نظامنامه دفاتر ازدواج و طلاق

در اجراي ماده 29 قانون دفاتر اسناد رسمي و كانون سردفتران و دفترياران مصوب 1354/10/26 و با عنايت به ماده 21 قانون حمايت خانواده مصوب 1391 و در راستاي آيين ‌نامه قانون دفاتر اسناد رسمي و كانون سردفتران و دفترياران مصوب 1400/1/10 "نظامنامه دفاتر ازدواج و طلاق" به شرح مواد آتي است.

: كليات

: اختصارات و تعاريف

معاني اصطلاحات و اختصارات نظامنامه به شرح زير مي‌ باشند:

سازمان: سازمان ثبت اسناد و املاك كشور؛

كانون: كانون سردفتران ازدواج و طلاق مركز (تهران) و يا هر كانوني كه بر اساس اين نظامنامه در مراكز استانها ايجاد مي ‌شود؛

قانون: قانون دفاتر اسناد رسمي و كانون سردفتران و دفترياران مصوب 1353/10/26؛

آيين نامه: آيين نامه قانون دفاتر اسناد رسمي و كانون سردفتران و دفترياران مصوب 1400/1/10؛

دفترخانه: دفترخانه رسمي ثبت ازدواج و طلاق؛

سردفتر: شخصي كه اداره امور دفترخانه ثبت رسمي ازدواج و طلاق را بر عهده دارد؛

هيأت: هيأتي كه به منظور مصاحبه با داوطلبان سردفتري و انتخاب سردفتران توسط رييس سازمان انتخاب مي شود؛

دفتر: دفتر الكترونيكي كه اسناد رسمي ازدواج و طلاق و ساير موارد مرتبط در آن ثبت مي ‌شود و به صورت برخط (آنلاين) در دسترس دفترخانه مي ‌باشد؛

دادگاه: دادگاه انتظامي سردفتران و دفترياران موضوع ماده (۳۴) قانون؛

اصحاب سند: اشخاص متقاضي تنظيم سند وقايع ازدواج و طلاق و اشخاص مرتبط.

دفترخانه واحدي وابسته به قوه قضاييه است كه براي تنظيم و ثبت اسناد رسمي ازدواج و طلاق و ديگر وظايفي كه به موجب قوانين و مقررات به آن واگذار شده تشكيل مي شود.

سازمان مي تواند بخشي از امور تصدي گري خدمات ثبتي مرتبط را به دفاتر ازدواج و طلاق واگذار نمايد. تعرفه حق الزحمه بابت ارائه خدمات واگذار شده، به پيشنهاد سازمان و تاييد رييس قوه قضاييه خواهد بود.

: پذيرش سردفتر

سازمان مكلف است پس از تاييد رييس قوه قضاييه جهت رفع نياز مناطقي كه به موجب مقتضيات محلي، ميزان كار و تعداد مراجعان نياز به تأسيس دفتر ازدواج و طلاق دارند پس از اعلام عمومي، به نحو مقتضي به شرح ذيل نسبت به پذيرش سردفتر اقدام نمايد:

اعلام عمومي مهلت ثبت نام و شرايط عمومي و اختصاصي لازم جهت ثبت نام داوطلبان؛

ثبت نام از واجدين شرايط در مهلت مقرر؛

برگزاري آزمون كتبي و شفاهي؛

طي مراحل گزينش،‌ از جمله مصاحبه توسط هيأت با قبول‌ شدگان در آزمون كتبي.

حداقل نصاب نمره قبولي در مرحله آزمون كتبي براي مناطق مختلف توسط سازمان تعيين مي شود.

شركت سردفتر در دوره ‌هاي آموزشي كه در شروع به كار و يا در ضمن خدمت توسط سازمان يا كانون برگزار مي شود الزامي است.

ضوابط مربوط به پذيرش ايثارگران مطابق قانون مربوطه خواهد بود.

اشخاص زير را نمي‌ توان به سردفتري ثبت ازدواج و طلاق انتخاب كرد:

اتباع بيگانه؛

كساني كه تحت ولايت يا قيمومت هستند؛

محكومان به انفصال دائم از خدمات دولتي، قضايي يا وكالت دادگستري و همچنين محكومان به انفصال موقت از خدمات و مشاغل مزبور در مدت انفصال يا تعليق؛

محكومان به ارتكاب جرائم منافي عفت و همچنين محكومان به جرائمي كه مطابق قانون مستلزم محروميت از بعضي حقوق اجتماعي مذكور در قانون مجازات اسلامي است، در مدت محروميت؛

معتادان به مشروبات الكلي، مواد مخدر و روانگردان؛

اشخاص فاقد صلاحيت اخلاقي يا سوء شهرت؛

دارندگان پايه ‌هاي قضايي، وكلاي دادگستري، سران دفاتر اسناد رسمي، دفترياران، كاركنان رسمي، پيماني و قراردادي موضوع ماده (۵) قانون مديريت خدمات كشوري مصوب ۱۳۸۶.

ممنوعيت مذكور در بند "چ" شامل سردفتران شاغل قبل از تاريخ 1394/10/26 موضوع تبصره‌ هاي الحاقي به ماده 2 نظامنامه مصوب 1378 نمي شود.

تأسيس دفترخانه

سردفتر مكلف است حداكثر ظرف مدت سه ماه پس از ابلاغ حكم انتصاب سردفتري، نسبت به تأسيس دفترخانه و شروع به كار در محدوده محلي كه در ابلاغ تعيين شده است اقدام نمايد و در صورت عدم انجام تكليف، ابلاغ مذكور لغو مي‌ گردد. مدت مذكور توسط رييس سازمان تا سه ماه ديگر قابل تمديد است.

پس از تعيين محل دفترخانه و تأييد آن از طرف اداره ثبت مربوط، هرگونه جابه جايي در همان محل منوط به تأييد اداره ثبت محل مي‌ باشد.

تغيير محل دفترخانه از محل تعيين شده در حكم سردفتر اعم از شهر يا روستا به شهر يا روستاي ديگر مطابق دستورالعمل نقل و انتقالات دفاتر ازدواج و طلاق مصوب سازمان خواهد بود.

سازمان مي تواند براي مناطقي كه فاقد دفترخانه هستند با صدور ابلاغ سيار براي يكي از سردفتران به تشخيص رييس سازمان نسبت به رفع نياز منطقه اقدام نمايد.

محل دفترخانه بايد به گونه اي باشد كه دسترسي و حضور افراد توان خواه و سالمند به سهولت صورت گيرد، در مجتمع هايي كه فاقد بالابر است، دفترخانه ‌هايي كه در غير طبقه همكف مستقر است،‌ سردفتر مكلف به رعايت تمهيدات لازم جهت تسهيل امور مي‌ باشد. سازمان مكلف است دفتر ويژه ثبت ازدواج و طلاق افراد داراي معلوليت كه مناسب ‌سازي شده است را اطلاع رساني نمايد.

سازمان مكلف است در تعيين محل دفترخانه رعايت فاصله متعارف با مجتمع قضايي خانواده را بنمايد.

نصب تابلوي مشخصات سردفتر و كاركنان در دفترخانه الزامي است.

تابلو و مهر دفترخانه بايد مطابق نمونه مصوب سازمان باشد و قيد عبارات تبليغي، القاب يا عناوين ديگر در تابلو، مهر، سربرگ ممنوع است.

: انتخاب سردفتران

متقاضيان سردفتري بايد داراي شرايط زير باشند:

داشتن مدرك كارشناسي در رشته‌ هاي حقوق، علوم ثبتي، علوم قضايي، الهيات و معارف اسلامي (گرايش فقه و مباني حقوق اسلامي يا مدرك سطح دو حوزوي يا بالاتر با تاييد مركز مديريت حوزه‌ هاي علميه كه داراي مجوز صدور مدرك حوزوي از شوراي عالي حوزه‌ ها مي‌ باشند) همچنين، دارندگان مدرك سطح يك حوزه به شرط دارا بودن مدرك تحصيلي كارشناسي در يكي از رشته هاي ادبيات (زبان فارسي يا عربي)، علوم قرآني و الهيات و معارف اسلامي؛

دارا بودن حداقل ۲۴ و حداكثر ۵۰ سال تمام شمسي؛

داشتن كارت پايان خدمت يا معافيت دائم از خدمت نظام وظيفه عمومي؛

تاهل؛

تدين به دين مبين اسلام؛

اعتقاد و التزام به احكام شرعي و قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران؛

حسن شهرت؛

توانايي انجام كار.

اشخاص مذكور در بند الف كه داراي مدرك كارشناس ارشد يا دكتري در رشته هاي فوق باشند، در شرايط مساوي داراي اولوليت خواهند بود.

مدارك حوزوي اهل سنت بايد مورد تاييد شوراي عالي مدارس علوم ديني اهل سنت باشد.

دارندگان مدارك اجتهاد يا افتاء كه به تاييد شوراي عالي حوزه‌ ها رسيده باشد از آزمون كتبي معاف بوده و در زمان صدور آگهي انتخاب سردفتري پس از ثبت نام و احراز شرايط از ساير جهات صرفاً توسط هيأت از آنان مصاحبه بعمل خواهد آمد.

استمرار شرايط مذكور در بند‌هاي "ث" تا "ح" در دوران تصدي ضروري است.

انتخاب سردفتران اقليت ‌هاي ديني موضوع اصل سيزده قانون اساسي با رعايت ماده (۴) اين نظامنامه و پس از معرفي و گواهي مراكز رسمي ديني مربوط خواهد بود.

از داوطلبان واجد شرايط، امتحان كتبي به عمل خواهد آمد. زمان و مكان برگزاري از طريق پايگاه اطلاع رساني سازمان اعلام مي‌ گردد.

مواد امتحان عبارت است از: ادبيات فارسي، عربي، متون فقهي مرتبط با نكاح و طلاق، مقررات مربوط به ازدواج و طلاق، حقوق مدني و معارف اسلامي.

سوالات متون فقه متقاضيان اهل سنت از كتب فقهي آنان استخراج خواهد شد.

هزينه شركت در آزمون كتبي به عهده متقاضي است.

صدور ابلاغ سردفتري منوط به گذراندن سه ماه كارآموزي در يكي از دفاتر ازدواج و طلاق مي‌ باشد.

سردفتران قبل از اشتغال به سردفتري به شرح زير سوگند ياد نموده و ذيل سوگندنامه را امضا مي‌ كنند: «اينجانب به عنوان سردفتر رسمي ثبت ازدواج و طلاق در محضر قرآن كريم به خداوند قادر متعال سوگند ياد ميكنم كه وظايف محوله را مطابق احكام شرع مقدس اسلام، قوانين، مقررات و نظامات كشور جمهوري اسلامي ايران انجام دهم و در كمال امانتداري، بيطرفي، رعايت اخلاق حرفه‌ اي، حفظ حقوق مراجعان و احترام به آنان اقدام نموده و نهايت تلاش خود را به كار برم و شرافت خود را وثيقه اين سوگند قرار مي‌ دهم».

‌ اقليت‌ هاي ديني بر اساس آيين مربوط به خود به شرح فوق سوگند ياد مي‌ كنند.

مراسم سوگند با حضور رييس يا معاون امور اسناد سازمان يا مديركل امور اسناد و سردفتران و رييس كانون مركز و در مراكز استانها با حضور مديركل ثبت و رييس كانون استان برگزار مي شود و متن سوگندنامه به امضاي سردفتر و حسب مورد صورتجلسه مراسم به امضاي مديركل امور اسناد و سردفتران يا مديركل ثبت استان مربوط مي ‌رسد و در پرونده سردفتر ضبط مي شود.

: صلاحيت و وظايف دفاتر رسمي ثبت ازدواج و طلاق

صلاحيت دفاتر رسمي ازدواج و طلاق به صورت يكسان و به شرح زير مي‌ باشد:

ثبت و اجراي صيغه شرعي واقعه ازدواج دائم و ثبت يا اجراي صيغه شرعي ازدواج موقت بصورت رسمي يا عادي برابر قانون حمايت خانواده؛

ثبت و اجراي صيغه طلاق، ابطال سند، فسخ و انفساخ وقايع ازدواج و همچنين طلاق مطابق حكم قطعي مراجع قضائي، بذل مدت و رجوع؛

درج شروط مورد توافق زوجين مطابق قواعد عمومي شامل وكالت طلاق يا ساير شروط در ملاحظات سند و دفتر و اقرار به وصول يا بذل مهريه تنظيمي در دفاتر اسناد رسمي در ملاحظات دفتر و سند؛

برابر اصل نمودن اسناد تنظيمي در دفترخانه؛

صدور و تحويل رونوشت اسناد ثبت شده به ذينفع يا قائم مقام قانوني او؛

ديگر مواردي كه در قوانين و مقررات پيش‌ بيني شده يا مي شود.

از تاريخ تصويب اين نظام ‌نامه دفترخانه ازدواج و طلاق قابل تفكيك نبوده و يك واحد تلقي و براي هر دفترخانه يك شماره اختصاصي تعلق مي ‌گيرد.

شرايط و ضوابط و نحوه انتخاب اعضاي هيأت مديره كانون و چگونگي فعاليت آن مطابق اساسنامه اي خواهد بود كه ظرف سه ماه برابر مقررات تهيه و پس از تاييد رييس سازمان به ثبت مي ‌رسد.

ارائه كليه خدمات در دفترخانه بايد به صورت الكترونيكي انجام پذيرد.

سردفتر موظف است قبل از شروع به كار، نمونه امضاي خود را در حضور رييس ثبت محل و در دو فرم مخصوص درج و ارائه نمايد.يكي از فرم‌ ها در اداره ثبت استان و ديگري در اداره كل امور اسناد سازمان بايگاني يا اسكن خواهد شد. سردفتر مكلف است كليه خدمات را مطابق نمونه ارائه شده امضاء نمايد.

درج شماره ملي، كد پستي، آدرس محل اقامت و حتي‌ الامكان شماره تلفن همراه يا آدرس پست الكترونيكي اصحاب سند در كليه اسناد الزامي است. هرگونه ابلاغ به اصحاب سند به صورت الكترونيكي از طريق سامانه ابلاغ قوه قضاييه انجام مي شود. ملاك احراز هويت افراد شناسنامه و كارت ملي و براي اتباع بيگانه اصل گذرنامه يا كارت آمايش مي‌ باشد.

ظرف مدت سه ماه پس از تاريخ تصويب اين نظامنامه ارائه هرگونه خدمت در دفاتر رسمي ثبت ازدواج و طلاق به صورت الكترونيكي بوده و مستلزم ثبت نام متقاضي در سامانه ثبت نام الكترونيكي (ثنا) و اخذ تصديق الكترونيكي است.

نحوه ثبت وقايع ازدواج، طلاق و امور مربوط در دفتر الكترونيك و نظارت بر آن مطابق شيوه‌ نامه بهره‌ برداري از دفتر الكترونيك ثبت وقايع ازدواج و طلاق مصوب سازمان مي‌ باشد.

سردفتران مكلفند دفاتر و بايگاني دفتر تحت تصدي خود را ظرف يك سال مطابق شيوه ‌نامه‌ اي كه توسط سازمان تهيه مي شود اسكن و داده آمايي كنند. معدوم كردن اوراق بايگاني با نظارت سازمان پس از اسكن بلامانع مي‌ باشد.

سردفتر مكلف است در محل دفترخانه و همزمان با اخذ امضاي هر يك از اصحاب سند در نسخه پشتيبان از طريق سامانه نسبت به اخذ اثر انگشت آنها در دفتر الكترونيك اقدام و سپس با امضاي الكترونيك و اثر انگشت خود ثبت را تأييد نموده و نسخه نهايي سند را چاپ و پس از امضاء به مهر دفترخانه ممهور با اخذ رسيد تحويل ذينفع نمايد.

درج تاريخ كامل شمسي بر روي كليه اسناد و قبوض و مكاتبات الزامي است.

در صورت تقاضاي رونوشت مصدق اسناد ثبت شده سردفتر مكلف است صرفاً به صاحبان اسناد يا قائم مقام قانوني آنها تسليم نمايد و چنانچه درخواست رونوشت مربوط به اسناد ناقص باشد با قيد و تصريح به نقص سند بلامانع است.

تعرفه حق ‌التحرير دفاتر رسمي ثبت ازدواج و طلاق هر سال يك بار بازنگري و به تاييد رييس قوه قضاييه رسيده و يا پس از تفويض اختيار از طرف رياست قوه قضائيه به تصويب رييس سازمان مي‌ رسد.

سردفتر موظف است بر اساس احكام شرع مقدس و قوانين و مقررات نسبت به انجام وظيفه اقدام نمايد. در صورتيكه تقاضا يا توافق زوجين مخالف با شرع و قوانين و مقررات موضوعه و نظم عمومي يا اخلاق حسنه باشد ضمن امتناع از ثبت بايد علت آن را كتباً به متقاضي اعلام نمايد.

سازمان براي همسان ‌سازي نحوه تقرير شروط مورد تقاضاي مراجعان در سند ازدواج و پيشگيري از هرگونه ابهام در مفاد توافق ‌ها با مراجعه به منابع فقهي و رعايت فتاواي معتبر، بخشنامه ‌هاي لازم را تهيه و پس از تاييد رييس قوه قضاييه صادر مي ‌نمايد.

سازمان با هدف كاهش فريب در نكاح، نمونه برگ‌ هاي لازم شامل مشخصات و خصوصيات هويتي و اجتماعي طرفين ازدواج را تهيه و در اختيار دفاتر قرار مي‌ دهد. دفاتر در زمان دريافت مدارك اين اوراق را در اختيار مراجعان ثبت ازدواج قرار داده و پس از تكميل آن توسط طرفين به امضاي طرف مقابل مي ‌رساند.

سردفتر ازدواج و طلاق صرفاً مجاز به ثبت وقايع ازدواج و طلاق افراد هم دين خود مي‌ باشند.

ثبت وقايع ازدواج و طلاق اهل سنت در دفاتر شيعه و بالعكس در صورت اجراي صيغه شرعي مطابق احكام مخصوص به مذهب زوجين بلامانع مي‌ باشد. در صورت اختلاف مذهب زوجين مذهب زوج ملاك عمل خواهد بود.

ثبت وقايع ازدواج و طلاق زوجين كه هر دو يا يكي از آنها تبعه بيگانه باشند با رعايت ماده ۱۰۶۰ قانون مدني حسب مورد منوط به اخذ مجوز از استانداري يا نيروي انتظامي مي‌ باشد.

ثبت ازدواج و طلاق ايرانيان مقيم خارج از كشور در سفارت يا كنسولگري يا دفاتر نمايندگي با رعايت تبصره ماده (۱۵) قانون حمايت خانواده مصوب ۱۳۹۱ داراي همان آثاري است كه ثبت آنها در دفاتر رسمي ازدواج و طلاق داخل كشور دارد. طلاق ‌هايي كه در خارج از كشور انجام ولي به ثبت نرسيده است، ثبت آن در دفترخانه منوط به تنفيذ احكام صادره در دادگاه خانواده مي‌ باشد.

درصورتيكه ثبت ازدواج و طلاق توسط وكيل انجام شود، وكالتنامه وكيل بايد در يكي از دفاتر اسناد رسمي، سفارت ايران، كنسولگري يا نمايندگي تنظيم و داراي اختيارات لازم باشد.

ثبت ازدواج افراد بي سواد، ناشنوا، نابينا و افرادي كه قدرت تكلم ندارند منوط به معرفي و حضور يك نفر معتمد كه شرايط ازدواج را به ايشان تفهيم نمايد، مي‌ باشد.

سردفتران در ساعات اداري مكلف به حضور در دفترخانه و انجام وظيفه مي‌ باشند.

كفيل دفترخانه اي كه به علت فوت سردفتر، انفصال دائم يا غيبت غيرموجه تعطيل شده حق تنظيم و ثبت سند جديد در دفتر مذكور را ندارد و تكميل اسناد ناقص دفترخانه منوط به كسب اجازه از ثبت محل است. در ساير موارد كفيل حق تنظيم سند را دارد.

شرايط مرخصي سردفتران مطابق مبحث دوم از فصل چهارم آيين نامه و شرايط انتقال سردفتران با رعايت ماده دوازده آيين نامه خواهد بود.

: تخلفات سردفتران و تعقيب انتظامي آنها

نحوه رسيدگي به تخلفات و تعقيب انتظامي دفاتر ازدواج و طلاق مطابق فصل چهارم قانون و فصل پنجم آيين نامه مي‌ باشد.

سردفتر مسئول كليه امور دفترخانه مي‌ باشد و در صورت تخلف در دفترخانه در مقابل اشخاص ذينفع مسئول خواهد بود و هرگاه در نتيجه اقدامات ضرري متوجه اشخاص شود علاوه بر مجازات‌ هاي مقرر، بايد از عهده خسارت وارده برآيد. دعاوي مربوط به خسارات ناشي از تخلفات سردفتران تابع قوانين و مقررات عمومي خواهد بود.

مسئوليت سردفتر نافي مسئوليت فرد متخلف نيست.

رسيدگي به پرونده سردفتر در دادگاه بدوي و تجديدنظر انتظامي با حضور يكي از سردفتران ازدواج و طلاق كه از طرف كانون معرفي و توسط رييس سازمان تعيين مي شود به جاي سردفتر اسناد رسمي انجام مي شود.

در مواردي كه سردفتر به انفصال دائم يا سلب صلاحيت محكوم و يا مستعفي مي شود بايد بلافاصله كليه دفاتر و اسناد و اوراق بهادار مربوط به دفترخانه كه به هر عنوان به او سپرده شده طبق دستور ثبت محل به سردفتر كفيل تحويل و تابلوهاي دفترخانه را جمع آوري نمايد. در صورت امتناع، مطابق قوانين و مقررات رسيدگي مي شود. در صورت فوت سردفتر ورثه وي مطابق دستور ثبت محل اقدام مي‌ كنند.

از تاريخ تصويب اين نظام‌ نامه؛ نظام ‌نامه ‌هاي مواد (2) و (14) قانون ازدواج مصوب 1310، آيين نامه رسيدگي به تخلفات دفاتر ازدواج مصوب 1316، آيين نامه ماده اول قانون ازدواج مصوب 1312، مقررات متحدالشكل بودن ثبت ازدواج و طلاق مصوب 1311، آيين نامه نحوه اجراي احكام و تصميمات دادگاه خانواده مصوب 1354، نظام‌ نامه انتخاب سران دفاتر ازدواج و طلاق مصوب 1378 و تمام نظامنامه ‌ها و بخشنامه ‌هاي مغاير نسخ مي شود.

اين نظام‌ نامه مشتمل بر ۴۱ ماده و ۲۱ تبصره در تاريخ / /۱۴۰۱ به تصويب رييس قوه قضاييه رسيد.

رئيس قوه قضائيه - غلامحسين محسني اژيه