سند ستاد توسعه علوم و فناوري افتا (امنيت سايبري)

هيئت وزيران در جلسه 1404/2/14 به پيشنهاد معاونت علمي، فناوري و اقتصاد دانش بنيان رئيس جمهور و به استناد اصل يكصد و سي و هشتم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران سند ستاد توسعه علوم و فناوري افتا (امنيت سايبري) را به شرح زير تصويب كرد:

مقدمه تصويب سند «امنيت فضاي توليد و تبادل اطلاعات (افتا)» در سال 1384، ابلاغ سياست هاي كلي نظام در حوزه افتا در سال 1389 از سوي مقام معظم رهبري (مدظله العالي) كه به تشكيل شوراي عالي فضاي مجازي و مركز ملي فضاي مجازي انجاميد و تأكيدات معظم له در مورد ضرورت دستيابي كشور به قدرت سايبري در تراز جهاني، شرايط بسيار مناسبي را براي حركت در مسير ارتقاء سطح امنيت فضاي مجازي در كشور فراهم آورده است. با اين وجود طي دو دهه گذشته به دليل نهادينه نشدن توجه به علوم و فناوري «افتا»، كشور با كاهش كمي و كيفي توليدات علمي در اين حوزه و همچنين وضعيت نامطلوب تربيت و نگهداشت متخصصين مورد نياز افتا در بخش هاي مختلف به ويژه در زيرساخت هاي حياتي، حساس و مهم مواجه شده است. تداوم اين وضعيت با توجه به تهديدات و آسيب هاي رو به رشد حملات سايبري مي تواند به يك نگراني جدي براي حفظ امنيت كشور در فضاي مجازي تبديل شود. تغيير اين وضعيت و رسيدن به سطح بالاي «افتا» در كشور و كسب مزيت رقابت جهاني در اين حوزه به عنوان ابزاري براي توليد قدرت ملي در فضاي مجازي، بيش از هر چيز به تقويت مباني دانشي آن و احاطه علمي بر امنيت فناوري هاي نوظهور و تقويت منابع انساني اين حوزه وابسته است. اين مهم مي تواند از طريق تشكيل يك ستاد مستقل تسهيل گر با هدف اصلي «تقويت مباني علمي و پيشرفت فناوري افتا» و بدون دخالت در وظايف دستگاه هاي اجرايي مرتبط با حوزه «افتا»، در ساختار معاونت علمي، فناوري و اقتصاد دانش بنيان رئيس جمهور محقق شود. اين ستاد با حمايت از اساتيد، پژوهشگران و فناوران فعال و همسوسازي توانمندي هاي موجود در زمينه هاي مختلف حوزه افتا و ايجاد ظرفيت هاي لازم براي توسعه امكانات علمي، پژوهشي و فناوري در دانشگاه ها، مؤسسات پژوهشي و شركت هاي دانش بنيان بخش خصوصي قادر خواهد بود، با سازمان دهي بلندمدت و مستمر و با حركت بر مبناي يك نقشه راه مدون به دستاوردهاي ارزشمندي در افق زماني دو برنامه پنج ساله پيشرفت كشور دست يابد. «ستاد توسعه علوم و فناوري افتا» در راستاي سياست ها و راهبردهاي ملي و هماهنگ با سند راهبردي جمهوري اسلامي ايران در فضاي مجازي، با هدف توانمندسازي و بهره مندي از ظرفيت هاي دانش بنيان و فناور و ارتقاي جايگاه علمي و اقتدار كشور در علوم و فناوري هاي مرتبط ايجاد مي شود. با فعال شدن اين ستاد و پشتيباني بايسته از آموزش و پژوهش هاي مرتبط دانشگاهي و فناورانه در سطح روز دنيا و عمق بخشي به اين فعاليت ها از طريق تعريف و اجراي طرح (پروژه )هاي اصيل و موردنياز كشور، فضاي علمي و پژوهشي بالنده اي در زيست بوم «افتا» به وجود خواهد آمد كه همراه با تقويت شركت هاي نوپا، نوآور و دانش بنيان «افتا» و ضمن حفظ ذخيره هاي علمي موجود، مهاجرت معكوس و بازگشت متخصصين شاغل در خارج از كشور را نيز به تدريج باعث خواهد شد.

تعاريف در اين سند، اصطلاحات زير در معاني مشروح مربوط به كار مي روند:

افتا: امنيت فضاي توليد و تبادل اطلاعات.

معاونت: معاونت علمي، فناوري و اقتصاد دانش بنيان رئيس جمهور.

ستاد: ستاد توسعه علوم و فناوري افتا (امنيت سايبري)

هسته هاي تخصصي: هسته هاي تخصصي حوزه افتا در مباحث علمي و فناورانه با حضور نخبگان فعال در گروه هاي تخصصي مرتبط در دانشگاه ها و مراكز پژوهشي و صنعتي كشور كه نقش بنيادين در پيشرفت علمي و فناورانه اين حوزه ايفا مي كنند و وظيفه جهت دهي به پژوهش هاي مورد نياز، تعريف طرح (پروژه) هاي كلان، استفاده حداكثري از ظرفيت ها و ذخيره هاي علمي موجود، مشاركت در گسترش مرزهاي دانش و كمك به كسب مرجعيت علمي منطقه اي و جهاني كشور در حوزه افتا را بر مبناي شيوه نامه اي كه توسط ستاد تهيه و ابلاغ مي شود، بر عهده دارند.

توليدات علمي: مقالات پژوهشي، مقالات ترويجي، پايان نامه هاي كارشناسي ارشد، رساله هاي دكتري، پيش نويس استانداردها، كتاب هاي تأليفي و ترجمه كتاب هاي خارجي معتبر.

چشم انداز سرآمدي كشور در سطح منطقه و جهان و دستيابي به جايگاه اول اين حوزه در جهان اسلام، برخوردار از نيروي انساني متخصص و زيرساخت هاي پيشرفته، توانمند براي بهره برداري از افتا به منظور حفظ استقلال، ارتقاي امنيت ملي، تأمين نيازهاي راهبردي و خلق ارزش افزوده در اقتصاد دانش بنيان و مشاركت اثربخش در تعاملات بين المللي اين حوزه با تأكيد بر همكاري هاي منطقه اي و با هدف خلق ارزش هاي مشترك و تأمين منافع ملي.

اصول و مباني ارزشي

آرمان گرايي، خوداتكايي، مجاهدت و سخت كوشي، خودباوري، تدبير و آينده نگري با رعايت تقدم مصالح ملي بر منافع سازماني و فردي براي دستيابي به ابتكار و نوآوري در علوم، فناوري و صنعت افتا.

تأكيد بر نيروي انساني متخصص و كارآمد به عنوان مهم ترين ظرفيت اميدبخش كشور در دستيابي به پيشرفت هاي علمي و فناوري افتا.

تأكيد بر اصول اقتصاد مقاومتي و ثروت آفريني از فناوري افتا با هدف ارتقاي اقتصاد دانش بنيان و بهبود امنيت سايبري كليه زيرساخت هاي كشور.

توجه به ابعاد اخلاقي امنيت سايبري و تأكيد بر رعايت قوانين و مقررات ملي در حفظ حريم خصوصي و امنيت داده هاي شخصي به عنوان يكي از حقوق اساسي شهروندان.

تقويت روحيه تعامل، تعاون، مشاركت و مسئوليت پذيري آحاد جامعه علمي افتا و نهادهاي مرتبط با آن.

عدالت محوري، پرورش استعدادها و ايجاد فرصت هاي برابر آموزشي حوزه افتا براي همگان به همراه تقويت روحيه خلاقيت، نوآوري و ارزش آفريني در اين حوزه.

مأموريت ستاد در هدايت، تعامل و همكاري با دستگاه هاي اجرايي و بخش خصوصي و با تأكيد بر افزايش توانمندي هاي علمي در محيط هاي آموزشي و پژوهشي، به عنوان يك نهاد حمايت كننده و تسهيل گر از تمام ظرفيت هاي كشور براي كمك به نوآوري، خوداتكايي، تقويت بنيان هاي دانشي، توسعه منابع انساني مورد نياز به ويژه در نظام اداري و ارتقاي جايگاه جهاني كشور در علوم و فناوري افتا استفاده مي كند و همراه با تشويق صنعت افتا براي ارتقاي همه جانبه محصولات بومي، حمايت هاي لازم را در اين امور انجام مي دهد. همچنين با تأكيد بر گسترش مشاركت هاي علمي در سطح ملي، به حمايت از همكاري هاي بين المللي براي تدوين رويه ها و استانداردهاي جهاني امنيت ساز در فضاي مجازي و اجراي طرح (پروژه) هاي مشترك علمي و فناورانه به ويژه با همسايگان و كشورهاي اسلامي در حوزه افتا اهتمام مي ورزد.

اهداف كلان

سرآمدي كشور در علوم و فناوري افتا در سطح منطقه و جهان و دستيابي به جايگاه اول اين حوزه در جهان اسلام.

ارتقاي كارآمدي در آسيب شناسي و تحليل علمي موضوعات و مسائل كلان افتا در كشور.

توان افزايي علمي، فناورانه و نوآورانه براي امن سازي زيرساخت هاي حياتي، حساس و مهم كشور.

حمايت از حضور ارزش آفرين جوانان در حوزه هاي آموزشي، پژوهشي و صنعتي افتا در كشور.

افزايش مشاركت بين المللي در توسعه علمي و فناورانه افتا.

هم افزايي در تربيت و نگهداشت نيروي انساني متخصص افتا.

كمك به توسعه امكانات علمي، پژوهشي، فناوري و نوآوري در دانشگاه ها، مؤسسات پژوهشي و شركت هاي دانش بنيان در حوزه افتا.

راهبردها و اقدامات

افزايش مشاركت ذينفعان در توسعه و به كارگيري فناوري افتا

حمايت از ايجاد شبكه علمي ميان پژوهشگران و فعالان افتا و زمينه سازي براي هم افزايي فعاليت هاي پژوهشي حوزه افتا در كشور و كمك به طراحي نظام انگيزشي مناسب براي حضور و مشاركت داوطلبانه در اين شبكه.

مشاركت همه جانبه و فعال در شناسايي و تحليل مسائل و مشكلات كلان افتاي كشور.

حمايت از برگزاري اجلاس (كنفرانس) ها، كارگاه هاي آموزشي، مدارس فصلي و انتشار مجلات علمي و تخصصي در حوزه افتا.

حمايت از فعاليت هاي علمي با موضوعات اولويت دار حوزه افتا توسط انجمن هاي علمي، دانشگاه ها و مراكز پژوهشي فعال در اين حوزه.

حمايت از ايجاد و ساماندهي نظام مهندسي افتا در كشور با همكاري ذي نفعان به منظور افزايش كارآمدي نيروهاي متخصص افتا و كمك به افزايش كيفيت توليدات علمي.

ارتقاي كيفيت علمي و پرورش سرمايه هاي انساني كارآمد، متناسب با نيازهاي جامعه علمي و صنعتي افتا

حمايت از پژوهش هاي دانشگاهي، جهت دهي به پايان نامه هاي كارشناسي ارشد و رساله هاي دكتري و كمك به ارتقاي كيفيت پژوهش هاي مأموريت گرا مبتني بر نيازهاي كشور در حوزه افتا.

حمايت از برنامه هاي توانمندسازي دانش آموختگان مرتبط با حوزه افتا شامل ارتقاي توانمندي هاي فني و آموزش مهارت هاي كارآفريني در حوزه افتا.

بسترسازي به منظور مشاركت سازمان ها و صنايع براي ارائه راتبه (بورس) هاي تحصيلي و مشوق هاي مالي به دانشجويان تحصيلات تكميلي و پژوهشگران فعال در حوزه افتا.

حمايت از حضور استعدادهاي برتر و متخصصين در پژوهش هاي علمي و فناورانه افتا.

حمايت از ارتقاء و هدفمندسازي آموزش نيروي انساني افتا با اولويت كاركنان دستگاه هاي اجرايي و كمك به تدوين چهارچوب مهارت هاي نيروي كار افتا در كشور بر اساس نيازهاي ملي.

حمايت از توليد محتوا و ارائه دوره هاي آموزشي تخصصي افتا با اولويت ارائه در فضاي مجازي.

ارتقاي توان نوآوري در علوم و فناوري افتا

حمايت از ايجاد آزمايشگاه ملي مرجع در حوزه افتا و كمك به تجهيز شبكه آزمايشگاه هاي تخصصي در اين حوزه.

حمايت از تشكيل هسته هاي تخصصي در مسائل اولويت دار حوزه افتا با هدف تحقق مرجعيت علمي در اين حوزه.

حمايت از توسعه و تجاري سازي طرح هاي نوآورانه و توانمندسازي كسب و كارهاي نوپاي افتا.

حمايت از ثبت، حفاظت و به كارگيري دارايي هاي فكري در حوزه افتا.

كمك به بهره مندي از ظرفيت هاي بنياد ملي علم ايران و بنياد ملي نخبگان براي حمايت و تشويق فعاليت هاي نوآورانه پژوهشگران حوزه افتا در دانشگاه ها، مؤسسات آموزش عالي و پژوهشي و واحدهاي فناور مستقر در پارك هاي علم و فناوري كشور.

ارتقاي محصولات دانش بنيان در حوزه افتا

حمايت از پژوهش هاي كاربردي در راستاي ارتقاي كيفي و توسعه محصولات دانش بنيان صنعت افتا.

كمك به بازارسازي ملي و منطقه اي محصولات دانش بنيان حوزه افتا با استفاده از ظرفيت هاي موجود كشور در بخش هاي دولتي و خصوصي.

حمايت از تجاري سازي محصولات دانش بنيان و اولويت دار افتا در كشور.

حمايت از تدوين استانداردهاي مورد نياز افتا در كشور از طريق همكاري با سازمان ملي استاندارد ايران.

ارتقاي همكاري هاي علمي و تعاملات منطقه اي و بين المللي در حوزه افتا

حمايت از ارتقاي روابط علمي پژوهشگران داخل كشور با پژوهشگران دانشگاه ها و نهادهاي علمي بين المللي در حوزه افتا.

حمايت از توسعه ارتباط با اساتيد و دانشجويان ايراني علوم و فناوري افتا در خارج از كشور.

كمك به حضور مؤثر اساتيد، دانشجويان و پژوهشگران دانشگاه ها و مؤسسات پژوهشي در طرح (پروژه) ها و رويدادهاي علمي و فناورانه بين المللي حوزه افتا.

حمايت از توسعه بازار صادرات محصولات و خدمات حوزه افتا.

حمايت از همكاري هاي بين المللي با هدف انتقال فناوري هاي اولويت دار حوزه افتا.

توسعه ظرفيت هاي داخلي در زمينه آموزش نيروي انساني متخصص در حوزه افتا

پيشنهاد ظرفيت سازي جذب اعضاي هيئت علمي دانشگاه ها در حوزه افتا به وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و ساير مراجع ذي صلاح به همراه حمايت از ايجاد فرصت هاي مطالعاتي اساتيد و پژوهشگران پسادكتري در اين حوزه متناسب با اهداف ستاد.

پيشنهاد افزايش ظرفيت پذيرش دانشجويان تحصيلات تكميلي و پژوهشگران پسادكتري در حوزه افتا به وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و ساير مراجع ذي صلاح متناسب با نياز كشور به همراه حمايت از راهكارهاي جذابيت بخشي به تحصيل دانشجويان در رشته - گرايش هاي اين حوزه.

حمايت از طراحي و برنامه ريزي دوره هاي آموزش ضمن خدمت در حوزه افتا به همراه پيشنهاد اصلاح نظام پرداخت و ديگر نظام هاي جبران خدمات كاركنان دولت در اين حوزه به مراجع ذي صلاح.

كمك به تقويت ارتباط فارغ التحصيلان رشته هاي مرتبط دانشگاهي با صنعت افتا و حمايت از برنامه هاي تربيت و اشتغال نيروي انساني متخصص و ماهر افتا در كشور.

همكاري در تدوين طرح جذب، نگهداشت و حمايت از سرمايه هاي انساني متخصص در حوزه افتا.

همكاري در تدوين رشته – گرايش هاي جديد و به روزرساني رشته – گرايش هاي موجود در نظام آموزش عالي كشور با نگاه به پيشرفت هاي علوم و فناوري افتا در دنيا.

كمك به طراحي و استقرار نظام جامع مشاوره، استعداديابي و هدايت دانش آموزان و دانشجويان به سوي تحصيل در رشته ها و گرايش هاي مرتبط با علوم و فناوري افتا.

ترويج علم و فناوري حوزه افتا

حمايت از طراحي و اجراي برنامه هاي ترويج علم و فناوري افتا در سطوح دانش آموزي، دانشجويي و عامه مردم.

حمايت از فعاليت رسانه هاي فرهنگ ساز كشور در حوزه افتا و كمك به گسترش آموزش هاي تاب آوري رقومي (ديجيتال) در سطح جامعه.

رصد و ارزيابي فعاليت هاي ترويجي و كمك به گسترش اقدامات آگاهي رساني با تأكيد بر استفاده از قالب هاي جذاب مسابقات علمي و تخصصي افتا در سطوح مختلف.

تبيين مسائل حوزه افتا در سطوح عمومي و تخصصي با هدف كمك به تصميم سازي هاي مرتبط در كشور.

حمايت از پژوهش هاي مربوط به واژه گزيني حوزه افتا در همكاري با فرهنگستان زبان و ادب فارسي، پيشنهاد معادل سازي واژگان حوزه افتا به مراجع ذي صلاح و ترغيب پژوهشگران اين حوزه براي نگارش مقالات علمي و ترويجي به زبان فارسي.

ساختار

راهبري و نظارت

ستاد در چهارچوب سياست هاي كلان فضاي مجازي كشور و مصوبات شوراي عالي فضاي مجازي و با هدف پاسخ مستمر به نيازهاي اولويت دار علوم و فناوري در حوزه افتا فعاليت مي كند و در راستاي تحقق مأموريت ها و اقدامات راهبردي آن، حمايت و تسهيل گري لازم را انجام مي دهد.

ستاد، مراحل و شاخص هاي كمي اجراي راهبردها و اقدامات توسعه علوم و فناوري افتا براي دستيابي به اهداف سند را در قالب بازه هاي زماني كوتاه مدت (دو سال)، ميان مدت (پنج سال) و بلندمدت (ده سال)، ظرف شش (۶) ماه، تنظيم و به تصويب مي رساند.

ستاد، وابسته به معاونت بوده و وظيفه برنامه ريزي، نظارت، پايش شاخص ها و اجراي اين سند را بر عهده دارد.

تركيب اعضاي ستاد به منظور سياست گذاري، هماهنگي و نظارت كلان بر تحقق اهداف اين سند، ستاد با تركيب زير تشكيل و جلسات آن حداقل هر سه ماه يك بار برگزار مي شود:

رئيس جمهور و يا معاون اول رئيس جمهور (رئيس).

معاون علمي، فناوري و اقتصاد دانش بنيان رئيس جمهور (دبير).

وزير علوم، تحقيقات و فناوري.

وزير آموزش و پرورش.

وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات.

وزير صنعت، معدن و تجارت.

وزير اطلاعات.

وزير دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح.

رئيس ستاد كل نيروهاي مسلح يا معاون وي.

دبير شوراي عالي فضاي مجازي.

رئيس مركز مديريت راهبردي افتا.

رئيس سازمان پدافند غيرعامل كشور.

سه نفر از متخصصان علمي و صنعتي فناوري افتا به عنوان اعضاي حقيقي به پيشنهاد دبير و حكم رئيس ستاد از بين دانشگاهيان، فناوران، انجمن هاي علمي مرتبط و تشكل هاي صنعتي بخش خصوصي، براي مدت چهار سال تعيين مي شوند.

دبيرخانه ستاد در معاونت مستقر است و ساختار و پست هاي مورد نياز از محل ظرفيت هاي معاونت تأمين خواهد شد.

رئيس دبيرخانه ستاد به پيشنهاد دبير و حكم معاون اول رئيس جمهور منصوب مي شود و وظايف اجرايي ستاد را در چهارچوب اين سند به عهده دارد.

جلسات ستاد با حضور بيش از نيمي از اعضا رسميت مي يابد. مصوبات اين ستاد براي تمامي دستگاه هاي اجرايي الزام آور است.

شيوه نامه رسيدگي به موضوعات در ستاد با پيشنهاد دبيرخانه به تصويب ستاد مي رسد.

وظايف دبيرخانه ستاد

پيشنهاد روزآمدسازي سند بر اساس تحولات ملي و بين المللي در حوزه افتا جهت ارائه به ستاد و تصويب در هيئت وزيران.

تدوين نقشه راه فعاليت هاي ستاد و ارائه آن به ستاد.

تدوين برنامه هاي اجرايي در چهارچوب اين سند.

تدوين شاخص هاي كمي اجراي راهبردها و اقدامات، ظرف سه (3) ماه از تاريخ ابلاغ اين سند و ارائه به ستاد براي تصويب.

كمك به تدوين شاخص هاي سنجش توسعه علوم و فناوري افتا و ارائه گزارش پايش آنها به ستاد براي تصميم گيري در خصوص اصلاحات راهبردها و اقدامات ستاد.

ارائه گزارش عملكرد ساليانه به ستاد.

ساير امور محوله از سوي رئيس ستاد.

محمدرضا عارف معاون اول رئيس جمهور