نظر مشورتي 7/1401/195 مورخ 1401/03/09 اداره كل حقوقي قوه قضائيه در خصوص بررسي شرايط اعطاي مرخصي به محكومان و مدت آن

استعلام : در موضوع اعطاي مرخصي با محكومان در ماده ۵۲۰ قانون آيين دادرسي كيفري اگر محكومان ضوابط و مقررات زندان را رعايت و در برنامه هاي اصلاحي و تقويتي شركت و امتيازات لازم را اخذ ويتامين مناسب نيز معرفي نمايند آيا مرخصي در اين صورت حق محكوم است يا امتياز است اگر محكوم تامين مناسب براي استفاده از مرخصي نسپارد يا از توي آن عاجز باشد با فرض حق برخورداري از مرخصي آيا ميشود ميزان مرخصي هاي استفاده نشد را مثلاً تحت عنوان مرخصي متصل به آزادي از ميزان محكوميت كسر نمود نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : 1- مقنن در ماده 520 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392 و تبصره هاي آن، با اهداف خاصي براي زندانيان مرخصي پيش بيني كرده است؛ به عنوان مثال، مرخصي موضوع صدر ماده 520 قانون يادشده به منظور ترغيب زندانيان در «رعايت ضوابط و مقررات زندان و مشاركت در برنامه هاي اصلاحي و تربيتي و كسب امتيازات لازم» و مرخصي موضوع تبصره 3 اين ماده به منظور ترغيب آنان به «جلب رضايت شاكي خصوصي» پيش بيني شده است؛ بنابراين در صورتي كه محكوم واجد شرايط مقرر قانوني باشد و آمادگي براي سپردن تأمين مناسب را نيز داشته باشد، محروم كردن وي از برخورداري از مرخصي برخلاف اهداف مقنن است و مقامات مربوط بايد در حدود مقرر با مرخصي آنان موافقت كنند. صدر ماده 202 آيين نامه سازمان زندان ها و اقدامات تأميني و تربيتي مصوب 1400 مؤيد اين استنباط است. 2- مواد 200 و 202 آيين نامه اجرايي سازمان زندان ها و اقدامات تأميني و تربيتي اصلاحي 29/10/1400 رياست محترم قوه قضاييه با عنايت به ماده 194 اين آيين نامه همسو با ماده 520 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392 مي¬باشد و اساساً مربوط به مدت مرخصي و چگونگي اعطاي آن نيست و در خصوص اعطاي مرخصي و مدت آن، قاضي اجراي احكام بايد مطابق ضوابط مربوطه (نظير آنچه در مواد قانوني آيين دادرسي كيفري و از جمله ماده 520 اين قانون و مواد 194، 195، 196، 197 و 198 آيين نامه پيش گفته كه عيناً مبتني بر ماده 520 قانون آيين دادرسي كيفري آمده است) رفتار كند. برابر ماده 520 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392 و ماده 194 آيين نامه پيش گفته، محكومان مي توانند به شرط رعايت ضوابط و مقررات زندان و مشاركت در برنامه¬هاي اصلاحي و تربيتي و كسب امتيازات لازم پس از سپردن تأمين مناسب، ماهانه حداكثر سه روز از مرخصي برخوردار شوند؛ بنابراين اعطاي مرخصي به محكومان از يك سو مشروط به دارا بودن شرايط مقرر در اين ماده و منوط به سپردن تأمين مناسب مي¬باشد و از سوي ديگر مدت استفاده از مرخصي «حداكثر سه روز» در هر ماه است، نه «سه روز» در هر ماه؛ در نتيجه به تشخيص مقام اعطاكننده ممكن است كمتر از سه روز در هر ماه نيز باشد. با توجه به مراتب يادشده، گرچه از مواد موصوف استفاده نمي¬شود كه هر زنداني سه روز در هر ماه مرخصي استحقاقي دارد و به طور خودكار ذخيره مي¬شود، اما هرگاه شخصي در طول مدت سپري كردن محكوميت، نتواند از تمام يا بخشي از مرخصي كه به تشخيص مقام اعطاكننده واجد شرايط استفاده از آن است؛ بهره مند شود، اعطاي مجموع آن در پايان اين مدت با لحاظ مواد 200 و 202 آيين نامه پيش گفته بلامانع است. شايان ذكر است اعطاي مرخصي در هر صورت نمي تواند بيشتر از حداكثر مقرر در ماده 520 قانون آيين دادرسي كيفري و ماده 194 آيين نامه يادشده باشد و در خصوص تمامي جرايم، چنانچه مجموع مرخصي استحقاقي زنداني به ميزان مقرر در استعلام باشد، اعطاي آن در قالب مرخصي منتهي به آزادي بلا مانع است و نوع جرم (محكوميت) از اين حيث تأثيري ندارد./