصادیق و تهیه شرح وظایف و اختیارات کمیسیونها با رعایت کلیت آییننامه داخلی مجلس شورای اسلامی توسط هیات رئیسه مجلس یا هر یک از کمیسیونها و یا حداقل پنجاه نفر از نمایندگان پیشنهاد میشود و پس از تصویب در جلسه مشترک هیات رئیسه مجلس، اعضای کمیسیون آییننامه داخلی و روسای کمیسیونهای تخصصی اجراء میشود. جلسه مشترک فوق الذکر به ریاست رئیس یا یکی از نواب رئیس مجلس و با حضور حداقل دو سوم اعضاء رسمیت مییابد و مصوبات آن با رای حداقل دو سوم اعضاء حاضر معتبر خواهد بود و مصوبات به اطلاع نمایندگان خواهد رسید.
1 - کمیسیون تحقیق
ماده 30الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
به منظور بررسی اعتبارنامههایی که توسط شعب مورد تایید قرار نگرفته و یا از سوی نمایندگان مورد اعتراض واقع شده است هر یک از شعب موظفند پس از تعیین هیات رئیسه خود، بلافاصله دو نفر از اعضای خود را که آگاهی بیشتری به مسائل حقوقی داشته و از صلاحیت لازم برخوردار باشند به عنوان اعضای اصلی و علیالبدل کمیسیون تحقیق انتخاب نمایند و نتیجه را به هیات رئیسه گزارش تا در جلسه علنی قرائت گردد.
2 - کمیسیون آییننامه داخلی مجلس
ماده 31اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
هر شعبه یک نفر دیگر از اعضاء خود را که واجد صلاحیت باشد برای تشکیل کمیسیون آییننامه داخلی مجلس معین و نتیجه را به مجلس گزارش خواهد کرد. این کمیسیون علاوه بر انجام وظایف مقرر در این آییننامه، طرحهای مربوط به اصلاح آییننامه داخلی مجلس را رسیدگی کرده و نظر خود را به مجلس گزارش مینماید تا مطابق آییننامه مورد بررسی قرار گیرد.
3 - کمیسیون اصل نودم (90) قانون اساسی
ماده32الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
به منظور سامان دادن و کارآمدسازی مجلس و نمایندگان، خصوصا نسبت به طرز کار قوای مجریه و قضائیه و مجلس مبتنی بر اصول متعدد قانون اساسی بالاخص اصل نودم (90)، کمیسیونی به نام اصل نودم (90) قانون اساسی تشکیل میگردد تا طبق قوانین مصوب مربوط به خود اداره و انجام وظیفه نماید. اعضاء این کمیسیون به شرح ذیل است: 1- از هر کمیسیون تخصصی یک نفر با معرفی کمیسیون مربوطه. 2- هشت (8) نفر از نمایندگان که توسط روسای شعب و هیات رئیسه به عنوان اعضاء ثابت انتخاب میشوند.
تبصره 1اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
رئیس کمیسیون با پیشنهاد هیات رئیسه مجلس از بین اعضاء ثابت کمیسیون و با رای مجلس برای مدت یک سال انتخاب میگردد.
تبصره 2الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اعضاء ثابت کمیسیون نباید عضو کمیسیونهای تخصصی مجلس باشند.
4 - کمیسیونهای تخصصی
ماده 33الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هریک از کمیسیونهای تخصصی مجلس که مطابق این آییننامه تشکیل میگردند در محدوده تخصصی خود دارای وظایف و اختیاراتی به شرح زیر میباشند:
1الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
بررسی طرحها و لوایح ارجاعی و گزارش آن به مجلس شورای اسلامی.
2اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
بررسی و تصویب آزمایشی طرحها و لوایح و همچنین تصویب دائمی اساسنامه سازمانها، شرکتها و موسسات دولتی یا وابسته به دولت که طبقاصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسی به آنها محول میگردد.
3اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
رسیدگی به درخواستهای تحقیق و تفحص
4اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
رسیدگی به سوال نمایندگان از رئیس جمهور و وزیران
5اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
بررسی موارد ارجاعی از لوایح برنامه توسعه و بودجه سالانه و گزارش آن به کمیسیون تلفیق.
6اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
کسب اطلاع از کم و کیف اداره امور کشور، دریافت و بررسی گزارشهای عملکردی و نظارتی از اجراء قوانین مربوط به دستگاههای ذی ربط.
تبصره 1اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
کمیسیونها راسا یا با تقاضای حداقل ده نفر از نمایندگان میتوانند در موارد مهم و حساس و در مواجهه با تخلفات یا سوء مدیریت، با دعوت از مسوولین ذی ربط موضوع را بررسی نموده و گزارش آن را به هیات رئیسه ارائه نمایند در صورتی که درخواست بررسی از سوی نمایندگان باشد حداکثر پنج نفر از آنها میتوانند در تهیه گزارش با کمیسیون، مشارکت نمایند هیات رئیسه میتواند گزارش مذکور را در دستور کار مجلس قراردهد. در این صورت سخنگو کمیسیون و نماینده دولت هرکدام به میزان پانزده دقیقه و شش نفر از نمایندگان به قید قرعه از بین متقاضیان هر کدام به میزان پنج دقیقه، نظرات خود را بیان مینمایند. هرگاه کمیسیون همراه با گزارش پیشنهادهایی برای تصویب به مجلس ارائه نماید با رعایت مفاد آئین نامه داخلی در دستور حداکثر دو هفته بعد مجلس قرارخواهد گرفت و مطابق آئین نامه داخلی رسیدگی میشود نمایندگان میتوانند پیشنهادهای خود را تا (48) ساعت پس از پایان قرائت گزارش به کمیسیون تحویل نمایند. کمیسیون تا یک هفته گزارش نهایی خود را به مجلس ارائه میدهد.در صورتی که کمیسیون در گزارش خود، در مورد ناکارآمدی مسوول ذی ربط دلایلی ارائه نماید مراتب توسط هیات رئیسه به بالاترین مقام مسوول مذکور برای اقدام مقتضی اعلام میگردد.
7اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
تهیه گزارش موردی و سالانه در خصوص امور اجرائی دستگاهها و نحوه اجراء قوانین به خصوص قانون برنامه توسعه و بودجه سالانه و ارائه نکات مثبت، منفی و پیشنهاد نحوه اصلاح آن و تقدیم گزارش به مجلس جهت قرائت.
تبصره 2اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
پاسخ دولت راجع به گزارشهای کمیسیونهای تخصصی در دستور کار مجلس قرار گرفته و قرائت خواهد شد. پس از آن حسبدرخواست کمیسیونهای تخصصی، موضوع گزارشهای یاد شده جهت بررسی به کمیسیون اصل نودم (90) ارسال و کمیسیون مذکور نتایج بررسی خودرا به مجلس ارائه خواهد کرد.
تبصره 3اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
کمیسیونهای تخصصی مجلس میتوانند به تعداد کافی مشاور ذی صلاح به ویژه از میان نمایندگان ادوارگذشته که در مسائل کمیسیون صاحب تخصص و تجربه باشند از طریق هیات رئیسه به خدمت بگیرند.
ماده 34اصلاحی ۱۳۹۲/۰۳/۰۸
کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری برای انجام وظایف محوله در محدوده آموزش و پرورش عمومی، آموزش فنی و حرفهای، آموزش عالی،تحقیقات و فنآوری، مطابق ضوابط این آییننامه تشکیل میشود.
ماده 35الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
کمیسیون اجتماعی برای انجام وظایف محوله در محدوده امور اداری و استخدامی، کار، اشتغال، روابط کار و تعاون مطابق ضوابط اینآییننامه تشکیل میشود.
ماده 36الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
کمیسیون اقتصادی برای انجام وظایف محوله در محدوده اقتصاد و دارائی، بازرگانی داخلی، بازرگانی خارجی مطابق ضوابط اینآییننامه تشکیل میشود.
ماده 37الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی برای انجام وظایف محوله در محدوده سیاست و روابط خارجی، دفاع، اطلاعات و امنیت مطابق ضوابط این آییننامه تشکیل میشود.
ماده 38الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
کمیسیون انرژی برای انجام وظایف محوله درمحدوده نفت، گاز، برق، سدها و نیروگاههای آبی و برقی، انرژی اتمی و انرژیهای نو مطابق ضوابط این آییننامه تشکیل میشود.
ماده 39الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات برای انجام وظایف محوله درمحدوده برنامه، بودجه، نظارت برنامه و بودجه و دیوان محاسبات وامور مالی مجلس و آمار و خدمات عمومی فنی مطابق ضوابط این آییننامه تشکیل میشود.
تبصره 1اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات علاوه بر انجام وظایف تخصصی در ماده (33) و این ماده موظف است نسبت به امور زیر اقدامنماید: 1 - نظارت و مراقبت بر اجرای مقررات بودجه و امور مالی مجلس و نحوه هزینه کردن آن. 2 - رسیدگی به عملکرد بودجه سالیانه مجلس و ارائه گزارش آن حداکثر تا پایان شهریور ماه سال بعد. این گزارش جهت اطلاع نمایندگان چاپ میگردد. 3 - بازرسی و رسیدگی دقیق و نظارت درمورد کلیه اموال و اشیاء منقول و غیرمنقول مجلس شورای اسلامی و ارائه گزارش سالیانه جهت چاپ و توزیع بین نمایندگان. 4 - معرفی دو نامزد به عنوان رئیس دیوان محاسبات و دو نامزد به عنوان دادستان دیوان محاسبات جهت انتخاب یکی از آنها توسط مجلس شورای اسلامی.
تبصره 2الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
برخورداری از مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد و بالاتر، سابقه خدمت در مقامهای مدیریتی موضوع ماده (71) قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب 8/7/1386 و همطرازان آنان و حداقل بیست سال سابقه کار، از شرایط احراز سمت رئیس و دادستان دیوان محاسبات است.
تبصره 3الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
نحوه انتخاب نامزدهای ریاست و دادستان دیوان محاسبات در کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات طبق آییننامهای است که توسط کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات تهیه میشود و به تصویب کمیسیون آییننامه داخلی میرسد.
ماده 40الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
کمیسیون بهداشت و درمان برای انجام وظایف محوله در محدوده بهداشت، درمان، امداد، بهزیستی، تامین اجتماعی و بیمههای اجتماعی و هلال احمر مطابق ضوابط این آییننامه تشکیل میشود.
ماده 40 مکرراصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
کمیسیون امور داخلی کشور و شوراها برای انجام وظایف محوله در محدوده سیاست داخلی، شوراها، امورغیرعمرانی شهرداریها و ثبت احوال مطابق ضوابط این آئین نامه تشکیل میشود.
ماده 41الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
کمیسیون صنایع و معادن برای انجام وظایف محوله درمحدوده صنایع، پست، مخابرات، معادن، پتروشیمی، صنایع هوا فضا و ارتباطات مطابق ضوابط این آییننامه تشکیل میشود.
ماده 42الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
کمیسیون عمران برای انجام وظایف محوله در محدوده راه و ترابری، مسکن، عمران شهری و عمران روستایی و امور عمرانی شهرداریها و دهیاریها مطابق ضوابط این آییننامه تشکیل میشود.
ماده 43الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
کمیسیون فرهنگی برای انجام وظایف محوله در محدوده فرهنگ و هنر، ارشاد و تبلیغات، صدا و سیما و ارتباطات جمعی، تربیت بدنی و جوانان و زنان و خانواده مطابق ضوابط این آییننامه تشکیل میشود.
ماده 44الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
کمیسیون قضائی و حقوقی برای انجام وظایف محوله در محدوده قضائی و حقوقی مطابق ضوابط این آییننامه تشکیل میشود.
ماده 45اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
کمیسیون کشاورزی، آب ، منابع طبیعی و محیط زیست برای انجام وظایف محوله در محدوده کشاورزی، منابع آب، دام و طیور، شیلات، محیط زیست و هواشناسی مطابق ضوابط این آییننامه تشکیل میشود.
5 - مقررات مشترک کمیسیونها
ماده 46اصلاحی ۱۳۹۵/۰۹/۱۶
هر یک از نمایندگان برای تعیین کمیسیون تخصصی خود فرمهای امتیازبندی را از شعبه مربوط دریافت میکند و پس از تکمیل فرم به همراه تعیین دو اولویت پیشنهادی، حداکثر تا سه روز پس از افتتاح دوره به هیات رئیسه مجلس تحویل میدهد.
تبصره 1اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
فرم امتیازبندی و دستورالعمل اجرائی این ماده، بر اساس شاخصهای: تحصیلات، سوابق اجرائی مرتبط و نمایندگی مجلس و سابقه عضویت در کمیسیون، ظرف مدت سه ماه از تاریخ تصویب این قانون توسط هیات رئیسه مجلس تهیه میشود و به تصویب جلسه مشترک هیات رئیسه و کمیسیون آییننامه داخلی میرسد.
تبصره 2الحاقی ۱۳۹۵/۰۹/۱۶
به منظور آشنایی نمایندگان با سوابق یکدیگر، معاونت قوانین موظف است همزمان با شروع فعالیت شعب، اسامی نمایندگان را به همراه تحصیلات، سوابق اجرائی و سابقه عضویت در کمیسیونها (در صورت برخورداری از سابقه نمایندگی) تکثیر و در اختیار نمایندگان قرار دهد.
ماده 47اصلاحی ۱۳۹۵/۰۹/۱۶
هیات رئیسه پس از دریافت نظر شعب و تعیین امتیاز و رتبهبندی، نسبت به تکثیر و توزیع گزارش آن اقدام میکند. نمایندگان معترض میتوانند ظرف مدت چهل و هشت ساعت پس از توزیع گزارش، اعتراض خود را نسبت به امتیازها به هیات رئیسه تقدیم کنند تا هیاتی مشترک، متشکل از هیات رئیسه مجلس و روسای شعب با دعوت از نماینده معترض به امتیاز خود، ظرف مدت چهل ساعت پس از انقضای مهلت فوق، به اعتراضات رسیدگی و اعلام نظر نماید. پس از اتمام این مراحل هیات رئیسه نسبت به تعیین و اعلام فهرست اعضای کمیسیونهای تخصصی بر مبنای امتیازت هر فرد، اقدام میکند.
تبصره 1اصلاحی ۱۳۹۵/۰۹/۱۶
پس از اعلام اسامی اعضای کمیسیونهای تخصصی، در صورتی که هر یک از نمایندگان به کمیسیون انتخاب شده اعتراض داشته باشد،میتواند ظرف مدت بیست و چهار ساعت اعتراض خود را مکتوب به هیات رئیسه مجلس تقدیم کند تا هیات مشترک فوق الذکر با استماع نظرات معترضان و بررسی اعتراضهای واصله نسبت به تعیین نهائی اعضای کمیسیونهای تخصصی تا چهل و هشت ساعت پس از انقضای مهلت اعتراض، اقدام کند.
تبصره 2الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
بین افرادی که رای مساوی آورده و احتساب آنان به عنوان عضو یک کمیسیون باعث افزایش سقف آن کمیسیون میشود قرعه کشی انجام میگیرد.
تبصره 3اصلاحی ۱۳۹۵/۰۹/۱۶
امتیازبندی و تعیین اعضای هر کمیسیون به ترتیب از کمیسیونهایی که بیشترین متقاضی دارد، انجام میشود و پس از تکمیل اعضای کمیسیونهای مذکور، نمایندگان بازمانده از اولویت اول انتخابی خود، با متقاضیان اولویت اول کمیسیون بعدی امتیازبندی و تعیین کمیسیون میشوند.
تبصره 4الحاقی ۱۳۹۵/۰۹/۱۶
نمایندگانی که درهیچ یک از اولویتهای خود انتخاب نشدهاند موظفند از دیگر کمیسیونهای تکمیل نشده در اولویت دیگر تعیین نمایند.
تبصره 5الحاقی ۱۴۰۱/۰۴/۰۸
پس از تعیین اعضای کمیسیونهای تخصصی، چنانچه به هر دلیل در حین دوره، نماینده جدیدی به مجلس راه یابد، برای تعیین کمیسیون تخصصی وی مطابق فرآیند مذکور اقدام میشود، چنانچه ظرفیت کمیسیون مورد تقاضا تکمیل باشد، در صورتی که امتیاز مکتسبه وی برای کمیسیون مورد درخواست، از میانگین امتیاز مکتسبه سه نماینده آخر پذیرفته شده در همان کمیسیون بیشتر باشد، رعایت سقف مقرر در ماده (38) این قانون الزامی نیست و حداکثر دو نماینده به سقف تعداد اعضای کمیسیون میتواند اضافه گردد. در صورت ایجاد ظرفیت جدید در کمیسیونها به دلیل استعفاء، فوت و یا امثال آن تعیین عضو جدید مطابق این تبصره با کسب امتیازات لازم صورت میگیرد.
ماده 48الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هریک از کمیسیونهای تخصصی مجلس موظف است از میان اعضای خود کمیته و یا کمیتههای فرعی متناسب با موضوعات مربوط تشکیل دهد. کمیتههای فرعی دارای یک رئیس، یک نایب رئیس و یک دبیر خواهند بود که توسط اعضای همان کمیته انتخاب میگردند. مصوبات کمیتههای فرعی بعد از تصویب در کمیسیون رسمیت خواهد داشت.
ماده 49الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
پس از انتخاب اعضای کمیسیونها، هر کمیسیون به ریاست مسنترین عضو و با حضور حداقل دو سوم اعضاء خود منعقد و فورا یک رئیس، دو نایب رئیس، یک سخنگو و دو دبیر با رای مخفی با ورقه با اکثریت نسبی به مدت یکسال انتخاب مینماید.
تبصرهاصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
معاونت قوانین موظف است در شروع کار هر دوره مجلس سوابق کاری و میزان تحصیلات اعضای هر کمیسیون را قبل از انتخاب هیاترئیسه آن کمیسیون دراختیار اعضاء قرار دهد.
ماده 50الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مناط اعتبار برای رسمیت جلسه کمیسیونها حضور حداقل دوسوم اعضاء میباشد. مصوبات کمیسیون با اکثریت مطلق آراء عده حاضرخواهد بود.
ماده 51اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
هر نماینده شش ماه یک بار میتواند تقاضای تغییر کمیسیون خود را به هیات رئیسه مجلس ارائه کند. انتقال به کمیسیون دیگر با رعایت نصاب مقرر در این آییننامه و با موافقت اکثریت اعضای کمیسیونهای ذی ربط امکانپذیر است.
ماده 52اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
رئیس مجلس حداقل یک نفر از کارشناسان با تجربه و مناسب مجلس را به عنوان دبیر دراختیار هر کمیسیون قرار میدهد تا نسبت به امور کارشناسی و اداری مربوطه از قبیل ارتباط با رئیس و ادارات مجلس و کمیسیونها و تنظیم و توزیع مراسلات، ضبط مذاکرات، بایگانی اوراق و پروندهها، تسریع جریان امور دفتری و تهیه صورتجلسات و سایر امور اداری اقدام نماید.
ماده 53الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
گزارش عملکرد کمیسیونها بایستی هر ماه یکبار به هیات رئیسه مجلس داده شود تا به نحو مقتضی به اطلاع نمایندگان برسد.
ماده 54الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در صورتی که نمایندگان از طرف کمیسیون برای ادای توضیح در زمینه سوال و یا پیشنهاد خود دعوت شوند موظف به شرکت خواهند بود و عدم شرکت بدون عذر موجه به منزله انصراف از طرح سوال و یا پیشنهاد خواهد بود.
ماده 55الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تمام اسناد و اوراق مربوط به اموری که باید در کمیسیونها بررسی شود از طرف هیات رئیسه به آن کمیسیون ارجاع میشود. نمایندگان میتوانند آن اسناد را ملاحظه کنند، اسناد مزبور نباید از کمیسیون خارج گردد. این اسناد به انضمام اسناد مذاکرات و اقدامات جاری کمیسیون در محل کمیسیون بایگانی و در پایان هر دوره به بایگانی مجلس منتقل میشود.
ماده 56اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
پس از آنکه مجلس در باره طرح یا لایحهای رای نهایی داد، اسناد و اوراق و صورتجلسات مربوط به آن، در معاونت قوانین مجلس یا کمیسیونها (در خصوص قوانین آزمایشی) بایگانی میشود.
6 - سایر مقررات
ماده 57اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
هر نماینده به جز رئیس مجلس، ملزم است عضویت یکی از کمیسیونهای تخصصی را بپذیرد و در صورت تمایل میتواند در کمیسیونهای دیگر مجلس، با حق اظهارنظر و بدون حق رای شرکت کند.
تبصره1اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
عضویت در کمیسیونهای تحقیق و تدوین آییننامه داخلی مجلس مانع از عضویت در کمیسیون دیگر نخواهد بود.
تبصره2الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
چنانچه نمایندگان عضو کمیسیونهای خاص در سال سی ساعت غیبت اعم از موجه و غیرموجه داشته باشند ادامه عضویت آنها در کمیسیون منوط به موافقت اکثریت اعضاء آن کمیسیون خاص است. این موافقت با رایگیری با ورقه انجام میشود.
7 - کمیسیون مشترک
ماده 58الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در مورد طرحها و لوایحی که به تشخیص هیات رئیسه به دو یا چند کمیسیون ارتباط اساسی داشته باشند، کمیسیون مشترک تشکیل میگردد. تعداد اعضاء کمیسیون مشترک بیست و سه نفر میباشد. تعیین سهم هر کمیسیون بهوسیله هیات رئیسه مجلس و انتخاب آنان توسط کمیسیون ذی ربط میباشد. کمیسیون مشترک در انتخاب هیات رئیسه و ارائه گزارش و سایر مقررات مانند دیگر کمیسیونها اقدام مینماید.
8 - کمیسیون ویژه
ماده 59الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در مسائل مهم و استثنائی که برای کشور پیش میآید و دراین خصوص تشکیل کمیسیون ویژهای برای رسیدگی و تهیه گزارش ضرورت پیدا میکند، به پیشنهاد حداقل پانزده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس، این کمیسیون تشکیل میشود. اعضای کمیسیون ویژه که پانزده نفر خواهند بود، مستقیما در جلسه علنی توسط نمایندگان با رای مخفی و اکثریت نسبی انتخاب خواهند شد. هیات رئیسه کمیسیون ویژه همانند دیگر کمیسیونها انتخاب خواهد شد.
تبصرهالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هیات رئیسه مجلس میتواند طرحها و لوایحی را که در حوزه مسائل مربوط به کمیسیون ویژه تشخیص دهد به آن کمیسیون ارجاع نماید.
مبحث سومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تشکیلات اداری و پشتیبانی مجلس
ماده 60الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مسوولیت و اختیار کلیه امور اجرائی مجلس اعم از تشکیلاتی، مالی، معاملاتی،اداری، استخدامی، حقوقی، فنی، پشتیبانی، ارتباطات داخلی و بینالمللی، حفاظت، حراست و نظایر آن به عهده رئیس مجلس شورای اسلامی است.
تبصره 1اصلاحی ۱۳۹۲/۰۳/۰۸
رئیس مجلس میتواند بخشی از وظایف و اختیارات خود را به بعضی از اعضای هیات رئیسه، معاونین قوانین، نظارت و اجرائی یا مسوولین ذی ربط تفویض نماید.
تبصره 2اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
اساسنامه سازمانها، نظام مالی و ساختار تشکیلات مربوط به مجلس شورای اسلامی به جز امور قانونگذاری و همچنین ضوابط اجرائی و دستورالعملهای کلیه اختیارات موضوع این ماده به تصویب کمیسیون آییننامه داخلی مجلس شورای اسلامی خواهد رسید.
ماده 61اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
وظایف ناظران عبارتند از : 1- تنظیم برنامهها و سیاستهای مالی، استخدامی، خدماتی، تبلیغی و انتظامات مجلس و ارائه آن به رئیس مجلس جهت طی مراحل بعدی. 2- نظارت و اتخاذ تصمیم لازم در خصوص عملکرد کلیه واحدهای ساختار تشکیلات اداری مجلس، نحوه اجرای مصوبات هیات رئیسه و کمیسیون آییننامه داخلی در خصوص تبصره (2) ماده (60) 3- نظارت بر روند تهیه و پیشنهاد بودجه سالیانه مجلس و پیگیری مراحل بعدی آن. 4- نظارت بر حفظ اداره و ثبت ابنیه و اموال و موسسات مجلس. 5- نظارت بر عملکرد مرکز پژوهشها، مرکز اسناد، کتابخانه و موزه مجلس که طبق قوانین مربوط به خود تشکیل گردیدهاند. 6- پیگیری مشکلات نمایندگان و ارائه راهحل مناسب به هیات رئیسه. 7- نظارت بر سایر امور اداری و مالی و خدماتی مجلس.
ماده 62الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هیات رئیسه میتواند در چهارچوب امکانات موجود و بودجه مصوب تشکیلات مناسبی را جهت تدوین، نگارش، ویرایش حقوقی و ادبی طرحها و لوایح ایجاد نماید. نظرات این تشکیلات قبل از تصویب نهایی طرح یا لایحه در مجلس، با موافقت کمیسیون ذی ربط انجام میشود.
ماده 63الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در راستای ایفای هرچه بهتر وظیفه نمایندگی، همچنین حفظ شان و منزلت مجلس و جایگاه حقیقی نمایندگان، هیات رئیسه میتواند به منظور برقراری ارتباط موثر (دیداری، شنیداری، مکتوب) نمایندگان با موکلین و نمایندگان دستگاههای اجرائی و نهادهای رسمی و غیررسمی در مرکز و حوزه انتخابیه با اختصاص فضای فیزیکی مناسب (دفاتر کار و ملاقات عمومی) هرگونه امکانات سخت افزاری و نرمافزاری مورد نیاز را در شان نظام جمهوری اسلامی فراهم نماید. اعتبارات مورد نیاز در بودجه سالانه مجلس پیشبینی میشود.
تبصرهاصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
در هر دوره مجلس، نمایندگان میتوانند حداکثر پنج نفر از کارکنان یا کارشناسان دستگاههای مشمول ماده (5) قانون مدیریت خدمات کشوری را برای به کارگیری در دفتر ارتباطات مردمی جهت امور مشاورهای، اداری و خدماتی از دستگاه ذی ربط درخواست نمایند. در این صورت با هماهنگی دستگاه مبدا، درخواست ماموریت افراد موردنظر معمول و شخص یا اشخاص مزبور به دفتر ارتباط مردمی نماینده، مامور میشوند. حقوق، مزایا، حق ماموریت و اضافه کار این ماموران طبق قوانین و مقررات مربوطه برعهده دستگاه مامورکننده میباشد و میزان اضافه کار تا سقف مصوب اداره مربوطه و ماموریت ماهیانه و مرخصی استفاده شده توسط رئیس دفتر نماینده به دستگاه ذی ربط اعلام میشود. افزایش کلیه حقوق قانونی این ماموران از جمله ارتقاء ، افزایش حقوق سنواتی، افزایش گروه و رتبه و سایر موارد مشابه در دوران ماموریت این افراد همانند سایر کارکنان دستگاه ذی ربط میباشد. تعداد افراد مورد نیاز هر حوزه انتخابیه با توجه به تعداد نمایندگان، تعداد شهر و روستا، جمعیت و وسعت، شرایط اقلیمی و جغرافیایی و سایر قابلیتهای هر حوزه توسط کمیسیون آییننامه داخلی مجلس تعیین میشود. پس از اعلام پایان ماموریت، دستگاه ذی ربط موظف است این افراد را حداقل در پست سازمانی قبل از ماموریت و یا پست همطراز به کار گیرد. این مصوبه نافی تبصره (3) ماده (2) قانون استخدامی کارکنان مجلس شورای اسلامی مصوب 23/8/1372 مجلس شورای اسلامی نمیباشد.
ماده 64الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درصورتی که نمایندگان لازم بدانند بنا به پیشنهاد رئیس مجلس و یا پانزده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس شورای اسلامی ، وزراء مکلف به حضور در مجلس میباشند و هرگاه تقاضا کنند و مطلبی داشته باشند، مطالب آنان استماع میشود.
تبصره 1الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هیات رئیسه مجلس میتواند تمام یا بخشی از یک جلسه مجلس را برای رسیدگی به امور مهم و اساسی کشور اختصاص دهد.
تبصره 2الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
دستور این جلسات و چگونگی اداره آن توسط هیات رئیسه تعیین خواهد شد.
فصل دومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نمایندگان
مبحث اولالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
رسیدگی به اعتبارنامه نمایندگان
ماده 65اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
اعتبارنامهها به همراه ضمائم آن به موجب جدول حوزههای انتخاباتی مجلس شورای اسلامی که بر اساس حروف الفبا از طرف معاونت قوانین مجلس با نظارت هیات رئیسه سنی تنظیم شده است، به ترتیب به شعب پانزدهگانه جهت رسیدگی ارجاع میشود. هیات رئیسه موظف است فهرست اعتبارنامههای ارجاعی را قبل از آغاز رسیدگی، تکثیر کند و در اختیار نمایندگان قرار دهد. چنانچه هر یک از نمایندگان به اعتبارنامهای معترض باشد، ظرف مدت سه روز از تاریخ انتشار فهرست مذکور حداکثر تا پایان وقت اداری روز سوم، موظف است اعتراض کتبی خود را امضاء و به انضمام مدارک و اسناد مربوط به شعبه ذی ربط تقدیم کند.
تبصره 1الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
شعبه موظف است عدم رسیدگی شورای نگهبان به موضوع مورد اعتراض یا حادث شدن آن بعد از اعلام صحت انتخابات را احراز کند.
تبصره 2الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
گزارش هر شعبه توسط سخنگو در مجلس قرائت میشود و در صورت عدم امکان، به ترتیب رئیس و یا یکی از نواب رئیس یا دبیران وظیفه او را انجام میدهد.
ماده 66اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
شعبه موظف است حداکثر ظرف مدت سه روز کاری گزارش تایید آن دسته از اعتبارنامههای واصله را که معترض ندارند، به صورت یکجا به هیات رئیسه ارسال کند تا برای تصمیمگیری مجلس در دستور کار قرار گیرد. اعتبارنامههایی که مورد اعتراض نمایندگان قرار گرفته است، حداکثر ظرف مدت پنج روز کاری توسط شعبه رسیدگی میشود. در صورتی که نظر شعبه تایید اعتبارنامه باشد، گزارش تایید آن برای تصمیمگیری به مجلس ارائه میشود. چنانچه نظر شعبه رد اعتبارنامه باشد، از طریق هیات رئیسه مجلس به کمیسیون تحقیق ارجاع خواهد شد تا پس از رسیدگی و ارائه گزارش، برای تصمیمگیری مجلس در دستور کار قرار گیرد.
تبصرهاصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
شعبه موظف است حداقل بیست و چهار ساعت قبل از بررسی اعتبارنامه از معترض یا معترضان جهت توضیح اعتراض و از نمایندهای که اعتبارنامه اش مورد اعتراض قرار گرفته جهت دفاع دعوت به عمل آورد. عدم حضور هر یک از آنان مانع رسیدگی نیست. معترض یا معترضان در صورت عدم حضور غیرموجه در شعبه، در جلسه علنی حق اعتراض ندارند. موجه بودن عدم حضور باید به تایید هیات رئیسه مجلس برسد. اگر عدم حضور، موجه بود فقط یک بار دیگر جلسه شعبه ظرف مدت پنج روز مجددا تشکیل میشود و نظر خود را اعلام میکند.
ماده 67اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
هیچ شعبهای نمیتواند تقدیم گزارش خود را بیش از پنج روز کاری از تاریخ دریافت پرونده به تعویق اندازد. در صورتی که تاخیر به حکم ضرورت پیش آمده باشد، رئیس و در غیاب او نایب رئیس شعبه مکلف است هیات رئیسه مجلس را مطلع سازد. هرگاه هیات رئیسه علت را موجه دانست، موضوع را دوباره به همان شعبه و در غیراین صورت به شعبه بعد ارجاع مینماید که ظرف پنج روز کاری پس از دریافت پرونده، گزارش دهد.
ماده 69اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
کمیسیون تحقیق حداکثر ظرف مدت پانزده روز به دلایل و توضیحات کتبی شعب و معترض یا معترضان رسیدگی میکند و پس از استماع و بررسی توضیحات معترض یا معترضان و دفاعیات کتبی یا حضوری نماینده مورد اعتراض، نظر خود را به مجلس ارسال میکند.
تبصره 1الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
در صورتیکه تعداد معترضان بیش از سه نفر باشد، میتوانند سه نفر را به صورت مکتوب معرفی کنند تا در شعبه و کمیسیون تحقیق جهت ارائه توضیحات لازم حضور یابند.
تبصره 2الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
کمیسیون تحقیق موظف است حداقل بیست و چهار ساعت قبل از رسیدگی به اعتبارنامه از معترض یا معترضان و نمایندهای که اعتبارنامه اش مورد اعتراض واقع شده است دعوت به عمل آورد.
ماده 70اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
چنانچه کمیسیون تحقیق، اعتبارنامه رد شده از سوی شعبه را رسیدگی کند و نظر به تایید اعتبارنامه داشته باشد، گزارش آن برای تصمیمگیری مجلس در دستور کار قرار میگیرد و در صورتی که نظر کمیسیون مبنی بر رد اعتبارنامه باشد گزارش آن حداکثر به مدت پانزده دقیقه در مجلس مطرح و ادله رد اعتبارنامه ارائه میشود. نمایندهای که اعتبارنامه اش توسط کمیسیون رد شده است حداکثر به مدت سی دقیقه فرصت دارد تا از خود دفاع کند، ضمن اینکه میتواند بخشی از وقت خود را حداکثر به دو نفر از نمایندگان واگذار کند، سپس گزارش کمیسیون تحقیق به رای گذاشته میشود، چنانچه رد اعتبارنامه به تصویب مجلس نرسد، رئیس جلسه تصویب آن را اعلام میکند.
تبصرهالحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
در صورتی که کمیسیون تحقیق ظرف مدت پانزده روز نظر خود را به مجلس اعلام نکند، نمایندهای که اعتبارنامه اش مورد اعتراض واقع شده است یا پانزده نفر از نمایندگان میتوانند طرح اعتبارنامه را در صحن مجلس از هیات رئیسه درخواست کنند و هیات رئیسه موظف است در اولین فرصت گزارش شعبه را در دستور کار مجلس قرار دهد تا مطابق این ماده مورد رسیدگی قرار گیرد. به جای نظر کمیسیون، نظر شعبه به مدت پانزده دقیقه مطرح میشود.
ماده 71الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه نماینده بدون عذر موجه (به تشخیص هیات رئیسه) تا ده روز پس از ابلاغ به وی برای دفاع از صحت اعتبارنامه خود در جلسهحاضر نشود، مجلس با استماع گزارش کمیسیون تحقیق و صحبت معترض وارد رایگیری میشود.
تبصرهالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در صورتی که نماینده یا نمایندگان معترض به دلائل موجه در جلسه حضور نداشته باشند میتوانند بااطلاع قبلی هیات رئیسه، دلائل اعتراض خود را کتبا به نماینده دیگری تحویل تا توسط او در مجلس قرائت گردد.
ماده 73اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
در هر مرحله، رایگیری برای اعتبارنامه مورد اعتراض، مخفی و با ورقه مخصوص انجام میشود.
ماده 74اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
نمایندهای که به اعتبارنامه اش اعتراض شده مانند سایر نمایندگان، از کلیه حقوق اعم از اعلام رای و نامزد شدن برای عضویت در هیات رئیسه و سایر انتخابات برخوردار است، لیکن در زمان بررسی اعتبارنامه خود در شعبه، کمیسیون تحقیق و مجلس حق رای ندارد.
مبحث دومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
حقوق و تعهدات نمایندگان
اولالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مصونیت نمایندگان
ماده 75الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
بر طبق اصل هشتاد و ششم (86) قانون اساسی نمایندگان مجلس در مقام ایفای وظایف نمایندگی در اظهار نظر خود کاملا آزادند و نمیتوان آنها را به سبب نظراتی که در مجلس اظهار کردهاند یا آرائی که در مقام ایفای وظایف خود دادهاند تعقیب یا توقیف کرد و یا از حقوق اجتماعی محروم نمود.
تبصرهالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
وظایف نمایندگی شامل نطق ، بحثهای داخل دستور، بحثهای جلسات کمیسیونها، اظهارنظراتی که برای اعمال اصل هشتاد و چهارم (84) قانون اساسی انجام میشود و سایر موارد نظارتی و قانونی است.
ماده 76الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه به تشخیص هیات رئیسه نمایندهای در سخنان خود در جلسه علنی به کسی نسبت ناروا داده و یا هتک حرمت نماید فرد مزبورمیتواند در دفاع از خود، بهصورت مکتوب به اتهام وارده پاسخ گوید. پاسخ ارسالی درصورتی که بیش از دو برابر اصل مطلب اظهار شده نبوده و متضمن توهین و افترا نباشد، در اولین فرصت در جلسه علنی قرائت خواهد شد.
ماده 77الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اگر در جلسه رسمی ضمن نطق یا مذاکره صریحا یا تلویحا نسبت سوئی به یکی از نمایندگان داده شود یا عقیده واظهار او را بر خلاف جلوه دهند و نماینده مذکور برای رد آن نسبت به رفع اشتباه در همان جلسه یا در جلسه بعد اجازه نطق بخواهد بدون رعایت نوبت تا پنج دقیقه اجازه نطق داده میشود.
دومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تعهدات نمایندگان
ماده 78الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نمایندگان براساس مسوولیت نمایندگی، متعهد و ملتزم به حفظ حیثیات مجلس و نمایندگان و رعایت نظم و نوبت و اجراء آییننامه داخلی میباشند. در مواردیکه نمایندهای رعایت تعهدات فوق را ننماید اقدامات ذیل به ترتیب از طرف رئیس بهعمل خواهد آمد : 1 - تذکر شفاهی در جلسه علنی. 2 - اخطار در جلسه علنی. 3 - احضار و توبیخ متخلف در جلسه هیات رئیسه.
ماده 79الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
رئیس جلسه نسبت به نمایندگانی که از موضوع مذاکره خارج میشوند و یا بدون اجازه صحبت میکنند وهمچنین نسبت به نمایندگانی که به واسطه عدم رعایت آییننامه داخلی یا به انحاء دیگر رعایت نظامات مجلس را نمینمایند تذکر میدهد.
ماده 80الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درصورتی که رئیس به یکی از نمایندگان دو بار تذکر داد و نماینده مجددا از حدود نظم خارج گردید، رئیس به او اخطار میکند.
ماده 81الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
توبیخ که سبب درج در پرونده و گزارش در مجلس میشود در موارد ذیل اجراء میگردد : 1 - درصورتی که نمایندهای پس از اخطار در همان جلسه از حدود نظم خارج شود. 2 - درصورتی که نمایندهای ظرف مدت یک ماه چهار مرتبه در جلسات متوالی یا شش مرتبه در مجموع مورد تذکر واقع شده باشد. 3 - کسانی که بیش از سه جلسه متوالی یا در مجموع پنج جلسه در یک ماه تاخیر غیرمجاز داشته باشند.
سومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
حقوق نمایندگان
ماده 82الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
بودجه سالانه مجلس به پیشنهاد هیات رئیسه پس از مشورت با کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات و در موعد مقرر برای دولت ارسال میشود تا با رعایت اصل پنجاه و دوم قانون اساسی در بودجه سالانه کل کشور درج شود.
تبصرهالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مقرری و هزینههای نمایندگی درهرسال در جلسه مشترک هیات رئیسه با کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس شورای اسلامی با رعایت مقررات مالی مجلس به تصویب میرسد، نمایندگان مجلس میتوانند حقوق و مزایای خود را از مجلس دریافت نمایند، قبل از تصمیم مجدد در هر دوره به صورت علی الحساب مطابق مصوبه دوره قبل عمل میشود.
چهارمالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
ماموریتها
ماده 83الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
ماموریتهای رسمی فردی و جمعی نمایندگان برای شرکت در سمینارها، اجلاسها و بازدیدهای فنی و تخصصی در داخل و یا خارج ازکشور با تصویب کمیسیون ذیربط و تایید هیات رئیسه انجام خواهد شد. نتایج حاصل از ماموریت به آن کمیسیون و هیات رئیسه مجلس تسلیم میگردد.
پنجمالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تعطیلات و مرخصیها
ماده 84الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تعطیلات تابستانی مجلس در هر سال سی روز است که زمان آن با تشخیص مجلس تعیین میشود. هیات رئیسه میتواند در تنظیم برنامه جلسات علنی و کمیسیونها به گونهای عمل کند که نمایندگان در هر ماه یک هفته کاری هم برای رسیدگی به وظایف نمایندگی فرصت داشته باشد.
تبصرهالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در صورت ضرورت، رئیس مجلس میتواند با تقاضای حداقل پنجاه نفر از نمایندگان و یا درخواست دولت، با ذکر دلیل، در اوقات تعطیل، مجلس را بطور فوقالعاده دعوت به انعقاد نماید.
ماده 85الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نمایندگان یک ماه در هر سال حق استفاده از مرخصی با حقوق را دارند. استفاده از مرخصی ضروری بدون حقوق نیز، با موافقت هیاترئیسه، حداکثر یک ماه در سال خواهد بود و درصورت عدم استفاده میتوانند در سالهای بعد استفاده نمایند.
ماده 86الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اجازه مرخصی تمام مدت یک جلسه یا قسمتی از جلسات مجلس با موافقت هیات رئیسه مجلس و در کمیسیونها و شعب با روسای کمیسیونها و شعب خواهد بود.
ماده 87الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هیچیک از نمایندگان قبل از تحصیل مرخصی نمیتواند غیبت نماید مگر با عذر موجه از قبیل بیماری یا حوادث غیرمترقبه.
ششمالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
غیبت نمایندگان
ماده 88الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نمایندهای که بیش از یکصد ساعت متوالی یا دویست و پنجاه ساعت غیر متوالی از اوقات رسمی جلسات مجلس و کمیسیون را بدونعذر موجه در یکسال غیبت نماید، مستعفی شناخته خواهد شد. همچنین نمایندهای که بهعلت ناتوانی جسمی و یا بیماری بیش از چهار ماه در یکسالغیبت موجه داشته باشد بنا به درخواست سی نفر از نمایندگان و تصویب دو سوم نمایندگان حاضر مبنی بر عجز وی از ایفای وظایف نمایندگی، سمت نمایندگی خود را از دست میدهد.
تبصره 1الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تا یک هفته پس از اعلام رسمی مستعفی شناخته شدن نماینده، درصورتی که خود وی یا نماینده دیگری به غیرموجه بودن غیبتاعتراض کند و آن را تسلیم هیات رئیسه نماید، این اعتراض در اولین فرصت در مجلس مطرح میشود و پس از صحبت حداکثر دو مخالف و دو موافق (هریک به مدت پانزده دقیقه) در صورتی که مجلس به موجه بودن غیبت نماینده مورد بحث رای داد، غیبت موجه شناخته خواهد شد. یک نفر از هیات رئیسه بهعنوان موافق و نماینده مورد بحث بهعنوان مخالف برای صحبت، حق تقدم خواهند داشت.
تبصره 2الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درصورتی که نماینده مستعفی شناخته شده به غیرموجه بودن غیبت خود اعتراض کرده باشد ولی در موقع طرح نتواند و یا نخواهد درمجلس حضور یابد، میتواند لایحه دفاعیه خود رابرای طرح در مجلس حداکثر تا موقع طرح، تحویل مجلس نماید. در این صورت این لایحه با حقتقدم در فرصت مقرر برای صحبت مخالفین توسط یکی از دبیران قرائت خواهد شد. مدت قرائت لایحه حداکثر نیم ساعت خواهد بود.
ماده 89الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
به غیبت و تاخیر غیرموجه حقوق تعلق نمیگیرد.
ماده 90الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
محاسبه ساعات غیبت در کمیسیونها با روسای کمیسیونها و در جلسات رسمی مجلس با هیات رئیسه میباشد و در هر دو صورت،اعلان رسمی غیبت با هیات رئیسه مجلس خواهد بود. هیات رئیسه موظف است غیبت و تاخیر غیرموجه نمایندگان در کمیسیونها را هر ماه به اطلاع نمایندگان برساند.
ماده 91الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
غیبت، تاخیر غیرموجه نمایندگان پیش از پایان جلسه مجلس اعلان و درصورت مذاکرات مجلس ثبت خواهد شد.
تبصرهالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
غیبت غیرموجه از دو جلسه کمیسیون در حکم غیبت از یک جلسه رسمی مجلس میباشد.
هفتمالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
استعفا نماینده و نحوه بررسی آن
ماده 92الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هر نماینده که اعتبارنامه او به تصویب رسیده است میتواند از مقام نمایندگی استعفاء دهد. پذیرش استعفاء موکول به تصویب مجلساست.
ماده 93الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نماینده تقاضای استعفاء مدلّل خود را به عنوان رئیس مجلس مینویسد و رئیس مجلس آن را در اولین جلسه علنی و بدون قرائت متن،اعلام و در دستور کار هفته بعد میگذارد. نماینده میتواند قبل از شروع بررسی در مجلس تقاضای استعفاء خویش را مسترد دارد.
:red;">94 - بررسی تقاضای استعفاء بدین ترتیب خواهد بود که ابتدا تقاضای استعفاء قرائت شده و سپس شخص متقاضی استعفاء یا نماینده دیگری به تعیین او تقاضای دفاع خواهد نمود. مدت قرائت تقاضای استعفاء و توضیح نماینده متقاضی استعفاء حداکثر نیم ساعت است. مخالف یا مخالفین نیزحداکثر نیم ساعت میتوانند صحبت کنند و پس از آن رایگیری به عمل میآید. در صورت تصویب تقاضای استعفاء مراتب از طریق رئیس مجلس به وزارت کشور اعلام میشود تا طبق قانون انتخابات اقدام نماید.
تبصرهالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هرگاه نماینده متقاضی استعفاء برای طرح تقاضای استعفای خود در مجلس حاضر نشود و کسی را هم برای دفاع از خود تعیین ننماید متن تقاضای استعفاء قرائت و در صورت وجود مخالف حداکثر به مدت پانزده دقیقه صحبت خواهد کرد و سپس رایگیری به عمل میآید.
ماده 95الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هرگاه تقاضای استعفاء تعدادی از نمایندگان به نحوی باشد که مانع از تشکیل جلسه رسمی گردد قابل طرح در مجلس نیست.
فصل سومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
گردش کار مجلس
مبحث اولالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
جلسات مجلس
ماده 96اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
انعقاد رسمی جلسات و اعتبار اخذ رای منوط به حضور حداقل دو سوم مجموع نمایندگان میباشد.
تبصره 1الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
برای ادامه مذاکراتی که منجر به اتخاذ تصمیم و یا اخذ رای نمیشود حضور حداقل نصف نمایندگان کافی است.
تبصره 2الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
جلسات رسمی با تلاوت آیاتی چند از قرآن مجید به تشخیص هیات رئیسه که حتیالامکان متناسب با جلسه آن روز باشد آغاز خواهد شد.
ماده 97الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نمایندگان باید در روزی که قبلا برای تشکیل جلسه رسمی معین میشود در مجلس حاضر شوند. در صورت تاخیر بدون عذر موجه ازطرف هیات رئیسه توبیخ خواهند شد. همچنین، هریک از نمایندگان که در موقع اخذ رای با اعلام قبلی رئیس مجلس مبنی بر منع خروج از جلسه بدونعذر موجه خارج شود، مستحق توبیخ خواهد بود و در صورت تکرار تاخیر و غیبت، مقررات آییننامه ازطرف هیات رئیسه درباره او اجراء خواهد شد.اسامی نمایندگانی که سه بار غیبت غیرموجه در یک ماه داشته باشند در روزنامهها درج خواهد شد.
ماده 98الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تشخیص عده حضار با استفاده از تابلو است که در اول هر جلسه و قبل از اخذ آراء بهوسیله رئیس جلسه باید اعلام شود.
تبصرهالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در صورتی که تابلو خراب شود، حداکثر تا پایان همان جلسه تشخیص عده حاضر با دبیران خواهد بود و هیات رئیسه موظف است قبلاز انعقاد جلسه بعد به تعمیر و اصلاح تابلو اقدام نماید.
ماده 99الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
حداکثر مدت برای هر جلسه رسمی چهار ساعت است که یکسره و یا با فاصله تنفس میباشد، مگر در موارد ضروری که به تشخیص رئیس و تصویب مجلس خواهد رسید. غایبین بعد از تنفس نیز مشمول مقررات مربوط به غیبت و تاخیر خواهند بود.
تبصره1اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
وقت دستور جلسات رسمی مجلس چنان تنظیم خواهد شد که جز در موارد اضطراری با اول وقت ادای نماز برخورد نداشته باشد.
تبصره2الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
مجلس برای رسیدگی به طرحها و لوایحی که در شش جلسه به اتمام نرسد از جلسه هفتم همه روزه به جز روزهای تعطیل تشکیل میشود و افزایش ساعت هر جلسه با رای مجلس است.
ماده 100الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اعضای هیات رئیسه مجلس باید در ساعتی که قبلا برای تشکیل جلسات تعیین میشود، حاضر شوند و در صورت تاخیر یا غیبت بدون عذر موجه با تشخیص رئیس برطبق این آییننامه جریمه میشوند.
ماده 101الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تشکیل جلسات و رعایت ترتیب مذاکرات و اجرای آییننامه و حفظ نظم جلسه طبق این آییننامه به عهده رئیس جلسه است.
ماده 102اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
دستور هفتگی مجلس باید به ترتیب وصول طرحها و لوایح از کمیسیونها و سایر موضوعات طبق این آییننامه توسط هیات رئیسه مجلس تهیه و پس از چاپ و توزیع بر تابلو مخصوص نصب شود. رعایت ترتیب مذکور الزامی است. طرحها و لوایحی که دارای اولویت باشند ممکن است بنا به تقاضای دولت و یا پانزده نفراز نمایندگان و با موافقت هیات رئیسه خارج از ترتیب وصول، در دستور هفتگی مجلس قرار گیرد. در صورتی که پنجاه نفر از نمایندگان برای طرح یا لایحهای تقاضای اولویت کنند هیات رئیسه موظف است آن را در دستور هفتگی مجلس قرار دهد.
تبصره1اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
حداقل پنجاه نفر از نمایندگان میتوانند از رئیس جلسه مجلس تقاضا نمایند گزارش چاپ شده کمیسیون خارج از نوبت در دستور کار جلسه علنی قرار گیرد و رئیس درخواست متقاضیان را پس از صحبت یکی از متقاضیان و یک مخالف و یک موافق هر کدام به مدت پنج دقیقه، به رای میگذارد. در صورت تصویب، رسیدگی به گزارش مورد تقاضا در همان جلسه یا جلسه بعد شروع میشود و با اعمال مجدد این تبصره نمیتوان آن را متوقف نمود.
تبصره 2اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
گزارشهای تحقیق و تفحص، تفریغ بودجه و کمیسیونها به جز گزارش طرحها و لوایح، خارج از نوبت در دستور کار مجلس قرار میگیرد. این گزارشها باید حداقل (48) ساعت قبل از طرح در مجلس چاپ و در اختیار نمایندگان قرار گیرد و خلاصه آن حداکثر به مدت نیم ساعت در جلسه قرائت و متن کامل گزارش در مشروح مذاکرات چاپ شود.
تبصره3الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
هیات رئیسه میتواند تمام یا بخشی از گزارشهای واصله از دستگاهها و سازمانهایی که طبق قانون موظف به ارائه گزارش به مجلس شورای اسلامی هستند را جهت قرائت در دستور کار جلسه علنی قرار دهد و گزارش کامل آن را به کمیسیونهای ذی ربط ارجاع نماید.
تبصره4الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
کلیه گزارشهایی که در جلسه علنی مطرح میشود باید حداقل بیست و چهار ساعت قبل از طرح، تکثیر و بین نمایندگان توزیع شود مگر مواردی که در این آییننامه به صراحت برای آن زمان دیگری تعیین شده باشد.
ماده 103الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در صورت اضطرار که رعایت امنیت کشور ایجاب کند، به تقاضای کتبی رئیس جمهور یا یکی از وزراء یا ده نفر از نمایندگان، جلسه غیرعلنی تشکیل میشود. در این صورت، تقاضاکنندگان ادله خویش را مبنیبر وجود شرایط اضطرار و اقتضای امنیت کشور و در نتیجه لزوم برگزاریغیرعلنی جلسه رسمی مجلس، حداکثر تا مدت پانزده دقیقه، متوالیا و یا متناوبا در دو نوبت، ارائه و سپس یک نفر به عنوان مخالف حداکثر تا پانزده دقیقه صحبت میکند، در صورت تصویب دو سوم حاضران، کار رسیدگی در جلسه غیرعلنی ادامه مییابد، در غیراین صورت، جلسه به حالت علنی بازگشته و به روال عادی عمل خواهد کرد.
تبصره 1الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مصوبات جلسه غیرعلنی در صورتی معتبر است که با حضور شورای نگهبان به تصویب سه چهارم مجموع نمایندگان برسد.
تبصره 2الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تشخیص رفع شرایط اضطراری برای انتشار مذاکرات و مصوبات جلسات غیرعلنی برای اطلاع عموم با مجلس است که با پیشنهاد حداقل ده نفر از نمایندگان و مذاکره به نحو مقرر در همین ماده، در جلسه غیرعلنی و تصویب اکثریت حاضرین در مجلس عملی میگردد.
ماده 104الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
رئیس هر جلسه قبل از ختم هر جلسه، روز و ساعت تشکیل و دستور جلسه بعد را اعلام میکند که در صورت مذاکرات درج شود، مگر در موارد اضطراری (به تشخیص هیات رئیسه ) که حداقل بیست و چهار ساعت قبل از تشکیل جلسه، باید بطور رسمی اعلام شود.
ماده 105الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در صورتی که در مجلس بینظمی و تشنج بوجود آید که مانع ادامه کار مجلس باشد و رئیس نتواند از آن جلوگیری کند، در جای خود قیام مینماید. هرگاه برخاستن رئیس موجب آرامش نشود جلسه را به مدت پانزده دقیقه به عنوان تنفس تعطیل میکند و نمایندگان از جلسه خارج میشوند و پس از انقضای پانزده دقیقه مجددا جلسه تشکیل میشود. هرگاه بینظمی و تشنج تجدید شود، رئیس جلسه را ختم و آن را به روز دیگری موکول مینماید.
مبحث دومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نطقها و مذاکرات
اولالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نطقها
ماده 106الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در هر جلسه رسمی به جز جلسات بررسی لوایح برنامه توسعه، بودجه سالانه و استیضاح یا رای اعتماد به وزیران، سه نفر از نمایندگان میتوانند به نوبت و طبق فهرستی که از قبل به قید قرعه توسط هیات رئیسه تنظیم شده است، حداکثر به مدت هفت دقیقه نطق نمایند. همچنین دونفر از نمایندگانی که در آن جلسه نوبت نطق نداشته باشند به جهت مسائل ضروری میتوانند یک ساعت قبل از شروع جلسه در لوح مخصوص یا دستگاه الکترونیکی ثبتنام کرده وحداکثر به مدت پنج دقیقه نطق نمایند. درصورتی که بیش از دو نفر از نمایندگان متقاضی این نطق باشند، هیات رئیسه به قید قرعه به دونفر وقت خواهد داد. هیچ یک از نمایندگان نمیتوانند در مدت دوماه بیش از یک بار نطق پنج دقیقهای نمایند. نماینده حق واگذاری تمام وقت خود را به نماینده دیگر دارد.
ماده 107اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
در هر جلسه قبل از ورود در دستور، قبل از ورود در دستور رئیس میتواند در مورد گزارش حوادث مهم و مسائل فوری روز مطالبی را که آگاهی مجلس از آن ضروری باشد به اطلاع نمایندگان برساند. حداکثر مدت برای این مطالب پانزده دقیقه خواهد بود.
تبصرهالحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
روسای قوای مجریه و قضائیه میتوانند خارج از موضوع دستور جلسه در صحن علنی مجلس نطق نمایند. این نطق پس از وصول تقاضای آنان و اعلام موضوع نطق به رئیس مجلس پس از موافقت هیات رئیسه در اولین فرصت انجام میشود. ساعت و مدت نطق قبل از شروع جلسه باید به اطلاع نمایندگان برسد.
ماده 108الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
ترتیب و مدت نطق بدین شرح است:
الفالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مدت نطق در جلسه علنی بهشرح زیر خواهد بود:
1الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
برای استیضاح یک وزیر دو ساعت و برای استیضاح دولت یا بیش از یک وزیر چهار ساعت. استیضاحکنندگان میتوانند از بین خود یک یاچند نفر را برای بحث در موضوع استیضاح معرفی نمایند، ولی در هرحال مجموع نطقهای استیضاحکنندگان نباید از مدت فوق تجاوز نماید.
2اصلاحی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
درمورد کلیات هر طرح یا لایحه، ابتدا سخنگو کمیسیون اصلی حداکثر ده دقیقه گزارش میدهد، پس از آن حداکثر سه نفر مخالف و سه نفر موافق به ترتیب یک نفر مخالف و یک نفر موافق وسپس نماینده دولت و پس از آن سخنگو کمیسیون هرکدام حداکثر پنج دقیقه صحبت میکنند.
تبصره 1اصلاحی ۱۳۹۸/۱۰/۰۲
درمورد طرحها و لوایح مهم یا مفصل با پیشنهاد حداقل دو نفر توسط رئیس جلسه یا بیست و پنج نفر از نمایندگان و رای اکثریت مطلق نمایندگان حاضر، میتوان تعداد و یا وقت مخالف و موافق و وقت نماینده دولت و سخنگو کمیسیون را حداکثر تا دو برابر افزایش داد.
تبصره 2اصلاحی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در بررسی کلیات طرحهای دو یا سهفوریتی و طرحهایی که کمیسیون اصلی در موعد مقرر گزارش نداده است یکی از طراحان میتواند به جای سخنگو در ابتدا و انتهای رسیدگی در مجلس صحبت کند.
3اصلاحی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
برای موارد ذیل هر یک پنج دقیقه: - دفاع دربرابر توهین و تحریف نطق. - مخالفت و موافقت نسبت به هریک از مواد طرحها و لوایح. - توضیح پیشنهاد اصلاحی نسبت به مواد طرحها و لوایح اعم از فردی و جمعی. - توضیح نماینده دولت و سخنگو کمیسیون در مورد پیشنهادها - توضیح پیشنهاد فوریت و یا سلب فوریت و مخالفت با آن - پیشنهاد مسکوت ماندن طرح و یا لایحه و مخالفت با آن. - پیشنهاد تنفس. - پیشنهاد اخذ رای مخفی. - پیشنهاد انواع رای در مورد استیضاح.
4الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
برای تذکر آییننامهای و یا اخطار قانون اساسی حداکثر 3 دقیقه.
بالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در تمام موارد مذکور در بند (الف)، در صورتی که ضرورت اقتضاء کند ممکن است استثنائا بدون مذاکره و با پیشنهاد رئیس یا ده نفر ازنمایندگان و تصویب مجلس، مدت نطق و شور اضافه شود.
جاصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
در کلیات لایحه بودجه سالانه کل کشور پس از نطق رئیس جمهور، سخنگو کمیسیون گزارش خود را ارائه میدهد سپس حداکثر پنج نفر از نمایندگان به عنوان مخالف گزارش کمیسیون و پنج نفر به عنوان موافق گزارش کمیسیون به ترتیب یک نفر مخالف و یک نفر موافق هرکدام حداکثر ده دقیقه صحبت میکنند. پس از آن نماینده دولت به مدت بیست دقیقه و در پایان، سخنگو کمیسیون صحبت میکند. مجموع زمان صحبت سخنگو کمیسیون سی دقیقه خواهد بود.
تبصرهالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در کلیات متمم و یک یا چند دوازدهم بودجه، اظهارات به میزان نصف مدتهای مقرر در بند فوق است.
دالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مدت نطق برای مسائل مهم مربوط به سیاست خارجی از قبیل عهدنامهها و مقاولهنامهها و موافقتنامههای بینالمللی حداکثر سه ساعت وبرای هر ناطق حداکثر پانزده دقیقه خواهد بود.
هالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
پیش از اخذ رای برای انتخاب حقوقدانان شورای نگهبان و همچنین رئیس و دادستان دیوان محاسبات، هر نامزد میتواند حداکثر ده دقیقه در جلسه علنی مجلس مشخصات، سوابق کاری، تحصیلات و برنامههای خود را به اطلاع نمایندگان برساند.
تبصرهاصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
در کلیه مواردی که در این آییننامه نمایندگان میتوانند به عنوان موافق یا مخالف صحبت کنند و به موقع در لوح یا دستگاه الکترونیک ثبت نام کردهاند، اسامی آنان توسط یکی از اعضای هیات رئیسه به قید قرعه انتخاب و اعلام میشود. افراد تعیین شده حق واگذاری نوبت خود به نماینده دیگر را دارند.
ماده 109الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
ناطق نباید از موضوع موردبحث خارج شود. هرگاه رئیس تشخیص دهد که ناطق از موضوع خارج شده و در ضمن یک نطق، دو نوبت به وی تذکر خروج از موضوع را بدهد و باز ادامه دهد، دفعه سوم میتواند وی را از ادامه نطق در آن موضوع در تمام جلسه منع نماید، مگر این که مجلس ادامه صحبت را تایید کند.
:red;">110 - قطع کلام ناطق و عدم مراعات سکوت از طرف نمایندگان و هرگونه تهمت و توهین و ایراد گیریهای شخصی و حرکات و تظاهراتی کهموجب بینظمی مجلس باشد ممنوع است و مرتکب مشمول مجازاتهای مندرج در این آییننامه خواهد گردید. رئیس جلسه مسوول جلوگیری از اینتخلفات است.
دومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مذاکرات
ماده 111الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
موضوعاتی که طبق دستور در مجلس مطرح میشود باید یک ساعت قبل از موقع انعقاد جلسه در ورقه مخصوصی که خارج از جلسه نصب میگردد، ثبت شود تا مخالف و موافق، در صورت تمایل، با تفکیک کلیات و هریک از مواد، در آن ورقه در ستون مخصوص، شخصا ثبت نام نمایند. حق تقدم نطق با کسانی است که ثبت نام کرده باشند که در این صورت، یک مخالف و یک موافق به ترتیب نطق خواهند کرد. درصورتی کهمخالف یا موافقی ثبت نام نکرده باشد، نمایندگان مخالف و موافق در مجلس میتوانند کتبا نوبت بگیرند و به تناوب صحبت کنند. اگر هیچ موافقیوجود نداشته باشد، مخالفان میتوانند به نوبت صحبت کنند و اگر مخالفی موجود نباشد غیر از نماینده دولت و یا سخنگو به عنوان موافق کسی صحبت نخواهد کرد.
تبصرهالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درصورتی که موضوعی در دستور کار مجلس قرار گیرد و به دلائلی مطرح نشود و همان موضوع در جلسه بعد مجلس مطرح شود ثبت نام مخالف و موافق اولیه معتبر است.
ماده 112الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مذاکرات کامل هر جلسه همراه با مصوبات ضبط و ثبت و حداکثر چهل و هشت ساعت پس از آن، بین نمایندگان توزیع میشود.نمایندهای که در صورت مشروح مذاکرات مطلبی برخلاف اظهارات او ثبت شده باشد، بطور اختصار میتواند فقط نسبت به همان مورد در جلسهرسمی تذکر دهد و بعدا اصلاح آن قسمت از مذاکرات، در مجموعه مذاکرات مجلس درج میشود. صورت مذاکرات جلسات باید به امضای رئیس یانایب رئیس مجلس که آن جلسه را اداره نموده است برسد.
ماده 113اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
هرگاه هنگام بحث در بارهٔ طرحها و لوایح ، رئیس جمهور و معاونان او، وزیران و معاونان آنان و همچنین سخنگویان کمیسیونهای مربوطه لازم بدانند در موضوع موردبحث با رعایت مواد طرح شده صحبت کنند، برابر ضوابط و مدت تعیین شده در آییننامه به آنان اجازه داده خواهد شد.
ماده 115الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نمایندگان میتوانند درباره مسائل مهم مملکتی یا بینالمللی یا مناسبتهای خاص بیانیه صادر نموده و به رئیس جلسه تحویل نمایند. چنانچه بیانیه صادره به امضاء حداقل بیش از نصف مجموع نمایندگان برسد متن آن بدون ذکر اسامی نمایندگان در پایان جلسه علنی مجلس قرائت و طی نامه رسمی به مراجع ذیربط ارسال خواهد شد و اسامی نمایندگان امضاءکننده بیانیه در مشروح مذاکرات چاپ میشود.
تبصرهالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
توزیع هرگونه نامه، گزارش، بروشور و امثال آن در صحن مجلس طبق دستورالعملی خواهد بود که توسط هیات رئیسه تصویب و به اطلاع نمایندگان خواهد رسید.
ماده 116الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
گزارش نهایی کمیسیون اصل نودم (90) قانون اساسی پس از ارائه به هیات رئیسه مجلس، درصورتی که مربوط به عموم باشد، بدون رعایت نوبت در دستور کار قرار میگیرد و در اولین جلسه علنی قرائت خواهد شد.
ماده 117اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
روسای جمهور، نخست وزیران، روسای مجلس و مقامات عالی رتبه کشورهای دیگر که به دعوت مقامات جمهوری اسلامی ایران بهایران میآیند و بنا به صلاحدید همتای آنان و تصویب هیات رئیسه مجلس حضورشان در جلسه رسمی و علنی به مصلحت باشد میتوانند در جلسه حاضر و عنداللزوم سخنرانی نمایند.این موضوع قبل از شروع جلسه باید به اطلاع نمایندگان برسد.
مبحث سومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
آراء
اولالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
کمیت آراء
ماده 118اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
مصوبات مجلس در جلسه رسمی و با رای موافق اکثریت مطلق حاضران که بیش از نصف نمایندگان حاضر است، معتبر میباشد مگر در مواردی که در قانون اساسی یا این آییننامه نصاب دیگری تعیین شده باشد.
ماده 119الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
کلیه انتخاباتی که در مجلس و کمیسیونها و شعب به عمل میآید، اعم از اینکه فردی یا جمعی باشد باستثناء انتخاب رئیس، که با اکثریت مطلق عده حاضر انتخاب میشود و موارد دیگری که در این آییننامه حد و نصاب دیگری برای آن تعیین شدهاست با رای اکثریت نسبی است و در صورت تساوی آراء، به تعداد مورد نیاز از منتخبین به حکم قرعه تعیین میشود. اسامی کلیه نامزدها با تعداد آراءآنان توسط رئیس جلسه اعلام میشود.
ماده 120الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نصاب رایگیری در مجلس، کمیسیون، کمیته و شعبه در موارد مختلف به شرح زیر میباشد:
الفالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اکثریت چهار پنجم مجموع نمایندگان: اصلاحات جزئی خطوط مرزی کشور. (اصل هفتاد و هشتم قانون اساسی).
بالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اکثریت سه چهارم مجموع نمایندگان: 1 توقف انتخابات و ادامه کار مجلس سابق در زمان جنگ و اشغال نظامی (اصل شصت و هشتم قانون اساسی). 2 مصوبات جلسه رسمی غیرعلنی (اصل شصت و نهم قانون اساسی).
جالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اکثریت دو سوم مجموع نمایندگان: 1 - تصویب درخواست مراجعه به آراء عمومی. (اصل پنجاه و نهم قانون اساسی). 2 - تصویب عدم کفایت رئیس جمهور. (اصل هشتاد و نهم قانون اساسی). 3 - تصویب تقاضای سه فوریت طرحها و لوایح.
دالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اکثریت دو سوم نمایندگان حاضر: 1 - تصویب آئیننامه داخلی مجلس و تفسیر آن. 2 - تصویب تشکیل جلسه رسمی غیرعلنی مجلس با رعایت ماده (103) این آئین نامه. 3 - تصویب تقاضای دوفوریت طرحها و لوایح. 4- تصویب موضوع اصل هفتاد و نهم قانون اساسی. 5- اصلاح قانون برنامه توسعه درضمن لایحه بودجه و سایر طرح هاولوایح
هاصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
- اکثریت مطلق نمایندگان حاضر: 1 - انتخاب رئیس مجلس (مرحله اول). 2 - رای اعتماد به وزیران. 3 - رای عدم اعتماد به وزیران. 4 – طرحها و لوایح و تفسیر قوانین. 5 - تصویب انجام تحقیق و تفحص. 6 - تصویب تقاضای یک فوریت طرحها و لوایح. 7- تغییر دستور هفتگی مجلس. 8 - رای به وارد بودن سوال نمایندگان از وزیر. 9 - تصویب موضوعات اصول هفتاد و هفتم،هشتادم، هشتادودوم و هشتاد وسوم قانون اساسی 10 - تصویب وضع قوانین آزمایشی و تصویب دائمی اساسنامه سازمانها توسط کمیسیونهای مجلس و دولت طبق اصل هشتاد و پنجم قانون اساسی. 11 - تعیین تعداد اعضاء کمیتهها در کمیسیونها. 12- تصویب اعتبارنامه نمایندگانی که پرونده آنان به کمیسیون تحقیق ارجاع شده است. 13 حذف مواد، تبصرهها و بندها از گزارش کمیسیونها در جلسه علنی 14 تصویب افزایش تعداد مخالف و موافق یا وقت مذاکرات طرحها و لوایح مهم موضوع تبصره (1) ماده (108) 15- سایر مواردی که در این آئیننامه و سایر قوانین برای آنها کلمات«تصویب» یا «موافقت مجلس» آورده شده و در این آئین نامه نصاب آن مشخص نشده است.
واصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
اکثریت نسبی با حداقل رای بیش از یک سوم نمایندگان حاضر: 1- انتخاب اعضاء هیات رئیسه شعبه . 2- انتخاب نمایندگان جهت عضویت در کمیسیون تلفیق، مشترک و هیات تحقیق و تفحص. 3- انتخاب اعضاء کمیسیون تخصصی، تحقیق و تدوین آئیننامه داخلی در شعبه. 4- تصویب تغییر کمیسیون نمایندگان. 5- انتخاب اعضاء کمیسیون ویژه در مجلس. 6 - انتخاب رئیس و دادستان دیوان محاسبات کشور.
زالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اکثریت نسبی: 1- انتخاب رئیس مجلس(مرحله دوم) و سایر اعضاء هیات رئیسه مجلس. 2- انتخاب اعضاء حقوقدان شورای نگهبان. 3- انتخاب رئیس و اعضاء هیات رئیسه کمیسیون و کمیته. 4- انتخاب نمایندگان جهت نظارت در مجامع، شوراها و سازمانها. 5- انتخاب اعضاء کمیتههای هر کمیسیون. 6- انتخاب ده نفر از نمایندگان در اجراء اصل یکصدوهفتاد و هفتم قانون اساسی.
تبصرهالحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
نصاب رای برای نسخ، حذف، لغو و اصلاح قوانین، نصاب تصویب آن است مگر مواردی که در این آییننامه به صراحت نصاب دیگری تعیین شده باشد.
دومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
کیفیت آراء
ماده 121اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
رایگیری در مجلس به یکی از روشهای ذیل انجام میگیرد: 1- با دستگاه الکترونیکی. 2- علنی با ورقه. 3- مخفی با ورقه. 4 قیام و قعود.
تبصرهاصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
قبل از شروع رایگیری باید متن یا موضوع مورد بحث برای نمایندگان قرائت و یا اعلام و بلافاصله رایگیری انجام شود. در صورتی که متن اعلام شود و نیاز به قرائت نباشد باید متن رایگیری شده در پاورقی مشروح مذاکرات بهطور کامل آورده شود. رئیس جلسه موظف است با اعلام شروع رایگیری، از انجام اخطار، تذکر، نطق یا توضیح جلوگیری کند و پس از سی ثانیه از زمان شروع رایگیری به فوریت نتیجه رایگیری را اعلام نماید.
ماده 122الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هیات رئیسه مجلس موظف است مجلس را به وسایل پیشرفته الکترونیکی مجهز نماید تا شمارش عده حاضران در مجلس و اعلام رای مخالف، موافق و ممتنع با وسایل مذکور ممکن و میسر گردد و نتیجه آراء را در معرض دید نمایندگان قرار دهد. در موارد نقص فنی دستگاههاحداکثر برای یک هفته رایگیری با قیام و قعود یا طرق دیگر انجام خواهد شد. تمدید این مهلت با تصویب مجلس خواهد بود.
ماده 123الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در مورد ذیل اخذ رای علنی با ورقه خواهد بود: هرگاه حداقل ده نفر از نمایندگان به جای استفاده از دستگاه الکترونیکی و یا قیام و قعود رای علنی با ورقه را تقاضا نمایند. ابتدائا بدون بحث نسبت به درخواست، رایگیری به عمل میآید و درصورت تصویب درخواست، اصل موضوع با ورقه و بطور علنی به رای گذاشته میشود.
ماده 124الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در رای علنی با ورقه، هر نماینده دارای سه نوع کارت سفید، کبود و زرد است که اسم آن نماینده روی کارتها چاپ شده است. کارت سفید علامت قبول، کارت کبود علامت رد و کارت زرد علامت امتناع است. هنگام اخذ رای علنی با ورقه، نمایندگان کارت سفید یا کبود یا زرد خودشان را با نظارت دبیران در گلدانها میریزند. نمایندگانی که رای ندهند و یا بعد از اعلام اخذ رای از تالار جلسه خارج شوند، ممتنع محسوب میشوند.
تبصرهالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اسامی موافقین، مخالفین و ممتنعین و کسانی که در رایگیری شرکت نکرده و یا بعد از اعلام اخذ رای از تالار خارج شدهاند، بدون اینکهدر جلسه قرائت شود، درصورت مشروح مذاکرات مجلس ثبت میگردد.
ماده 125اصلاحی ۱۴۰۱/۰۶/۳۰
در موارد ذیل اخذ رای مخفی با ورقه الزامی است: 1 - انتخاب اعضای هیات رئیسه، حقوقدانان شورای نگهبان و سایر انتخابات راجع به اشخاص. 2 - انتخابات داخلی شعب و کمیسیونها. 3 - رای اعتماد و عدم اعتماد به وزیران و هیات وزیران و رای عدم کفایت به رئیس جمهور. 4 - رای نسبت به اعتبارنامه نمایندگانی که مورد اعتراض واقع شدهاند.
تبصره 1الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هیات رئیسه موظف است کارتهای مخصوصی برای رایگیری مخفی تهیه و دراختیار نمایندگان قرار دهد. رایگیری بهوسیله هرگونه ورقه و کارتی غیر از این اوراق معتبر نخواهد بود.
تبصره 2الحاقی ۱۴۰۱/۰۶/۳۰
هیات رئیسه میتواند انتخاب نمایندگان برای عضویت در نهادها، هیاتها، مجامع و شوراها را با دستگاه الکترونیکی انجام دهد. در این صورت، هیات رئیسه موظف است اقدامات لازم برای عدم امکان دسترسی به آرای نمایندگان را به عمل آورد.
ماده 126الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در مواردی که نتیجه اخذ رای با قیام و قعود بلافاصله توسط دونفر از دبیران هیات رئیسه و یا ظرف مدت پانزده دقیقه بعد از اعلام رای مذکور توسط بیست و پنج نفر از نمایندگان حاضر در مجلس مورد تردید باشد بدون بحث با ورقه نسبت به تردید به عمل آمده رایگیری خواهد شد. درصورتی که درخواست تردیدکنندگان به تصویب نصف بهعلاوه یک نمایندگان حاضر در جلسه برسد نتیجه آن ملاک عمل قرار خواهد گرفت. چنانچه تردید در پانزده دقیقه آخر جلسه باشد میتوان در جلسه بعد نسبت به تردید رایگیری نمود.
تبصره 1الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تردیدکنندگان باید اسامی خود را شخصا در برگ مخصوصی در جایگاه هیات رئیسه ثبت و امضاء نمایند.
تبصره 2الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تردیدکنندگان پس از گذشت مدت پانزده دقیقه از زمان رایگیری نمیتوانند از درخواست خود انصراف بدهند.
سومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اعلام نتیجه رای
ماده 127الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
به مجرد اعلام اخذ رای، توسط رئیس جلسه تعداد نمایندگان حاضر در جلسه بهاستناد دستگاه شمارش گر اعلام و بلافاصله اخذ رای به عمل میآید. در موارد نقص فنی دستگاه شمارش گر عده حاضران مستند به شمارش اکثریت دبیران خواهد بود.
ماده 128الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در کلیه موارد، نتیجه رای مجلس باید صریحا بهوسیلهٔ رئیس اعلام گردد.
ماده 129الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اسامی کلیه تقاضاکنندگان رای مخفی یا رای علنی با ورقه درصورت مشروح مذاکرات مجلس ثبت خواهد شد.
باب دومجایگزین ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
وظایف و اختیارات مجلس شورای اسلامی
فصل اولالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
قانونگذاری
مبحث اولالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
طرحها و لوایح قانونی
اولالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
طرحهای قانونی
:red;">130 - طرحهای قانونی با امضاء و ذکر نام حداقل پانزده نفر از نمایندگان در مجلس به رئیس جلسه تسلیم میشود و پس از اعلام وصول و قرائت عنوان آن توسط رئیس یا یکی از دبیران، در همان جلسه به کمیسیونهای مربوط ارجاع میشود. این طرحها پس از ارجاع به کمیسیونهای ذیربط چاپ و توزیع و نسخهای از آن توسط رئیس برای وزیر یا وزیران مربوط ارسال میگردد. طرحها نیز همانند لوایح، باید دارای موضوع و عنوان مشخص باشند و دلایل لزوم تهیه و پیشنهاد آن در مقدمه بوضوح درج شود و همچنین دارای موادی متناسب با اصل موضوع و عنوان طرح نیز باشد.
ماده 131الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
امضاءکنندگان طرحهای قانونی حق دارند در کمیسیون مربوط که طرح آنها مطرح است، برای ادای توضیح حاضر شوند و کمیسیون تاریخ بحث پیرامون طرح را کتبا به آنان اعلام مینماید.
ماده 132الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
پس از اعلام وصول طرح قانونی، چنانچه جمعی از امضاءکنندگان تقاضای کتبی استرداد آن را بنمایند بطوری که امضاءکنندگان باقیمانده کمتر از پانزده نفر گردند، درصورتی که تقاضای استرداد قبل از تصویب طرح در شور اول باشد طرح مسترد و گزارش آن به مجلس داده خواهد شد و در صورتی که طرح در شور اول به تصویب رسیده باشد پس از توضیح یک نفر از تقاضاکنندگان و صحبت یک نفر مخالف، با رای مجلس، طرح قابل استرداد میباشد.
ماده 133الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اگر طرحی مورد تصویب مجلس یا کمیسیونهای موضوع اصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسی واقع نشد بدون تغییر اساسی تا شش ماه دیگر نمیتوان آن را مجددا به مجلس پیشنهاد نمود مگر با تقاضای کتبی پنجاه نفر نماینده و تصویب مجلس.
دومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
لوایح قانونی
ماده 134الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
لوایح قانونی که ازطرف دولت به مجلس پیشنهاد میشود، باید؛ 1- دارای موضوع و عنوان مشخص باشد. 2- دلایل لزوم تهیه و پیشنهاد آن در مقدمه لایحه به وضوح درج شود. 3- دارای موادی متناسب با اصل موضوع و عنوان لایحه باشد.
ماده 135الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
طبق اصل هفتاد و چهارم (74) قانون اساسی کلیه لوایح قانونی تقدیمی به مجلس باید به امضاء رئیس جمهور و وزیر یا وزراء مسوول رسیده باشد. درصورت نداشتن وزیر مسوول، امضاء رئیس جمهور کافی است.
۱ رأی مرتبط
ماده 136اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
لوایح قانونی با رعایت اصل هفتاد و چهارم (74) قانون اساسی باید در جلسه علنی مجلس توسط وزیر مربوط و یا نماینده دولت تقدیم گردد و درموقع طرح آن نیز باید وزیر مربوط یا یکی از وزراء به تناسب موضوع حاضر باشد. معاونان امور مجلس رئیس جمهور و وزراء و سازمان برنامه و بودجه، رئیس یا رابط امورمجلس شورای عالی استانها که رسما به مجلس معرفی شده باشند، میتوانند بجای رئیس جمهور و وزراء در جلسات مجلس و کمیسیونها برای توضیح و دفاع لازم حضور یابند.
ماده 137اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
استرداد لوایح قانونی با تصویب هیات وزیران به ترتیب ذیل امکانپذیر خواهد بود: 1 - درصورتی که استرداد پیش از تصویب کلیات لایحه در مجلس باشد رئیس جمهور کتبا با ذکر دلیل آن را مسترد مینماید و گزارش آن در جلسه علنی اعلام میشود. 2 - درصورتی که استرداد پس از تصویب کلیات لایحه و در هر مرحله تا پیش از تصویب نهایی باشد، وزیر مربوط یا یکی از معاونین رئیس جمهور به تناسب موضوع ضمن ارائه درخواست رئیس جمهور میتواند با ذکر دلیل در جلسه علنی مجلس و صحبت یک نفر مخالف هر یک بهمدت ده دقیقه و تصویب مجلس آن را مسترد نماید.
ماده 138الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
یک نسخه از کلیه طرحها و لوایحی که تقدیم مجلس میشود پس از اعلام وصول ،از طریق رسانهها در اختیار عموم قرار میگیرد.
سومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
طرحهای شورایعالی استانها
ماده 139اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
طرحهای مصوب شورایعالی استانها که باید دارای عنوان و مقدمه توجیهی مشخص و مواد متناسب باشد، مستقیما یا توسط دولت به مجلس تقدیم میشود. وصول این طرحها توسط رئیس جلسه یا یکی از دبیران اعلام و برای بررسی به کمیسیون ذیربط ارجاع و سپس چاپ و بین نمایندگان توزیع و نسخهای از آن نیز برای هیات وزیران به منظور حضور و دفاع از مواضع خود ارسال میشود.
تبصرهالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نحوه رسیدگی به این طرحها و نیز تقاضای استرداد آنها مشابه لوایح دولت خواهد بود.
چهارمالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مقررات مشترک طرحها و لوایح
ماده 140اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
در ابتدای هر دوره قانونگذاری، هیات رئیسه صورتی از طرحها و لوایحی را که معوق مانده بهوسیله معاونت قوانین تهیه میکند و دراختیار نمایندگان میگذارد و صورتی نیز برای دولت ارسال میدارد. هر یک از طرحها و لوایح معوقه که لزوم رسیدگی به آن بهوسیله بیست و پنج نفر از نمایندگان یا از طرف دولت تقاضا شود، طبق آییننامه به کمیسیونهای مربوطه ارجاع میشود و کمیسیونها رسیدگی را به ترتیب مندرج در این آیین نامهانجام میدهند. هرگاه شوراول آن طرحها یا لوایح قبلا خاتمه یافته باشد رسیدگی به طرح یا لایحه با پیشنهاد کمیسیون وتصویب مجلس یک شوریانجام خواهد شد. درصورت تغییر دولت، چنانچه دولت جدید رسما استرداد لوایحی را اعلام کرده باشد، آن لوایح از جریان خارج خواهد شد.
ماده 141اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
نمایندگان مجلس و دولت نمیتوانند یک طرح یا لایحه قانونی را که بیش از یک موضوع دارد بهعنوان ماده واحده پیشنهاد و تقاضای تصویب نمایند. درصورتی که طرح یا لایحه مشتمل بر بیش از یک موضوع باشد، باید مواد و تبصرهها جزء به جزء طرح و مورد شور قرار گیرد. هیات رئیسه موظف است قبل از اعلام وصول طرحها و لوایح مفاد این ماده را رعایت نماید.لایحه بودجه سالانه کل کشور و متمم آن از این قاعده مستثنی است.
مبحث دومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مراحل بررسی و تصویب طرحها و لوایح عادی
ماده 142الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
بررسی و تصویب کلیه طرحها و لوایح عادی یک شوری خواهد بود به جز مواردی که در این آئین نامه نحوه رسیدگی مشخص شده و یا به تشخیص هیات رئیسه بررسی آنها به صورت دوشوری ضرورت داشته باشد.
تبصرهالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه نظر کمیسیون مبنی بر رد یا مسکوت ماندن طرح یا لایحه موضوع این ماده باشد و درجلسه علنی، کلیات آن طرح یا لایحه به تصویب برسد اینگونه طرحها و لوایح به کمیسیون برای رسیدگی شوردوم ارجاع میشود.
ماده 143الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
رئیس جلسه مکلف است وصول کلیه طرحها و لوایح عادی را که به مجلس تقدیم میشود با رعایت اصل هفتاد و پنجم (75) قانوناساسی در همان جلسه و یا حداکثر دو جلسه بعد مجلس اعلام و همزمان به کمیسیونهای مربوطه ارجاع نماید و بهدستور وی فورا تکثیر و در اختیارنمایندگان قرار گیرد.
ماده 144اصلاحی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
رئیس مجلس شورای اسلامی موظف است یک نسخه از طرحها و لوایح عادی و یک فوریتی را پس از اعلام وصول به کمیسیون اصلی و کمیسیونهای فرعی جهت رسیدگی به مواد مرتبط و همچنین به مرکز پژوهشهای مجلس جهت رسیدگی و اظهار نظر کارشناسی ارجاع کند. کمیسیونهای فرعی موظفند حداکثر ظرف مدت پانزده روز از تاریخ ارجاع طرح یا لایحه عادی و ظرف مدت ده روز برای طرحها و لوایح یک فوریتی نتیجه رسیدگی خود را طی گزارشی در مواد ارجاعی به کمیسیون اصلی ارائه کنند. هریک از نمایندگان نیز میتوانند پیشنهادهای خود را در مورد کلیات و جزئیات طرحها و لوایح عادی ظرف مدت ده روز و در طرحها و لوایح یک فوریتی ظرف مدت پنج روز از تاریخ توزیع طرح یا لایحه به کمیسیون اصلی و کمیسیونهای فرعی ارائه کنند. مهلت کمیسیون اصلی برای رسیدگی به کلیات و جزئیات طرح یا لایحه عادی حداکثر سه ماه و در طرحها و لوایح یک فوریتی حداکثر یک ماه و نیم پس از تاریخ ارجاع است. چنانچه طرح یا لایحه با برگزاری جلسات عادی و فوق العاده در مهلتهای مذکور قابل رسیدگی نباشد با درخواست کمیسیون و موافقت هیات رئیسه مجلس این فرصت حداکثر تا دو برابر مدتهای مذکور قابل تمدید است.
تبصره 1اصلاحی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
در مواردی که کمیسیون یا کمیسیونهایی به نحوه ارجاع طرح یا لایحه معترض باشند مراتب اعتراض خود را به هیات رئیسه اعلام میکنند، هیات رئیسه موظف است در اولین فرصت به موضوع رسیدگی و اتخاذ تصمیم نماید.
تبصره 2الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
در پایان مهلتهای تعیین شده چنانچه گزارش کمیسیون اصلی ارائه نشود، هیات رئیسه مجلس موظف است طرح یا لایحه را طبق نوبت در دستور هفتگی مجلس قرار دهد. در این صورت پیشنهادهای موضوع این ماده در جلسه علنی مطرح میشود. در صورتی که گزارش کمیسیون اصلی تا سه روز قبل از شروع رسیدگی به طرح یا لایحه در جلسه رسمی مجلس بین نمایندگان توزیع گردد گزارش کمیسیون جایگزین طرح یا لایحه میشود. در این صورت نمایندگان میتوانند تا چهل و هشت ساعت پس از توزیع گزارش کمیسیون، پیشنهادهای خود را شامل اصلاح، برگشت به طرح یا لایحه در هر مورد، حذف کل ماده یا تبصره یا بند یا جزء به هیات رئیسه مجلس ارائه کنند تا با توزیع پیشنهاد، در جلسه رسمی مجلس مورد رسیدگی قرار گیرد.
تبصره 3الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
چنانچه در کلیات، نظر کمیسیونهای فرعی با نظر کمیسیون اصلی متفاوت باشد، در جلسه رسمی مجلس قبل از رایگیری برای کلیات، سخنگو یا یکی از اعضای آن کمیسیونها میتوانند نظر کمیسیون خود را توضیح دهند.
تبصره 4الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
در مواردی که طرح یا لایحه طبق آییننامه به صورت دو شوری رسیدگی میشود در شور اول کلیات و در شور دوم جزئیات طبق این آییننامه رسیدگی میشود.
ماده 144 مکررالحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
همزمان با وصول طرحها و لوایح توسط کمیسیونها در صورت ضرورت و با تصویب کمیسیون اصلی، طرح یا لایحه به کار گروه کارشناسی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی ارجاع میشود. رئیس مرکز پژوهشهای مجلس موظف است متناسب با موضوع و مواد طرح یا لایحه کار گروهی جهت بررسی طرح یا لایحه ارجاعی، متشکل از کارشناسان آن مرکز و اشخاص حقیقی و حقوقی صاحب نظر اعم از نمایندگان فعلی و ادوار مجلس، کارشناس معاونت قوانین مجلس، دیوان محاسبات، مراکز علمی و پژوهشی حوزه و دانشگاه، دستگاههای اجرائی، بخش خصوصی و دستگاههای مرتبط با طرح یا لایحه، تشکیل دهد و در بدو کار رئیس و دبیر آن را تعیین کند. رئیس کار گروه موظف است پس از بحث و بررسی کارشناسی در کار گروه و در صورت لزوم پس از مطالعه تطبیقی قوانین و مقررات و تجربیات سایر کشورها و با بررسی سوابق قانونگذاری و پیشنهادهای کمیسیونهای فرعی و نمایندگان، گزارش کار گروه را با رعایت اسناد بالادستی از جمله قانون اساسی، سند چشم انداز، سیاستهای کلی نظام و قانون برنامه توسعه، همراه با مشخصات اعضای کار گروه به کمیسیون اصلی ارائه کند. رئیس یا نماینده کار گروه موظف است با شرکت در جلسات کمیسیون از گزارش ارائه شده دفاع کند. در صورت عدم نیاز به قانونگذاری جدید در موضوع مورد بحث، رئیس کار گروه گزارش خود را با ذکر دلایل رد طرح یا لایحه به کمیسیون اصلی ارائه میکند.
تبصره 1الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
چنانچه رئیس مرکز پژوهشهای مجلس از مجمع تشخیص مصلحت نظام و شورای نگهبان جهت معرفی نماینده خود برای حضور در کار گروه موضوع این ماده دعوت به عمل آورد، مراجع مذکور در صورت تمایل میتوانند شخص یا اشخاصی را از اعضاء یا غیر اعضاء به مرکز معرفی کنند. عدم معرفی یا حضور نیافتن نمایندگان مذکور، مانع از تشکیل کار گروه نیست.
تبصره 2الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
ارجاع طرح یا لایحه به کار گروه موضوع این ماده نافی مسوولیت مرکز پژوهشهای مجلس در ارائه نظرات کارشناسی به کمیسیونها و جلسات رسمی مجلس مندرج در قانون شرح وظایف مرکز پژوهشهای مجلس نخواهد بود.
تبصره 3الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
حداکثر زمان رسیدگی به طرحها و لوایح عادی در مرکز پژوهشها یک ماه و نیم پس از ارجاع و در طرحها و لوایح یک فوریتی یک ماه پس از ارجاع میباشد. در صورت ضرورت این فرصتها با درخواست مرکز پژوهشها و تایید کمیسیون اصلی قابل افزایش است.
الفالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
بررسی طرحها و لوایح در کمیسیونها
ماده 145اصلاحی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
کمیسیون اصلی موظف است در رسیدگی به طرحها و لوایح از وزرا و یا بالاترین مقام دستگاههای اجرائی مرتبط با موضوع، مرکز پژوهشها، دیوان محاسبات، نمایندگان کمیسیونهای فرعی و نمایندگانی که در موعد مقرر پیشنهاد خود را ارائه نمودهاند و عنداللزوم نماینده بخش خصوصی اعم از اتاقهای: بازرگانی و صنایع و معادن، کشاورزی، تعاون، اصناف، تشکلهای کارگری، انجمنها و اتحادیهها و مجامع صنفی، صنعتی، معدنی و کشاورزی حسب مورد دعوت نماید و پس از رسیدگی گزارش خود را در مهلت مقرر به هیات رئیسه مجلس تقدیم کند.
تبصره 1اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
کمیسیونها میتوانند گزارش طرحها و لوایح مشابه یا با موضوع مشترک یا نزدیک به هم را در یک گزارش به مجلس ارائه نمایند.
تبصره2الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
گزارش چاپ شده کمیسیون تا زمانی که در دستور هفتگی درج نشده باشد فقط با تصویب دوسوم اعضای کمیسیون و تایید هیات رئیسه مجلس قابل تغییر و اصلاح است و در صورت درج در دستور هفتگی قابل تغییر و اصلاح نیست.
ماده 145 مکررالحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
پس از توزیع گزارش نهائی کمیسیون اصلی توسط هیات رئیسه مجلس، کمیسیونهای فرعی در موارد ارجاعی و نمایندگان میتوانند ظرف مدت ده روز از تاریخ توزیع گزارش، پیشنهادهای خود را در خصوص اصلاح، برگشت به طرح یا لایحه اصلی و پیشنهادهای الحاقی در هر ماده و اجزای آن، حذف کل ماده و اجزای آن به هیات رئیسه مجلس ارائه کنند.
تبصرهالحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
گزارش کمیسیون اصلی همراه با گزارش کمیسیونهای فرعی و پیشنهادهای نمایندگان موضوع این ماده و ماده (145) در مورد هر طرح یا لایحه و همچنین در موارد ارجاعی به کمیسیون اصلی حین بررسی طرحها و لوایح حداقل چهل و هشت ساعت و در موارد اعاده شده از شورای نگهبان حداقل یک جلسه یا بیست و چهار ساعت قبل از رسیدگی در جلسه رسمی مجلس باید بین نمایندگان مجلس توزیع شده باشد. درغیر این صورت در آن جلسه قابل رسیدگی نیست.
ماده 147الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
پیشنهاددهندگان میتوانند در کمیسیون مربوطه حاضر شوند و توضیحات لازم را در باره پیشنهاد خود بدهند. کمیسیون موظف است،حداقل بیست و چهار ساعت قبل از طرح پیشنهاد، کتبا پیشنهاددهندگان را به کمیسیون دعوت کند.
ماده 148الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
کمیسیونها موظفند، در موقع رسیدگی به طرحها و لوایح ، از وزراء و بالاترین مقام دستگاه ذیربط دعوت به عمل آورند.
ماده 149الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درجلسات کمیسیونها نمایندگانی که عضویت در آن کمیسیون را ندارند بدون داشتن حق رای میتوانند حاضر شوند و در صورتی کهاز طرف کمیسیون برای ادای توضیح یا شرکت در مذاکرات دعوت شده باشند باید شرکت نمایند ولی حق رای ندارند.
بالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
بررسی و تصویب طرحها و لوایح در مجلس
ماده 150اصلاحی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
در مواردی که موادی از طرحها و لوایح و همچنین مصوبات اعاده شده از شورای نگهبان جهت رسیدگی به کمیسیون اصلی ارجاع میشود، نمایندگان عضو کمیسیونهای فرعی و سایر نمایندگان میتوانند با حضور در کمیسیون اصلی، در زمان اعلام شده توسط کمیسیون نظرات و پیشنهادهای خود را مطرح کنند.
تبصره1الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
ارائه پیشنهادهای نمایندگان در مواردی که در این آییننامه به صراحت برای آن زمان دیگری تعیین شده است، مشمول حکم این ماده نیست.
تبصره2الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
اعضای هر کمیسیون میتوانند هنگام رسیدگی موارد ارجاعی به آن کمیسیون، پیشنهادهای خود را طرح نمایند.
تبصره3الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
نمایندگان پیشنهاددهنده میتوانند در کمیسیون مربوط حاضر شوند و توضیحات لازم را درباره پیشنهاد خود بدهند. کمیسیون موظف است نمایندگانی که حداقل بیست و چهار ساعت قبل از شروع رسیدگی، پیشنهاد خود را تحویل دادهاند به صورت کتبی برای شرکت در کمیسیون و دفاع از پیشنهاد خود دعوت نماید.
تبصره4الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
طرحها و لوایحی که به صورت دو شوری رسیدگی میشود پیشنهادها در شور اول درباره کلیات و در شور دوم درخصوص مواد پذیرفته میشود.
تبصره6الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
معاونت قوانین موظف است به نحو مقتضی زمان رسیدگی به موضوعات ارجاعی در کمیسیون را به اطلاع نمایندگان برساند.
ماده 151اصلاحی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
1اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
در ابتداء، ماده واحده و یا هر یک از مواد یا اجزاء توسط یکی از اعضای هیات رئیسه قرائت میشود. سپس پیشنهادهای چاپ شده کمیسیونهای فرعی و نمایندگان به ترتیب برای بازگشت به لایحه یا طرح، حذف کل یا جزء و پیشنهاد اصلاحی به شرح فوق مطرح میشود و رایگیری به عمل میآید. در این مرحله پیشنهاد حذف کل یا جزء تا قبل از ورود به ماده در صحن پذیرفته میشود.
ب)اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
پس از تصویب کلیات، به جزئیات طرحها و لوایح به ترتیب زیر رسیدگی میشود و در صورت وجود مخالف هر ماده، یک مخالف و یک موافق و پس از آن نماینده دولت و سخنگوی کمیسیون هر یک حداکثر پنج دقیقه صحبت میکند.
1الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
گزارش کمیسیون اصلی در خصوص ماده واحده یا هر یک از مواد و اجزای آن به ترتیب مواد توسط یکی از اعضای هیات رئیسه مجلس قرائت میشود، درصورتی که نسبت به ماده واحده یا هر یک از مواد و اجزای آن پیشنهاد چاپ شده وجود داشته باشد ابتداء مصوبه کمیسیون اصلی در آن مورد رسیدگی میشود و در صورت وجود مخالف، یک نفر مخالف و سپس یک نفر موافق و پس از آن نماینده دولت و سخنگوی کمیسیون هر یک حداکثر پنج دقیقه صحبت خواهند کرد و نسبت به مصوبه کمیسیون اصلی رایگیری میشود.
2اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
اگر پیشنهاد چاپ شدهای مطابق بند (1) وجود نداشته باشد، مصوبه کمیسیون اصلی در خصوص ماده واحده، هر یک از مواد یا اجزاء به رای گذاشته میشود.
3اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
در صورت عدم تصویب موارد مذکور در بندهای (1) و (2)، مجددا پیشنهاد حذف در مجلس پذیرفته و در مورد آن رایگیری میشود.
4اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
پس از مراحل فوق، برای ماده مورد بحث با اصلاحات انجام شده رایگیری به عمل میآید و چنانچه به تصویب نرسید، پیشنهادهای جدید قابل طرح است و در صورت عدم وجود پیشنهاد جدید جهت بررسی مجدد به کمیسیون اصلی ارجاع میشود.
5اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
در هر مرحله که پیشنهاد اصلاح، بازگشت به لایحه یا طرح و یا مصوبه کمیسیون اصلی به تصویب مجلس برسد، پیشنهاد الحاقی مرتبط و غیرمغایر با مصوبه به تشخیص رئیس جلسه، به ترتیب کمیسیونهای فرعی و نمایندگان مطرح و رایگیری به عمل میآید.
6الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
نسبت به آن دسته از مواد که مجددا به کمیسیون اصلی ارجاع میشود، هر یک از نمایندگان میتوانند در مهلت مقرر با حضور در کمیسیون پیشنهادهای خود را مطرح کنند. پس از چاپ و توزیع گزارش کمیسیون اصلی در موارد ارجاعی به کمیسیون، هر یک از نمایندگان میتوانند تا دوازده ساعت پس از توزیع گزارش کمیسیون اصلی پیشنهادهای خود را جهت طرح در جلسه رسمی مجلس به هیات رئیسه مجلس ارائه نمایند.
تبصرهالحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
در صورت عدم آمادگی یا عدم حضور سخنگوی کمیسیون، به ترتیب رئیس یا یکی از نواب رئیس یا سایر اعضای کمیسیون به جای وی از نظر کمیسیون دفاع میکند.
ماده 153اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
در شور دوم در باره اصل مواد مذاکره به عمل نمیآید مگر آنکه در گزارش کمیسیون مواد جدیدی اضافه شده باشد یا به تشخیص هیات رئیسه در بعضی مواد تغییرات اساسی داده شده باشد. در این صورت مخالف و موافق از بین ثبت نامکنندگان در لوح یا دستگاه الکترونیک به قید قرعه تعیین میشوند، که هر یک میتوانند به مدت پنج دقیقه صحبت کنند و در صورت لزوم سخنگوی کمیسیون و نماینده دولت نیز صحبت میکنند و آنگاه نسبت به ماده یا مواد مورد نظر رایگیری میشود.
ماده 154اصلاحی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه در شور دوم، کمیسیون بعضی از مواد طرح یا لایحه را حذف و یا تغییر کلی داده باشد، هر یک از نمایندگان میتوانند همان مادهرا پیشنهاد نمایند و پس از صحبت یک مخالف و یک موافق و سخنگو کمیسیون و نماینده دولت نسبت به ماده رایگیری میشود. چنانچه اصل ماده تصویب شد پیشنهادهای اصلاحی که قبلا به کمیسیون داده شده، قابل طرح و بحث و رایگیری خواهد بود.
ماده 155اصلاحی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
ارجاع طرح یا لایحه یا مواردی از آن از جلسه علنی به کمیسیون به جز آنچه که در این آییننامه بهطور صریح تعیین شده است با پیشنهاد رئیس جلسه و تصویب مجلس انجام میشود. ارجاع باید به همان کمیسیون گزارشدهنده صورت گیرد. کمیسیون باید فقط موارد ارجاعی را رسیدگی و گزارش خود را ظرف یک هفته به هیات رئیسه تسلیم نماید تا با تعیین اولویت در دستور هفتگی درج شود.
ماده 157اصلاحی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
هنگام بحث نسبت به هر ماده، چنانچه بنا به درخواست کتبی هر یک از نمایندگان به تشخیص رئیس جلسه ابهامی در ماده مطرح شده وجود داشته باشد، پیشنهاد رفع ابهام در جلسه پذیرفته و با صحبت یک مخالف و یک موافق هرکدام به مدت حداکثر پنج دقیقه به رای گذاشته میشود و یا موضوع جهت رفع ابهام توسط رئیس جلسه به کمیسیون اصلی ارجاع میگردد.
مبحث سومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مراحل بررسی و تصویب طرحها و لوایح فوری
اولالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
کلیات موضوع طرحها و لوایح فوری
ماده 158الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
طرحها و لوایح فوری عبارتند از یک فوریتی، دوفوریتی و سه فوریتی.
ماده 159الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
وقتی که فوریت طرح یا لایحهای تقاضا میشود، پس از توضیح پیشنهادکننده یا یکی از پیشنهادکنندگان و اظهارات مخالف و موافق، نسبت به فوریت، رای گرفته میشود. درصورتی که تقاضای فوریت ضمن طرح یا لایحه مطرح نشده باشد، پانزده نفر از نمایندگان نیز میتوانند کتبا تقاضای فوریت آن طرح یا لایحه را بنمایند. تصویب فوریت طرحها و لوایح با توجه به درجه فوریت به ترتیب ذیل میباشد: 1 - یکفوریت؛ با صحبت یک مخالف و یک موافق و با رای اکثریت مطلق حاضران. 2 - دو و سه فوریت؛ با صحبت دو مخالف و دو موافق و به ترتیب با رای اکثریت دو سوم حاضران و دو سوم مجموع نمایندگان.
تبصرهالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هیات رئیسه موظف است طرحها و لوایح دارای فوریت را حداقل یکساعت قبل از طرح فوریت آنها در جلسه علنی تکثیر و دراختیار نمایندگان قرار دهد.
ماده 160الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اصل بر عادی بودن رسیدگی طرحها و لوایح است. بنابراین فوریت آنها باید مبین ضرورت و یا حالت استثنایی و مستند به دلائل ذیل باشد: 1 - یک فوریت؛ نیاز فوری جامعه و اولویت طرح و یا لایحه مورد نظر نسبت به سایر موارد مطروحه. 2 - دوفوریت؛ ضرورت جلوگیری از وقوع خسارت احتمالی و فوت فرصت. 3 - سه فوریت؛ حالت کاملا اضطراری و حیاتی و برای مقابله سریع با خسارت حتمی.
ماده 161الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در طرحها و لوایحی که فوریت آنها تصویب شده باشد، ابتدا نسبت به اصل آن مذاکره میشود و پس از آن برای ورود به شور در ماده واحده یا مواد، رای گرفته میشود و آنگاه راجع به هر یک از مواد جداگانه مذاکره و اخذ رای به عمل میآید.
ماده 162الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
با تقاضای دولت یا پانزده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس قبل از ورود به شور در ماده واحده یا مواد طرح و یا لایحه میتوان از آنسلب فوریت بطور مطلق، و یا سلب یک فوریت از دو فوریت، و یا یک یا دو فوریت از طرحها و لوایح سه فوریتی نمود. تقاضای فوریت یا سلب فوریت برای هرطرح و یا لایحه فقط یک بار امکانپذیر است.
دومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
طرحها و لوایح یک فوریتی
ماده 163الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
طرحها و لوایح یک فوریتی، پس از تصویب فوریت، به کمیسیونهای اصلی، فرعی ارجاع میشود تا خارج از نوبت مورد بررسی وتصویب قرار گیرد. گزارش کمیسیون درباره این طرحها و لوایح حداقل چهل و هشت ساعت قبل از موقع طرح در مجلس چاپ و بین نمایندگان توزیع میشود.
ماده 164اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
طرحها و لوایح یک فوریتی یک شوری است و پس از وصول گزارش کمیسیون، خارج از نوبت در دستور کار مجلس قرار میگیرد ویک نوبت درباره آن شور به عمل میآید، بدین.ترتیب که ابتدا نسبت به اصل و سپس در باب ماده واحده یا هر یک از مواد مذاکره و اخذ رای میشود.
سومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
طرحها و لوایح دوفوریتی
ماده 165اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
نحوه رسیدگی به طرحها و لوایح دو فوریتی به شرح زیر میباشد: 1 حداکثر چهار ساعت پس از تصویب فوریت، طرح یا لایحه چاپ و توزیع و به کمیسیون ذی ربط ارجاع میشود. 2 حداکثر بیست ساعت پس از تصویب فوریت، پیشنهاد نمایندگان به کمیسیون مربوط تسلیم میشود. 3 - گزارش کمیسیون حداکثر سه روز کاری پس از تصویب فوریت، به هیات رئیسه ارسال میشود تا در دستور کار مجلس قرار گیرد. 4 حداقل یک ساعت قبل از شروع مذاکرات، پیشنهادهای نمایندگان چاپ و توزیع میشود.
تبصرهالحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
چنانچه کمیسیون در مهلت فوق گزارش خود را ارائه ننماید طرح یا لایحه در دستور کار مجلس قرار میگیرد.
چهارمالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
طرحها و لوایح سه فوریتی
ماده 167اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
در طرحها و لوایح سه فوریتی، پس از تصویب فوریت بلافاصله کلیات و سپس، در همان جلسه نسبت به ماده واحده یا هر یک از مواد مذاکره و رایگیری میشود. پیشنهاد نمایندگان قبل از ورود به ماده واحده یا هریک از مواد پذیرفته میشود و نسبت به آنها پس از اظهارات یک مخالف و یک موافق و نماینده دولت اخذ رای به عمل میآید.
مبحث چهارمالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
بررسی طرحها و لوایح طبق اصل هشتاد و پنجم (85)
ماده 168الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در مواردی که مجلس ضروری تشخیص دهد، طبق اصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسی اختیار تصویب آزمایشی بعضی از قوانینرا که جنبه دائمی دارند به کمیسیونهای خود و تصویب دائمی اساسنامه سازمانها، شرکتها ، موسسات دولتی یا وابسته به دولت را به کمیسیونهای خود یا به دولت تفویض میکند.
تبصره 1الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
دولت باید حداقل شش ماه قبل از پایان مدت آزمایشی قانون مذکور جهت تمدید یا تعیین تکلیف دائمی آن، اقدام قانونی لازم را معمول دارد. هیات رئیسه موظف است از طریق لایحه یا طرح ترتیبی اتخاذ نماید که تا پایان زمان آزمایشی، تعیین تکلیف شده باشد. طرح یا لایحه میتواند به صورت ماده واحده و بدون تغییرات یا با اصلاح موادی از قانون آزمایشی تنظیم شود.
تبصره 2الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
پس از انقضاء زمان آزمایشی ، اینگونه قوانین اعتبار قانونی نخواهند داشت.
تبصره 3الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مدت اجراء اصلاحیههای قانون آزمایشی و برنامه توسعه تابع مدت اجراء اصل قانون خواهد بود.
ماده 169اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
هرگاه دولت یا پانزده نفر از نمایندگان قبل از شروع رسیدگی نهایی در مجلس تقاضای ارجاع طرح یا لایحهای را طبق اصل هشتاد و پنجم (85) به کمیسیون یا کمیسیونهای مجلس و یا دولت بنماید، این تقاضا در جلسه علنی اعلام و در دستور هفتگی بعدی مجلس قرار میگیرد.
ماده 170الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هنگام طرح تقاضای مزبور در مجلس، نماینده دولت و یا نماینده منتخب تقاضاکنندگان، دلائل ضرورت ارجاع طرح و یا لایحه را حداکثر به مدت ده دقیقه بیان مینماید و سپس دو نفر مخالف و دو نفر موافق که قبلا ثبت نام کردهاند و درصورت عدم ثبت نام، در مجلس نوبت گرفتهاند، هر یک به مدت ده دقیقه صحبت کرده و آنگاه رایگیری میشود.
ماده 171الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
پس از موافقت مجلس، طرح یا لایحه به کمیسیون فرستاده میشود. ترتیب رسیدگی این قبیل طرحها و لوایح در کمیسیون همان ترتیب رسیدگی و تصویب طرحها و لوایح در مجلس خواهد بود، اما مناط در تصویب رای حداقل دو سوم اعضاء کمیسیون میباشد.
ماده 172اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
پس از تصویب طرح یا لایحه در کمیسیونها، تعیین مدت اجرای آزمایشی آن در دستور کار مجلس قرار خواهد گرفت، به این ترتیب که مصوبه کمیسیون به همراه پیشنهاد مدت اجراء، چهل و هشت ساعت قبل از طرح در مجلس تکثیر و در اختیار نمایندگان قرار گیرد. هنگام طرح تعیین مدت در جلسه علنی، در صورتی که پیشنهاد دیگری نباشد، نسبت به پیشنهاد کمیسیون رایگیری میشود. در غیر این صورت، نسبت به پیشنهاد نمایندگان به ترتیب وصول در جلسه علنی پس از صحبت یک مخالف و یک موافق رایگیری خواهد شد.
تبصره1الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
مسکوت ماندن اینگونه طرحها و لوایح تا قبل از تصویب مدت اجرای آزمایشی آن طبق روال بررسی طرحها و لوایح، قابل طرح است.
تبصره 2الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
چنانچه پانزده نفر از نمایندگان تقاضای لغو رسیدگی طرح یا لایحه طبق اصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسی را تا قبل از تایید شورای نگهبان از مجلس داشته باشند این تقاضا در همان جلسه اعلام و در جلسه بعد طبق ماده (170) آییننامه داخلی مطرح میگردد و در صورت تصویب این تقاضا، رسیدگی به لایحه یا طرح طبق آییننامه داخلی ادامه مییابد.
ماده 173اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
در صورتی که مجلس تصویب دائمی اساسنامه سازمانها، شرکتها، موسسات دولتی و یا وابسته به دولت را به دولت واگذار کند.اساسنامه باید در جلسات هیات وزیران مطرح شود و به تصویب برسد ترتیب رسیدگی و تصویب اساسنامههای مذکور طبق آییننامه داخلی هیات وزیران خواهد بود.
مبحث پنجمالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تفسیر قوانین
ماده 174اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
رسیدگی به طرحها و لوایح مربوط به شرح و تفسیر قوانین عادی یک شوری است و میتواند با فوریت مورد مذاکره قرار گیرد، در تفسیر قوانین بحث در کلیات و جزئیات از هم تفکیک نمیشود.
ماده 175اصلاحی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درصورتی که استفساریه به صورت عادی و یک فوریتی باشد، پس از گزارش کمیسیون و توضیح سخنگو، یک مخالف و یک موافق، هر یک به مدت ده دقیقه صحبت خواهند کرد. با پیشنهاد رئیس و یا ده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس مدت صحبت و تعداد مخالف و موافق تا 2 برابر قابل تغییراست. در مورد تفسیر قوانین نماینده دولت هم میتواند صحبت کند.
ماده 176الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درصورتی که گزارش کمیسیون و همین طور پیشنهادهای دیگر که به کمیسیون رسیده است، به تصویب مجلس نرسد، هر نماینده میتواند نظر خود را کتبا به هیات رئیسه بدهد. پیشنهادها به ترتیب وصول مورد بحث قرار میگیرد و اگر پیشنهادی به تصویب نرسید موضوع برای بحث بیشتر به کمیسیون ارجاع میشود.
ماده 177الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درصورتی که تفسیر بصورت دو فوریتی و سه فوریتی باشد همانند دیگر طرحها و لوایح دو فوریتی و سه فوریتی مورد رسیدگی قرار میگیرد.
مبحث ششمالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نکات مشترک مربوط به بررسی طرحها و لوایح
ماده 178الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در مواردی که طرح یا لایحه قانونی مربوط به امور داخلی مجلس نباشد، از طریق هیات رئیسه به وزیر یا مسوول اجرائی مربوطه رسمااطلاع داده میشود تا خود یا معاون او که رسما به مجلس معرفی شده در جلسه علنی حاضر شود و در مذاکرات شرکت نماید. درصورت اطلاع و عدم حضور وزیر یا معاون بدون عذر موجه، ازطرف رئیس مجلس مواخذه خواهد شد. بهر صورت، در همان جلسه، حتی با عدم حضور وزیر یا مسوول اجرائی مربوطه، طرح یا لایحه مورد بررسی قرار خواهد گرفت و اتخاذ تصمیم خواهد شد.
ماده 179الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
سوالات توضیحی نمایندگان، در شور اول یا دوم طرحها و لوایح که مربوط به موضوعات مورد بحث باشد، در مجلس کتبا به رئیس مجلس تقدیم میشود. رئیس این سوالات را به سخنگوی کمیسیون مربوط یا به نماینده دولت میدهد تا به هنگام توضیح و یا توجیه به آن پاسخ داده شود.
ماده 180الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درصورتی که حداقل بیست و پنج نفر از نمایندگان تا قبل از اتمام رسیدگی نهایی در مجلس کتبا از مجلس تقاضا کنند که طرح یا لایحه قانونی واصل شده به مجلس برای مدت معینی مسکوت بماند، پس از توضیح یکی از پیشنهاددهندگان به مدت پنج دقیقه و پاسخ آن از طرف یک مخالف به مدت حداکثر پنج دقیقه،رای گرفته میشود. تقاضای مسکوت ماندن لایحه بدون موافقت معاون حقوقی و امور مجلس رئیس جمهور یا وزیر یا معاون امورمجلس ذیربط پذیرفته نخواهد شد. تقاضای مسکوت ماندن در هر طرح و لایحه فقط برای یک مرتبه مجاز خواهد بود. هیات رئیسه موظف است پس از گذشت مدت مسکوت ماندن،طرح یا لایحه را مجددا در دستور کار مجلس قرار دهد.
تبصرهالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه تقاضای مسکوت ماندن برای انجام اصلاحات طرح یا لایحه باشد پس از تصویب مسکوت ماندن به کمیسیون ذیربط جهت انجام اصلاحات ارجاع میگردد. نحوه رسیدگی به اصلاحات همچون رسیدگی در شور دوم طرحها و لوایح خواهد بود.
ماده 181اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
اخطار راجع به منافی بودن طرحها و لوایح و سایر موضوعات مورد بحث در مجلس با قانون اساسی مقدم براظهارات دیگر است و مذاکرات در موضوع اصلی را متوقف میکند. این اخطار باید قبل از رایگیری و با استناد به اصل مربوطه حداکثر ظرف سه دقیقه به عمل آید.درصورتی که رئیس مجلس اخطار را وارد بداند بدون بحث از مجلس نظرخواهی مینماید چنانچه مجلس اخطار را وارد دانست رئیس نسبت به پذیرش اصلاحات پیشنهادی یا حذف مورد اشکال یا ارجاع آن به کمیسیون گزارشدهنده جهت بررسی مجدد اقدام خواهد کرد.
ماده 182اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
درصورتی که نمایندگان نسبت به اجرای آییننامه داخلی مجلس تخلفی را که مربوط به همان جلسه باشد مشاهده نمایند، حق دارند بلافاصله مورد تخلف را قبل از رایگیری و با استناد به ماده مربوطه بدون خروج از موضوع حداکثر ظرف سه دقیقه تذکر دهند و اگر مربوط به آن جلسه نباشد بعد از نطق و یا پایان جلسه، قبل از اعلام ختم آن حداکثر ظرف سه دقیقه تذکر دهند چنانچه رئیس تذکر را وارد بداند موظف است به آن ترتیب اثر دهد.
ماده 183الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
اخطار و تذکر پس از رایگیری در مجلس درباره موضوع رایگیری شده پذیرفته نمیشود و مصوبات مجلس قابل تغییر یا اصلاح یا ارجاع به کمیسیون نیست و باید مراحل تعیین شده در این آییننامه اجراء شود.
مبحث هفتمالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
ارجاع مصوبات مجلس به شورای نگهبان و مراحلرسیدگی آنها
ماده 184الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
کلیه مصوبات مجلس رسما به شورای نگهبان فرستاده میشود. درصورتی که شورا ظرف ده روز پس از وصول یا پس از انقضای ده روز تمدید مذکور در اصل نود و پنجم (95) قانون اساسی، مخالفت خود را اعلام نکرد، طبق اصل نود و چهارم (94) قانون اساسی، مصوبات از طرف مجلس جهت امضاء و ابلاغ به ریاست جمهوری ارسال میشود.
تبصرهالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
روز وصول مصوبه و روز اعلام نظر شورای نگهبان به مجلس جزء مهلتهای مقرر محسوب نمیگردد.
ماده 185الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مصوبات مجلس تا زمان اعلام نظر نهائی شورای نگهبان از دستور خارج نمیشود. شورای نگهبان، درصورت رد مصوبات مجلس،موظف است علت رد را صریحا به مجلس گزارش نماید تا بلافاصله تکثیر و توزیع شود.
ماده 186اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
مصوبات عادی و یک فوریتی مجلس که از طرف شورای نگهبان رد شده به کمیسیون مربوطه ارسال میشود و با اعلام وقت قبلی باحضور نماینده شورای نگهبان، موارد اعتراض برای اصلاح مورد بحث قرار میگیرد. درصورت عدم حضور نماینده شورای نگهبان در موعد اعلام شده، کمیسیون با ملحوظ نمودن نظر شورای نگهبان کار خود را انجام میدهد. نمایندگانی که پیشنهاد اصلاحی دادهاند، در این مرحله میتوانند در کمیسیون شرکت نمایند. نظر کمیسیون همراه پیشنهادهای نمایندگان در مجلس مطرح میشود و طبق معمول شور دوم مورد بحث و رای قرار میگیرد. چنانچه درمورد مادهای، کمیسیون نیز همراه پیشنهادهای دیگر پیشنهاد داده باشد، اول پیشنهاد کمیسیون به رای گذاشته میشود و درصورت عدم تصویب، پیشنهادهای دیگر مطرح میشود. درصورت عدم تصویب پیشنهاد کمیسیون و یا پیشنهادهای قبلی نمایندگان در مجلس، پیشنهادهای جدید پذیرفته میشود و درباره آنها بحث ورایگیری به عمل میآید.
تبصره 1الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
پس از ایراد شورای نگهبان، دولت حق پیشنهاد اصلاح لایحه را ندارد مگر در موارد ایراد شورای نگهبان.
تبصره 2الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
شورای نگهبان نمیتواند پس از گذشت مهلتهای مقرر و رفع ایراد در نوبت اول، مجددا مغایرت موارد دیگری را که مربوط به اصلاحیه نمیباشد بعد از گذشت مدت قانونی به مجلس اعلام نماید مگر در رابطه با انطباق با موازین شرعی
تبصره 3الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اگر با اصلاح ماده مورد ایراد شورای نگهبان، ماده به کلی خاصیتش را از دست بدهد، میتوان آن را حذف کرد.
ماده 187الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
پس از بررسی گزارش کمیسیون که در آن نظر شورای نگهبان ملحوظ شده است و رایگیری نسبت به آن، مصوبه مجددا به شورای نگهبان ارسال میشود. اگر این مصوبه هنوز وافی به نظرات شورای نگهبان نباشد، مجددا در مجلس مطرح میگردد، درصورتی که مجلس با در نظر گرفتن حفظ مصلحت نظام همچنان بر رای خود باقی باشد رئیس مجلس مصوبه مذکور را به مجمع تشخیص مصلحت نظام ارسال میدارد. مجمع موظف است تنها در موارد اختلاف و دیگر موارد مربوط به آن اظهار نظر قطعی نموده و گزارش آن را جهت طی مراحل بعدی به رئیس مجلس اعلام نماید.
مبحث هشتمالحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
طرحهای تنقیحی
ماده 192 مکرر 1الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
متن پیشنهادی معاونت قوانین مجلس شورای اسلامی که به منظور تنقیح قوانین تهیه شده است، با امضای حداقل پانزده نفر از نمایندگان به عنوان طرحهای تنقیحی به رئیس جلسه تقدیم میشود. هیات رئیسه پس از اعلام وصول نسبت به ارجاع آن به کمیسیونهای مربوط اقدام میکند.
ماده 192 مکرر 2الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
گزارش طرحهای تنقیحی به صورت یک شوری و بدون تفکیک کلیات و جزئیات در صحن مجلس مورد بحث و بررسی قرار میگیرد. پس از گزارش سخنگوی کمیسیون و صحبت سه مخالف و سه موافق به ترتیب یک مخالف و یک موافق و توضیح معاون قوانین مجلس هر کدام به مدت ده دقیقه و توضیحات نهائی سخنگوی کمیسیون به مدت پنج دقیقه، گزارش کمیسیون به رای گذاشته میشود. در صورت عدم تصویب گزارش مزبور، مجددا به کمیسیون ارجاع میشود تا نسبت به اعمال اصلاحات اقدام و گزارش آن را به مجلس ارائه کند، تا حسب روال این ماده رسیدگی شود.
تبصرهالحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
در صورتی که گزارش کمیسیون دارای موارد (موضوعات) متعدد باشد، برای هر یک از موارد به تفکیک رایگیری میشود.
فصل دومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نظارت
مبحث اولالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نحوه بررسی و رای اعتماد به هیات وزیران
ماده 188اصلاحی ۱۳۹۸/۱۰/۰۲
رئیس جمهور موظف است حداکثر ظرف مدت دو هفته پس از انجام مراسم تحلیف یا سقوط دولت یا تغییر نیمی از وزراء از ابتدای شروع به کار دولت، ضمن تقدیم برنامه کلی، اسامی وزرای پیشنهادی وزارتخانهها را که دارای تجربه و تخصص مرتبط هستند به همراه شرح حال، برنامهها، سوابق و سمتهای علمی و اجرائی و سایر امتیازات قابل استناد، به مجلس تسلیم کند. رئیس مجلس مکلف است نامه معرفی هیات وزیران و ضمائم آن را در اولین جلسه علنی اعلام وصول قرائت کند، سپس معرفی نامه و مستندات را برای بررسی به کمیسیون یا کمیسیونهای تخصصی مرتبط ارجاع دهد. کمیسیون یا کمیسیونهای مرتبط موظفند پس از بررسی صلاحیت، انطباق مدارک، سوابق و برنامههای وزیر پیشنهادی و تطبیق آنها با اسناد بالادستی ظرف مدت یک هفته گزارش خود را به هیات رئیسه ارائه کنند تا برای اطلاع نمایندگان چاپ و توزیع شود. گزارش مذکور قبل از صحبت مخالفان و موافقان توسط سخنگو قرائت میشود.
تبصرهالحاقی ۱۳۹۸/۱۰/۰۲
فرصت سخنگو برای ارائه گزارش در مورد هر وزیر ده دقیقه است. در صورتی که بررسی برنامه وزیر پیشنهادی به بیش از یک کمیسیون تخصصی ارجاع شده باشد، سخنگوی هر کمیسیون حداکثر به مدت پنج دقیقه گزارش خود را ارائه میکند.
ماده 189الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
یک هفته پس از معرفی دولت، برای بحث و بررسی خط مشی و اصول کلی برنامه دولت و اخذ رای اعتماد برای هیات وزیران جلسات مجلس بهطور متوالی تشکیل میگردد. با پیشنهاد رئیس و تصویب مجلس، جلسات بصورت صبح و بعد از ظهر برگزار خواهد شد. مجلس دراین جلسات نطق نخواهد داشت.
ماده 190الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
قبل از تشکیل اولین جلسه بررسی برنامههای دولت و اخذ رای اعتماد هیات وزیران، نمایندگان مخالف و موافق برنامه، خط مشی واصول کلی و ترکیب هیات وزیران و نیز نمایندگان مخالف و موافق هریک از وزیران به تفکیک برنامه و هر وزیر در برگههای جداگانه ثبت نام مینمایند. هریک از نمایندگان حق دارند تمام یا قسمتی از وقت خود را در اختیار نماینده دیگر قرار دهد. در شروع بحث در مورد هیات وزیران، رئیس جمهور برنامه دولت را تشریح و ضمن معرفی وزیران از ترکیب هیات وزیران دفاع خواهد نمود. پس از آن مجلس ، بررسی برنامه دولت و ترکیب هیات وزیرانرا با اظهارات پنج نفر از نمایندگان مخالف و پنج نفر از نمایندگان موافق با حفظ ترتیب یکنفر مخالف و یکنفر موافق و هر کدام برای مدت پانزده دقیقه انجام خواهد داد. رئیس جمهور یا کسانی که او تعیین خواهد نمود به سوالات و اظهارات مخالفان پاسخ میدهند. مجموع مدت نطق اولیه رئیس جمهور و دفاعیات اخیر دو و نیم ساعت خواهد بود. در پی اظهارات و دفاعیات رئیس جمهور، مجلس شور در مورد برنامهها و صلاحیت هر یک از وزیران را به صورت جداگانه آغاز خواهد نمود. درمورد هر وزیر دو نفر از نمایندگان مخالف و دو نفر از نمایندگان موافق با حفظ ترتیب یکنفر مخالف و موافق هرکدام برای مدت پانزده دقیقه فرصت خواهند داشت. پس از آن وزیر و در صورت صلاحدید رئیس جمهور به مدت سی دقیقه برای دفاع از برنامه و صلاحیت وزیر مطروحه وقت خواهند داشت. بحث و بررسی برای تک تک وزیران به ترتیب حروف الفبای وزارتخانه به همین شیوه انجام میگیرد، رئیس جمهور میتواند با استفاده از وقت وزیران در پایان و بهطور یکجا از آنان دفاع نماید. پس از آن رایگیری به عمل میآید و شمارش و اعلام نتیجه آرا پس از رایگیری برای همه وزراء صورت خواهد گرفت. سوالات کتبی نمایندگان در طول مدتی که برنامه دولت مطرح است از طریق رئیس مجلس به رئیس جمهور یا وزیر مربوط داده خواهد شد.
تبصره 1الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در موارد معرفی یک یا چند وزیر (کمتر از نصف مجموع وزراء) پس از نطق اولیه رئیس جمهور به مدت یکساعت بدون بحث در کلیات برنامهها و ترکیب هیات وزیران تنها در مورد برنامهها و صلاحیت وزیران پیشنهادی به ترتیب فوقالذکر اقدام خواهد شد.
تبصره 2الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه مجلس به یک یا چند وزیر رای اعتماد نداد و یا وزارتخانهای به هر دلیل وزیر نداشته باشد، رئیس جمهور موظف است با رعایت اصل یکصد و سی و پنجم (135) قانون اساسی حداکثر قبل از سه ماه فرد یا افراد دیگری را برای اخذ رای به مجلس معرفی نماید.
ماده 191الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درمورد اصول هشتاد و هفتم (87) و یکصد و سی و ششم (136) قانون اساسی، کیفیت رای اعتماد به وزیر یا هیات وزیران و همه مسائل مربوط به آن طبق این آییننامه خواهد بود. تشخیص مسائل مهم و مورد اختلاف مذکور در اصل هشتاد و هفتم (87) که دولت میتواند در زمینه آنها از مجلس رای اعتماد بگیرد، با هیات وزیراناست.
مبحث دومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نحوه بررسی اصول هشتاد و هشتم (88) و هفتاد و ششم (76) قانون اساسی
اولالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تذکر و سوال:
الف – تذکر:
ماده 192اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
در کلیه مواردی که نماینده یا نمایندگان مطابق اصل هشتاد و هشتم (88) قانون اساسی ، از رئیس جمهور یا وزیر در باره یکی ازوظایف آنان حق سوال دارند، میتوانند درخصوص موضوع موردنظر به رئیس جمهور و وزیر مسوول کتبا تذکر دهند. هیات رئیسه خلاصه تذکر را در جلسه علنی مجلس قرائت و متن کامل تذکر را به رئیس جمهور یا وزیر مربوط ابلاغ مینماید.
تبصرهاصلاحی ۱۴۰۰/۱۲/۲۴
قبل از پایان هر جلسه علنی حداکثر پنج نفر از نمایندگان میتوانند هر کدام به مدت دو دقیقه تذکر شفاهی دهند و در صورتی که متقاضیان بیش از پنج نفر باشند به قید قرعه تعیین میشوند. نمایندگان نمیتوانند در مدت یک ماه بیش از یک بار تذکر شفاهی دو دقیقهای فوق را بدهند و حق واگذاری به نماینده دیگر را ندارند.و همچنین پس از اتمام تذکر دو دقیقهای، به تناسب وقت باقیمانده از جلسه علنی در صورت درخواست هر یک از نمایندگان دیگر برای بیان تذکر موارد ضروری، رئیس جلسه میتواند حداکثر به هشت نماینده فرصت تذکر شفاهی یک دقیقهای اختصاص دهد.
ب - سوال:
ماده 193الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نحوه رسیدگی به سوال نماینده از وزیر به شرح ذیل خواهد بود:
1الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هر نماینده میتواند راجع به مسائل داخلی و خارجی کشور از وزیر مسوول در باره وظایف او سوال نماید سوال باید کتبی و صریح بوده و در فرم مخصوص که هیات رئیسه تهیه مینماید توسط نماینده تنظیم و به هیات رئیسه تسلیم شود. هیات رئیسه موظف است سوال را فوری به کمیسیون تخصصی ذی ربط ارسال نماید.
2اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
کمیسیون موظف است حداکثر ظرف مدت پانزده روز پس از وصول سوال، جلسهای با حضور وزیر و سوالکننده تشکیل دهد و با استماع نظرات سوالکننده و وزیر و بررسیهای لازم، به موضوع رسیدگی کند.
3الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه سوالکننده، توضیحات وزیر را قانعکننده نداند، کمیسیون با تعیین قلمرو «ملی» یا «منطقهای» سوال، بلافاصله نسبت به ارجاع سوال ملی به هیات رئیسه جهت اعلام وصول در اولین جلسه علنی اقدام مینماید.
4الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در رابطه با سوال منطقهای، کمیسیون موظف است حداکثر ظرف مدت ده روز نسبت به ارائه راه حل و ارسال گزارش به هیات رئیسه مجلس و رئیس جمهور (توسط رئیس مجلس) اقدام نماید. هیات رئیسه مساعی لازم نسبت به حل موضوع سوال منطقهای را به عمل میآورد. چنانچه پس از پانزده روز از ارجاع نامه کمیسیون، نماینده سوالکننده همچنان موضوع را حل و فصل نشده بداند، از هیات رئیسه درخواست طرح سوال منطقهای در جلسه علنی را مینماید. هیات رئیسه موظف است در اولین جلسه علنی، سوال منطقهای را اعلام وصول و فوری به وزیر ابلاغ و به کمیسیون ذی ربط ارسال نماید. کمیسیون موظف است ظرف یک هفته گزارش نهایی را به هیات رئیسه ارائه نماید.
5الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
طبق اصل هشتاد و هشتم (88) قانون اساسی، وزیر مورد سوال مکلف است حداکثر ظرف مدت ده روز از تاریخ ابلاغ سوال در مجلس حضور یافته و به سوال پاسخ دهد مگر آن که وزیر به صورت رسمی و با عذر موجه تقاضای تاخیر حداکثر برای مدت ده روز داشته باشد.
تبصره1الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
در صورت درخواست نماینده یا نمایندگان سوالکننده، کمیسیون میتواند بررسی سوال را حداکثر به مدت یک ماه به تعویق بیندازد.
تبصره2الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
هیات رئیسه مکلف است هرگاه تعداد سوالات قابل طرح در صحن علنی ایجاب نماید یک جلسه علنی در هفته را به پاسخگویی به سوالات اختصاص دهد.
تبصره3الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
هیات رئیسه میتواند کلیه سوالات یک نماینده از یک وزیر را که آماده طرح در جلسه علنی باشد در یک جلسه در دستور قرار دهد. در این صورت حداکثر زمان اختصاص داده شده نباید از یک ساعت بیشتر شود که به همان ترتیب و تناسب طرح سوال از وزیر در جلسه علنی، به نماینده و وزیر تخصیص مییابد.
تبصره 4الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
جهت رعایت حق نمایندگان برای ایفای وظایف نظارتی، هیات رئیسه موظف است ترتیبی اتخاذ نماید تا سوالات نمایندگانی که در مجلس طرح نشده یا تعداد کمتری از سوالات آنان در دستور قرار گرفته است، با اولویت بررسی و در دستور کار قرار گیرد.
194اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
در جلسه علنی ابتدا گزارش کمیسیون متضمن طرح سوال و بررسیهای انجام شده توسط سخنگو کمیسیون به مدت حداکثر پنج دقیقه مطرح میشود سپس وزیر و نماینده سوالکننده به ترتیب و هرکدام به مدت حداکثر پانزده دقیقه توضیحات خود را ارائه میدهند و در صورت قانع نشدن نماینده، رئیس جلسه نظر مجلس را در این مورد اخذ میکند. در صورتی که اکثر نمایندگان حاضر از پاسخ وزیر قانع نشوند، به منزله وارد بودن سوال است و رئیس مجلس موظف است موضوع را به رئیس جمهور جهت رسیدگی ارجاع دهد.
تبصره 1الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
عدم حضور وزیر در مجلس و کمیسیون به منزله وارد بودن سوال میباشد.
تبصره 2الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
سوالکننده یا وزیر میتوانند از وقت خود در جلسه علنی طی دو نوبت استفاده نمایند
تبصره 3الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
گزارش کمیسیون حداقل بیست و چهار ساعت قبل از طرح سوال در مجلس باید چاپ و بین نمایندگان توزیع شود.
تبصره 4الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در صورتی که سوال توسط چند نماینده تنظیم گردد، نماینده منتخب سوالکنندگان جهت توضیح سوال در کمیسیون و صحن علنی باید در فرم مربوط به سوال مشخص گردد در صورت عدم توافق سوالکنندگان، نماینده آنها توسط یکی از اعضاء هیات رئیسه به قید قرعه انتخاب خواهد شد.
تبصره 5الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
سوال میتواند شامل اجزاء متعدد باشد.
تبصره6الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
با تغییر وزیر، سوالاتی که به تشخیص کمیسیون تخصصی، مربوط به عملکرد فردی وزیر است از دستور کار خارج میشود و گزارش آن به هیات رئیسه ارائه میگردد.
ماده 195الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه در هر دوره مجلس، سه بار با رای اکثریت نمایندگان حاضر سوالات نمایندگان از هر وزیر وارد تشخیص داده شود طرح استیضاح وزیر درصورت رعایت مفاد اصل هشتاد و نهم (89) قانون اساسی و آئین نامه داخلی در دستور کار مجلس قرار خواهد گرفت.
ماده196اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۱۹
براساس اصل هشتاد و هشتم (88) قانون اساسی، در صورتی که حداقل یک چهارم کل نمایندگان بخواهند درباره یک یا چند وظیفه رئیس جمهور سوال کنند، باید سوال یا سوالات خود را بهطور صریح و روشن و مختصر همگی امضاء و به رئیس مجلس تسلیم نمایند. رئیس مجلس موضوع را در اسرع وقت به کمیسیونهای تخصصی مربوط ، ارجاع مینماید. هر کمیسیون موظف است حداکثر ظرف یک هفته با حضور نماینده معرفی شده رئیس جمهور به آن کمیسیون و نماینده منتخب سوالکنندگان تشکیل جلسه دهد. در این جلسه نماینده رئیس جمهور پاسخ مقتضی را از طرف رئیس جمهور ارائه خواهد نمود تا به نمایندگان سوالکننده گزارش شود. پس از یک هفته از طرح سوال در کمیسیون یا کمیسیونها چنانچه هنوز حداقل یک چهارم کل نمایندگان مجلس از سوال خود منصرف نشده باشند رئیس مجلس موظف است در اولین جلسه سوال یا سوالات آنان را قرائت و فورا برای رئیس جمهور ارسال کند. این سوال یا سوالات ظرف چهل و هشت ساعت تکثیر و در دسترس نمایندگان قرار میگیرد.
تبصره1الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۱۹
تعداد سوالات نباید از پنج سوال بیشتر باشد.
تبصره2الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۱۹
پس از ارسال سوال یا سوالات برای رئیسجمهور، کاهش امضاءها سبب خروج سوال یا سوالات از دستور نمیگردد.
ماده197اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۱۹
رئیس جمهور موظف است ظرف یک ماه از تاریخ دریافت سوال یا سوالات، در جلسه علنی مجلس حضور یابد و به سوال یا سوالات مطروحه نمایندگان پاسخ گوید مگر با عذر موجه با تشخیص مجلس شورای اسلامی. مدت طرح سوال یا سوالات از طرف نمایندگان منتخب سوالکنندگان حداکثر سی دقیقه و مدت پاسخ رئیس جمهور حداکثر یک ساعت است که طرفین میتوانند وقت خود را به دو بخش تقسیم نمایند. در این صورت همه سوالات و پاسخها در بخش اول وقت هر یک از دو طرف بیان میشود و در بخش دوم ابهامات سوالکنندگان و پاسخهای رئیس جمهور مطرح میگردد.
تبصرهالحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۱۹
پس از این مرحله، درباره پاسخ رئیس جمهور به هر یک از سوالات از نظر قانعکننده بودن به صورت جداگانه رایگیری میشود. چنانچه اکثریت نمایندگان حاضر در جلسه از پاسخ رئیس جمهور به سوالی قانع نشده باشند و موضوع مورد سوال، نقض قانون و یا استنکاف از قانون محسوب شود، آن سوال به قوه قضائیه ارسال میشود.
دومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تحقیق و تفحص
ماده 198اصلاحی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هرگاه نمایندهای، تحقیق و تفحص در هر یک از امور کشور را لازم بداند تقاضای خود را به صورت کتبی به هیات رئیسه مجلس تسلیم نموده و هیات رئیسه ظرف چهل و هشت ساعت آن را به کمیسیون تخصصی ذیربط جهت رسیدگی ارجاع مینماید. کمیسیون موظف است حداکثر ظرف دو هفته از تاریخ وصول، اطلاعاتی را که در این زمینه کسب نموده در اختیار متقاضی یا متقاضیان قرار دهد. درصورتی که متقاضی یا متقاضیان، اطلاعات کمیسیون را کافی تشخیص ندهند، کمیسیون موظف است ظرف یک هفته از متقاضی یا متقاضیان و بالاترین مقام دستگاه اجرائی ذیربط دعوت به عمل آورد و دلایل ضرورت تحقیق و تفحص و نظرات مقام فوق الذکر را استماع نماید و تا مدت ده روز گزارش خود را مبنی بر تصویب یا رد تقاضای تحقیق و تفحص به هیات رئیسه مجلس ارائه دهد. این گزارش خارج از نوبت در دستور هفته بعد مجلس قرارمی گیرد و پس از توضیح سخنگو کمیسیون و صحبت نماینده متقاضی تحقیق و تفحص هر کدام حداکثر به مدت ده دقیقه، گزارش کمیسیون بدون بحث به رای گذاشته خواهد شد. در صورت تصویب انجام تحقیق و تفحص، موضوع به همان کمیسیون تخصصی ذیربط جهت رسیدگی ارجاع میگردد. کمیسیون موظف است در مدت بیست روز اعضاء هیات تحقیق و تفحص را که حداقل یازده و حداکثر پانزده نفر خواهند بود از بین نمایندگان تعیین و به رئیس مجلس جهت صدور ابلاغ معرفی نماید. چنانچه متقاضیان تحقیق و تفحص کمتر از پنج نفر باشند کلیه آنان عضو هیات خواهند بود، در غیر این صورت حداقل پنج نفر از اعضاء هیات از میان متقاضیان تحقیق و تفحص انتخاب خواهند شد. اعضاء هیات از میان خود یک رئیس، دو نایب رئیس و یک منشی انتخاب میکنند. هیات حداکثر در مدت یک ماه پس از پایان مهلت تحقیق و تفحص، گزارش خود را به کمیسیون تسلیم مینماید. کمیسیون موظف است ظرف یک ماه گزارش هیات را در جلسه مشترک اعضاء کمیسیون و هیات مطرح و گزارش نهایی را جهت قرائت در مجلس برای مدت نیم ساعت تنظیم و پس از تصویب به هیات رئیسه ارسال نماید. قبل از رایگیری در رابطه با گزارش نهایی، وزیر یا مقام مسوول از عملکرد خود دفاع خواهد نمود. هیات رئیسه موظف است گزارش کمیسیون را در دستور هفته بعد کاری مجلس قرار دهد تا توسط سخنگو کمیسیون قرائت گردد.
تبصره 1الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
موضوع تحقیق و تفحص با تشخیص هیات رئیسه باید صریح و قابل رسیدگی باشد.
تبصره 2الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هیات تحقیق و تفحص میتواند از کارشناسان مورد وثوق با تایید هیات رئیسه مجلس استفاده نماید. هیات رئیسه موظف است تنخواه مورد درخواست هیات را دراختیار رئیس هیات قرار دهد تا براساس تصمیمات هیات هزینه و با تایید هیات رئیسه به هزینه قطعی منظور شود.
تبصره 3الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه وزیر یا بالاترین مقام دستگاه مورد تحقیق و تفحص تغییر کرده باشد و تحقیق و تفحص مربوط به عملکرد دوران مسوولیت آنان باشد باید امکان دسترسی آنها به اسناد و مدارک جهت پاسخگویی فراهم گردد.
تبصره 4الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
کلیه مکاتبات هیات با امضای رئیس هیات و درغیاب او نایب رئیس معتبر خواهد بود.
تبصره 5الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
کمیسیون موظف است همزمان با ارائه گزارش نهایی به هیات رئیسه، کلیه اسناد، مدارک و پروندههای تحقیق و تفحص و یک نسخه از گزارش نهایی را به کمیسیون اصل نودم (90) قانون اساسی جهت اقدام قانونی و نیز حفظ و بایگانی اسناد ارسال نماید.
تبصره 6الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
ارائه و انتشار هرگونه اطلاعات مربوط به تحقیق و تفحص به هر شکل و عنوان از طرف اشخاص حقیقی و حقوقی و اعضاء هیات تحقیق و تفحص تا زمان چاپ گزارش جهت قرائت در صحن علنی ممنوع میباشد.
تبصره 7الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تحقیق و تفحص مجلس شامل شورای نگهبان، مجلس خبرگان رهبری، مجمع تشخیص مصلحت نظام و پروندههای جریانی مراجع قضائی و امور ماهیتی قضائی نمیشود و در مورد دستگاههایی که زیر نظر مقام معظم رهبری هستند با اذن معظم له امکان تحقیق و تفحص توسط مجلس وجود دارد.
تبصره 8الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
مهلت انجام تحقیق و تفحص شش ماه از تاریخ صدور ابلاغ اعضاء هیات توسط رئیس مجلس میباشد. در صورت ضرورت با درخواست هیات و تصویب هیات رئیسه مجلس تا شش ماه دیگر قابل تمدید میباشد.
199جایگزین ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
در صورتی که جلسه مشترک هیات تحقیق و تفحص و کمیسیون تخصصی تخلفات موضوع تحقیق را مهم و مسوول دستگاه یا سازمان را مقصر تشخیص دهد، طرح استیضاح وزیر مربوطه در صورت رعایت مفاد اصل هشتاد و نهم (89) قانون اساسی در دستورکار مجلس قرار خواهد گرفت. هیات رئیسه موظف است در اولین جلسه علنی موضوع استیضاح را اعلام وصول و حداکثر تا مدت ده روز در دستور جلسه علنی قراردهد در این صورت سخنگو کمیسیون حداکثر به مدت نیم ساعت گزارش میدهد و سپس طبق مواد مربوط به استیضاح عمل خواهد شد.
ماده 200اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
در صورتی که در گزارش کمیسیون، تخلف احراز و درخواست تعقیب شود متخلف توسط هیات رئیسه مجلس حسب مورد به قوه قضائیه یا مراجع رسیدگی به تخلفات اداری معرفی میشود تا خارج از نوبت تقاضای کمیسیون را مورد رسیدگی قرار داده و نتیجه آن را به کمیسیون اعلام نماید.
تبصرهالحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
در صورت ارجاع گزارش به قوه قضائیه، کمیسیون موظف است خلاصه گزارش را که در آن موضوع تخلف، نوع جرم، دلایل توجه اتهام به متهم و مستندات قانونی مشخص شده است، تهیه نماید. این گزارش در یکی از شعب دادگاه رسیدگی به امور کیفری تهران طبق مقررات به صورت خارج از نوبت مورد رسیدگی قرار میگیرد و حداکثر ظرف سه ماه رای مقتضی صادر میشود.
ماده 201الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مسوولان دستگاه مورد تحقیق و تفحص و کلیه دستگاههای اجرائی، قضائی و نهادهای انقلاب اسلامی موظف به فراهم نمودن امکانات و تسهیلات مورد نیاز هیات و در اختیار گذاردن اطلاعات و مدارک درخواستی هیات میباشند و درصورت عدم همکاری، مسوولان دستگاه ذی ربط متخلف و مجرم محسوب میگردند و با شکایت هیات تحقیق و تفحص، مورد تعقیب قضائی قرار خواهند گرفت.
مبحث سومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نحوه بررسی موارد خاص و مهم
اولالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نحوه تصویب معاهدات و قراردادهای بینالمللی
ماده 202الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در تقدیم لوایح قانونی که در آنها، دولت تقاضای تصویب عهد نامه، مقاوله نامه، قرارداد و یا موافقتنامه بینالمللی و یا الحاق به پیمانهای بینالمللی را دارد، متن کامل آنها باید جهت بررسی ضمیمه لوایح تقدیمی مذکور باشد.
ماده 203الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
موارد مذکور در ماده (202) پس از اعلام وصول در مجلس، بلافاصله چاپ و بین نمایندگان توزیع میشود و به کمیسیون مربوطهارجاع میگردد.
ماده 203 مکررالحاقی ۱۳۹۸/۱۰/۰۲
هر یک از کمیسیونها، گزارش موضوع مرتبط با مواد (211)، (214) و (234) این قانون را پس از تصویب در مجلس تهیه و فورا از طریق هیات رئیسه حسب مورد به قوه قضائیه یا مراجع قانونی ذی ربط ارسال میکند. گزارشهای ارسالی قوه قضائیه به صورت خارج از نوبت مورد رسیدگی قرار میگیرد. معاونت نظارت مجلس ملزم به پیگیری اداری موارد مذکور است و گزارش پروندهها را در هر سه ماه یک بار به اطلاع نمایندگان میرساند.
تبصره 1الحاقی ۱۳۹۸/۱۰/۰۲
موارد مذکور در مواد (215) و (234) این قانون طبق ماده (576) قانون مجازات اسلامی (کتاب پنجم – تعزیرات) مصوب 2/3/1375 با اصلاحات و الحاقات بعدی مورد رسیدگی قرار میگیرد. عزل یا برکناری مقاماتی که در قانون اساسی احکام خاصی دارد، مطابق همان قانون اقدام میشود.
تبصره 2الحاقی ۱۳۹۸/۱۰/۰۲
گزارش ماده (234) در مورد رئیس جمهور، بر اساس بند (10) اصل یکصد و دهم (110) قانون اساسی مورد رسیدگی قرار میگیرد.
ماده 204الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در صورتی که دولت برای موارد مذکور در ماده (202) قید مهم قائل شده باشد و یا کمیسیون مربوط تا یک هفته پس از وصول و یا پانزده نفر نمایندگان، چنین قیدی را پیشنهاد کنند، رسیدگی به این قید بلافاصله در دستور کار مجلس قرار میگیرد تا پس از پیشنهاد و اظهارات یک مخالف و یک موافق (هر یک پنج دقیقه) به رای گذاشته شود.
ماده 205الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درصورتی که قید اهمیت به تصویب مجلس نرسد یا در این باره از ناحیه دولت یا کمیسیون مربوط یا پانزده نفر از نمایندگان تقاضایی به عمل نیاید عهدنامه، مقاوله نامه، قرارداد و یا موافقتنامه، عادی تلقی شده و مجلس به صورت یک شوری آن را مورد رسیدگی قرار خواهد داد،بدین ترتیب که پس از صحبت دو مخالف و دو موافق در کلیات و جزئیات (هرکدام حداکثر به مدت پانزده دقیقه) و صحبت سخنگوی کمیسیون و نماینده دولت به رای گذاشته میشود.
ماده 206اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
درصورتی که مجلس قید اهمیت را تصویب کند، رسیدگی به آن دو شوری و به ترتیب زیر خواهد بود: 1- در شور اول در باره کلیات، با درنظرگرفتن مواد مربوطه، بحث و اعتراضات وارده به بعضی از شرایط و مواد قرارداد به عنوان پیشنهاد کتبی به کمیسیون ارجاع خواهد شد. این پیشنهادها باید بیست و چهار ساعت قبل از طرح در کمیسیون، چاپ و بین نمایندگان توزیع شود. 2- در شور دوم، کمیسیون، موارد اعتراض و پیشنهادهای نمایندگان و همچنین نظر خود را در باره این موارد، همراه با تصویب و یا رد مواد، بدون وارد کردن تغییرات، در مجلس مطرح میکند، آنگاه در باره موارد اعتراض نمایندگان، که بطور کتبی و در مهلت مقرر به کمیسیون داده شده باشد،به ترتیب، نماینده اعتراضکننده، یک مخالف و یک موافق، هرکدام به مدت پنج دقیقه، صحبت میکنند و سپس درباره وارد بودن یا نبودن اعتراض رایگیری به عمل میآید. پس از پایان یافتن رایگیری نسبت به اعتراضات، در صورتی که مجلس آنها را وارد بداند، دولت موظف میشود در مسائل مورد اعتراض با طرف متعاهد مجددا وارد مذاکره و گفتگو شود. در این صورت، لایحه تا پایان مذاکرات مجدد در دستور مجلس باقی خواهد بود. درصورت قبول اعتراضات و پیشنهادها متن اصلاحی تصویب شده تلقی خواهد شد و در غیراین صورت، آخرین پیشنهاد دولت در مورد اصل قرارداد با صحبت یک مخالف و یک موافق، هر یک به مدت پنج دقیقه، در مجلس به رای گذاشته خواهد شد.
دومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اصلاح جزئی در خطوط مرزها
ماده 207الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در لایحه تقدیمی مربوط به اصلاح جزئی در خطوط مرزی، متن کامل عهدنامه بینالمللی آن، که براساس اصل هفتاد و هشتم (78) قانون اساسی تنظیم شده باشد، جهت بررسی باید ضمیمه گردد. متن این عهدنامه پس از اعلام وصول، بلافاصله چاپ و بین نمایندگان توزیع و همزمان به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی ارجاع میشود.
ماده 208الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
کمیسیون مذکور در مادهٔ قبل، پس از کسب نظر مشورتی کمیسیون قضائی و حقوقی و با دعوت از نماینده شورای عالی امنیت ملی ونمایندگان پیشنهاددهنده، به بررسی همه جانبه موضوع میپردازد و ظرف یک ماه گزارش تفصیلی خود را مبنی بر قبول یا رد عهد نامه به ضمیمه پیشنهادهای اساسی به هیات رئیسه ارسال میدارد.
ماده 209الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
لوایح مربوط به عهدنامههای اصلاح جزئی در خطوط مرزی همانند سایر عهدنامههای بینالمللی مهم دو شوری خواهد بود و به همان ترتیب نیز مورد بررسی قرار خواهد گرفت. این نوع عهدنامهها، در صورتی که صرفا برای اصلاحات جزئی، با در نظر گرفتن مصالح کشور و رعایت اصل هفتاد و هشتم (78) قانون اساسی دو طرفه باشد و به استقلال و تمامیت ارضی کشور لطمه نزند، با تصویب چهار پنجم مجموع نمایندگان مجلس معتبر خواهد بود.
سومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
محدودیتهای ضروری
ماده 210الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
براساس اصل هفتاد و نهم (79) قانون اساسی، در حالت جنگ و شرایط اضطراری نظیر آن که دولت حق دارد با تصویب مجلس شورای اسلامی محدودیتهای ضروری برقرار نماید، قبل از اعمال محدودیت، متن کامل و دقیق محدودیتهای ضروری با دلائل توجیهی لازم، همراه با لایحه قانونی جهت بررسی تقدیم مجلس میشود.
تبصرهالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه دولت بدون کسب مجوز مبادرت به اعمال محدودیت نماید، رئیس مجلس موظف است تقدیم لایحهٔ محدودیت را ازرئیسجمهور مطالبه کند. دراین خصوص، حق سوال یا استیضاح رئیس جمهور و وزیران برای نمایندگان محفوظ خواهد بود.
ماده 211الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
رسیدگی به لایحه محدودیتهای ضروری یک شوری است و در صورت تصویب مجلس، مدت اعمال آن به هرحال نمیتواند بیش ازسی روز باشد. در صورتی که پس از انقضاء این مدت ضرورت همچنان باقی باشد دولت موظف است مجددا از مجلس کسب مجوز کند
چهارمالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
سایر موارد
ماده 212الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
براساس اصول هشتادم (80)، هشتاد و دوم (82)، هشتاد و سوم (83) و یکصد و سی و نهم (139) قانون اساسی، اقدامات دولت درموارد ذیل قبلا باید به تصویب مجلس برسد: 1- گرفتن و دادن وام یا کمکهای بلاعوض داخلی و خارجی. 2- استخدام کارشناسان خارجی در موارد ضروری. 3- فروش بناها و اموال دولتی و نفایس ملی بهاستثنای نفایس ملی منحصربهفرد که درهر صورت قابل فروش نخواهد بود. 4- صلح دعاوی راجع به اموال عمومی و دولتی یا ارجاع آن به داوری که طرف دعوا خارجی باشد و همچنین در موارد مهم داخلی. در تمام موارد مذکور، دولت موظف است متن تفصیلی آنها را همراه با لایحه قانونی تقدیم مجلس نماید تا به صورت یک شوری مورد رسیدگیقرارگیرد، بدین ترتیب که پس از گزارش کمیسیون مربوط و صحبت دو مخالف و دو موافق در کلیات و جزئیات (هرکدام به مدت پانزده دقیقه) برای تصویب به رای گذاشته میشود.
۱ رأی مرتبط
مبحث چهارمالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نحوه بررسی برنامه و بودجه سالیانه کل کشور و نظارت بر اجرای بودجه
ماده 213اصلاحی ۱۳۹۲/۱۲/۲۴
به منظور تنظیم اصول و مفاد برنامههای توسعه و لوایح بودجه کل کشور و ایجاد هماهنگی بین کمیسیونهای تخصصی مجلس شورای اسلامی، پس از تقدیم لایحه مربوط توسط دولت به مجلس، کمیسیون تلفیق مرکب از اعضای ذیل تشکیل میگردد: 1- از کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات نه نفر 2- از هر کمیسیون تخصصی دیگر سه نفر اعضای مذکور در بندهای فوق توسط کمیسیونهای مربوطه انتخاب و به هیات رئیسه مجلس معرفی میشوند. ماموریت این کمیسیون تا تصویب نهائی قانون برنامه توسعه و یا لایحه بودجه سالانه کل کشور ادامه مییابد.
تبصره 1اصلاحی ۱۳۹۲/۱۲/۲۴
کمیسیون تلفیق با حضور اکثریت مطلق اعضاء رسمیت مییابد.
تبصره 2الحاقی ۱۳۹۲/۱۲/۲۴
پیشنهادات مربوط به حوزههای انتخابیه اعضای کمیسیون تلفیق جهت ایجاد ردیف جدید یا افزایش اعتبارات یا تغییر عنوان طرحها در کمیسیون تلفیق بودجه ممنوع است. در صورتی که معاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور در حین رسیدگی به لایحه بودجه به صورت کتبی و رسمی اشتباه یا از قلم افتادگی موارد مربوط به حوزههای انتخابیه را تایید کند، موضوع با دو سوم رای کمیسیون تلفیق قابل تصویب است.
اولالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تصویب برنامه توسعه
ماده 214اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
دولت موظف است حداکثر تا پایان خردادماه سال پایانی قانون برنامه پنجساله توسعه، لایحه برنامه توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بعدی را به مجلس تقدیم کند. این لایحه به صورت یک شوری و به شرح زیر رسیدگی میشود:
الفالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نمایندگان مجلس از زمان چاپ و توزیع لایحه برنامه ظرف مدت پنج روز (بدون احتساب ایام تعطیل) پیشنهادهای خود در مورد کلیات و جزئیات برنامه را به کمیسیون تخصصی ذی ربط ارائه مینمایند.
بالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
کمیسیونهای تخصصی مکلفند حداکثر ده روز پس از چاپ و توزیع لایحه نسبت به بررسی مفاد برنامه شامل مواد، تبصرهها، جداول و ضمائم و نیز پیشنهادهای نمایندگان اقدام و گزارش خود را به کمیسیون تلفیق رسیدگیکننده ارائه نمایند.
جاصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
کمیسیون تلفیق موظف است پس از پایان مهلت مذکور در بند (ب) به گزارشهای کمیسیونهای تخصصی و کلیات و جزئیات برنامه و پیشنهادهای نمایندگان ظرف حداکثر سه هفته رسیدگی و گزارش نهائی خود را به مجلس ارائه نماید و گزارش مسکوت ماندن پذیرفته نیست. چنانچه گزارش کمیسیون تلفیق مبنی بر رد کلیات لایحه باشد و در مجلس نیز کلیات لایحه به تصویب نرسد، موضوع به دولت اعلام میشود تا حداکثر ظرف مدت یک ماه لایحه را اصلاح و به مجلس ارائه کند و اگر کلیات لایحه به تصویب مجلس برسد، به کمیسیون تلفیق اعاده میشود تا ظرف مدت پانزده روز گزارش جدید را به مجلس تقدیم کند.
داصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
در صحن جلسه علنی پس از ارائه گزارش کمیسیون تلفیق، ابتدا کلیات برنامه مورد بحث قرار میگیرد. در کلیات پنج نفر مخالف و پنج نفر موافق به ترتیب یک نفر مخالف و یک نفر موافق و حداکثر هر نفر پانزده دقیقه دیدگاههای خود را مطرح میکنند. پس از آن دولت و کمیسیون هر کدام حداکثر چهل و پنج دقیقه برای دفاع زمان خواهند داشت. سپس راجع به کلیات برنامه رایگیری خواهد شد. در بررسی کلیات، کفایت مذاکرات پذیرفته نمیشود.
هالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
- پس از تصویب کلیات، رسیدگی به جزئیات برنامه آغاز و به مواد و تبصرهها و جداول برنامه به ترتیب رسیدگی میشود. در این بخش، جایگزین متن ماده، یا جزئی ازماده و یا تبصره لایحه دولت، حذف کل، مصوبات جایگزینی کمیسیونهای تخصصی و پیشنهادات چاپ شده نمایندگان برای هر ماده یا تبصره یا هر یک از اجزاء در صورتی که آن جزء ماهیت مستقل داشته باشد و حذف جزء و پیشنهادات چاپ شده کمیسیونهای تخصصی به ترتیب مورد رسیدگی قرار میگیرند. سپس در مورد اصل ماده یا تبصره یا اجزاء در صورتی که ماهیت مستقل داشته باشند رایگیری خواهد شد. چنانچه اصل رای نیاورد، موضوع برای رسیدگی مجدد به کمیسیون تلفیق برگشت داده خواهد شد تا دراسرع وقت و حداکثر طبق مهلتی که هیات رئیسه تعیین خواهد کرد گزارش مجدد خود رابه مجلس ارائه دهد. نمایندگان میتوانند حداکثر تا پایان همان روز پیشنهادهای خود را به کمیسیون تسلیم نمایند.
واصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
مادام که لایحه برنامه در صحن مجلس مورد بررسی است مجلس نطق نخواهد داشت و هیچ طرح یا لایحهای جز طرحها و لوایح سه فوریتی و نیز تحقیق و تفحص، استیضاح و رای اعتماد در دستور قرار نخواهد گرفت و مجلس در تمامی ایام به جز ایام تعطیل حداقل شش و حداکثر هشت ساعت جلسه علنی خواهد داشت. در موارد استثناء با تصویب مجلس، این زمان تا ده ساعت قابل افزایش است.
زالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مهلتهای مذکور در بندهای (ب) و (ج) حسب مورد با تصویب هیات رئیسه تا دو برابر قابل افزایش است.
تبصره 1الحاقی ۱۴۰۱/۱۰/۱۴
اعضای کمیسیون تلفیق نمیتوانند در جریان رسیدگی پیشنهاد جدید مطرح کنند. در صورت ضرورت، هیات رئیسه کمیسیون تلفیق میتواند کارگروههایی را برای بررسی موضوعات معین تشکیل دهد. پیشنهاد آن کارگروهها برای بررسی به کمیسیون تلفیق ارائه میشود.
تبصره 2اصلاحی ۱۴۰۴/۰۶/۱۲
مشروح مذاکرات جلسات علنی کمیسیون تلفیق انتشار مییابد. نمایندگانی که عضو کمیسیون تلفیق نیستند میتوانند بدون حق رای در مذاکرات کمیسیون تلفیق شرکت کنند و به عنوان موافق یا مخالف پیشنهادهایی که مطرح میشود، اظهارنظر نمایند.
ماده 215اصلاحی ۱۳۹۸/۱۰/۰۲
اصلاح قانون دائمی و قانون برنامه توسعه در حین بررسی لایحه بودجه سالانه و اصلاح برنامه توسعه در زمان بررسی دیگر طرحها و لوایح به دو سوم رای نمایندگان حاضر نیاز دارد.
دومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تصویب بودجه سالیانه کل کشور
ماده 216جایگزین ۱۴۰۴/۰۶/۱۲
دولت مکلف است ماده واحده لایحه بودجه سالانه کل کشور را به صورت برنامه محور، حاوی سقف منابع عمومی دولت به تفکیک درآمدها و مصارف بودجه و برنامههای اجرائی و اهداف کمّی از جمله ترازهای عملیاتی، سرمایهای و مالی صرفا در قالب جداول کلان و تفصیلی به تفکیک جداول الزامات منابع و ارقام آن و جداول الزامات مصارف و ارقام آن، به همراه نسخه الکترونیکی با قابلیت خوانش و ویرایش رایانهای حداکثر تا اول دی ماه هر سال به مجلس شورای اسلامی تقدیم نماید. ارائه جدول فروض برآورد منابع و مصارف به همراه لایحه بودجه الزامی است. در جداول فقط عناوینی قابل طرح است که در قوانین مصوب از جمله قانون برنامه پنجسالهای که در حال اجرا است و به بودجههای سنواتی احاله شده یا برش یک ساله از آن برنامه باشد. جداول لایحه و مصوبه مجلس باید حاوی استناد قانونی، موضوع، ردیف، رقم و سایر اطلاعات مرتبط با بودجه باشد و در صدر، ذیل یا حاشیه جداول هیچ حکم یا توضیحی درج نمیشود، به جز در مواردی که تبیین سیاستهای اجرائی بودجه، در حدود قانون برنامه پنجساله و سایر قوانین مصوب باشد. دولت مکلف است احکام قوانینی که طی پنج سال منتهی به ارائه لایحه بودجه، به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده و برای آن اعتباری پیشبینی نکرده است را به همراه لایحه به مجلس منعکس نماید. شاخصهای عملکرد و اهداف کمّی مرتبط با بودجه برنامههای قوه مقننه، قوه قضائیه، وزارتخانهها، سازمانهای مستقلی که عالی ترین مقام آن را رئیس جمهور منصوب میکند، نیروهای مسلح، نهادهای زیر نظر مقام معظم رهبری و نهادهای مصرّح در قانون اساسی، ضمن انطباق با قوانین بالادستی باید به لایحه بودجه ضمیمه شود. هیات رئیسه موظف است پس از وصول لایحه بودجه، بلافاصله آن را برای اطلاع نمایندگان در سامانه «قانونگذاری و نظارت مجلس» بارگذاری کند و هم زمان به کمیسیون تلفیق بودجه و کمیسیونهای تخصصی مربوط ارجاع نماید. کمیسیون تلفیق موظف است ظرف سه روز گزارش خود را در مورد رد یا تایید کلیات لایحه، به هیات رئیسه مجلس ارسال کند. رسیدگی به کلیات لایحه در صحن علنی مجلس، مطابق بند «ج» ماده (108) این قانون انجام میشود. در جلسه رسیدگی به کلیات، بعد از گزارش کمیسیون تلفیق، گزارش کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات در مورد کلیات به مدت ده دقیقه استماع میشود. چنانچه کلیات لایحه به تصویب مجلس نرسد، دولت موظف است ظرف پنج روز لایحه را با اصلاحات انجام شده مجددا به مجلس تقدیم کند. اگر کلیات لایحه بودجه دوباره به تصویب نرسید، فرایند اعاده به دولت تکرار میشود. کمیسیون تلفیق پس از دریافت لایحه اصلاح شده، از زمان وصول حداکثر دو روز فرصت دارد تا گزارش جدید رسیدگی به کلیات را به مجلس ارائه کند. در صورتی که کلیات لایحه به تصویب مجلس برسد، به کمیسیونهای تخصصی مربوط ارجاع میشود. نمایندگان از زمان تصویب کلیات پنج روز فرصت دارند تا پیشنهادهای خود را در سامانه ثبت نمایند؛ سپس هر کمیسیون موظف است ضمن اطلاعرسانی به نمایندگان پیشنهاددهنده، حداکثر ظرف پنج روز به پیشنهادهای نمایندگان رسیدگی و گزارش کمیسیون مربوط را به کمیسیون تلفیق ارسال کند. کمیسیون تلفیق موظف است ظرف مدت ده روز به پیشنهادهای واصله از کمیسیونها رسیدگی کند و گزارش آن را در سامانه بارگذاری نماید. فرصت کمیسیون تلفیق فقط برای یک بار و حداکثر تا پنج روز قابل تمدید است. کمیسیون تلفیق به ترتیب به پیشنهادهای مربوط به جداول الزامات منابع و ارقام آن و جداول الزامات مصارف و ارقام آن رسیدگی میکند. پس از بارگذاری گزارش کمیسیون تلفیق، کمیسیونها و نمایندگان میتوانند ظرف سه روز پیشنهادهای خود را در سامانه ثبت کنند. در صحن علنی، گزارش کمیسیون تلفیق به ترتیب جداول الزامات منابع و ارقام آن، سپس جداول الزامات مصارف و ارقام آن رسیدگی میشود. پس از اتمام بخش منابع در صورت تغییر ارقام گزارش، کمیسیون تلفیق حداکثر سه روز فرصت دارد تا تغییرات مذکور را در جداول مصارف اعمال و گزارش جدید را بارگذاری نماید. نمایندگان حداکثر بیست و چهار ساعت فرصت دارند تا پیشنهادهای خود را در مورد گزارش جدید کمیسیون تلفیق ثبت کنند. در زمان رسیدگی به گزارش کمیسیون تلفیق در صحن علنی، ردیفهای الزامات منابع و مصارف به صورت مستقل و جداولی که ماهیت مستقل دارد، هر جدول بهطور مجزا مورد رسیدگی قرار میگیرد و با توضیح سخنگوی کمیسیون تلفیق حداکثر به مدت پنج دقیقه، دو مخالف، دو موافق، نماینده دولت و سخنگوی کمیسیون تلفیق هر کدام حداکثر سه دقیقه، رایگیری به عمل میآید. چنانچه گزارش کمیسیون تلفیق در هر مورد به تصویب نرسد، پیشنهادهای کمیسیونها و سپس نمایندگان به ترتیب بازگشت به لایحه، حذف و اصلاح مطرح میشود و پس از توضیح نماینده پیشنهاددهنده، یک نفر مخالف، یک نفر موافق، نماینده دولت و سخنگوی کمیسیون تلفیق هر یک به مدت حداکثر سه دقیقه، رایگیری میشود. پس از اتمام رسیدگی به پیشنهادها، مجددا اصل آن با اعمال تغییرات مصوب، به رای گذاشته میشود. اگر در این مرحله اصل رای نیاورد، برای بررسی بیشتر به کمیسیون تلفیق ارجاع میشود. کمیسیون تلفیق موظف است حداکثر ظرف دو روز گزارش بخش ارجاع شده را به مجلس ارائه کند. هر بخشی که به کمیسیون ارجاع میشود، نمایندگان دوازده ساعت فرصت دارند تا پیشنهادهای خود را در مورد آن، در سامانه ثبت نمایند.
تبصره 1الحاقی ۱۴۰۴/۰۶/۱۲
اعضای کمیسیون تلفیق نمیتوانند در جریان رسیدگی پیشنهاد جدید مطرح کنند. در صورت ضرورت، هیات رئیسه کمیسیون تلفیق میتواند کارگروههایی را برای بررسی موضوعات معین تشکیل دهد. پیشنهاد آن کارگروهها برای بررسی به کمیسیون تلفیق ارائه میشود.
تبصره 2الحاقی ۱۴۰۴/۰۶/۱۲
مشروح مذاکرات جلسات علنی کمیسیون تلفیق انتشار مییابد. نمایندگانی که عضو کمیسیون تلفیق نیستند میتوانند بدون حق رای در مذاکرات کمیسیون تلفیق شرکت کنند و به عنوان موافق یا مخالف پیشنهادهایی که مطرح میشود، اظهارنظر نمایند.
تبصره 3الحاقی ۱۴۰۴/۰۶/۱۲
در جلسه علنی، تنها پیشنهادهایی که توسط نمایندگان و کمیسیونها در زمان مقرر دریافت و به چاپ رسیده، مشروط به عدم مغایرت با قانون برنامه، قابل طرح میباشد. پیشنهادهایی که منبع درآمد مشخصی نداشته باشد قابل طرح نخواهد بود و پیشنهادهایی که مازاد بر سرجمع نباشد زمانی قابل طرح است که ردیف مشخص جایگزین را معین نماید. تشخیص موارد مذکور با رئیس جلسه خواهد بود.
تبصره 4الحاقی ۱۴۰۴/۰۶/۱۲
نحوه رسیدگی به متمم، اصلاحیههای بودجه و سایر مواردی که در این ماده پیشبینی نشده طبق مقررات معمول در این آییننامه خواهد بود.
تبصره 5الحاقی ۱۴۰۴/۰۶/۱۲
دولت مکلف است گزارش عملکرد بودجه سال گذشته و صورتهای مالی حسابرسی شده، بودجه تفصیلی سال جاری و عملکرد بودجه مصوب شش ماهه اول سال جاری تمامی شرکتهای دولتی، بانکها و موسسات انتفاعی وابسته به دولت و شرکتها و موسساتی که مستلزم ذکر یا تصریح نام است از قبیل: شرکتهای تابعه وزارت نفت، سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی، سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، بیمه مرکزی ایران، شرکت سهامی بیمه ایران، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، بانک ملی ایران و سازمان بنادر و دریانوردی و همچنین بودجه پیشنهادی سال آینده آنها و شاخصهای کلان کل بودجه را تا پانزدهم آذر ماه هر سال به همراه گزارش ارزیابی بر مبنای شاخصهای مالی و عملکردی به تفکیک به مجلس شورای اسلامی تسلیم کند. کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات بلافاصله گزارشها را به دیوان محاسبات کشور ارجاع میدهد تا دیوان پس از بررسی و اظهارنظر، گزارش خود را ظرف مدت بیست روز جهت تصویب به کمیسیون مذکور ارائه کند. گزارش کمیسیون ملاک بررسی بودجه است و همزمان با لایحه بودجه کل کشور طبق مواد این قانون مورد رسیدگی قرار میگیرد.
ماده 217اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
جلسات مجلس برای رسیدگی به بودجه سالانه باید بلاانقطاع در کلیه ایام هفته غیراز جمعه و تعطیلات رسمی، حداقل روزی چهارساعت منعقد گردد و تا موقعی که شور و مذاکره پایان نیافته و رای مجلس اخذ نشده است از دستور خارج نمیشود و هیچ لایحه یا طرح دیگرنمیتواند مطرح باشد مگر لایحه یک یا چنددوازدهم بودجه درصورت ضرورت.
تبصرهالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اگر مطالب فوری و فوتی اعم از طرحها و لوایح دوفوریتی و غیره پیش آید که به تشخیص مجلس تاخیر آن موجب زیان جبران ناپذیریباشد، در این صورت برای طرح و تصویب آن زمان مشخصی معین میشود.
نحوه رسیدگی دیوان محاسبات به اجرای بودجه سالیانه کل کشور
ماده 218الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
براساس اصول پنجاه و چهارم)54( و پنجاه و پنجم (55) قانون اساسی، نظارت مجلس شورای اسلامی بر اجرای بودجه سالیانه کلکشور برعهده دیوان محاسبات کشور است که زیر نظر مجلس شورای اسلامی میباشد. سازمان و اداره امور آن به موجب قانون خاص میباشد.
مبحث پنجمالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
استیضاح
اولالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
استیضاح وزیران
ماده 219الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نمایندگان مجلس میتوانند، با در نظر گرفتن اصل هشتاد و نهم (89) قانون اساسی، وزیر یا هیات وزیران را استیضاح کنند. استیضاح وقتی قابل طرح در مجلس است که به امضای حداقل ده نفر از نمایندگان برسد.
ماده 220اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
در استیضاح باید موضوع به صورت صریح و با ذکر مورد یا موارد، معین شود و به صورت کتبی تنظیم و به هیات رئیسه تسلیم گردد. هیات رئیسه موظف است بلافاصله طرح استیضاح را به کمیسیون تخصصی ذیربط ارجاع نماید. کمیسیون مکلف است حداکثر ظرف یک هفته ضمن اطلاعرسانی به استیضاحکنندگان و دعوت کتبی وزیر مربوطه موارد استیضاح را بررسی نماید. پس از مدت مذکور در صورتی که حداقل ده نفر از امضاءکنندگان استیضاح از طرح آن منصرف نشوند استیضاح در اولین جلسه علنی طرح میشود و پس از طرح استیضاح در جلسه علنی کاهش امضای نمایندگان تاثیری در مطرح شدن استیضاح ندارد و وزیر موظف است ظرف ده روز در مجلس حاضر شود هیات رئیسه در همان روز متن استیضاح را برای وزیر یا وزیران مورد استیضاح ارسال و همزمان چاپ و بین نمایندگان توزیع کند.
تبصره1الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
علاوه بر امضاءکنندگان استیضاح، سایر نمایندگان میتوانند تا قبل از طرح استیضاح در جلسه علنی استیضاح را امضاء نمایند.
تبصره2الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
هیات رئیسه موظف است در روز برگزاری استیضاح، متن استیضاح و نام آخرین متقاضیان استیضاح را چاپ و توزیع نماید.
ماده 221الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه استیضاح نمایندگان مرتبط به حوزه فعالیت نهادهای انقلابی باشد که از بودجه دولت استفاده مینمایند و قانونا وابسته به قوهمجریه میباشند، آن استیضاح خطاب به رئیس جمهور یا وزیری که نهاد موردبحث در حوزه مسئولیت او قرار گرفته است، خواهد بود.
ماده 222الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
وزیر یا هیات وزیران موظفند ظرف ده روز پس از طرح استیضاح، در مجلس حاضر شوند و توضیحات لازم را بدهند، تعیین وقت استیضاح در مهلت مقرر با پیشنهاد وزیر یا هیات وزیران و تصویب هیات رئیسه مجلس در دستور هفتگی قرار میگیرد. حضور وزیر یا هیات وزیران دراین وقت مقرر الزامی است.
ماده 223الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در جلسه استیضاح، پس از بیانات استیضاحکنندگان، رئیس جمهور میتواند به دفاع از وزیر یا وزیران مورد استیضاح بپردازد، همچنین وزیر یا وزیران مورد استیضاح نیز میتوانند به دفاع از خود بپردازند. حداکثر وقت دفاع از استیضاح برای رئیس جمهور یا چند وزیر پنج ساعت و برای یک وزیر سه ساعت خواهد بود.
تبصره 1الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
وزیر یا وزیران مورد استیضاح میتوانند حداکثر یک ساعت از وقت دفاع خود را در اختیار یک یا دو نفر از نمایندگان موافق قرار دهند.
تبصره 2الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
بیانات استیضاحکنندگان و پاسخ آنها در یک یا چند جلسه باید بهطور متوالی صورت گیرد.
تبصره 3الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
استیضاحکنندگان مجاز نخواهند بود در ضمن ارائه دلائل و توضیحات خود، موضوعات دیگری را که به مورد استیضاح مربوط نیستموردبحث قرار دهند.
ماده 224الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
پس از پاسخ وزیر یا وزیران مورد استیضاح و یا پاسخ رئیس جمهور از طرف هیات وزیران مورد استیضاح، حداکثر دو نفر از نمایندگان استیضاحکننده حق دارند توضیحات تکمیلی بدهند، به شرطی که صحبت هر کدام از ربع ساعت تجاوز ننماید. رئیس جمهور میتواند حداکثر یک ساعت به دفاع از هیات وزیران بپردازد و وزیر مورد استیضاح هم میتواند حداکثر نیم ساعت مجددا از خود دفاع کند.
ماده 225اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
پس از انجام استیضاح، رئیس جلسه عدم اعتماد وزیر یا وزیران را به رای میگذارد.
ماده 226اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
درصورتی که وزیر یا هیات وزیران مورد استیضاح در مجلس حاضر نشوند، استیضاحکنندگان مطالب خود را بیان میکنند و رئیس جلسه اعلام اخذ رای عدم اعتماد میکند.
ماده 227الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هنگامی که استیضاح در دستور مجلس است بههیچ وجه نمیتوان دستور را تغییر داد مگر در موارد طرحها و لوایح سه فوریتی.
دومالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
استیضاح و عدم کفایت رئیس جمهور
ماده 228الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
براساس اصل هشتاد و نهم (89) قانون اساسی نمایندگان مجلس میتوانند رئیس جمهور را در مقام اجرای وظایف مدیریت قوه مجریه و اداره امور اجرائی کشور مورد استیضاح قرار دهند. این استیضاح وقتی قابل طرح است که حداقل به امضای یک سوم نمایندگان برسد.
ماده 229الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تقاضای استیضاح رئیس جمهور که باید با ذکر موارد صریح و روشن و مستدل باشد، به رئیس مجلس داده میشود. این تقاضا باید دراولین جلسه قرائت شود و ضمن چاپ و توزیع بین نمایندگان برای رئیس جمهور ارسال گردد. دراین صورت، رئیس جمهور باید ظرف یکماه در مجلس حاضر شود و در خصوص مسائل مطرح شده توضیحات کافی بدهد.
ماده 230اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
حداکثر وقت برای مذاکره موافقین و مخالفین پنج ساعت است که به تساوی و متناوبا انجام میشود. مدت صحبت برای هر یک از موافقین و مخالفین استیضاح حداکثر نیم ساعت خواهد بود که با رای مجلس تا یک ساعت قابل تمدید میباشد.
ماده 231الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
وقت برای توضیحات و پاسخهای رئیس جمهور جمعا پنج ساعت میباشد. رئیس جمهور میتواند قسمتی از وقت خود را به نمایندگان موافق واگذار کند. این وقت اضافه بر فرصتی است که به موجب ماده قبل به آنان تعلق میگیرد.
ماده 232الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در صورتی که پس از بیانات نمایندگان موافق و مخالف و پاسخ رئیس جمهوری اکثریت دو سوم کل نمایندگان، به عدم کفایت رئیس جمهور رای دادند، مراتب جهت اجرای بند ده (10) اصل یکصد و دهم (110) قانون اساسی بهاطلاع مقام رهبری میرسد. این رایگیری مخفی و باورقه خواهد بود.
ماده 233الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هرگاه حداقل ده نفر از نمایندگان و یا هرکدام از کمیسیونها، عدم رعایت شوونات و نقض یا استنکاف از اجراء قانون یا اجراء ناقص قانون توسط رئیس جمهور و یا وزیر و یا مسوولین دستگاههای زیرمجموعه آنان را اعلام نمایند، موضوع بلافاصله از طریق هیات رئیسه جهت رسیدگی به کمیسیون ذی ربط ارجاع میگردد. کمیسیون حداکثر ظرف مدت ده روز موضوع را رسیدگی و درصورت وارد بودن با اظهارنظر صریح، گزارش خود را از طریق هیات رئیسه به مجلس ارائه میدهد.
تبصره 1الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه نظر مجلس بر تایید گزارش باشد موضوع جهت رسیدگی به قوه قضائیه و سایر مراجع ذی صلاح ارسال میشود تا خارج از نوبت و بدون تشریفات دادرسی رسیدگی نمایند.
تبصره 2الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درصورتی که مجلس در مورد رئیس جمهور یا هر یک از وزیران سه نوبت رای به وارد بودن گزارش بدهد طرح استیضاح درصورت رعایت مفاد اصل هشتاد و نهم (89) قانون اساسی در دستور کار مجلس قرار خواهد گرفت.
مبحث ششمالحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تقاضای همهپرسی
ماده 234الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
برای بررسی تقاضای همهپرسی موضوع اصل پنجاه و نهم (59) قانوناساسی جمهوری اسلامی ایران کمیسیون ویژهای مرکب از پانزده نفر از نمایندگان با رای مستقیم مجلس شورای اسلامی تشکیل میشود تا مطابق مقررات حاکم بر تشکیل و نحوه اداره کمیسیونهای دیگر موضوع را بررسی و گزارش خود را به مجلس شورای اسلامی تقدیم نماید.
تبصره 1الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
رسیدگی به درخواست همهپرسی یک شوری است. درصورت تقاضای فوریت برای آن مطابق مواد مربوطه مورد رسیدگی قرار میگیرد.
تبصره 2اصلاحی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مدت زمان صحبت مخالفین و موافقین در صحن علنی مجلس حداکثر چهار ساعت و برای هر نفر حداکثر پانزده دقیقه خواهد بود. نحوه ثبت نام و نطق مخالفین و موافقین مطابق ماده (111) آییننامه داخلی مجلس شورای اسلامی خواهد بود. نماینده دولت و سخنگو کمیسیون ویژه هرکدام میتوانند تا یک ساعت توضیحات خود را ارائه دهند.
تبصره 3الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
پس از پایان مذاکرات، رایگیری علنی و با ورقه به عمل خواهد آمد. نحوه رایگیری به ترتیب زیر خواهد بود: الف - اصل مصوبه کمیسیون ویژه. ب - پیشنهاد جایگزین اصل درخواست اولیه. ج - پیشنهاد جایگزین کمیسیونهای فرعی به ترتیب وصول. د - پیشنهاد جایگزین نمایندگان به ترتیب وصول.
تبصره 4اصلاحی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در مرحله طرح هر یک از پیشنهادات علاوه بر پیشنهاددهنده یک موافق و یک مخالف و نماینده دولت و سخنگو کمیسیون هر یک حداکثر به مدت ده دقیقه میتوانند صحبت کنند.
تبصره 5الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مناط تصویب درخواست همه پرسی موضوع اصل پنجاه و نهم (59) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران رای مثبت حداقل دو سوم مجموع نمایندگان خواهد بود.
:red;">235 هیات رئیسه مجلس موظف است پس از تصویب قوانین مربوط به اصلاح آییننامه داخلی، اقدام لازم را جهت اعمال مصوبات در متن آییننامه، تعیین شماره مواد و تبصرههای الحاقی و اصلاح شماره آنها به عمل آورد و با کسب نظر کمیسیون آییننامه داخلی چاپ و توزیع نماید.
ماده236الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
کلیه قوانین و مقررات دیگر در خصوص آییننامه داخلی مجلس لغو میگردد.
مبحث پنجمالحاقی ۱۳۹۷/۰۴/۰۵
گزارش رئیس جمهوری و وزراء به مجلس شورای اسلامی
ماده 237الحاقی ۱۳۹۷/۰۴/۰۵
رئیس جمهور و هر یک از وزرا موظف هستند در مردادماه هر سال براساس برنامههای ارائه شده در زمان تشکیل دولت و اخذ رای اعتماد وزراء اسناد و قوانین بالادستی و شاخصهای عملکردی متناسب با حوزه وظایف خود، که هیات رئیسه مجلس تعیین میکند، گزارش عملکرد سال گذشته و برنامه سال آینده خود را به صورت کمی و مقایسهای به مجلس شورای اسلامی تقدیم کنند.
ماده 238الحاقی ۱۳۹۷/۰۴/۰۵
گزارش مذکور پس از اعلام وصول، ظرف مدت چهل و هشت ساعت چاپ میشود و در اختیار نمایندگان قرار میگیرد و همزمان توسط رئیس مجلس مطابق با ماده (145) آییننامه داخلی جهت بررسی به کمیسیون یا کمیسیونهای ذی ربط، معاونت نظارت و مرکز پژوهشهای مجلس ارجاع میشود. کمیسیون اصلی موظف است پس از وصول گزارشها نسبت به بررسی و جمعبندی آن اقدام و ظرف مدت یک ماه گزارش نهائی را به هیات رئیسه ارائه کند تا خارج از نوبت در دستور کار مجلس قرار گیرد.
تبصرهاصلاحی ۱۳۹۸/۱۰/۰۲
چنانچه نماینده یا نمایندگان سوالکننده چهل و هشت ساعت قبل از زمان حضور وزیر درخواست تعویق بررسی سوال خود را مکتوب به کمیسیون ذیربط ارائه کنند، کمیسیون میتواند بررسی سوال را فقط برای یک بار حداکثر به مت یک ماه به تعویق بیندازد.
ماده 239الحاقی ۱۳۹۷/۰۴/۰۵
در جلسه علنی، گزارش هر کمیسیون در مورد عملکرد رئیس جمهور یا وزیر مربوط همراه با توضیحات لازم توسط سخنگو به مدت بیست دقیقه و اظهارات دو مخالف هر یک به مدت ده دقیقه استماع میشود. سپس حسب مورد، رئیس جمهور برای دفاع از عملکرد خود حداکثر سی دقیقه و هر یک از وزراء حداکثر بیست دقیقه فرصت صحبت دارند.
ماده 240اصلاحی ۱۳۹۸/۱۰/۰۲
پس از ارائه گزارش کمیسیون، در مورد اقناع نمایندگان از عملکرد وزیر مربوط رایگیری به صورت مخفی با ورقه به عمل میآید. چنانچه عملکرد هر یک از وزراء به تایید مجلس نرسید، طرح استیضاح با رعایت اصل هشتاد و نهم (89) قانون اساسی با تاکید بر موضوع سوالات مطرح شده بدون ارجاع به کمیسیون در اولین جلسه علنی اعلام وصول میشود.
طرحها و لوایح قانونی
طرحهای قانونی
طرحهای قانونی با امضاء و ذکر نام حداقل پانزده نفر از نمایندگان در مجلس به رئیس تسلیم میشود و پس از اعلام وصول و قرائت عنوان آن توسط رئیس مجلس یا یکی از منشیان، در همان جلسه به کمیسیونهای مربوط ارجاع میشود. این طرحها پس از ارجاع به کمیسیونهای ذی ربط چاپ و توزیع و نسخهای از آن توسط رئیس برای وزیر یا وزیران مربوط ارسال میگردد. طرحها نیز همانند لوایح، باید دارای موضوع و عنوان مشخص باشند و دلایل لزوم تهیه و پیشنهاد آن در مقدمه به وضوح درج شود و همچنین دارای موادی متناسب با اصل موضوع و عنوان طرح نیز باشد.
امضاءکنندگان طرحهای قانونی حق دارند در کمیسیون مربوط که طرح آنها مطرح است، برای ادای توضیح حاضر شوند و کمیسیون تاریخ بحث پیرامون طرح را کتبا به آنان اعلام مینماید.
پس از اعلام وصول طرح قانونی، چنانچه جمعی از امضاءکنندگان تقاضای کتبی استرداد آن را بنمایند بطوری که امضاءکنندگان باقی مانده کمتر از پانزده نفر گردند، در صورتی که تقاضای استرداد قبل از تصویب طرح در شور اول باشد طرح مسترد و گزارش آن به مجلس داده خواهد شد و در صورتی که طرح در شور اول به تصویب رسیده باشد پس از توضیح یک نفر از تقاضاکنندگان و صحبت یک نفر مخالف، با رای مجلس، طرح قابل استرداد میباشد.
اگر طرحی مورد تصویب مجلس یا کمیسیونهای موضوع اصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسی واقع نشد بدون تغییر اساسی تا شش ماه دیگر نمیتوان آن را مجددا به مجلس پیشنهاد نمود مگر با تقاضای کتبی پنجاه نفر نماینده و تصویب مجلس.
لوایح قانونی
لوایح قانونی که ازطرف دولت به مجلس پیشنهاد میشود، باید؛ 1 - دارای موضوع و عنوان مشخص باشد. 2 - دلایل لزوم تهیه و پیشنهاد آن در مقدمه لایحه به وضوح درج شود. 3 - دارای موادی متناسب با اصل موضوع و عنوان لایحه باشد.
طبق اصل هفتاد و چهارم (74) قانون اساسی کلیه لوایح قانونی تقدیمی به مجلس باید به امضاء رئیس جمهور و وزیر یا وزراء مسوول رسیده باشد. در صورت نداشتن وزیر مسوول، امضاء رئیس جمهور کافی است.
لوایح قانونی با رعایت اصل هفتاد و چهارم (74) قانون اساسی باید در جلسه علنی مجلس توسط وزیر مربوط و یا نماینده دولت تقدیم گردد و در موقع طرح آن نیز باید وزیر مربوط یا یکی از وزراء به تناسب موضوع حاضر باشد. معاونان امور مجلس رئیس جمهور و وزراء و سازمان برنامه و بودجه، رئیس یا رابط امور مجلس شورای عالی استانها که رسما به مجلس معرفی شده باشند، میتوانند بجای رئیس جمهور و وزراء در جلسات مجلس و کمیسیونها برای توضیح و دفاع لازم حضور یابند.
استرداد لوایح قانونی با تصویب هیات وزیران به ترتیب ذیل امکانپذیر خواهد بود: 1 - در صورتی که استرداد پیش از تصویب کلیات لایحه در شور اول مجلس باشد رئیس جمهور یا وزیر مربوط کتبا با ذکر دلیل آن را مسترد مینماید و گزارش آن در جلسه علنی اعلام میشود. 2 - در صورتی که استرداد پس از تصویب کلیات لایحه و در هر مرحله تا پیش از تصویب نهایی باشد، وزیر مربوط یا نماینده امور مجلس دولت میتواند با ذکر دلیل در جلسه علنی مجلس و صحبت یک نفر مخالف هر یک به مدت ده دقیقه و تصویب مجلس آن را مسترد نماید.
لوایح قانونی پس از تقدیم به مجلس، در جلسه علنی از طرف رئیس مجلس به کمیسیونهای مربوط ارجاع و سپس در اختیار نمایندگان قرار میگیرد.
یک نسخه از کلیه طرحها و لوایحی که تقدیم مجلس میشود پس از اعلام وصول آن در اختیار مطبوعات قرار میگیرد.
طرحهای شورای عالی استانها
طرحهای مصوب شورای عالی استانها که باید دارای عنوان و مقدمه توجیهی مشخص و مواد متناسب باشد، مستقیما یا توسط دولت به مجلس تقدیم میشود. وصول این طرحها توسط رئیس اعلام و برای بررسی به کمیسیون ذی ربط ارجاع و سپس چاپ و بین نمایندگان توزیع و نسخهای از آن نیز برای هیات وزیران به منظور حضور و دفاع از مواضع خود ارسال میشود.
نحوه رسیدگی به این طرحها و نیز تقاضای استرداد آنها مشابه لوایح دولت خواهد بود.
مقررات مشترک طرحها و لوایح
در ابتدای هر دوره قانونگذاری، هیات رئیسه صورتی از طرحها و لوایحی را که معوق مانده بهوسیله اداره کل قوانین تهیه میکند و دراختیار نمایندگان میگذارد و صورتی نیز برای دولت ارسال میدارد. هر یک از طرحها و لوایح معوقه که لزوم رسیدگی به آن بهوسیله بیست و پنج نفر از نمایندگان یا از طرف دولت تقاضا شود، طبق آییننامه به کمیسیونهای مربوطه ارجاع میشود و کمیسیونها رسیدگی را به ترتیب مندرج در این آیین نامهانجام میدهند. هرگاه شوراول آن طرحها یا لوایح قبلا خاتمه یافته باشد رسیدگی به طرح یا لایحه با پیشنهاد کمیسیون و تصویب مجلس یک شوریانجام خواهد شد. درصورت تغییر دولت، چنانچه دولت جدید رسما استرداد لوایحی را اعلام کرده باشد، آن لوایح از جریان خارج خواهد شد.
نمایندگان مجلس و دولت نمیتوانند یک طرح یا لایحه قانونی را که بیش از یک موضوع دارد به عنوان ماده واحده پیشنهاد و تقاضای تصویب نمایند. در صورتی که طرح یا لایحه مشتمل بر بیش از یک موضوع باشد، باید مواد و تبصرهها جزء به جزء طرح و مورد شور قرار گیرد. هیات رئیسه موظف است قبل از اعلام وصول طرحها و لوایح مفاد این ماده را رعایت نماید.
مراحل بررسی و تصویب طرحها و لوایح عادی
بررسی و تصویب تمام طرحها و لوایح، به استثنای مواردی که در این آییننامه برای شور در آنها ترتیب خاص دیگری معین شده باشد، به ترتیب ذیل دو شوری خواهد بود:
شور اول
رئیس جلسه مکلف است وصول کلیه طرحها و لوایح عادی را که به مجلس تقدیم میشود با رعایت اصل هفتاد و پنجم (75) قانون اساسی در همان جلسه و یا حداکثر دو جلسه بعد مجلس اعلام و همزمان به کمیسیونهای مربوطه ارجاع نماید و به دستور وی فورا تکثیر و در اختیار نمایندگان قرار گیرد.
الف - بررسی طرحها و لوایح در کمیسیونها
طرحها و لوایحی که جنبههای مختلف داشته و علاوه بر کمیسیون اصلی به کمیسیون دیگری هم ارتباط پیدا مینماید، از طرف رئیس مجلس پس از مشخص نمودن کمیسیونهای اصلی و فرعی و مواد مربوط به کمیسیونهای فرعی به کمیسیونهای ذیربط ارجاع میشود تا نسبت به قسمتی که مربوط به آن کمیسیون هاست شور و بررسی به عمل آورده و ظرف ده روز که با موافقت کمیسیون اصلی تا ده روز دیگر قابل تمدید است، گزارش آن را تهیه و به کمیسیون اصلی ارسال نمایند. کمیسیون اصلی، رسیدگی به طرحها و لوایح ارجاعی را پس از ده روز و دریافت نظر کمیسیونهای فرعی و دعوت نمایندگان آن شروع خواهد کرد. گزارش نهایی که شامل گزارش کمیسیون اصلی و گزارش کمیسیونهای فرعی است توسط کمیسیون اصلی برای طرح و بررسی در مجلس تقدیم میگردد. چنانچه رسیدگی به تمام یا قسمت عمده طرح یا لایحهای از طرف رئیس مجلس علاوه بر کمیسیون اصلی به یک یا چند کمیسیون دیگر ارجاع شده باشد و نظر کمیسیونهای فرعی در کلیات با نظر کمیسیون اصلی متفاوت باشد، مخبر یا یکی از اعضاء آن کمیسیونها میتوانند نظر کمیسیون خود را توضیح دهد.
در مواردی که کمیسیون یا کمیسیونهایی به نحوه ارجاع طرح یا لایحه معترض باشند مراتب اعتراض خود را به هیات رئیسه اعلام میکنند، هیات رئیسه موظف است در اولین فرصت به موضوع رسیدگی و اتخاذ تصمیم نماید.
گزارش رد یا تصویب و تغییر یا تکمیل هر طرح یا لایحهای که به کمیسیون ارجاع میشود باید، ظرف مدتی که از طرف هیات رئیسه مجلس با توافق کمیسیون مربوطه معین و اعلام میشود و از یک ماه از تاریخ وصول به دفتر کمیسیون تجاوز نخواهد کرد، به مجلس ارسال شود. در صورت تجاوز از مدت تعیین شده، هر یک از نمایندگان یا دولت حق دارد از مجلس تقاضا نماید که آن را با حق تقدم طبق ضوابط این آییننامه، در دستور مجلس قرار دهد. در مورد طرحها و لوایح مفصل، هر گاه کمیسیون نتوانست رسیدگی به آن را در مدت تعیین شده تمام کند، باید موضوع را به رئیس مجلس گزارش دهد. در این صورت با پیشنهاد کمیسیون مربوطه و تصویب هیات رئیسه این مدت تمدید میگردد.
پیشنهاددهندگان میتوانند در کمیسیون مربوطه حاضر شوند و توضیحات لازم را درباره پیشنهاد خود بدهند. کمیسیون موظف است، حداقل بیست و چهار ساعت قبل از طرح پیشنهاد، کتبا پیشنهاددهندگان را به کمیسیون دعوت کند.
کمیسیونها موظفند، در موقع رسیدگی به طرحها و لوایح، از وزراء و بالاترین مقام دستگاه ذی ربط دعوت به عمل آورند.
در جلسات کمیسیونها نمایندگانی که عضویت در آن کمیسیون را ندارند بدون داشتن حق رای میتوانند حاضر شوند و در صورتی که از طرف کمیسیون برای ادای توضیح یا شرکت در مذاکرات دعوت شده باشند باید شرکت نمایند ولی حق رای ندارند.
ب - بررسی و تصویب طرحها و لوایح در مجلس
هنگامی که گزارش کمیسیونهای ذی ربط در خصوص طرح یا لایحه عادی برای شور اول در جلسه علنی مطرح میگردد، درباره نقاط ضعف و قوت، نقائص و امتیازات و لزوم یا عدم لزوم آن طرح و لایحه در کلیات مذاکره میشود و پس از آن نسبت به اصل طرح یا لایحه رایگیری به عمل میآید. در صورت تصویب کلیات، جهت رسیدگی در شور دوم به کمیسیون مربوطه ارجاع میشود.
شوردوم
الف - بررسی مواد و پیشنهادها در کمیسیون
پیشنهادهای اصلاحی کتبی که در فاصله شوراول و دوم داده میشود، باید به هیات رئیسه کمیسیون مربوط تحویل و حداقل بیست وچهار ساعت قبل از شروع شور دوم در کمیسیون چاپ و بین نمایندگان توزیع شود و پیشنهاددهندگان به جلسات کمیسیون دعوت شوند. اعضاء کمیسیون ذی ربط میتوانند هنگام رسیدگی شور دوم در کمیسیون پیشنهادهای خود را هر چند به چاپ نرسیده باشد طرح نمایند.
ب - بررسی و تصویب مواد در مجلس
در شور دوم گزارش کمیسیون در مجلس مطرح میشود. در این مرحله پیشنهاد تازه پذیرفته نمیشود، ولی پیشنهادهایی که در فاصله دو شور به کمیسیون داده شده و مورد توجه و تصویب کمیسیون قرار نگرفته، به ترتیب مواد، توسط پیشنهاددهندگان قابل طرح در مجلس خواهد بود. در این صورت پیشنهاددهنده یا یکی از پیشنهاددهندگان (در مورد پیشنهاد جمعی) میتواند برای هر پیشنهاد ظرف پنج دقیقه توضیح بدهد و پس از اظهارنظر یک مخالف و یک موافق و عنداللزوم توضیحات مخبر کمیسیون یا نماینده دولت نسبت به پیشنهاد مزبور اخذ رای به عمل میآید. پس از رد یا قبول پیشنهاد نسبت به اصل ماده رایگیری به عمل میآید. چنانچه ماده به تصویب نرسید، بدون مذاکره نسبت به حذف آن رایگیری خواهد شد و در صورتی که حذف ماده به تصویب نرسید پیشنهادهای اصلاحی تازه در همان جلسه پذیرفته خواهد شد.
در شور دوم در باره اصل مواد مذاکره به عمل نمیآید مگر آنکه در گزارش کمیسیون مواد جدیدی اضافه شده باشد یا به تشخیص هیات رئیسه در بعضی مواد تغییرات اساسی داده شده باشد، در این صورت اولین مخالف و موافق (بر اساس تابلو مخصوص ثبت نام) هر یک به مدت پنج دقیقه صحبت میکنند و در صورت لزوم مخبر یا نماینده دولت نیز صحبت میکنند و آنگاه نسبت به ماده یا مواد مورد نظر رایگیری میشود.
چنانچه در شور دوم، کمیسیون بعضی از مواد طرح یا لایحه را حذف و یا تغییر کلی داده باشد، هر یک از نمایندگان میتوانند همان ماده را پیشنهاد نمایند و پس از صحبت یک مخالف و یک موافق و مخبر کمیسیون و نماینده دولت نسبت به ماده رایگیری میشود. چنانچه اصل ماده تصویب شد پیشنهادهای اصلاحی که قبلا به کمیسیون داده شده، قابل طرح و بحث و رایگیری خواهد بود.
در شور دوم طرحها و لوایح، اولویت رسیدگی به پیشنهادها در جلسه علنی به ترتیب زیر خواهد بود: 1- پیشنهاد جایگزین لایحه دولت و یا طرح اصلی برای طرحها و لوایح. 2- پیشنهادهای حذف به ترتیب حذف کامل و حذف قسمت هائی از هر ماده. 3- پیشنهادهای چاپ شده کمیسیونهای فرعی. 4- پیشنهاد اصلاحی چاپ شده نمایندگان بر اساس تشخیص هیات رئیسه. 5- اصل ماده.
اصلاحاتی که در مادهای پیشنهاد میگردد قبل از خود ماده درباره آنها در مجلس رای گرفته میشود.
هنگام بحث نسبت به هر ماده، هرگاه پیشنهاد حذف تمام یا قسمتی از ماده یا رفع ابهام از آن بشود، پس از توضیح پیشنهاددهنده و اظهارات یک مخالف و یک موافق نسبت به پیشنهاد اخذ رای به عمل خواهد آمد. در صورت تصویب پیشنهاد، نسبت به بقیه ماده بحث و اخذ رای به عمل خواهد آمد.
مراحل بررسی و تصویب طرحها و لوایح فوری
کلیات موضوع طرحها و لوایح فوری
طرحها و لوایح فوری عبارتند از یک فوریتی، دو فوریتی و سه فوریتی.
وقتی که فوریت طرح یا لایحهای تقاضا میشود، پس از توضیح پیشنهادکننده یا یکی از پیشنهادکنندگان و اظهارات مخالف و موافق، نسبت به فوریت، رای گرفته میشود. در صورتی که تقاضای فوریت ضمن طرح یا لایحه مطرح نشده باشد، پانزده نفر از نمایندگان نیز میتوانند کتبا تقاضای فوریت آن طرح یا لایحه را بنمایند. تصویب فوریت طرحها و لوایح با توجه به درجه فوریت به ترتیب ذیل میباشد: 1 - یک فوریت؛ با صحبت یک مخالف و یک موافق و با رای اکثریت مطلق حاضران. 2- دو و سه فوریت؛ با صحبت دو مخالف و دو موافق و با رای اکثریت دو سوم حاضران.
هیات رئیسه موظف است طرحها و لوایح دارای فوریت را حداقل یکساعت قبل از طرح فوریت آنها در جلسه علنی تکثیر و در اختیار نمایندگان قرار دهد.
اصل بر عادی بودن رسیدگی طرحها و لوایح است. بنابراین فوریت آنها باید مبین ضرورت و یا حالت استثنایی و مستند به دلائل ذیل باشد: 1 - یک فوریت؛ نیاز فوری جامعه و اولویت طرح و یا لایحه مورد نظر نسبت به سایر موارد مطروحه. 2 - دو فوریت؛ ضرورت جلوگیری از وقوع خسارت احتمالی و فوت فرصت. 3 - سه فوریت؛ حالت کاملا اضطراری و حیاتی و برای مقابله سریع با خسارت حتمی.
در طرحها و لوایحی که فوریت آنها تصویب شده باشد، ابتدا نسبت به اصل آن مذاکره میشود و پس از آن برای ورود به شور در ماده واحده یا مواد، رای گرفته میشود و آنگاه راجع به هر یک از مواد جداگانه مذاکره و اخذ رای به عمل میآید.
با تقاضای دولت یا پانزده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس قبل از ورود به شور در ماده واحده یا مواد طرح و یا لایحه میتوان از آن سلب فوریت بطور مطلق، و یا سلب یک فوریت از دو فوریت، و یا یک یا دوفوریت از طرحها و لوایح سه فوریتی نمود. تقاضای فوریت یا سلب فوریت برای هر طرح و یا لایحه فقط یک بار امکانپذیر است.
طرحها و لوایح یک فوریتی
طرحها و لوایح یک فوریتی، پس از تصویب فوریت، به کمیسیونهای اصلی، فرعی ارجاع میشود تا خارج از نوبت مورد بررسی و تصویب قرار گیرد. گزارش کمیسیون درباره این طرحها و لوایح حداقل چهل و هشت ساعت قبل از موقع طرح در مجلس چاپ و بین نمایندگان توزیع میشود.
طرحها و لوایح یک فوریتی یک شوری است و پس از وصول گزارش کمیسیون، خارج از نوبت در دستور کار مجلس قرار میگیرد و یک نوبت درباره آن شور به عمل میآید، بدین ترتیب که ابتدا نسبت به اصل و سپس در باب ماده واحده یا هر یک از مواد مذاکره و اخذ رای میشود. پیشنهاددهندگان باید پیشنهادهای خود را در مهلتی که توسط کمیسیون تعیین و اعلام میگردد به کمیسیون ارسال و برای دفاع از آن در کمیسیون حاضر شوند و در صورت عدم تصویب پیشنهاد آنان، میتوانند در مجلس آن را مطرح نمایند.
طرحها و لوایح دو فوریتی
در مورد طرحها و لوایح دو فوریتی، پس از تصویب فوریت؛ 1 حداکثر ظرف مدت شش ساعت چاپ و توزیع میشود. 2 حداکثر چهل و هشت ساعت پس از چاپ و توزیع در دستور کار جلسه مجلس قرار میگیرند. 3 پیشنهادهای نمایندگان حداکثر بیست و چهار ساعت پس از چاپ و توزیع به هیات رئیسه تسلیم میشود. 4- پیشنهادهای نمایندگان چاپ و حداقل دو ساعت قبل از شروع مذاکرات در اختیار نمایندگان قرار میگیرد.
طرحها و لوایح سه فوریتی
طرحها و لوایح سه فوریتی، پس از تصویب فوریت، بلافاصله در همان جلسه در دستور مجلس قرار میگیرد.
در طرحها و لوایح سه فوریتی، پس از تصویب کلیات، در همان جلسه نسبت به ماده واحده یا هر یک از مواد مذاکره و رایگیری میشود. پیشنهاد نمایندگان قبل از ورود به ماده واحده یا هر یک از مواد پذیرفته میشود و نسبت به آنها پس از اظهارات یک مخالف و یک موافق و نماینده دولت اخذ رای به عمل میآید.
بررسی طرحها و لوایح طبق اصل هشتاد و پنجم (85)
در مواردی که مجلس ضروری تشخیص دهد، طبق اصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسی اختیار تصویب آزمایشی بعضی از قوانین را که جنبه دائمی دارند به کمیسیونهای خود و تصویب دائمی اساسنامه سازمانها، شرکتها، موسسات دولتی یا وابسته به دولت را به کمیسیونهای خود یا به دولت تفویض میکند.
دولت و یا نمایندگان باید قبل از انقضاء مدت آزمایشی قانون مذکور جهت تعیین تکلیف دائمی آن، طرح یا لایحه لازم را تهیه و به مجلس ارائه نماید.
پس از انقضاء زمان آزمایشی ، اینگونه قوانین اعتبار قانونی نخواهند داشت.
هرگاه دولت یا پانزده نفر از نمایندگان قبل از شروع رسیدگی نهایی در مجلس تقاضای ارجاع طرح یا لایحهای را طبق اصل هشتاد و پنجم (85) به کمیسیون یا کمیسیونهای مجلس و یا دولت بنماید، این تقاضا در جلسه علنی اعلام و به ترتیب در دستور کار مجلس قرار میگیرد.
هنگام طرح تقاضای مزبور در مجلس، نماینده دولت و یا نماینده منتخب تقاضاکنندگان، دلائل ضرورت ارجاع طرح و یا لایحه را حداکثر به مدت ده دقیقه بیان مینماید و سپس دو نفر مخالف و دو نفر موافق که قبلا ثبت نام کردهاند و در صورت عدم ثبت نام، در مجلس نوبت گرفتهاند، هر یک به مدت ده دقیقه صحبت کرده و آنگاه رایگیری میشود.
پس از موافقت مجلس، طرح یا لایحه به کمیسیون فرستاده میشود. ترتیب رسیدگی این قبیل طرحها و لوایح در کمیسیون همان ترتیب رسیدگی و تصویب طرحها و لوایح در مجلس خواهد بود، اما مناط در تصویب رای حداقل دوسوم اعضاء کمیسیون میباشد.
پس از تصویب قانون در کمیسیونها، تعیین مدت اجرای آزمایشی آن در دستور کار مجلس قرار خواهد گرفت، به این ترتیب که قانون مصوب کمیسیون به همراه پیشنهاد مدت اجراء، چهل و هشت ساعت قبل از طرح در مجلس تکثیر و در اختیار نمایندگان قرار گیرد. هنگام طرح تعیین مدت در جلسه علنی، در صورتی که پیشنهاد دیگری نباشد، نسبت به پیشنهاد کمیسیون رایگیری میشود. در غیر این صورت، نسبت به پیشنهاد نمایندگان به ترتیب وصول در جلسه علنی پس از صحبت یک مخالف و یک موافق رایگیری خواهد شد.
در صورتی که مجلس تصویب دائمی اساسنامه سازمانها، شرکتها، موسسات دولتی و یا وابسته به دولت را به دولت واگذار کند. ترتیب رسیدگی و تصویب اساسنامههای مذکور طبق آییننامه داخلی هیات وزیران خواهد بود.
تفسیر قوانین
رسیدگی به طرحها و لوایح مربوط به شرح و تفسیر قوانین عادی یک شوری است و میتواند بهطور عادی یا بصورت فوریت مورد مذاکره قرار گیرد، در تفسیر قوانین بحث در کلیات و جزئیات از هم تفکیک نمیشود.
در صورتی که تفسیر به صورت عادی و یک فوریتی باشد، پس از گزارش کمیسیون و توضیح مخبر، یک مخالف و یک موافق، هر یک به مدت ده دقیقه صحبت خواهند کرد. با پیشنهاد رئیس و یا ده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس مدت صحبت و تعداد مخالف و موافق قابل تغییر است. در مورد تفسیر قوانین نماینده دولت هم میتواند صحبت کند.
در صورتی که گزارش کمیسیون و همین طور پیشنهادهای دیگر که به کمیسیون رسیده است، به تصویب مجلس نرسد، هر نماینده میتواند نظر خود را کتبا به هیات رئیسه بدهد. پیشنهادها به ترتیب وصول مورد بحث قرار میگیرد و اگر پیشنهادی به تصویب نرسید موضوع برای بحث بیشتر به کمیسیون ارجاع میشود.
در صورتی که تفسیر بصورت دو فوریتی و سه فوریتی باشد همانند دیگر طرحها و لوایح دوفوریتی و سه فوریتی مورد رسیدگی قرار میگیرد.
نکات مشترک مربوط به بررسی طرحها و لوایح
در مواردی که طرح یا لایحه قانونی مربوط به امور داخلی مجلس نباشد، از طریق هیات رئیسه به وزیر یا مسوول اجرائی مربوطه رسما اطلاع داده میشود تا خود یا معاون او که رسما به مجلس معرفی شده در جلسه علنی حاضر شود و در مذاکرات شرکت نماید. در صورت اطلاع و عدم حضور وزیر یا معاون بدون عذر موجه، از طرف رئیس مجلس مواخذه خواهد شد. بهر صورت، در همان جلسه، حتی با عدم حضور وزیر یا مسوول اجرائی مربوطه، طرح یا لایحه مورد بررسی قرار خواهد گرفت و اتخاذ تصمیم خواهد شد.
سوالات توضیحی نمایندگان، در شور اول یا دوم طرحها و لوایح که مربوط به موضوعات مورد بحث باشد، در مجلس کتبا به رئیس مجلس تقدیم میشود. رئیس این سوالات را به مخبر کمیسیون مربوط یا به نماینده دولت میدهد تا به هنگام توضیح و یا توجیه به آن پاسخ داده شود.
درصورتی که حداقل بیست و پنج نفر از نمایندگان کتبا از مجلس تقاضا کنند که طرح یا لایحه قانونی واصل شده به مجلس برای حداکثر شش ماه مسکوت بماند، پس از توضیح یکی از پیشنهاددهندگان به مدت پنج دقیقه و پاسخ آن از طرف یک مخالف به مدت حداکثر پنج دقیقه،رای گرفته میشود. تقاضای مسکوت ماندن لایحه بدون موافقت وزیر یا معاون امورمجلس ذیربط پذیرفته نخواهد شد. تقاضای مسکوت ماندن در هر طرح و لایحه فقط برای یک مرتبه مجاز خواهد بود. هیات رئیسه موظف است پس از گذشت مدت مسکوت ماندن،طرح یا لایحه را مجددا در دستور کار مجلس قرار دهد.
چنانچه تقاضای مسکوت ماندن برای انجام اصلاحات طرح یا لایحه باشد پس از تصویب مسکوت ماندن به کمیسیون ذی ربط جهت انجام اصلاحات ارجاع میگردد. نحوه رسیدگی به اصلاحات همچون رسیدگی در شور دوم طرحها و لوایح خواهد بود.
اخطار راجع به منافی بودن طرحها و لوایح و سایر موضوعات مورد بحث در مجلس با قانون اساسی مقدم بر اظهارات دیگر است و مذاکرات در موضوع اصلی را متوقف میکند. این اخطار باید با استناد به اصل مربوطه حداکثر ظرف پنج دقیقه به عمل آید. در صورتی که رئیس مجلس اخطار را وارد بداند بدون بحث از مجلس نظرخواهی مینماید چنانچه مجلس اخطار را وارد دانست رئیس نسبت به پذیرش اصلاحات پیشنهادی یا حذف مورد اشکال یا ارجاع آن به کمیسیون ذی ربط جهت بررسی مجدد اقدام خواهد کرد.
در صورتی که نمایندگان نسبت به اجرای آییننامه داخلی مجلس تخلفی را که مربوط به همان جلسه باشد مشاهده نمایند، حق دارند بلافاصله مورد تخلف را با استناد به ماده مربوطه بدون خروج از موضوع حداکثر ظرف پنج دقیقه تذکر دهند و اگر مربوط به آن جلسه نباشد بعد از نطق قبل از دستور و قبل از شروع دستور جلسه یا پایان جلسه، قبل از اعلام ختم آن حداکثر ظرف پنج دقیقه تذکر دهند چنانچه رئیس تذکر را وارد بداند موظف است به آن ترتیب اثر دهد.
پس از آنکه مجلس درباره طرح یا لایحهای رای نهائی داد، اسناد و اوراق و صورتجلسات مربوط به آن در اداره کل قوانین مجلس بایگانی میشود.
ارجاع مصوبات مجلس به شورای نگهبان و مراحل رسیدگی آنها
کلیه مصوبات مجلس رسما به شورای نگهبان فرستاده میشود. در صورتی که شورا ظرف ده روز پس از وصول یا پس از انقضای ده روز تمدید مذکور در اصل نود و پنجم (95) قانون اساسی، مخالفت خود را اعلام نکرد، طبق اصل نود و چهارم (94) قانون اساسی، مصوبات از طرف مجلس جهت امضاء و ابلاغ به ریاست جمهوری ارسال میشود.
روز وصول مصوبه و روز اعلام نظر شورای نگهبان به مجلس جزء مهلتهای مقرر محسوب نمیگردد.
مصوبات مجلس تا زمان اعلام نظر نهائی شورای نگهبان از دستور خارج نمیشود. شورای نگهبان، در صورت رد مصوبات مجلس، موظف است علت رد را صریحا به مجلس گزارش نماید تا بلافاصله تکثیر و توزیع شود.
مصوبات عادی و یک فوریتی مجلس که از طرف شورای نگهبان رد شده به کمیسیون مربوطه ارسال میشود و با اعلام وقت قبلی با حضور نماینده شورای نگهبان، موارد اعتراض برای اصلاح مورد بحث قرار میگیرد. در صورت عدم حضور نماینده شورای نگهبان در موعد اعلام شده، کمیسیون با ملحوظ نمودن نظر شورای نگهبان کار خود را انجام میدهد. نمایندگانی که پیشنهاد اصلاحی دادهاند، در این مرحله میتوانند در کمیسیون شرکت نمایند. نظر کمیسیون همراه پیشنهادهای پذیرفته نشده نمایندگان در مجلس مطرح میشود و طبق معمول شور دوم مورد بحث و رای قرار میگیرد. چنانچه در مورد مادهای، کمیسیون نیز همراه پیشنهادهای دیگر پیشنهاد داده باشد، اول پیشنهاد کمیسیون به رای گذاشته میشود و در صورت عدم تصویب، پیشنهادهای دیگر مطرح میشود. در صورت عدم تصویب پیشنهاد کمیسیون و یا پیشنهادهای قبلی نمایندگان در مجلس، پیشنهادهای جدید پذیرفته میشود و درباره آنها بحث و رایگیری به عمل میآید.
پس از ایراد شورای نگهبان، دولت حق پیشنهاد اصلاح لایحه را ندارد مگر در موارد ایراد شورای نگهبان.
شورای نگهبان نمیتواند پس از گذشت مهلتهای مقرر و رفع ایراد در نوبت اول، مجددا مغایرت موارد دیگری را که مربوط به اصلاحیه نمیباشد بعد از گذشت مدت قانونی به مجلس اعلام نماید مگر در رابطه با انطباق با موازین شرعی.
اگر با اصلاح ماده مورد ایراد شورای نگهبان، ماده به کلی خاصیتش را از دست بدهد، میتوان آن را حذف کرد.
پس از بررسی گزارش کمیسیون که در آن نظر شورای نگهبان ملحوظ شده است و رایگیری نسبت به آن، مصوبه مجددا به شورای نگهبان ارسال میشود. اگر این مصوبه هنوز وافی به نظرات شورای نگهبان نباشد، مجددا در مجلس مطرح میگردد، در صورتی که مجلس با در نظر گرفتن حفظ مصلحت نظام همچنان بر رای خود باقی باشد رئیس مجلس مصوبه مذکور را به مجمع تشخیص مصلحت نظام ارسال میدارد. مجمع موظف است تنها در موارد اختلاف و دیگر موارد مربوط به آن اظهارنظر قطعی نموده و گزارش آن را جهت طی مراحل بعدی به رئیس مجلس اعلام نماید.
نحوه بررسی و رای اعتماد به هیات وزیران
رئیس جمهور، ظرف دو هفته پس از انجام مراسم تحلیف و یا بعد از استعفاء یا سقوط دولت، کتبا اسامی هیات وزیران را به همراه شرح حال هر یک از وزیران و برنامه دولت تسلیم مجلس مینماید. رئیس مجلس مکلف است در اولین فرصت در جلسه علنی وصول معرفی نامه وزیران را اعلام و پس از قرائت دستور تکثیر آن را صادر نماید.
یک هفته پس از معرفی دولت، برای بحث و بررسی خط مشی و اصول کلی برنامه دولت و اخذ رای اعتماد برای هیات وزیران جلسات مجلس بهطور متوالی تشکیل میگردد. با پیشنهاد رئیس و تصویب مجلس، جلسات بصورت صبح و بعد از ظهر برگزار خواهد شد. مجلس در این جلسات نطق قبل از دستور نخواهد داشت.
قبل از تشکیل اولین جلسه بررسی برنامههای دولت و اخذ رای اعتماد هیات وزیران، نمایندگان مخالف و موافق برنامه، خط مشی و اصول کلی و ترکیب هیات وزیران و نیز نمایندگان مخالف و موافق هر یک از وزیران به تفکیک برنامه و هر وزیر در برگههای جداگانه ثبت نام مینمایند. هر یک از نمایندگان حق دارند تمام یا قسمتی از وقت خود را در اختیار نماینده دیگر قرار دهد. در شروع بحث در مورد هیات وزیران، رئیس جمهور برنامه دولت را تشریح و ضمن معرفی وزیران از ترکیب هیات وزیران دفاع خواهد نمود. پس از آن مجلس، بررسی برنامه دولت و ترکیب هیات وزیران را با اظهارات پنج نفر از نمایندگان مخالف و پنج نفر از نمایندگان موافق با حفظ ترتیب یک نفر مخالف و یک نفر موافق و هر کدام برای مدت پانزده دقیقه انجام خواهد داد. رئیس جمهور یا کسانی که او تعیین خواهد نمود به سوالات و اظهارات مخالفان پاسخ میدهند. مجموع مدت نطق اولیه رئیس جمهور و دفاعیات اخیر دو و نیم ساعت خواهد بود. در پی اظهارات و دفاعیات رئیس جمهور، مجلس شور در مورد برنامهها و صلاحیت هریک از وزیران را به صورت جداگانه آغاز خواهد نمود. در مورد هر وزیر دو نفر از نمایندگان مخالف و دو نفر از نمایندگان موافق با حفظ ترتیب یک نفر مخالف و موافق هر کدام برای مدت پانزده دقیقه فرصت خواهند داشت. پس از آن وزیر و در صورت صلاحدید رئیس جمهور به مدت سی دقیقه برای دفاع از برنامه و صلاحیت وزیر مطروحه وقت خواهند داشت. بحث و بررسی برای تک تک وزیران به ترتیب حروف الفبای وزارتخانه به همین شیوه انجام میگیرد، رئیس جمهور میتواند با استفاده از وقت وزیران در پایان و بهطور یکجا از آنان دفاع نماید. پس از آن برای هر یک از وزیران جداگانه رایگیری به عمل میآید و شمارش و اعلام نتیجه آرا پس از رایگیری برای همه وزراء صورت خواهد گرفت. سوالات کتبی نمایندگان در طول مدتی که برنامه دولت مطرح است از طریق رئیس مجلس به رئیس جمهور یا وزیر مربوط داده خواهد شد.
در موارد معرفی یک یا چند وزیر (کمتر از نصف مجموع وزراء) پس از نطق اولیه رئیس جمهور به مدت یک ساعت بدون بحث در کلیات برنامهها و ترکیب هیات وزیران تنها در مورد برنامهها و صلاحیت وزیران پیشنهادی به ترتیب فوق الذکر اقدام خواهد شد.
چنانچه مجلس به یک یا چند وزیر رای اعتماد نداد، رئیس جمهور موظف است با رعایت اصل یکصد و سی و پنجم (135) قانون اساسی حداکثر قبل از سه ماه فرد یا افراد دیگری را برای اخذ رای به مجلس معرفی نماید.
در مورد اصول هشتاد و هفتم (87) و یکصد و سی و ششم (136) قانون اساسی، کیفیت رای اعتماد به وزیر یا هیات وزیران و همه مسائل مربوط به آن طبق این آییننامه خواهد بود. تشخیص مسائل مهم و مورد اختلاف مذکور در اصل هشتاد و هفتم (87) که دولت میتواند در زمینه آنها از مجلس رای اعتماد بگیرد، با هیات وزیران است.
نحوه بررسی اصول هشتاد و هشتم (88) و هفتاد و ششم (76) قانون اساسی
تذکر و سوال:
الف – تذکر:
در کلیه مواردی که نماینده یا نمایندگان مطابق اصل هشتاد و هشتم (88) قانون اساسی، از رئیس جمهور یا وزیر در باره یکی از وظایف آنان حق سوال دارند، میتوانند در خصوص موضوع مورد نظر به رئیس جمهور و وزیر مسوول کتبا تذکر دهند. رئیس مجلس تذکر را به رئیس جمهور یا وزیر مربوط ابلاغ و خلاصه آنرا در اولین جلسه علنی آتی مجلس عنوان مینماید.
ب - سوال:
هر یک از نمایندگان میتوانند راجع به مسائل داخلی و خارجی کشور از وزیر مسوول درباره وظایف او سوال نمایند. سوال باید کتبی، صریح و مختصر بوده و به رئیس مجلس داده شود. رئیس مجلس، موضوع را در اسرع وقت به کمیسیون تخصصی ارجاع مینماید. کمیسیون موظف است حداکثر ظرف یک هفته جلسهای با حضور وزیر و سوالکننده تشکیل دهد. چنانچه وزیر در کمیسیون حاضر نشود و یا در صورت حضور، سوالکننده قانع نگردد، کمیسیون به هیات رئیسه اطلاع میدهد تا در اولین جلسه علنی سوال نماینده قرائت و فورا برای وزیر مربوطه ارسال گردد و ظرف چهل و هشت ساعت تکثیر و در اختیار نمایندگان قرار گیرد. در صورتی که سوال به امضاء چند نفر باشد نماینده منتخب سوالکننده صحبت خواهد کرد.
بر طبق اصل هشتاد و هشتم (88) قانون اساسی، وزیر مورد سوال مکلف است حداکثر ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ سوال، در مجلس حضور یافته و پاسخ دهد، والاّ از طرف رئیس مجلس بازخواست میشود، مگر آن که وزیر رسما و با عذر موجه تقاضای تاخیر حداکثر برای مدت یک ماه نموده باشد که قبول این تقاضا منوط به رای مثبت مجلس خواهد بود. پس از حضور، وزیر مورد سوال و نمایندهای که سوال نموده و یا نماینده منتخب سوالکنندگان به ترتیب مقرر در این آییننامه صحبت مینمایند.
درصورتی که سوالکننده با پاسخ وزیر قانع نشود رئیس مجلس به تقاضای سوالکننده موضوع را به کمیسیون تخصصی مربوط ارجاع مینماید. این کمیسیون مکلف است از تاریخ ارجاع سوال، بدون فوت وقت، ظرف پانزده روز برای روشن شدن مطلب به هر طریق که صلاح بداند، اعماز خواستن سوابق امر و یا اخذ پاسخ کتبی یا شفاهی از شخص وزیر و هرگونه تحقیقات دیگری که لازم بداند، به موضوع رسیدگی نموده گزارش خود را تنظیم و به مجلس تقدیم دارد. این گزارش در دستور هفته بعد قرار خواهد گرفت و بدون بحث در مجلس قرائت خواهد شد. در صورتی که سوالکننده کتبا نسبت به سوال خود اعلام انصراف کند، این اعلام انصراف بهوسیله رئیس یا منشی در جلسه علنی قرائت میشود.
بر اساس اصل هشتاد و هشتم (88) قانون اساسی، در صورتی که حداقل یک چهارم کل نمایندگان بخواهند درباره یکی از وظایف رئیس جمهور سوال کنند، باید سوال خود را بهطور صریح و روشن و مختصر همگی امضاء و به رئیس مجلس تسلیم نمایند. رئیس مجلس موضوع را در اسرع وقت به کمیسیون تخصصی ارجاع مینماید. کمیسیون موظف است حداکثر ظرف یک هفته با حضور نماینده معرفی شده رئیس جمهور و نماینده منتخب سوالکنندگان تشکیل جلسه دهد. در این جلسه، نماینده رئیس جمهور پاسخ مقتضی را از طرف رئیس جمهور ارائه خواهد نمود تا به نمایندگان سوالکننده گزارش شود. پس از یک هفته چنانچه هنوز حداقل یک چهارم کل نمایندگان مجلس (که سوال را امضاء نمودهاند) از سوال خود منصرف نشده باشند رئیس مجلس موظف است در اولین جلسه سوال آنان را قرائت و فورا برای رئیس جمهور ارسال کند. این سوال ظرف چهل و هشت ساعت تکثیر و در دسترس نمایندگان قرار میگیرد.
رئیس جمهور موظف است ظرف مدت یک ماه از تاریخ دریافت سوال در جلسه علنی مجلس حضور یابد و به سوال مطروحه نمایندگان پاسخ گوید مگر با عذر موجه با تشخیص مجلس شورای اسلامی. مدت طرح سوال از طرف نماینده منتخب سوالکنندگان حداکثر پانزده دقیقه و مدت پاسخ رئیس جمهور حداکثر یک ساعت خواهد بود.
تحقیق و تفحص
ماده 198اصلاحی ۱۳۸۰/۰۵/۲۰
در اجرای اصل هفتاد و ششم (76) قانون اساسی و با توجه به تفسیر شورای نگهبان در مورد اصل مذکور هرگاه نمایندهای تحقیق و تفحص در هر یک از امور کشور را لازم بداند، درخواست خود را کتبا ازطریق هیات رئیسهمجلس به کمیسیونی که امر مزبور در تخصص آن است تقدیم مینماید و کمیسیون اطلاعاتی را که در آن زمینه دارد دراختیار وی قرار میدهد. درصورتی که نماینده مزبور اطلاعات موجود در کمیسیون را کافی تشخیص ندهد، کمیسیون از نماینده مزبور در اولین فرصت دعوت بهعمل میآورد ودلائل ضرورت تحقیق و تفحص در زمینه مورد نظر را استماع مینماید و پس از بررسی، نظر خود را مبنی بر تصویب یا رد درخواست نماینده به مجلسگزارش میدهد. این گزارش خارج از نوبت در دستور مجلس قرار میگیرد. درصورتی که گزارش کمیسیون به مجلس مبنی بر تصویب درخواست تحقیق و تفحص باشد، پس از استماع آن، بدون بحث رایگیری بهعمل میآید و درصورتی که مبنی بر رد آن باشد، نماینده درخواستکننده میتواند حداکثر به مدت ده دقیقه از درخواست خود دفاع نماید. درصورت تصویب مجلس، انجام تحقیق و تفحص به همان کمیسیون محول میگردد. کمیسیون ، ضمن دعوت از نماینده درخواستکننده تفحص، تحقیق و تفحص لازم را بهعمل آورده و نتیجه آن را که طی گزارشی در جلسه مشترک هیات تحقیق وتفحص و کمیسیون به تصویب میرسد به مجلس تقدیم مینماید.
سازمان یا نهاد مورد تحقیق و تفحص موظف است کلیه مدارک و اطلاعات مورد نیاز کمیسیون را برای بررسی در اختیار قرار دهد.
عضویت اعضای دیگر کمیسیونها در هیات تحقیق و تفحص با تشخیص کمیسیون ذی ربط بلامانع است.
تبصره 3اصلاحی ۱۳۸۰/۰۵/۲۰
تحقیق و تفحص در مورد آن دسته از نهادها و دستگاههایی که تحت امر مستقیم مقام معظم رهبری هستند با اذن معظمله انجام میشود.
مهلت انجام تحقیق و تفحص شش ماه میباشد و در صورت ضرورت، با درخواست هیات تحقیق و تفحص و تصویب هیات رئیسه مجلس حداکثر تا شش ماه دیگر قابل تمدید میباشد.
در صورت احراز تخلف و ضرورت تعقیب توسط هیات تحقیق و تفحص، متخلف توسط هیات رئیسه مجلس به محاکم قضائی معرفی میشود. دستگاه قضائی صالحه موظف است طبق مقررات خارج از نوبت تقاضای کمیسیون را مورد رسیدگی قرار داده و نتیجه آن را به کمیسیون اعلام نماید.
مسوولان دستگاه مورد تحقیق و تفحص و کلیه دستگاههای اجرائی، قضائی و نهادهای انقلاب اسلامی موظف به فراهم نمودن امکانات و تسهیلات مورد نیاز هیات و در اختیار گذاردن اطلاعات و مدارک درخواستی هیات میباشند و در صورت عدم همکاری، مسوولان دستگاه ذی ربط متخلف و مجرم محسوب میگردند و با شکایت هیات تحقیق و تفحص، مورد تعقیب قضائی قرار خواهند گرفت.
نحوه بررسی موارد خاص و مهم
نحوه تصویب معاهدات و قراردادهای بینالمللی
در تقدیم لوایح قانونی که در آنها، دولت تقاضای تصویب عهدنامه، مقاوله نامه، قرارداد و یا موافقتنامه بینالمللی و یا الحاق به پیمانهای بینالمللی را دارد، متن کامل آنها باید جهت بررسی ضمیمه لوایح تقدیمی مذکور باشد.
موارد مذکور در ماده (203) پس از اعلام وصول در مجلس، بلافاصله چاپ و بین نمایندگان توزیع میشود و به کمیسیون مربوطه ارجاع میگردد.
در صورتی که دولت برای موارد مذکور در ماده (203) قید مهم قائل شده باشد و یا کمیسیون مربوط تا یک هفته پس از وصول و یا پانزده نفر نمایندگان، چنین قیدی را پیشنهاد کنند، رسیدگی به این قید بلافاصله در دستور کار مجلس قرار میگیرد تا پس از پیشنهاد و اظهارات یک مخالف و یک موافق (هر یک پنج دقیقه) به رای گذاشته شود.
در صورتی که قید اهمیت به تصویب مجلس نرسد یا در این باره از ناحیهٔ دولت یا کمیسیون مربوط یا پانزده نفر از نمایندگان تقاضایی به عمل نیاید عهدنامه، مقاوله نامه، قرارداد و یا موافقتنامه، عادی تلقی شده و مجلس به صورت یک شوری آن را مورد رسیدگی قرار خواهد داد، بدین ترتیب که پس از صحبت دو مخالف و دو موافق در کلیات و جزئیات (هر کدام حداکثر به مدت پانزده دقیقه) و صحبت مخبر کمیسیون و نماینده دولت به رای گذاشته میشود.
در صورتی که مجلس قید اهمیت را تصویب کند، رسیدگی به آن همانند لوایح معمولی دیگر دوشوری و به ترتیب زیر خواهد بود: 1- در شور اول دربارۂ کلیات، با در نظر گرفتن مواد مربوطه، بحث و اعتراضات وارده به بعضی از شرایط و مواد قرارداد به عنوان پیشنهاد کتبی به کمیسیون ارجاع خواهد شد. این پیشنهادها باید بیست و چهار ساعت قبل از طرح در کمیسیون، چاپ و بین نمایندگان توزیع شود. 2 - در شور دوم، کمیسیون، موارد اعتراض و پیشنهادهای نمایندگان و همچنین نظر خود را در بارۂ این موارد، همراه با تصویب و یا رد مواد، بدون وارد کردن تغییرات، در مجلس مطرح میکند، آنگاه دربارۂ موارد اعتراض نمایندگان، که بطور کتبی و در مهلت مقرر به کمیسیون داده شده باشد، به ترتیب، نمایندۂ اعتراضکننده، یک مخالف و یک موافق، هر کدام به مدت پنج دقیقه، صحبت میکنند و سپس درباره وارد بودن یا نبودن اعتراض رایگیری به عمل میآید. پس از پایان یافتن رایگیری نسبت به اعتراضات، در صورتی که مجلس آنها را وارد بداند، دولت موظف میشود در مسائل مورد اعتراض با طرف متعاهد مجددا وارد مذاکره و گفتگو شود. در این صورت، لایحه تا پایان مذاکرات مجدد در دستور مجلس باقی خواهد بود. در صورت قبول اعتراضات و پیشنهادها متن اصلاحی تصویب شده تلقی خواهد شد و در غیر این صورت، آخرین پیشنهاد دولت در مورد اصل قرارداد با صحبت یک مخالف و یک موافق، هر یک به مدت پنج دقیقه، در مجلس به رای گذاشته خواهد شد.
دوماصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
همهپرسی
ماده 207اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
برای بررسی تقاضای همهپرسی موضوع اصل پنجاه و نهم (59) قانوناساسی جمهوری اسلامی ایران کمیسیون ویژهای مرکب از پانزده نفر از نمایندگان با رای مستقیم مجلس شورای اسلامی تشکیل میشود تا مطابق مقررات حاکم بر تشکیل و نحوه اداره کمیسیونهای دیگر موضوع را بررسی و گزارش خود را به مجلس شورای اسلامی تقدیم نماید.
تبصره 1اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
رسیدگی به درخواست همهپرسی یک شوری است. درصورت تقاضای فوریت برای آن مطابق مواد مربوطه مورد رسیدگی قرار میگیرد.
تبصره 2اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
مدت زمان صحبت مخالفین و موافقین در صحن علنی مجلس حداکثرچهار ساعت و برای هر نفر حداکثر پانزده دقیقه خواهد بود. نحوه ثبتنام و نطق مخالفین و موافقین مطابق ماده (111) آییننامه داخلی مجلسشورای اسلامی خواهد بود. نماینده دولت و مخبر کمیسیون ویژه هرکدام میتوانند تا یک ساعت توضیحات خود را ارائه دهند.
تبصره 3اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
پس از پایان مذاکرات، رایگیری علنی و با ورقه به عمل خواهد آمد. نحوه رایگیری به ترتیب زیر خواهد بود: الف - اصل مصوبه کمیسیون ویژه. ب - پیشنهاد جایگزین اصل درخواست اولیه. ج - پیشنهاد جایگزین کمیسیونهای فرعی به ترتیب وصول. د - پیشنهاد جایگزین نمایندگان به ترتیب وصول.
تبصره 4اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
در مرحله طرح هر یک از پیشنهادات علاوه بر پیشنهاددهنده یک موافق و یک مخالف و نماینده دولت و مخبر کمیسیون هر یک حداکثر به مدت ده دقیقه میتوانند صحبت کنند.
تبصره 5اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
مناط تصویب درخواست همه پرسی موضوع اصل پنجاه و نهم (59) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران رای مثبت حداقل دو سوم مجموع نمایندگان خواهد بود.
سوماصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
اصلاح جزئی در خطوط مرزها
ماده 208اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
در لایحه تقدیمی مربوط به اصلاح جزئی در خطوط مرزی، متن کامل عهدنامه بینالمللی آن، که براساس اصل هفتاد و هشتم (78)قانون اساسی تنظیم شده باشد، جهت بررسی باید ضمیمه گردد. متن این عهدنامه پس از اعلام وصول، بلافاصله چاپ و بین نمایندگان توزیع و همزمان به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی ارجاع میشود.
ماده 209اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
کمیسیون مذکور در مادهٔ قبل، پس از کسب نظر مشورتی کمیسیون قضائی و حقوقی و با دعوت از نماینده شورایعالی امنیت ملی ونمایندگان پیشنهاددهنده، به بررسی همه جانبه موضوع میپردازد و ظرف یک ماه گزارش تفصیلی خود را مبنی بر قبول یا رد عهدنامه به ضمیمه پیشنهادهای اساسی به هیات رئیسه ارسال میدارد.
ماده 210اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
لوایح مربوط به عهدنامههای اصلاح جزئی در خطوط مرزی همانند سایر عهدنامههای بینالمللی مهم دو شوری خواهد بود و به همان ترتیب نیز موردبررسی قرار خواهد گرفت. این نوع عهدنامهها، در صورتی که صرفا برای اصلاحات جزئی، با درنظرگرفتن مصالح کشور و رعایت اصلهفتاد و هشتم (78) قانون اساسی دو طرفه باشد و به استقلال و تمامیت ارضی کشور لطمه نزند، با تصویب چهارپنجم مجموع نمایندگان مجلس معتبرخواهد بود.
چهارماصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
محدودیتهای ضروری
ماده 211اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
براساس اصل هفتاد و نهم (79) قانون اساسی، در حالت جنگ و شرایط اضطراری نظیر آن که دولت حق دارد با تصویب مجلسشورای اسلامی محدودیتهای ضروری برقرار نماید، قبل از اعمال محدودیت، متن کامل و دقیق محدودیتهای ضروری با دلائل توجیهی لازم،همراه با لایحه قانونی جهت بررسی تقدیم مجلس میشود.
چنانچه دولت بدون کسب مجوز مبادرت به اعمال محدودیت نماید، رئیس مجلس موظف است تقدیم لایحهٔ محدودیت را از رئیس جمهور مطالبه کند. در این خصوص، حق سوال یا استیضاح رئیس جمهور و وزیران برای نمایندگان محفوظ خواهد بود.
ماده 212اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
رسیدگی به لایحه محدودیتهای ضروری یک شوری است و در صورت تصویب مجلس، مدت اعمال آن به هرحال نمیتواند بیش ازسی روز باشد. در صورتی که پس از انقضاء این مدت ضرورت همچنان باقی باشد دولت موظف است مجددا از مجلس کسب مجوز کند
سایر موارد
ماده 212اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
براساس اصول هشتادم (80)، هشتاد و دوم (82)، هشتاد و سوم (83) و یکصد و سی و نهم (139) قانون اساسی، اقدامات دولت درموارد ذیل قبلا باید به تصویب مجلس برسد: 1 - گرفتن و دادن وام یا کمکهای بلاعوض داخلی و خارجی. 2 - استخدام کارشناسان خارجی در موارد ضروری. 3 - فروش بناها و اموال دولتی و نفایس ملی بهاستثنای نفایس ملی منحصربهفرد که درهر صورت قابل فروش نخواهد بود. 4 - صلح دعاوی راجع به اموال عمومی و دولتی یا ارجاع آن به داوری که طرف دعوا خارجی باشد و همچنین در موارد مهم داخلی. در تمام موارد مذکور، دولت موظف است متن تفصیلی آنها را همراه با لایحه قانونی تقدیم مجلس نماید تا به صورت یک شوری مورد رسیدگیقرارگیرد، بدین ترتیب که پس از گزارش کمیسیون مربوط و صحبت دو مخالف و دو موافق در کلیات و جزئیات (هرکدام به مدت پانزده دقیقه) برای تصویب به رای گذاشته میشود.
نحوه بررسی برنامه و بودجه سالیانه کل کشور و نظارت بر اجرای بودجه
ماده 214اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
به منظور تنظیم اصول و مفاد برنامههای توسعه و لوایح بودجه کل کشور و ایجاد هماهنگی بین کمیسیونهای تخصصی مجلس شورایاسلامی، پس از تقدیم لایحه مربوط توسط دولت به مجلس، کمیسیون تلفیق مرکب از اعضای ذیل تشکیل میگردد: 1- کلیه اعضای کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات. 2 - دو نفر از هر یک از کمیسیونهای دیگر (غیر از کمیسیونهای تحقیق و تدوین آئیننامه داخلی مجلس). اعضای مذکور در بند (2) توسط کمیسیونهای مربوطه انتخاب و به هیات رئیسه مجلس معرفی میشوند. ماموریت این کمیسیون تا تصویب نهائی قانون برنامه توسعه و یا لایحه بودجه سالانه کل کشور ادامه مییابد.
تبصرهاصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
کمیسیون تلفیق با حضور اکثریت مطلق اعضاء رسمیت مییابد.
تصویب برنامه توسعه
رسیدگی به لوایح برنامه توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران یک شوری و به شرح زیر خواهد بود:
الفاصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
نمایندگان مجلس از زمان چاپ و توزیع لایحه برنامه ظرف مدت پنج روز(بدون احتساب ایام تعطیل) پیشنهادهای خود در مورد کلیات و جزئیات برنامه را به کمیسیون تخصصی ذیربط ارائه مینمایند.
باصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
کمیسیونهای تخصصی مکلفند حداکثر ده روز پس از چاپ و توزیع لایحه نسبت به بررسی مفاد برنامه شامل مواد، تبصرهها، جداول و ضمائم و نیز پیشنهادهای نمایندگان اقدام و گزارش خود را به کمیسیون تلفیق رسیدگیکننده ارائه نمایند.
جاصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
کمیسیون تلفیق موظف است پس از پایان مهلت مذکور در بند (ب) به گزارشهای کمیسیونهای تخصصی و کلیات و جزئیات برنامه و پیشنهادهای نمایندگان ظرف حداکثر سه هفته رسیدگی و گزارش نهائی خود را به مجلس ارائه نماید.
داصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
در صحن جلسه علنی پس از ارائه گزارش کمیسیون تلفیق، ابتدا کلیات برنامهمورد بحث قرار میگیرد. در کلیات پنج نفر مخالف و پنج نفر موافق به ترتیب یک نفرمخالف و یک نفر موافق و حداکثر هر نفر پانزده دقیقه دیدگاههای خود را مطرح میکنند. پس از آن کمیسیون و دولت هر کدام حداکثر چهل و پنج دقیقه برای دفاع زمان خواهند داشت. سپس راجع به کلیات برنامه رایگیری خواهد شد. در بررسی کلیات، کفایت مذاکرات پذیرفته نمیشود.
هاصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
- پس از تصویب کلیات، رسیدگی به جزئیات برنامه آغاز و به مواد و تبصرهها و جداول برنامه به ترتیب رسیدگی میشود. در این بخش، جایگزین متن ماده، یا جزئی ازماده و یا تبصره لایحه دولت، حذف کل، مصوبات جایگزینی کمیسیونهای تخصصی و پیشنهادات چاپ شده نمایندگان برای هر ماده یا تبصره یا هر یک از اجزاء در صورتی که آن جزء ماهیت مستقل داشته باشد و حذف جزء و پیشنهادات چاپ شده کمیسیونهای تخصصی به ترتیب مورد رسیدگی قرار میگیرند. سپس در مورد اصل ماده یا تبصره یا اجزاء در صورتی که ماهیت مستقل داشته باشند رایگیری خواهد شد. چنانچه اصل رای نیاورد، موضوع برای رسیدگی مجدد به کمیسیون تلفیق برگشت داده خواهد شد تا دراسرع وقت و حداکثر طبق مهلتی که هیات رئیسه تعیین خواهد کرد گزارش مجدد خود رابه مجلس ارائه دهد. نمایندگان میتوانند حداکثر تا پایان همان روز پیشنهادهای خود را به کمیسیون تسلیم نمایند.
واصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
مادام که لایحه برنامه در صحن مجلس مورد بررسی است مجلس نطق قبل ازدستور نخواهد داشت و هیچ طرح یا لایحهای جز طرحها و لوایح سه فوریتی در دستور قرار نخواهد گرفت و مجلس در تمامی ایام بهجز ایام تعطیل حداقل شش و حداکثر هشت ساعت جلسه علنی خواهد داشت. در موارد استثناء با تصویب مجلس، این زمان تا ده ساعت قابل افزایش است.
زاصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
مهلتهای مذکور در بندهای (ب) و (ج) حسب مورد با تصویب هیات رئیسه تا دو برابر قابل افزایش است.
ماده 216اصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
کمیسیونهای تخصصی موظفند حداکثر ظرف مدت دو هفته نسبت به مواد و تبصرههای مربوط به خود، بررسیهای لازم را به عملآورند و در پایان مهلت مقرر گزارش کار مربوط به شور اول خود را به کمیسیون تلفیق ارسال دارند.
ماده 217اصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
کمیسیون تلفیق موظف است حداکثر ظرف مدت سه هفته پس از جمعآوری گزارش کمیسیونهای تخصصی و اصلاح و تلفیق آنها،گزارش جامع خود را به جلسه علنی ارائه نماید.
ماده 218اصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
پس از شور اول، کمیسیون تلفیق موظف است نحوه توزیع منابع را تعیین و ظرف مدت ده روز همراه با سیاستهای مصوب شور اول بهکمیسیونهای تخصصی اعلام نماید.
ماده 219اصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
در شور دوم، کمیسیونهای تخصصی موظفند در چهارچوب ابلاغیه کمیسیون تلفیق تبصرهها و پیوستها را بررسی و گزارش خود راحداکثر ظرف مدت دو هفته به کمیسیون تلفیق اعلام کنند.
ماده 220اصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
کمیسیون تلفیق پس از وصول کلیه گزارشهای شور دوم کمیسیونهای تخصصی، موظف است حداکثر ظرف سه هفته آنها را اصلاح وتلفیق و گزارش نهائی را جهت بررسی و تصویب در شور دوم به مجلس ارائه نماید.
ماده 221اصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
نمایندگان در شور اول و دوم میتوانند پیشنهادهای خود را در مهلتهای اعلام شده توسط کمیسیونهای تخصصی به آنها ارائه نمودهو در وقت مقرر جهت توضیح در کمیسیون حاضر شوند.
ماده 222اصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
در شور اول و دوم ابتدا پیشنهادهای مربوط به کمیسیونهای تخصصی و سپس پیشنهادهای نمایندگان در مورد ماده واحده و تبصرههاقابل طرح میباشد.
ماده 223اصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
نحوه رسیدگی به کلیات و پیشنهادهای شور اول و دوم، و هر موضوعی که در این بخش از آییننامه نیامده برطبق معمول مقررات اینآییننامه خواهد بود.
ماده 224اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
اصلاح برنامه مصوب تنها در قالب طرحها و لوایح خاص خود قابل پذیرش است و نمیتوان در ضمن لوایح بودجه و دیگر طرحها ولوایح قانونی آن را اصلاح و یا تغییر داد.
تصویب بودجه سالیانه کل کشور
ماده 225اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
لایحه بودجه سالیانه کل کشور یک شوری خواهد بود و ترتیب رسیدگی بشرح ذیل میباشد: 1 - نمایندگان مجلس از زمان تقدیم لایحه بودجه سالیانه کل کشور و پیوستها توسط دولت و توزیع آن تا مدت ده روز میتوانند پیشنهادهای خود را به کمیسیونهای تخصصی مجلس تقدیم نمایند. 2 - کمیسیونهای تخصصی موظفند حداکثر تا ده روز پس از پایان مهلت اخذ پیشنهادهای نمایندگان، گزارش خود را به کمیسیون اصلی تقدیم نمایند. 3 - کمیسیون اصلی موظف است حداکثر ظرف مدت پانزده روز، ضمن رسیدگی به گزارش کمیسیونهای تخصصی گزارش نهایی خود را تنظیم وبه مجلس شورای اسلامی تقدیم نماید. 4 - در جلسه علنی، پس از رسیدگی به کلیات بودجه و تصویب آن، به پیشنهادهای مربوط به درآمدها و سایر منابع تامین اعتبار بودجه عمومی دولت رسیدگی و سقف آن بهتصویب خواهد رسید. پس از آن پیشنهادهای مربوط به تبصرهها و ردیفها رسیدگی میگردد.
در جلسه علنی، تنها پیشنهادهایی که توسط نمایندگان و کمیسیونها در زمان مقرر دریافت و به چاپ رسیده، مشروط به عدم مغایرت با قانون برنامه، قابل طرح میباشد.
نحوه رسیدگی به چند دوازدهم، متمم و اصلاحیههای بودجه و سایر مواردی که در این ماده پیشبینی نشده طبق مقررات معمول در این آئین نامه خواهد بود.
ماده 226اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
هنگام طرح لایحه بودجه در مجلس، جلسات باید بلاانقطاع در کلیه ایام هفته غیراز جمعه و تعطیلات رسمی، حداقل روزی چهارساعت منعقد گردد و تا موقعی که شور و مذاکره پایان نیافته و رای مجلس اخذ نشده است از دستور خارج نمیشود و هیچ لایحه یا طرح دیگرنمیتواند مطرح باشد مگر لایحه یک یا چنددوازدهم بودجه درصورت ضرورت.
اگر مطالب فوری و فوتی اعم از طرحها و لوایح دو فوریتی و غیره پیش آید که به تشخیص مجلس تاخیر آن موجب زیان جبران ناپذیری باشد، در این صورت برای طرح و تصویب آن زمان مشخصی معین میشود.
ماده 227اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
براساس اصول پنجاه و چهارم)54( و پنجاه و پنجم (55) قانون اساسی، نظارت مجلس شورای اسلامی بر اجرای بودجه سالیانه کلکشور برعهده دیوان محاسبات کشور است که زیر نظر مجلس شورای اسلامی میباشد. سازمان و اداره امور آن به موجب قانون خاص میباشد.
استیضاح
استیضاح وزیران
ماده 228اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
نمایندگان مجلس میتوانند، با در نظر گرفتن اصل هشتاد و نهم (89) قانون اساسی، وزیر یا هیات وزیران را استیضاح کنند. استیضاحوقتی قابل طرح در مجلس است که به امضای حداقل ده نفر از نمایندگان برسد.
ماده 229اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
تقاضای استیضاح نمایندگان از وزیر یا وزیران باید کتبا در جلسه علنی به رئیس مجلس داده شود و در آن، موضوع استیضاح صریحا وبا ذکر مورد یا موارد معین شود. تقاضای مزبور در آن جلسه یا جلسه بعد قرائت میشود. این تقاضا بدون مباحثه و فورا برای وزیر یا هیات وزیران فرستاده میشود. همچنین متن استیضاح چاپ و دراختیار نمایندگان قرار میگیرد.
ماده 230اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
چنانچه استیضاح نمایندگان مرتبط به حوزه فعالیت نهادهای انقلابی باشد که از بودجه دولت استفاده مینمایند و قانونا وابسته به قوهمجریه میباشند، آن استیضاح خطاب به رئیس جمهور یا وزیری که نهاد موردبحث درحوزه مسئولیت او قرار گرفته است، خواهد بود.
ماده 231اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
وزیر یا هیات وزیران موظفند ظرف ده روز پس از طرح استیضاح، در مجلس حاضر شوند و توضیحات لازم را بدهند، تعیین وقتاستیضاح در مهلت مقرر با پیشنهاد وزیر یا هیات وزیران و تصویب هیات رئیسه مجلس در دستور هفتگی قرار میگیرد. حضور وزیر یا هیات وزیران دراین وقت مقرر الزامی است.
ماده 232اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
در جلسه استیضاح، پس از بیانات استیضاحکنندگان، رئیس جمهور میتواند به دفاع از وزیر یا وزیران مورد استیضاح بپردازد، همچنینوزیر یا وزیران مورد استیضاح نیز میتوانند به دفاع از خود بپردازند. حداکثر وقت دفاع از استیضاح برای رئیس جمهور یا چند وزیر پنج ساعت وبرای یک وزیر سه ساعت خواهد بود.
وزیر یا وزیران مورد استیضاح میتوانند حداکثر یک ساعت از وقت دفاع خود را در اختیار یک یا دو نفر از نمایندگان موافق قرار دهند.
بیانات استیضاحکنندگان و پاسخ آنها در یک یا چند جلسه باید بهطور متوالی صورت گیرد.
استیضاحکنندگان مجاز نخواهند بود در ضمن ارائه دلائل و توضیحات خود، موضوعات دیگری را که به مورد استیضاح مربوط نیست مورد بحث قرار دهند.
ماده 233اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
پس از پاسخ وزیر یا وزیران مورد استیضاح و یا پاسخ رئیس جمهور از طرف هیات وزیران مورد استیضاح، حداکثر دو نفر از نمایندگاناستیضاحکننده حق دارند توضیحات تکمیلی بدهند، به شرطی که صحبت هرکدام از ربع ساعت تجاوز ننماید. رئیس جمهور میتواند حداکثر یک ساعت به دفاع از هیات وزیران بپردازد و وزیر مورد استیضاح هم میتواند حداکثر نیم ساعت مجددا از خود دفاع کند.
ماده 234اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
پس از انجام استیضاح ، رئیس عدم اعتماد وزیر یا وزیران را به رای میگذارد.
ماده 235اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
درصورتی که وزیر یا هیات وزیران مورد استیضاح در مجلس حاضر نشوند، استیضاحکنندگان مطالب خود را بیان میکنند و رئیساعلام اخذ رای عدم اعتماد میکند.
ماده 236اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
هنگامی که استیضاح در دستور مجلس است بههیچوجه نمیتوان دستور را تغییر داد مگر در موارد طرحها و لوایح سه فوریتی.
استیضاح و عدم کفایت رئیس جمهور
ماده 237اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
براساس اصل هشتاد و نهم (89) قانون اساسی نمایندگان مجلس میتوانند رئیس جمهور را درمقام اجرای وظایف مدیریت قوه مجریهو اداره امور اجرائی کشور مورد استیضاح قرار دهند. این استیضاح وقتی قابل طرح است که حداقل به امضای یک سوم نمایندگان برسد.
ماده 238اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
تقاضای استیضاح رئیس جمهور که باید با ذکر موارد صریح و روشن و مستدل باشد، به رئیس مجلس داده میشود. این تقاضا باید دراولین جلسه قرائت شود و ضمن چاپ و توزیع بین نمایندگان برای رئیس جمهور ارسال گردد. دراین صورت، رئیس جمهور باید ظرف یکماه در مجلسحاضر شود و درخصوص مسائل مطرح شده توضیحات کافی بدهد.
ماده 239اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
حداکثر وقت برای مذاکره موافقین و مخالفین پنج ساعت است که به تساوی و متناوبا انجام میشود. مدت صحبت برای هر یک ازموافقین و مخالفین حداکثر نیم ساعت خواهد بود که با رای مجلس تا یک ساعت قابل تمدید میباشد.
ماده 240اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
وقت برای توضیحات و پاسخهای رئیس جمهور جمعا پنج ساعت میباشد. رئیس جمهور میتواند قسمتی از وقت خود را به نمایندگان موافق واگذار کند. این وقت اضافه بر فرصتی است که به موجب ماده قبل به آنان تعلق میگیرد.
ماده 241اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
درصورتی که پس از بیانات نمایندگان موافق و مخالف و پاسخ رئیس جمهوری اکثریت دو سوم کل نمایندگان، به عدم کفایت رئیسجمهور رای دادند، مراتب جهت اجرای بند ده (10) اصل یکصد و دهم (110) قانون اساسی بهاطلاع مقام رهبری میرسد. این رایگیری مخفی و باورقه خواهد بود.
ماده 242اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
زمان اجرای این آئیننامه از هفتم خرداد ماه 1378 همزمان با انتخابات هیات رئیسه مجلس و هیات رئیسه کمیسیونها خواهد بود.
ماده 243اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
کلیه قوانین و مقررات دیگر درخصوص آییننامه داخلی مجلس لغو میگردد.
قانون فوق مشتمل بر دویست و چهل و دو ماده و شصت و پنج تبصره در جلسه علنی روز یکشنبه مورخ هجدهم مهرماه یکهزار و سیصد و هفتاد و هشت مجلس شورای اسلامی تصویب و مواد (192) و (198) آن در تاریخ 20/1/1379 با اصلاحاتی به تصویب نهائی مجمع تشخیص مصلحت نظام رسیده است.
رئیس مجلس شورای اسلامی - علی اکبر ناطق نوری
ماده الحاقیالحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
نحوه انتخاب نمایندگان ناظر برای عضویت و شرکت در جلسات مجامع، هیاتها و شوراهای مذکور در قوانین و چگونگی اجرای وظایف نظارتی آنها به شرح زیر است:
1الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
برای انتخاب ناظران کمیسیونهای تخصصی و یا مجلس شورای اسلامی، کمیسیون ذی ربط موظف است حداقل به تعداد دو برابر مورد نیاز از نمایندگان داوطلب واجد شرایط را به مجلس معرفی نماید تا مجلس نسبت به انتخاب تعداد مورد نیاز اقدام کند.
2 نمایندگان هر استان، نماینده منتخب خود را از بین نمایندگان همان استان برای شرکت در مجامع و شوراهای استانی تعیین و به کمیسیون ذی ربط اعلام مینماید تا به مجلس شورای اسلامی برای انتخاب معرفی شود.
3 مدت عضویت نمایندگان ناظر تابع قانون ذی ربط است و در صورت عدم تعیین زمان در قانون، یک سال میباشد.
4 دستگاههای ذی ربط مکلفند دعوتنامه و دستور جلسه را به همراه گزارش توجیهی حداقل یک هفته قبل از تشکیل جلسه به نماینده ناظر و همچنین معاونت نظارت مجلس ارسال نمایند.
5 معاونت نظارت موظف است حداقل بیست و چهار ساعت قبل از تشکیل جلسه، گزارش توجیهی خود را درباره دستور جلسه به نماینده ناظر ارائه نماید.
6 نماینده ناظر، عضو و تابع ضوابط مجمع یا هیات یا شورا و از نظر حق رای تابع قانون ذی ربط است.
7 نماینده ناظر موظف است در کلیه جلسات ذی ربط شرکت نماید و حداکثر ظرف یک هفته پس از تشکیل جلسه، گزارش کتبی خود درباره موضوعات مطروحه در جلسه و تصمیمات متخذه و نیز رعایت آییننامه داخلی آن جلسه و همچنین دیگر نقطه نظرات خود را به کمیسیون ذی ربط و معاونت نظارت ارائه نماید. روسای کمیسیونها مکلفند گزارش ناظر را بررسی و ارزیابی نظارتی خود را ظرف یک هفته برای پیگیری به معاونت نظارت اعلام نمایند.
8 معاونت نظارت موظف است گزارش نماینده ناظر و کمیسیون را بررسی و نظرات خود را حسب مورد به رئیس مجلس، دستگاه مربوط، دیوان محاسبات، کمیسیون ذی ربط و نماینده ناظر اعلام نماید.
9 معاونت نظارت موظف است عدم شرکت نماینده ناظر در جلسات را به رئیس مجلس اعلام کند.
10 حضور نماینده ناظر در جلسات موضوع این ماده ماموریت اداری محسوب میگردد. نماینده ناظر به تشخیص رئیس کمیسیون ذی ربط با غیبت غیرموجه در سه جلسه متوالی یا پنج جلسه غیرمتوالی مستعفی شناخته میشود. کمیسیون مکلف است نسبت به انتخاب فرد جدید طبق این آییننامه اقدام نماید.
11الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
هر نماینده به عنوان ناظر بهطور همزمان فقط میتواند حداکثر در دو مجمع، هیات یا شورای غیراستانی عضویت داشته باشد.
ماده الحاقی 2الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
معاونت نظارت مجلس موظف است حداکثر تا پایان اردیبهشت هر سال گزارشی از اقدامات نظارتی مجلس شورای اسلامی در سال قبل را تهیه و به هیات رئیسه ارسال کند تا در صورت صلاحدید در جلسه علنی قرائت شود.
ماده الحاقی 3الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
رئیس دیوان محاسبات کشور موظف به اجرای موارد زیر است: 1 گزارش تفریغ بودجه سالانه کشور را حداکثر تا پایان دی ماه سال بعد تهیه و برای رسیدگی به مجلس شورای اسلامی تسلیم نماید. 2 پیشنهاد بودجه سالانه دیوان محاسبات را تا پایان شهریور ماه هر سال و گزارش تفریغ بودجه سالانه دیوان را تا پایان شهریور ماه سال بعد تهیه و برای رسیدگی به کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات تسلیم نماید. 3 در اجرای وظایف نظارتی مجلس شورای اسلامی پاسخ درخواستهای رئیس مجلس، روسای کمیسیونها، نمایندگان مجلس، هیاتهای تحقیق و تفحص و معاونت نظارت را که به صورت مکتوب دریافت مینماید در چهارچوب قانون دیوان محاسبات کشور تهیه و به صورت رسمی تسلیم نماید.
تبصره1الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
رئیس دیوان هنگام تقدیم گزارش تفریغ بودجه سالانه کشور حداکثر به مدت یک ساعت درباره آن در جلسه علنی توضیح میدهد. هیات رئیسه گزارش کامل تفریغ بودجه را به کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات به عنوان کمیسیون اصلی و بخشهای مرتبط با کمیسیونهای دیگر را به عنوان کمیسیون فرعی ارجاع مینماید تا حداکثر ظرف یک ماه گزارش خود را به کمیسیون اصلی تقدیم نمایند. کمیسیون اصلی موظف است حداکثر ظرف سه ماه از تاریخ تسلیم گزارش به مجلس با توجه به گزارش کمیسیونهای فرعی و اخذ توضیحات از دستگاههای اجرائی، گزارش بررسی نهائی خود را تهیه و به هیات رئیسه تسلیم نماید. این گزارش خارج از نوبت در دستور هفته بعد مجلس قرار میگیرد و قرائت میشود.
تبصره2الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات موظف است کلیه گزارشهای واصله از دیوان محاسبات را بررسی و نتیجه آن را به اطلاع نمایندگان برساند.
تبصره3الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
رئیس دیوان محاسبات موظف است چگونگی برخورد با متخلفین و پیگیری قانونی موارد تخلف را برای رئیس مجلس گزارش نماید.
ماده الحاقی 4الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
چنانچه لایحه بودجه سالانه کشور تا تاریخ تعیین شده در این آییننامه به مجلس تسلیم نشود دولت موظف است لایحه چند دوازدهم بودجه را نیز به مجلس تسلیم نماید. این لایحه پس از چاپ و توزیع در دستور کار مجلس قرار میگیرد. ابتدا نماینده دولت و سپس دو مخالف و دو موافق به ترتیب هر کدام به مدت پنج دقیقه صحبت میکنند و سپس کلیات لایحه به رای گذاشته میشود. در صورت تصویب، رسیدگی به لایحه در ردیف اول دستور جلسه علنی بعد قرار میگیرد. در وقت رسیدگی ابتدا پیشنهاد نمایندگان در خصوص میزان چند دوازدهم مطرح و در صورت عدم تصویب نسبت به عدد چند دوازدهم پیشنهادی دولت رایگیری میشود.
تبصره1الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
مجلس چند دوازدهم بودجه را بر مبنای آخرین قانون بودجه سالانه مصوب مجلس رسیدگی مینماید.
تبصره2الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
حداکثر مدتی که مجلس میتواند برای بودجه چند دوازدهم تصویب نماید، سه دوازدهم است.
ماده الحاقیالحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
مصوبات مربوط به آییننامه داخلی مجلس شورای اسلامی بلافاصله پس از تصویب نهائی لازم الاجراء و از شمول ماده (2) قانون مدنی مستثنی است.