نظر مشورتي 7/1403/185 مورخ 1403/06/25 اداره كل حقوقي قوه قضائيه

استعلام : عمده پرونده‌هاي مربوط به اجراي احكام دادسراي امور جنايي، پرونده‌هاي قصاص نفس مي‌باشد كه بخشي از اين پرونده‌ها به لحاظ عدم اقدام اولياي دم در راستاي ماده 429 قانون مجازات اسلامي به حبس تعزيري (اعمال ماده 612 قانون مجازات اسلامي كتاب تعزيرات) محكوم مي‌گردند و پرونده تا پايان حبس به اجراي احكام اعاده تا پس از پايان حبس، جهت فراز پاياني ماده 429 قانون مجازات اسلامي (تعيين وثيقه) مجدد به دادگاه ارسال شود. در اين بازه زماني (كه عمدتاً دادگاه‌هاي كيفري يك محكوم‌عليه را به تحمل حداكثر يعني ده سال حبس محكوم مي‌نمايند) محكوم‌عليه تقاضاي اعمال ماده 58 قانون مجازات اسلامي (پس از سپري شدن مدت معلوم مندرج در قانون) و اعطاي مرخصي را مي‌نمايد. اولاً، آيا اساساً در اين مدت استفاده از آزادي مشروط يا مرخصي براي محكومان امكان‌پذير است؟ ثانياً، در برخي موارد (پس از صدور حكم در راستاي اعمال ماده 612 قانون مجازات اسلامي) دادگاه اعمال مقررات ماده 510 قانون آيين دادرسي كيفري و حتي احتساب ايام بازداشت قبلي را با اين استدلال كه محكوميت به حبس در راستاي ماده 429 قانون مجازات اسلامي محكوميت تعزيري صرف نمي‌باشد و همچنان محكوميت نامبرده قصاص بوده، رد مي‌نمايد. وظيفه اجراي احكام در اين موارد چيست؟ نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : 1- مجازات تعزيري موضوع ماده 612 قانون مجازات اسلامي (تعزيرات) مصوب 1375، كه در راستاي اجراي ماده 429 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392، توجهاً به ماده 447 اين قانون تعيين مي‌شود، مجازات جدا و مستقلي است كه به لحاظ اخلال در نظم عمومي و صيانت و امنيت جامعه و يا بيم تجري مرتكب يا ديگران تعيين مي‌شود و مشمول عمومات مقرر در قانون براي مجازات تعزيري؛ از جمله بهره‌مندي از نهاد ارفاقي آزادي مشروط موضوع ماده 58 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 است؛ يعني با حصول شرايط مقرر در اين ماده صدور حكم آزادي مشروط محكوم به حبس موضوع ماده 612 قانون پيش‌گفته و نيز اعطاي مرخصي به چنين محكومي با رعايت شرايط و ضوابط اعطاي مرخصي به زندانيان و با رعايت شرايط مذكور در قسمت اخير ماده 429 قانون پيش‌گفته (اخذ وثيقه مناسب و تأييد رئيس حوزه قضايي و رئيس كل دادگستري استان) بلا‌مانع است. 2- با توجه به اطلاق اصطلاح «تعزير» در ماده 134 قانون مجازات اسلامي اصلاحي 1399 حكم اين ماده شامل تعزير مقرر در ماده 429 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392، ناظر به ماده 612 قانون مجازات اسلامي (تعزيرات) مصوب 1375 نيز مي‌باشد؛ بنابراين چنانچه شخصي هم‌زمان با ارتكاب قتل عمد، مرتكب جرم تعزيري درجه يك تا شش شود و متعاقباً پس از قطعيت محكوميت به قصاص نفس يا اعمال ماده 429 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 به تعزير موضوع ماده 612 قانون مجازات اسلامي (تعزيرات) مصوب 1375 حكم شود، تعزير تعيين‌شده در اين خصوص تابع عمومات حاكم بر محكوميت‌هاي تعزيري است و در صورت فراهم بودن شرايط مندرج در مواد 134 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392يا 510 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392، حسب مورد اجراي صرف مجازات اشد يا صدور حكم واحد بلامانع است؛ زيرا مجازات قصاص نفس با اعمال ماده 429 قانون مجازات اسلامي ماهيت تعزيري يافته و به همين جهت قانون‌گذار براي آن تعزير مقرر كرده است؛ مستفاد از ماده 27 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 اين است كه پس از صدور حكم قطعي لازم‌الاجرا مدتي را كه فرد پيش از صدور حكم به علت اتهام يا اتهاماتي كه در پرونده مطرح بوده بازداشت بوده است در اجراي حكم وي محاسبه شود؛ لذا در فرض سؤال نيز در محكوميت به حبس موضوع ماده 612 قانون ياد‌شده بايد مدتي را كه محكوم در بازداشت بوده است، مورد محاسبه قرار گيرد و دليلي بر عدم محاسبه مدت بازداشت قبلي وجود ندارد و اجراي احكام نيز در هر مورد بايد به وظيفه خود عمل كند.