آيين ‏نامه انضباطي تخلفات فرمانده، كاركنان و خدمه كشتي (موضوع ماده (86) اصلاحي قانون دريايي ايران)

هيأت وزيران در جلسه 17 /12 /1399 به پيشنهاد شماره 02 /100 /53719 مورخ 18 /4 /1398 وزارت راه و شهرسازي (با همكاري وزارت دادگستري و معاونت حقوقي رييس جمهور) و به استناد ماده (86) اصلاحي قانون دريايي ايران – مصوب 1391-، آيين ‏نامه انضباطي تخلفات فرمانده، كاركنان و خدمه كشتي (موضوع ماده ياد شده) را به شرح زير تصويب كرد:

در اين آيين ‏نامه، اصطلاحات زير در معاني مشروح مربوط به كار مي ‌روند:

قانون: قانون دريايي ايران - مصوب 1343 - با اصلاحات بعدي آن.

سازمان: سازمان بنادر و دريانوردي.

كشتي: هر نوع شناور آب ‏رو از قبيل انواع كشتي هاي تجاري و خدماتي كه شخصي تحت هر عنوان در سمت فرمانده در آن فعاليت مي كند و يا بر اساس قانون بايد فعاليت نمايد. كشتي ‌هاي نظامي، انتظامي و ماهيگيري از شمول اين آيين ‏نامه خارج مي باشند.

مالك: هر شخص حقيقي يا حقوقي كه نام او به عنوان مالك در دفتر ثبت كشتي ‏ها در سازمان ثبت شده است، مگر در مواردي كه خلاف اين امر به اثبات برسد.

فرمانده: عالي ترين مقام كشتي كه طبق قانون، مسئوليت اداره امور و هدايت كشتي را از جهات مختلف فني، دريانوردي، كاركنان و خدمه، بار، مسافر و انجام ساير وظايف قانوني بر عهده دارد.

افسر: فردي كه تحت اين عنوان به ترتيب مقرر در قانون انتخاب مي‏ شود.

كاركنان و خدمه: هر فردي كه براي انجام وظايفي در ارتباط با كار يا خدمت در كشتي براي سفر دريايي استخدام شده و نام او در فهرست خدمه كشتي ذكر شده يا مي ‏شود.

دريانورد: فرمانده، افسران و ساير كاركنان و خدمه كشتي كه براي آنان حسب مورد گواهينامه شايستگي، گواهينامه مهارت يا تأييديه صادر مي شود.

گواهينامه شايستگي: گواهينامه اي كه سازمان پس از اخذ آزمون هاي لازم از داوطلبان واجد شرايط و احراز موفقيت، براي فرمانده و افسران صادر مي كند.

گواهينامه مهارت: گواهينامه اي كه سازمان پس از اخذ آزمون هاي لازم از داوطلبان واجد شرايط و احراز موفقيت، حسب مورد براي كاركنان و خدمه كشتي صادر مي كند.

تأييديه: سندي كه سازمان جهت تأييد گواهينامه شايستگي يا مهارت دريانوردان خارجي صادر مي كند.

هيأت: هيأت رسيدگي‏ كننده به تخلفات انضباطي دريانوردان، موضوع ماده (14) اين آيين ‏نامه.

دوره خدمت دريايي: از لحاظ مقررات اين آيين نامه، از لحظه الحاق دريانورد به كشتي و در اجراي مأموريت، آغاز و تا زمان پياده شدن وي از كشتي مزبور به يكي از علل از قبيل خاتمه مأموريت، خاتمه قرارداد، اخراج به دلايل انضباطي و بروز شرايط اضطراري را شامل مي شود. پياده شدن از كشتي براي استفاده از مرخصي كوتاه مدت ساحلي يا انجام امور مرتبط با فعاليت ‏هاي جاري كشتي در ساحل، نيز مشمول تعريف دوره خدمت دريايي مي‏ شود.

تخلف انضباطي: هرگونه فعل يا ترك فعل دريانورد، موضوع مواد (4) و (5) اين آيين ‏نامه.

رسيدگي به تخلفات انضباطي دريانورد و اعمال تنبيهات موضوع اين آيين ‏نامه حسب مورد توسط فرمانده و هيأت‌، طبق مواد اين آيين‌ نامه انجام مي شود.

اين آيين نامه در خصوص دريانوردان ايراني يا غيرايراني كه در كشتي ‏هاي تحت پرچم جمهوري اسلامي ايران فعاليت مي كنند اعمال مي ‏گردد. تخلفات ارتكابي دريانوردان ايراني شاغل در كشتي هاي خارجي نيز از حيث اعتبار گواهينامه‏ هاي شايستگي و مهارت صادر شده از سوي سازمان براي آنان، مشمول مقررات رسيدگي هيأت در اين آيين‏ نامه است.

ارتكاب موارد زير توسط فرمانده در دوره خدمت دريايي تخلف انضباطي محسوب مي ‏شود:

ترك فرماندهي كشتي.

ترك كشتي در مواقع خطر بدون دليل موجّه.

تمرد از دستورهاي ابلاغي سازمان.

سوء استفاده از صلاحيت و اختيارات.

انحراف كشتي از مسيرهاي متعارف دريايي، مگر در مواردي كه طبق قوانين و مقررات مجاز باشد.

رهاكردن اشخاص بيمار حاضر در كشتي در خارج از كشور در دوره خدمت دريايي.

خودداري از انجام تكاليف فرماندهي يا قصور يا تقصير در انجام آنها.

به كار گماردن دريانورد فاقد صلاحيت كافي و گواهينامه معتبر در يك پست، مگر در موارد مجاز قانوني.

ارايه هرگونه اطلاعات غيرواقعي كه مؤثر در اخذ گواهينامه شايستگي يا تأييديه شود.

جعل گواهينامه شايستگي يا مهارت يا تأييديه و يا استفاده از گواهينامه ها و اسناد مجعول يا نامعتبر.

ايجاد آلودگي در كشتي يا دريا.

نگهداري، حمل، خريد و فروش، توزيع يا استعمال مواد مخدر يا روانگردان يا مشروبات الكلي.

قاچاق انسان يا مخفي كردن و فراري دادن فرد غيرمجاز.

اعتصاب يا شورش در كشتي و يا تحريك به انجام آن.

قاچاق سوخت، ضايعات سوخت، روغن كشتي و امثال آنها.

هرگونه فعل يا ترك فعل ديگري كه به طور متعارف موجب اختلال يا تهديد ايمني يا امنيت اشخاص، اموال يا كشتي در دريا يا حفظ محيط زيست دريايي گردد.

ارتكاب موارد زير توسط دريانورد (غير از فرمانده) در دوره خدمت دريايي تخلف انضباطي محسوب مي‏ شود:

ترك پست يا غيبت غيرموجه يا خوابيدن در زمان انجام پست و هرگونه اهمال و بي‏مبالاتي يا بي احتياطي هنگام پست.

تمرد از دستورهاي قانوني فرمانده يا ساير افسران ارشد ذي ‏ربط يا سهل ‏انگاري در انجام دستورهاي مذكور.

ايجاد اخلال در كار ديگر دريانوردان.

ايجاد نزاع و درگيري در كشتي يا تهديد به ارتكاب آن.

ارايه هرگونه اطلاعات غيرواقعي كه مؤثر در اخذ گواهينامه شايستگي يا مهارت شود.

عدم اعلام عمدي و به موقع نقص ‏هاي مختل كننده قابليت دريانوردي در حيطه وظايف دريانورد حسب مورد به افسر ارشد ذي‏ ربط، فرمانده يا مالك كشتي.

موارد مندرج در بندهاي (10) تا (16) ماده (4) اين آيين ‏نامه.

به منظور حفظ نظم، ايمني و امنيت كشتي، فرمانده مي تواند در صورت وقوع تخلف در دوره خدمت دريايي با رعايت مقررات ماده (85) مكرر (6) قانون، تحقيقات لازم را از متهم و ساير افراد شاهد يا مطلع به عمل آورده و مطابق ترتيبات مقرر در مواد بعدي اين آيين نامه به موضوع رسيدگي و اتخاذ تصميم نمايد.

فرمانده موظف است به تخلفات انضباطي دريانوردان، شخصاً با حضور افسر ارشد مرتبط يا افسر اول رسيدگي ‏كند.

در موارد ضروري، با توجه به شرايط و اوضاع و احوال كه امكان رسيدگي انضباطي در كشتي به ترتيب مقرر در اين آيين ‏نامه وجود نداشته باشد، فرمانده مي تواند دريانورد مربوط را از پ‍ُست (سمت شغلي) خود تا رفع ضرورت و حداكثر تا زمان برگزاري جلسه رسيدگي تعليق نمايد. چنانچه به تشخيص فرمانده و به منظور تأمين ايمني كشتي، سرنشينان، بار و نيز حفاظت از محيط زيست، به غير از پياده كردن دريانورد مربوط از كشتي عرفاً هيچ راه ديگري وجود نداشته و ضروري باشد، فرمانده در اين مورد اقدام و با رعايت مقررات مربوط در اولين فرصت ممكن او را به وطن خود باز مي ‏گرداند. در اين صورت رسيدگي به تخلف دريانورد مزبور در خارج از كشتي و مطابق مقررات اين آيين ‏نامه توسط هيأت انجام مي شود.

براي رسيدگي به تخلف در غير موارد ضروري، بايد موضوع تخلف حداقل (24) ساعت قبل از رسيدگي، به دريانورد مربوط به طور كتبي ابلاغ شود. ابلاغيه مزبور بايد مشتمل بر موارد زير باشد:

تاريخ، ساعت و محل برگزاري جلسه رسيدگي.

عنوان يا عناوين تخلفات انتسابي با شرح آن.

اعلام امكان حضور به همراه يكي از همكاران مورد نظر خود.

دريانورد مي تواند در جلسه رسيدگي درخواست حضور شهود و مطلعين موردنظر را به عمل آورد و هرگونه توضيحي را در مقام دفاع از خود ارايه نمايد.

فرمانده بايد ترتيبي اتخاذ نمايد كه امكان حضور شهود و مطلعين مورد نظر در جلسه رسيدگي فراهم شود.

در جلسه رسيدگي بايد ابتدا از دريانورد سوال شود كه آيا تخلف انتسابي را قبول دارد يا خير. در صورتي كه وي تخلف را بپذيرد فرمانده در مورد نوع تنبيه انضباطي تصميم مي ‏گيرد. در غير اين صورت، تخلف بر اساس مدارك و شواهد مرتبط مورد رسيدگي قرار مي‏ گيرد.

فرمانده با ملاحظه مستندات و توجه كامل به دفاعيات دريانورد، با رعايت مفاد ماده (27) اين آيين ‏نامه اتخاذ تصميم مي ‏نمايد و نسخه اي از تصميم خود را به دريانورد ابلاغ مي ‏كند.

فرمانده موظف است خلاصه اي از جريان رسيدگي به تخلف انضباطي و تصميمات اتخاذ شده را در دفتر ثبت وقايع كشتي درج نمايد و موضوع را ظرف يك هفته از تاريخ رسيدگي به مالك و سازمان اطلاع دهد.

دريانوردي كه تصميم انضباطي فرمانده عليه وي اتخاذ شده است، مي تواند ظرف يك ماه پس از بازگشت به جمهوري اسلامي ايران، به عنوان عدم رعايت مقررات اين آيين ‏نامه در رسيدگي به تخلف و نحوه اتخاذ تصميم، نسبت به تصميم صادره، در هيئت شكايت نمايد.

به منظور رسيدگي به تخلفات انضباطي دريانوردان در دوره خدمت دريايي، هيئتي با تركيب سه عضو اصلي و سه عضو علي ‏البدل در سازمان تشكيل مي شود.

اعضاي هيأت بايد داراي شرايط عمومي زير باشند:

داشتن حداقل (35) سال سن.

نداشتن سابقه محكوميت كيفري مؤثر.

مدت عضويت اعضاي هيأت سه سال است و انتخاب مجدد آنان بلامانع است.

نحوه انتخاب اعضاي هيأت به شرح زير مي ‏باشد:

يك عضو اصلي و يك عضو علي‏ البدل از ميان سه فرد واجد شرايط با حداقل سه سال سابقه فرماندهي در كشتي و آشنايي كافي با قوانين و مقررات دريايي و كنوانسيون هاي بين المللي مربوط كه توسط صنف مالكان كشتي به سازمان معرفي مي شوند، توسط مديرعامل سازمان انتخاب مي ‏شوند.

يك عضو اصلي و يك عضو علي ‏البدل از ميان سه نفر از افسران و ساير كاركنان و خدمه واجد شرايط با حداقل (8) سال سابقه كار در كشتي كه توسط صنف دريانوردان به سازمان معرفي مي شوند، توسط مديرعامل سازمان انتخاب مي‏ شوند.

يك عضو اصلي و يك عضو علي‏ البدل از ميان كاركنان واجد شرايط سازمان كه توسط مديرعامل سازمان انتخاب مي ‏شوند. عضو منتخب اين بند رياست هيأت را بر عهده خواهد داشت.

سوابق خدمتي و اطلاعات شخصي افراد معرفي شده توسط صنف دريانوردان و صنف مالكان كشتي بايد مطابق دستورالعملي كه توسط سازمان تهيه و ابلاغ مي ‏شود، به سازمان ارايه شود تا در فرآيند انتخاب آنان مورد استفاده و توجه قرار گيرد.

حكم اعضاي هيئت توسط مديرعامل سازمان صادر مي شود.

يك نفر حقوقدان آشنا به حقوق دريايي به انتخاب مديرعامل سازمان به عنوان مشاور و بدون حق رأي بايد در هيئت حضور داشته باشد. عدم حضور وي مانع از تشكيل جلسه نخواهد بود.

در صورت فوت، استعفا يا غيبت متوالي بيش از سه جلسه هر يك از اعضاي بندهاي (1) يا (2) اين ماده، مديرعامل سازمان مي ‏تواند عضو سوم معرفي شده را به عنوان جايگزين عضو مربوط انتخاب كند. در غير اين صورت و همچنين چنانچه موارد مذكور همزمان در مورد عضو اصلي و علي ‏البدل يك صنف اتفاق افتد، مطابق فرآيند پيش ‏بيني شده در اين آيين ‏نامه عضو جايگزين با همان شرايط انتخاب مي‏ گردد.

در غياب عضو اصلي به دلايلي از قبيل فوت، عزل، استعفا و بيماري، عضو علي‏ البدل مربوط به جاي وي انجام وظيفه خواهد نمود.

جلسات هيئت با حضور سه عضو رسميت مي يابد و آراي آن با دو رأي موافق معتبر مي ‏باشد.

تعقيب انضباطي دريانورد با شكايت سازمان يا هر ذي‏ نفع از قبيل مالك، مستأجر، مدير، بهره بردار و فرمانده كشتي، ساير دريانوردان و هر يك از مسافران يا گردشگران آغاز مي شود.

در صورت ضرورت، با تشخيص و تصميم هيئت، تحقيقات مقدماتي لازم توسط يك يا چند نفر از افراد واجد شرايط انجام و پرونده براي طرح در هيئت آماده مي شود.

شكايات و يا گزارش هاي مراجع نظارتي در مورد تخلفات، در دبيرخانه هيئت ثبت و بلافاصله به هيئت ارسال مي ‏شود.

يك نسخه از تصوير شكوائيه يا گزارش و مستندات آن با ذكر عنوان يا عناوين تخلفات انتسابي موضوع اين آيين ‏نامه به نحو مقتضي به دريانورد متهم ابلاغ مي گردد تا ظرف ده روز از تاريخ ابلاغ، پاسخ خود را به دبيرخانه هيئت تسليم كند. عدم ارايه پاسخ در مهلت مقرر مانع رسيدگي نخواهد بود.

هيئت مكلف است متهم يا نماينده موردنظر او و همچنين شهود و مطلعين و اعلام ‏كننده تخلف را به جلسه رسيدگي دعوت و اظهارات آنان را استماع نمايد. عدم حضور آنان با وصف ابلاغ دعوت‏ نامه، مانع رسيدگي نخواهد بود.

هيئت با ملاحظه مستندات و توجه كامل به دفاعيات دريانورد و با رعايت مفاد ماده (28) اين آيين نامه نسبت به صدور رأي اقدام مي كند. رأي هيئت بايد مستدل و مستند به قوانين و مقررات مربوط باشد.

نظر عضو مخالف بايد در ذيل رأي قيد شود.

هرگاه تخلف دريانورد عنوان يكي از جرايم مندرج در قوانين را نيز داشته باشد هيئت مكلف است مطابق ‌اين آيين ‏نامه به تخلف انضباطي رسيدگي و رأي صادر نمايد و مراتب را براي رسيدگي به اصل جرم به مرجع قضايي صالح ارسال دارد. هرگونه تصميم مراجع ‌قضايي مانع از اجراي تنبيهات انضباطي موضوع اين آيين ‏نامه نخواهد بود. چنانچه تصميم مرجع قضايي مبني بر برائت باشد، هيئت مجدداً به موضوع رسيدگي و رأي مقتضي صادر مي ‌‏نمايد.

در صورت فوت يا جنون يا خاتمه خدمت دريانورد، تعقيب انضباطي متوقف و پرونده از حيث جنبه عمومي آن مختومه مي ‏گردد و از جهت رسيدگي به جنبه خصوصي و حقوق دولتي ادامه مي ‏يابد.

آراي هيأت، قطعي و لازم‏ الاجرا است و به دريانورد ابلاغ مي ‏شود. در صورتي كه محكوم ‏عليه به رأي صادره توسط هيئت اعتراض داشته باشد مي تواند ظرف سه ماه از تاريخ ابلاغ رأي ياد شده مطابق مقررات مربوط در ديوان عدالت اداري شكايت نمايد.

در مواردي كه رسيدگي به تخلف انضباطي دريانورد مطابق اين آيين ‏نامه توسط فرمانده در كشتي صورت مي ‏گيرد، فرمانده مي ‏تواند در صورت احراز تخلف و با توجه به سوابق و شخصيت متخلف، شرايط وقوع تخلف، اهميت، شدت و آثار آن و همچنين ساير شرايط و اوضاع و احوال و اقتضائات دريانوردي، يكي از تنبيهات انضباطي زير را حسب مورد نسبت به متخلف اتخاذ نمايد:

اخطار كتبي بدون درج در پرونده.

توبيخ كتبي با درج در پرونده.

پياده كردن متخلف از كشتي با رعايت قرارداد كار در كشتي و بازگرداندن وي به وطن ضمن هماهنگي با مالك با رعايت مفاد قانون الحاق دولت جمهوري اسلامي ايران به مقاوله نامه كار دريايي مصوب سازمان بين المللي كار – مصوب 1389 - و اصلاحات مقاوله ‏نامه مزبور و آيين ‏نامه نحوه اجراي وظايف ناشي از الحاق به مقاوله نامه كار دريايي – مصوب 2006 - (1384 هجري شمسي) در زمينه بازگرداندن دريانوردان به وطن موضوع تصويب نامه شماره 19016 /ت 53288هـ مورخ 23 /2 /1396.

تنبيهات انضباطي كه هيئت مي تواند با رعايت اين آيين‏ نامه در مورد دريانورد متخلف اعمال نمايد حسب مورد يكي از موارد زير خواهد بود:

اخطار كتبي بدون درج در پرونده.

توبيخ كتبي با درج در پرونده.

اعمال محدوديت بر استفاده از گواهينامه شايستگي يا مهارت به مدت شش ماه تا دو سال، از لحاظ نوع يا گنجايش (تناژ) كشتي يا منطقه فعاليت كشتي يا وظايفي كه دريانورد مي تواند بر عهده بگيرد.

تعليق اعتبار گواهينامه شايستگي يا مهارت از سه ماه تا سه سال.

تنزل يك درجه گواهينامه شايستگي يا مهارت به مدت سه ماه تا دو سال.

ابطال گواهينامه شايستگي يا مهارت دريانورد ايراني يا ابطال تأييديه دريانورد خارجي و اعلام مراتب به كشور متبوع وي.

اجراي اين آيين نامه نافي اعمال مقررات انضباطي شركت هاي كشتيراني نبوده و مانع از رسيدگي و اتخاذ ترتيبات انضباطي توسط كارفرماي دريانوردان با رعايت قوانين و مقررات مربوط نيست.

صلاحيت‏ هاي قانوني وزارت ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي در مورد كاركناني كه در كشتي ‏هاي گردشگري اشتغال به كار دارند، به قوت خود باقي است و در موارد سكوت مطابق اين آيين ‏نامه عمل مي شود.

چنانچه تخلف انضباطي ارتكاب يافته در كشتي به موجب مقررات انضباطي شركت كشتيراني مربوط نيز تخلف محسوب شده باشد، تا حدودي كه به رسيدگي و اعمال تنبيهات انضباطي براي تأمين نظم و ايمني كشتي مربوط مي ‏شود، يك بار رسيدگي فرمانده به موضوع تخلف و اعمال تنبيه انضباطي در كشتي با رعايت مقررات اين آيين نامه كافي محسوب مي شود. چنانچه تخلف ارتكابي در كشتي و در دوره خدمت دريايي حاكي از سوء رفتار جدي از حيث به خطر انداختن ايمني و امنيت دريانوردي يا نقصان در صلاحيت ‏هاي حرفه‏ اي دريانورد متخلف باشد، هيأت نيز طبق مقررات اين آيين‏ نامه نسبت به رسيدگي و اعمال تنبيهات انضباطي لازم در خارج از كشتي اقدام مي ‏كند.

اجراي اين آيين نامه نافي صلاحيت انضباطي فرمانده، مذكور در مواد (85) مكرر (1) و (85) مكرر (5) قانون و عرف هاي بين المللي موضوع ماده (194) قانون در خصوص سرنشينان كشتي نبوده و فرمانده موظف است در مورد سرنشينان كشتي نيز تصميمات انضباطي لازم را حسب مورد اتخاذ و اعمال كند.

دبيرخانه هيأت در سازمان مستقر است و سازمان مكلف است ظرف چهار ماه از تاريخ لازم ‏الاجرا شدن اين آيين ‏نامه، ضمن تنظيم دستورالعمل اجرايي اين آيين نامه در سازمان و تدارك دبيرخانه و ساير ملزومات مربوط نسبت به تهيه امكانات نرم ‏افزاري لازم در درگاه الكترونيك سازمان جهت دريافت و ثبت برخط شكايات، دفاعيات و گزارش ها و همچنين ايجاد بانك جامع اطلاعات دريانوردان و ثبت تخلفات و تنبيهات مربوط از محل منابع داخلي سازمان اقدام نمايد.

سازمان موظف است تصميمات و آراء صادره به موجب اين آيين ‏نامه را در پرونده دريانورد مربوط درج نمايد.

معاون اول رئيس جمهور - اسحاق جهانگيري