رأي شماره 616هيأت عمومي ديوان عدالت اداري با موضوع : بند ب - 2. قسمت شرايط اختصاصي ذيل فصل اول دستورالعمل آزمون پذيرش دوره هاي تكميلي تخصصي فلوشيپ مورخ 29 /3 /1399 با عنوان شرايط لازم جهت شركت در آزمون كه در صفحه 3 اين دستورالعمل مندرج بوده و دائر بر تخصيص 50درصد از ظرفيت هر رشته ـ محل به اعضاي هيأت علمي رسمي و پيماني دانشگاه هاي علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني كشور، دانشگاه علوم پزشكي ارتش و دانشگاه شاهد است ابطال شد

شماره9900880 - 22 /4 /1401 بسمه تعالي جناب آقاي اكبرپور رئيس هيأت‌مديره و مديرعامل محترم روزنامه رسمي جمهوري اسلامي ايران يك نسخه از رأي هيأت عمومي ديوان عدالت اداري به شماره دادنامه 140109970905810616 مورخ 1401/3/31 با موضوع: «بند ب ـ2 قسمت «شرايط اختصاصي» ذيل فصل اول دستورالعمل آزمون پذيرش دوره‌هاي تكميلي تخصصي (فلوشيپ) مورخ 1399/3/29 با عنوان شرايط لازم جهت شركت در آزمون كه در صفحه 3 اين دستورالعمل مندرج بوده و دائر بر تخصيص 50 درصد از ظرفيت هر رشته ـ محل به اعضاي هيأت علمي رسمي و پيماني دانشگاههاي علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني كشور، دانشگاه علوم پزشكي ارتش و دانشگاه شاهد است ابطال شد.» جهت درج در روزنامه رسمي به پيوست ارسال مي‌گردد. مديركل هيأت عمومي و هيأتهاي تخصصي ديوان عدالت اداري ـ يدالله اسمعيلي‌فرد تاريخ دادنامه: 31 /3 /1401 شماره دادنامه: 616 شماره پرونده: 9900880 مرجع رسيدگي: هيأت عمومي ديوان عدالت اداري شاكي: خانم شقايق آستركي موضوع شكايت و خواسته: ابطال بند «ب ـ 2» از قسمت «ب» (شرايط اختصاصي) ذيل فصل اول دستورالعمل آزمون پذيرش دوره‌هاي تكميلي تخصصي (فلوشيپ) مورخ 1399/3/29 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي گردش كار: شاكي به موجب دادخواست و لوايح تكميلي ابطال بند «ب ـ 2» از قسمت «ب» (شرايط اختصاصي) دستورالعمل آزمون پذيرش دوره‌هاي تكميلي تخصصي (فلوشيپ) مورخ 1399/3/29 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي را خواستار شده و در جهت تبيين خواسته به طور خلاصه اعلام كرده است كه: "رشته تخصصي زنان و زايمان در كشور جمهوري اسلامي ايران «فاقد مقطع تحصيلي فوق تخصصي» مانند بسياري از رشته‌هاي ديگر است . جالب است بدانيد كه رشته تخصصي مانند اطفال داراي 11 گرايش مختلف در مقطع «فوق تخصصي» است كه تقريباً اكثر دانشگاه‌هاي كشور داراي مقطع فوق تخصص اطفال در گرايش‌هاي مختلف هستند.ابتدايي ترين سوال اينجاست كه آيا تا مادر و پدر در وضعيت سلامت نباشند فرزندي به دنيا خواهد آمد؟؟ رشته تخصصي زنان و زايمان مانند بسياري ديگر از رشته‌ها مانند رشته چشم پزشكي، ارتوپدي، گوش و حلق و بيني و ...«فاقد مقطع فوق تخصصي تعريف شده» توسط وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكي در كشور ما است.آيا اين عدالت آموزشي است؟ طبق اطلاعات اينجانب بسياري از دانشگاه‌هاي بزرگ و مادر ايران (مانند دانشگاه تهران، شهيد بهشتي، شيراز، ايران، مشهد، اصفهان و ...) توانايي برگزاري مقطع فوق تخصصي در رشته زنان و زايمان و يا حتي ساير رشته‌ها را دارند.به عنوان مثال دانشگاه شيراز از سال 1386 به بعد، به آموزش متخصصان زنان و زايمان صرفاً در دوره «فلوشيپ» پرداخته است . لازم به ذكر است كه تحصيل در دوره فلوشيپ با صرف هزينه زياد كه توسط هيأت امناي دانشگاه تعيين مي‌شود انجام مي‌گيرد متقاضي شركت در آزمون دوره تكميلي فلوشيپ صرفاً و صرفاً حق يك انتخاب رشته و گرايش، از نظر دانشگاه محل تحصيل، رشته محل تحصيل و گرايشي كه مي‌خواهد امتحان دهد را دارد . اگر اين آزمون يك دوره تكميلي است چرا اعضاي هيأت علمي دانشگاه‌ها (حتي كساني كه پيماني هستند) از ظرفيت 50 درصدي برخوردار هستند؟ چرا خانواده شهدا و ايثارگران داراي ظرفيت در اين آزمون يا به اصطلاح دوره نمي‌باشند؟ استدلال وزارت بهداشت اين است كه دوره فلوشيپ جهت اعضاي هيأت علمي طراحي شده است و ما به شركت كنندگان آزاد نيازي نداريم.سوال بنده اينجاست كه آيا يك عضو هيأت علمي با «يك يا دو سال سابقه كار» جهت دوره به اصطلاح فلوشيپ ارجح است يا پزشكي كه 10 سال سابقه كار دارد و داراي مهارت كافي است؟ اين موضوع باعث شده تعداد زيادي از متخصصان استخدام دانشگاه‌ها به عنوان عضو هيأت علمي معرفي شوند كه صرفاً از ظرفيت 50 درصدي استفاده كنند.وزارت بهداشت در قبال اين ظرفيت بالا، سه برابر مدت تحصيل از آنها تعهد مي‌گيرد كه اين تعهد چيزي بين 3 تا 5 سال است ! اگر وزارت بهداشت و درمان از اعضاي هيأت علمي كه از سهميه 50 درصدي استفاده مي‌كنند حق مطب را بگيرد حتي يك نفر هم از اين سهميه استفاده نخواهد كرد . اگر فلوشيپ يك دوره تكميلي است (طبق اظهار نظر مسئولين وزارت بهداشت) دو سوال مطرح است: الف ـ چرا پزشكي كه دوره فلوشيپ را گذرانده همانند يك پزشك «فوق تخصص» از بيماران هزينه ويزيت دريافت مي‌كند؟ ب ـ چرا وزارت بهداشت به پزشكاني كه به اصطلاح دوره تكميلي فلوشيپ را سپري كرده‌اند اجازه مي‌دهد كه بر روي تابلوي مطب و مهر پزشكي خود كلمه «فوق تخصص» را بنويسند؟ لذا با تمسك به قاعده لاضرر و لاضرار في الاسلام و قاعده عدل و انصاف خواهان رسيدگي و ابطال بند «ب ـ 2» از قسمت «ب» مربوط به (شرايط اختصاصي) در دستورالعمل پذيرش دوره‌هاي تكميلي تخصصي (فلوشيپ) وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكي مي‌باشم.همچنين نحوه پذيرش دانشجو و سهميه‌ها در آزمون فلوشيپ پزشكي در دفترچه دستورالعمل آزمون پذيرش دوره‌هاي تكميلي تخصصي (فلوشيپ) كه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي آن را تدوين نموده است مغاير با ماده 70 قانون جامع خدمات رساني به ايثارگران نيز بوده كه قبلاً نيز اعلام شده و توسط وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكي رعايت نمي‌گردد.در خصوص مقرره مورد شكايت همچنين مي‌توان به ماده 2 و بند (ب) ماده 63 قانون فوق‌الذكر اشاره كرد . " متن مقرره مورد شكايت به شرح زير است: "دستورالعمل آزمون پذيرش دوره‌هاي تكميلي تخصصي (فلوشيپ) مورخ 1399/3/29 مقدمه: با سپاس بيكران به درگاه ايزد منان و آرزوي توفيق براي تمامي پويندگان و پژوهندگان عرصه علم و آگاهي و اميد و سربلندي براي داوطلبان عزيز، مرحله كتبي آزمون پذيرش در دوره‌هاي تكميلي تخصصي (فلوشيپ) سال 1399 وفق مصوبات شوراي آموزش پزشكي و تخصصي به صورت متمركز و الكترونيك توسط دانشگاه‌هاي مجري برنامه آموزشي در ساعت 9 صبح روز پنجشنبه مورخ 1399/3/29 و مرحله شفاهي، (به صورت منفرد يا تركيبي از روش‌هاي OSCE ، PMP ، مصاحبه ساختارمند يا ساير روش‌هاي نوين ارزشيابي و اختصاصي مرتبط با رشته خود) در دوشنبه، سه شنبه و چهارشنبه مورخ 4 و 3 و 1399/4/2 بر اساس جدول زمانبندي كه متعاقباً اعلام خواهد گرديد در يكي از دانشگاه‌هاي سطح تهران برگزارخواهد گرديد.متقاضيان شركت در آزمون مذكور مي‌توانند مطابق با آئين نامه آموزش دوره‌هاي تكميلي تخصصي (فلوشيپ) و مفاد اين راهنما ثبت نام نمايند . ....... ب ـ شرايط اختصاصي: ....... ب ـ 2ـ‌ مشمولين استفاده از مزاياي پذيرش اعضاي هيأت علمي: بنا به مصوبات هشتاد و هفتمين نشست شوراي آموزش پزشكي و تخصصي، در اين دوره از آزمون ورودي دوره‌هاي تكميلي تخصصي (فلوشيپ)، 50% ظرفيت هر رشته ـ محل به اعضاي هيأت علمي رسمي و پيماني دانشگاه‌هاي علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني كشور، دانشگاه علوم پزشكي ارتش و دانشگاه شاهد اختصاص خواهد داشت . تبصره1: در صورتي كه عضو هيأت علمي با توجه به نمره كل مكتسبه موفق به پذيرش به صورت آزاد در قالب ظرفيت اعلامي رشته ـ محل انتخابي گردد، مشمول سقف پذيرش به ميزان 50% ظرفيت هر رشته ـ محل قرار نمي‌گيرد . تبصره2: در صورتي كه ظرفيت رشته ـ محل يك نفر باشد پذيرش بر اساس نمره كل مكتسبه داوطلبين آزمون مربوطه از بالاترين نمره صورت مي‌گيرد . تبصره3: در صورتيكه ظـرفيت رشته ـ محل به تعداد (فرد) باشد، پذيرش آخرين فرد در قالب ظـرفيت، بر اساس نمره كل مكتسبه داوطلبين آزمون مربوطه از بالاترين نمره كل صورت مي‌گيرد . تبصره4: اعضاي هيأت علمي دانشگاه علوم پزشكي آزاد اسلامي مشمول استفاده از مزاياي فوق شناخته نمي‌شوند و به صورت آزاد مورد پذيرش قرار خواهند گرفت . تبصره5: ظرفيت تكميل نشده اعضاي هيأت علمي در هر رشته به ساير داوطلبان با رعايت مقررات مربوطه همان رشته تعلق خواهد يافت . تبصره6: در شرايط يكسان اولويت پذيرش با اعضاي هيأت علمي مي‌باشد . تبصره7: ارايه موافقت با مأموريت آموزشي دانشگاه براي استفاده از سهميه اعضاي هيأت علمي الزامي است.(فرم شماره 1) تبصره8: اعضاي هيأت علمي پذيرفته شده در آزمون پذيرش دستيار دوره‌هاي تكميلي تخصصي (فلوشيپ) (سهميه 50% اعضاي هيأت علمي) ملزم به سپردن تعهد محضري خدمت خاص به ميزان سه برابر طول دوره آموزشي مصوب به دانشگاه محل استخدام، تا تاريخ سي ام مهرماه 1398 خواهند بود . " در پاسخ به شكايت مذكور، سرپرست اداره كل حقوقي و تنظيم مقررات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي كشور به موجب لايحه شماره 107/1384 مورخ 1399/7/15 توضيح داده است كه: "به استحضار مي‌رساند، برابر ماده 7 قانون تشكيل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي سياست‌گذاري، تعيين خط مشي و برنامه‌ريزي آموزشي پزشكي از وظايف وزارت متبوع مي‌باشد.همچنين در بند 4 ماده 1 قانون تشكيلات و وظايف وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي، تعيين رشته‌ها و مقاطع تحصيلي مورد نياز كشور و اجـراي برنامه‌هاي تربيت نيروي انساني گـروه پزشكي در جهت نيل به خودكفـايي نيز از وظايف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي اعلام شده است . وفق قانون تشكيل شوراي آموزش پزشكي و تخصصي رشته‌هاي پزشكي مصوب سال 1352 شوراي مذكور عهده دار وظايف ذيل مي‌باشد: ـ بررسي و تعيين احتياجات آموزشي رشته‌هاي پزشكي و تخصصي، ارزشيابي و تعيين محتواي برنامه‌ها و روشهاي كلي آموزش و ايجاد هماهنگي لازم، بررسي و تعيين احتياجات نيروي انساني لازم در كشور در رشته‌هاي پزشكي و علوم وابسته و تخصص‌هاي پزشكي و تعيين ضوابط جهت تربيت متخصص در دانشكده‌هاي پزشكي و بيمارستان‌هاي وابسته به دانشگاه‌ها . برابر مقررات و آيين‌نامه‌هاي دوره‌هاي آموزش تكميلي تخصصي، «فلوشيپ» دوره‌اي تكميلي براي افزايش مهارت‌هاي عملي و دانش نظري پزشكان متخصص در يك حيطه خاص و نيز توسعه دانش در زير شاخه‌ها و ارتقاء كيفيت خدمات تخصصي و آموزش پزشكي و نيز دستيابي به آخرين يافته‌هاي علمي پزشكي مي‌باشد.بر اين اساس به منظور تكميل كادر هيأت علمي مورد نياز دانشگاه‌هاي علوم پزشكي كشور، وفق موضوع (7) هشتاد و هفتمين نشست شوراي آموزش پزشكي و تخصصي 50 درصد ظرفيت هر رشته/محل به اعضاء هيأت علمي رسمي و پيماني دانشگاه‌هاي علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني كشور، دانشگاه علوم پزشكي ارتش و دانشگاه شاهد اختصاص يافت.همچنين برابر تبصره 3 موضوع ياد شده در صورتيكه ظرفيت رشته/محل يك نفر باشد سهميه اعمال نمي‌گردد و پذيرش بر اساس نمره كل مكتسبه داوطلبين آزمون مربوطه از بالاترين نمره كل تراز شده صورت مي‌گيرد.بر اين اساس همانگونه كه ملاحظه مي‌فرماييد بند «ب ـ 2» از قسمت (ب) مربوط به شرايط اختصاصي دستورالعمل پذيرش دوره‌هاي تكميلي تخصصي (فلوشيپ) سال 1399 بر اساس مصوبات نشست شوراي آموزش پزشكي و تخصصي تنظيم شده است و با توجه به لازم الاجرا بودن مصوبه نشست، مفاد بند ياد شده نيز لازم الاجرا مي‌باشد . در خصوص اعتراض نامبرده به عدم اعمال سهميه ايثارگران در آزمون دوره‌هاي فلوشيپ نيز اشاره مي‌نمـايد، وفق ماده 70 قانون جامع خدمات‌رساني به ايثارگران وزارتخانه‌هاي علوم، تحقيقات و فناوري و بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و كليه دانشگاه‌هاي دولتي و غير دولتي و دستگاه‌هاي اجرايي مشمول ماده (2) اين قانون موظفند در اعطاي سهميه‌هاي ورود به دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالي، بورس‌هاي تحصيلي داخل و خارج از كشور، فرصت‌هاي مطالعاتي و دوره‌هاي دكتراي تخصصي بيست درصد (20 %) از سهميه را به همسر و فرزندان شاهد، جانبازان، آزادگان و همسر و فرزندان آزادگان و همسر و فرزندان جانبازان بالاي بيست و پنج درصد (25%) اختصاص دهند . تبصره: كسب حداقل هفتاد درصد (70%) حد نصاب شرايط علمي و امتياز پذيرفته شدگان براي رشته‌ها و مقاطع تحصيلي الزامي مي‌باشد.اين ميزان در خصوص رشته‌هاي پزشكي هشتاد درصد حد نصاب شرايط علمي مي‌باشد . دوره‌هاي فلوشيپ، وفق مطالعات انجام شده و در راستاي پياده سازي استانداردهاي جهاني و ارتقاء كيفيت خدمات تخصصي پزشكي و نيز دستيابي به آخرين يافته‌هاي علمي در حيطه پزشكي راه اندازي شده است.از آنجا كه دوره‌هاي مذكور از نظر ساختاري، طول دوره و اهداف تفاوت‌هاي زيادي با مقاطع تحصيلي (تخصص و فوق تخصصي پزشكي باليني) دارد، در زمره مقاطع تحصيلي محسوب نمي‌گردد و بر اين اساس با توجه به اينكه قانون جامع خدمات رساني به ايثارگران اشاره مستقيم به مقاطع تحصيلي دارد، متقاضيان پذيرش در دوره فلوشيپ مشمول برخورداري از امتيازات سهميه ياد شده نمي‌گردند ." در رابطه با ادعاي شاكي مبني بر خلاف شرع بودن مقرره مورد شكايت، قائم مقام دبير شوراي نگهبان به موجب نامه شماره 102/29807 مورخ 1400/12/7 اعلام كرده است كه: "موضـوع بند ب ـ 2 از شـرايط اختصـاصي دستورالعمل آزمـون پذيرش دوره‌هاي تكمـيلي تخصـصي (فـلوشيپ) در خصوص مشمولين استفاده از مزاياي پذيرش اعضـاي هيأت علمي، در جلسه مـورخ 1400/12/4 فقـهاي معظم شوراي نگهبان مورد بحث و بررسي قرار گرفت كه به شرح ذيل اعلام نظر مي‌گردد: ـ مغاير شرع بودن دستورالعمل مورد شكايت احراز نشد.تشخيص قانوني بودن آن با ديوان عدالت اداري است . " هيأت عمومي ديوان عدالت اداري در تاريخ 1401/3/31 به رياست معاون قضايي ديوان عدالت اداري در امور هيأت عمومي و با حضور معاونين ديوان عدالت اداري و رؤسا و مستشاران و دادرسان شعب ديوان تشكيل شد و پس از بحث و بررسي با اكثريت آراء به شرح زير به صدور رأي مبادرت كرده است . رأي هيأت عمومي اولاً: قائم مقام دبير شوراي نگهبان در رابطه با جنبه شرعي مقرره مورد شكايت به موجب نامه شماره 102/29807 ـ 1400/12/7 اعلام كرده است كه: « مغاير شرع بودن دستورالعمل مورد شكايت احراز نشد.تشخيص قانوني بودن آن با ديوان عدالت اداري است» و بر همين اساس مستند به حكم مقرر در تبصره 2 ماده 84 و ماده 87 قانون تشكيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري مصوب سال 1392 مبني بر لزوم تبعيت هيأت عمومي ديوان عدالت اداري از نظر فقهاي شوراي نگهبان در خصوص جنبه شرعي مقررات اجرايي، بند ب ـ2 قسمت «شرايط اختصاصي» ذيل فصل اول دستورالعمل آزمون پذيرش دوره‌هاي تكميلي تخصصي (فلوشيپ) مورخ 1399/3/29 خلاف شرع نيست.ثانياً: برمبناي ماده 70 قانون جامع خدمات‌رساني به ايثارگران مصوب سال 1391 با اصلاحات و الحاقات بعدي، مقاطع تحصيلي و دوره‌هايي كه مشمولين موضوع اين ماده حق برخورداري از امتيازات سهميه ايثارگران را دارند، به صراحت احصاء شده و دوره‌هاي تكميلي تخصصي (فلوشيپ) به واسطه عدم ذكر آن توسط قانونگذار جزء موارد مذكور نيست و براساس بند 9 اصل سوم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، رفع تبعيضات ناروا و ايجاد امكانات عادلانه براي همه در تمام زمينه‌هاي مادي و معنوي از وظايف دولت جمهوري اسلامي ايران است و مطابق اصل نوزدهم قانون اساسي، مردم ايران از هر قوم و قبيله كه باشند از حقوق مساوي برخوردارند و رنگ، نژاد، زبان و مانند اينها سبب امتياز نخواهد بود.بنا به مراتب فوق، بند ب ـ 2 قسمت «شرايط اختصاصي» ذيل فصل اول دستورالعمـل آزمون پذيرش دوره‌هاي تكميلي تخصصي (فلوشيپ) مورخ 1399/3/29 با عنوان شرايط لازم جهت شركت در آزمون كه در صفحه 3 اين دستورالعمل مندرج بوده و دائر بر تخصيص 50 درصد از ظرفيت هر رشته ـ محل به اعضاي هيأت علمي رسمي و پيماني دانشگاههاي علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني كشور، دانشگاه علوم پزشكي ارتش و دانشگاه شاهد است، مصداق تبعيض ناروا و عدم ايجاد امكانات عادلانه براي آحاد ملّت بوده و با بند 9 اصل سوم و اصل نوزدهم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران مغايرت دارد و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشكيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري مصوب سال 1392 ابطال مي‌شود. هيأت عمومي ديوان عدالت اداري معاون قضايي ديوان عدالت اداري ـ مهدي دربين