نظر مشورتي ۶۹۰/1400/۷ مورخ ۲۸/07/۱۴۰۰ اداره كل حقوقي قوه‌قضائيه در خصوص نحوه اعتراض يا تجديدنظر‌ خواهي از رايي كه اثر آن به غائبين تسري پيدا مي‌كند

استعلام : بر اساس ماده 359 قانون آيين دادرسي دادگاه هاي عمومي و انقلاب در امور مدني مصوب 1379 اثر رأي به غابيين در دعواي غير قابل تجزيه تسري پيدا مي كند؛ آيا تسري ناظر به آثار مثبت در حق غابيين است يا اثر منفي را هم در بر مي گيرد؟ براي مثال چنانچه دعواي فسخ معامله مطرح باشد (فسخ ناشي از ارث خيار) و در مرجع بدوي حكم بر فسخ معامله صادر شود و يكي از خواندگان (ورثه خيار) به آن رأي تجديد نظرخواهي كند و رأي در مرحله تجديد نظر تأييد شود؛ آيا ديگر ورثه كه با داشتن عذر موجه به رأي بدوي اعتراض دارند، مي توانند تجديدنظرخواهي مستقل كنند و يا از آن جا كه رأي تجديد نظر اول به زيان آن ها است و در حق غايبين مؤثر است، بايد به رأي دادگاه تجديد نظر اعتراض ثالث كنند؟ توضيح آن كه در رويه قضايي دو عقيده است؛ برخي معتقدند غايبين در دعوا فقط حق اعتراض ثالث به رأي اول صادره از دادگاه تجديدنظر را دارند؛ زيرا اثر رأي به آن ها تعميم يافته است و براي دعواي تجديد نظرخواهي دوم مطروحه براي برخي از ورثه بايد قرار عدم استماع دعوا صادر شود؛ عده اي نيز معتقدند كه اثر منفي رأي به غايبين تسري نمي يابد؛ مانند اداره فضولي مال غير و اثر مثبت در قانون نهفته است و تا مسير عادي شكايت براي خواندگان باز است، طرح شكايت فوق العاده (اعتراض ثالث) قابل استناد نيست؛ خواهشمند است نظر آن مرجع را در اين خصوص اعلام فرماييد. نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : اولاً، مطابق مواد 308، 359 و 404 قانون آيين دادرسي دادگاه هاي عمومي و انقلاب در امور مدني مصوب 1379، آرايي كه در مراحل واخواهي، تجديد نظر و فرجام خواهي صادر مي¬شود، حسب مورد فقط نسبت به واخواه، واخوانده، تجديد نظرخواه و تجديد نظرخوانده و يا فرجام خواه و فرجام خوانده مؤثر است و شامل اشخاصي كه واخواهي، تجديد نظرخواهي و يا فرجام خواهي نكرده¬اند، نمي شود؛ اما با توجه به قسمت اخير مواد فوق الذكر، در صورتي كه رأي صادره قابل تجزيه و تفكيك نباشد، نسبت به اشخاصي كه مشمول حكم صادره بوده؛ اما حسب مورد واخواهي، تجديد نظرخواهي و يا فرجام خواهي نكرده¬اند، تسري خواهد داشت. ثانياً، مواد 308، 359 و 404 قانون آيين دادرسي دادگاه هاي عمومي و انقلاب در امور مدني مصوب 1379 نافي حق واخواهي، تجديد نظرخواهي و فرجام خواهي اصحاب دعوا و تكليف مرجع قضايي مبني بر رسيدگي به آن و صدور حكم مقتضي نيست؛ بلكه صرفاً در راستاي انتفاع ايشان از رأي غير قابل تجزيه صادره است.