قانون انجمنهاي ايالتي و ولايتي

در تشكيل انجمنهاي ايالتي

ايالت قسمتي از مملكت است كه داراي حكومت مركزي و ولايات حاكم‌نشين جزو است.

در مركز هر ايالتي انجمني موسوم به انجمن ايالتي بتفصيل ذيل تشكيل ميشود.

اعضاي انجمن ايالتي مركب ميشود از منتخبين كرسي ايالت و توابع آن و مبعوثيني كه از انجمنهاي ولايتي فرستاده ميشوند.

عده منتخبين كرسيهاي ايالت دوازده نفر خواهد بود و عده مبعوثيني كه از ولايات جزو بكرسي ايالت فرستاده ميشوند موافق عده ولايات ‌حاكم‌نشين جزو خواهد بود باين معني كه هر يك از انجمنهاي ولايتي فقط يكنفر از ميان خودشان باكثريت آراء باطلاع حكومت انتخاب نموده با‌اعتبارنامه بامضاي انجمن ولايتي بانجمن ايالتي ميفرستند.

ايلاتي كه در قلمرو ايالتي سكونت دارند ميتوانند يكنفر منتخب بانجمن ايالتي بفرستند.

انتخاب‌كنندگان اعضاء انجمنهاي ايالتي در شهرها بايد داراي شرايط ذيل باشند اولاً تابعيت ايرانيه ثانياً اكمال بيست و يك سال اقلاً ثالثاً داشتن ‌ملك يا خانه در آن ايالت يا دادن ماليات مستقيم.

اشخاص ذيل حق انتخاب ندارند اولاً اشخاصيكه بواسطه جنحه يا جنايتي مجازات قانوني ديده‌اند ثانياً اشخاصيكه معروف بفساد عقيده ‌و بارتكاب قتل يا سرقت باشند ثالثاً اشخاص ورشكسته بتقصير رابعاً طايفه نسوان خامساً اشخاص خارج از رشد.

اشخاص ذيل از شركت در انتخابات بشرط ممنوعند اولاً حكام و معاونين آنها در محل حكومت ثانياً عمال نظميه شهري كه در آن انتخابات ‌بعمل مي‌آيد ثالثاً مأمورين نظامي بري و بحري داخل در نظام.

شرايط انتخاب شدن همان شرايط انتخاب كردن است بعلاوه بايد انتخاب‌شدگان سواد فارسي كامل داشته باشند و سنشان كمتر از سي سال ‌نباشد و داخل خدمت دولتي نباشند.

اشخاصيكه انتخاب ميشوند بايد قبل از وقت يا خودشان داوطلب انتخاب‌شدن باشند يا بكليف انتخاب‌كنندگان قبول انتخاب شدن را ‌نموده باشند.

در هر شهري كه انتخابات بعمل مي‌آيد انجمني براي نظارت در انتخابات تشكيل مي‌يابد كه مركب از شش نفر از معاريف انتخاب‌كنندگان ‌شهر و در تحت نظارت حاكم يا نايب‌الحكومه يا معاونشان خواهد بود.

پس از تشكيل اعضاء انجمن از ميان خودشان يكنفر رئيس و يك منشي انتخاب خواهند نمود.

نظم مجلس و حفظ قوانين انتخاب با رئيس و نوشتن صورت‌مجلس با منشي خواهد بود.

انجمن نظار فقط مشغول امر انتخاب خواهد بود و بهيچوجه داخل در گفتگوي ديگري نخواهد شد.

انجمن نظار اعلاني مرتب نموده دو هفته قبل از روز انتخاب كه جمعه خواهد بود در شهر اشاعه ميدهند.

اعلان مذكور در ماده فوق مطالب ذيل را دارا خواهد بود: ‌اول محل و ايام و اوقاتي كه انجمن نظار خواهد بود براي دادن تعرفه باشخاصي كه شرايط انتخاب كردن را دارا هستند دوم مواد شش‌گانه اين قانون را ‌سوم محل و روز و مدتي را كه انجمن نظار حاضر خواهد بود براي گرفتن اوراق انتخاب از دارندگان تعرفه انتخاب چهارم عده اعضايي كه بايد انتخاب‌شوند.

محل اجتماع انجمن نظار حتي‌المقدور قسمي انتخاب خواهد شد كه در مركز شهر واقع باشد تا مردم بتوانند بسهولت آزادي ورود كرده تعرفه ‌بگيرند يا روز انتخاب رأي بدهند مثل مساجد يا مدارس.

تعرفه كه با نمره و تاريخ بمهر اعضاي انجمن نظار بانتخاب‌كنندگان داده ميشود محتوي اسم خود و پدر و سن و شغل و منزل انتخاب‌كننده ‌خواهد بود همچنين تعيين روز و محلي را مينمايد كه دارنده تعرفه بايد حاضر شده رأي خود را بدهد.

انجمن نظار تمام تعرفه‌هايي را كه مي‌دهند بترتيب نمره در كتابچه ثبت خواهد نمود و روز انتخاب كه فقط يك روز خواهد بود و بوسيله ‌اعلان و تعرفه معين گرديده انجمن نظار از صبح تا شام در محلي كه معين شده حاضر مي‌شود.

روز انتخاب انجمن اقلاً ده ساعت براي تحصيل آراء حاضر خواهد بود ساعت افتتاح و اختتام مجلس انتخاب قبل از وقت اعلان خواهد شد.

پس از انقضاي وقتي كه معين شده ديگر ورقه انتخاب از كسي قبول نخواهد شد.

دادن رأي بايد مخفي باشد و از اين جهت دارنده تعرفه بايد قبل از دخول بمجلس انتخاب مطابق عده‌اي كه اعلان شده است اسم يك يا چند ‌نفر را كه داراي شرايط انتخاب شدن باشند روي يك قطعه كاغذ سفيد بي‌نشان نوشته تا كند و با خود داشته باشد.

پس از حضور اعضاي انجمن و افتتاح مجلس انتخاب در ساعتي كه اعلان شده قبل از شروع بگرفتن اوراق انتخاب رئيس انجمن نظار‌جعبه‌اي كه براي ضبط اوراق انتخاب است در حضور اعضاي انجمن و حاضرين از انتخاب‌كنندگان باز نموده خالي بودن آن را مينمايد.

دارندگان تعرفه براي ورود بمجلس انتخاب بايد تعرفه ورقه انتخاب خود را در دست داشته باشند.

اشخاصيكه تعرفه ندارند حق دخول و مزاحمت را ندارند.

هر يك از دارندگان تعرفه پس از ورود بمجلس انتخاب در كمال آرامي تعرفه و ورقه انتخاب خود را به رئيس خواهند داد.

رئيس نمره تعرفه را به صورت بلند ميگويد تا يكي از اعضاي انجمن نمره را در كتابچه ثبت تعرفه پيدا نموده نشان كند پس از نشان آن نمره ‌رئيس تعرفه را بصاحبش رد نموده ورقه انتخاب او را بدون نگاه كردن در جعبه‌اي انتخاب مياندازد.

انتخاب‌كنندگان پس از دادن ورقه انتخاب و پس گرفتن تعرفه در صورت تنگي جاي و اختلال نظم و ترتيب انتخاب و امر رئيس از مجلس‌انتخاب خارج خواهند شد.

رئيس از حضور عده‌اي از انتخاب‌كنندگان در مجلس انتخاب مضايقه نخواهد نمود مگر اينكه موجب تنگي مكان و معطلي و بي‌نظمي امر ‌انتخاب بشود در اين صورت اطاعت امر رئيس لازم است.

دخول در مجلس انتخاب با داشتن حربه ممنوع است.

پس از انقضاي وقت مجلس انتخاب يا نشان شدن تمام نمره‌ها در كتابچه ثبت تعرفه رئيس ختم انتخاب را بصورت بلند اعلان مينمايد و ‌پس از آن ديگر از كسي ورقه انتخاب قبول نميشود.

پس از اعلان ختم انتخاب رئيس جعبه انتخاب را در حضور اعضاي انجمن نظار و حاضرين از انتخاب‌كنندگان خالي نموده امر به استخراج ‌اسامي مينمايند.

كار اول تعيين عده اوراق انتخاب خواهد بود و نتيجه آن بتوسط منشي انجمن در صورت مجلس روز انتخاب ثبت ميشود.

پس از تعيين عده اوراق انتخاب يكي از اعضاء اسامي مرقومه روي اوراق را يك يك بصوت بلند ميخواند و بيكنفر ديگر از اعضاء ‌ميدهد.

منشي مجلس بايد اسامي كه خوانده ميشود در بالاي صفحه كاغذي سياهه نموده هر چند دفعه كه يك اسم مكرر ميشود زير آن براي شماره‌ علامتي بگذارد.

در صورتيكه روي اوراق انتخاب بيشتر يا كمتر از عده معينه در اعلان اسامي نوشته باشند نقضي در امر انتخاب حاصل نخواهد شد در‌صورت اول آن عده اسمي كه زياد نوشته شده از آخر ورقه خوانده نخواهد شد.

از اوراق آنچه سفيد يا لايقرء باشد يا آنكه صحيحاً معرفي انتخاب شده را نكند يا امضاي انتخاب‌كننده را داشته باشد يا بيش از يك ورق ‌باشد محسوب نخواهد بود ولي عيناً ضميمه صورت مجلس ميشود.

بلافاصله پس از استخراج و شماره آراء رئيس نتيجه را بصوت بلند اعلان مينمايند و اوراق انتخاب را پاره و باطل مينمايند باستثناي ‌آنهائيكه در ماده فوق ذكر شد كه ضميمه صورت مجلس ميشود.

انتخاب‌شدگان اشخاصي خواهند بود كه اكثريت نسبي آراء بطرف ايشان باشد.

صورت مجلس انتخابات را منشي در دو نسخه تحرير نموده بامضاي انجمن نظار ميرساند يك نسخه بحاكم يا نايب‌الحكومه داده خواهد ‌شد و نسخه ديگر با كتابچه ثبت تعرفه و اوراق مذكور در ماده 38 در نزد يكي از اعضا كه انجمن نظار معين كند امانت ميماند كه پس از تشكيل بانجمن ايالتي يا ولايتي تسليم نمايد.

در صورت تساوي آراء منتخب بحكم قرعه معين ميشود.

در صورتيكه تجديد انتخاب لازم شود جمعه آينده خواهد بود.

اگر از انتخاب‌كنندگان و انتخاب‌شوندگان كسي در حين انتخاب شكايت يا ايرادي در امر انتخاب داشته باشد مانع از انجام انتخاب نخواهد شد‌ولي شرح آن شكايت بايد در صورت مجلس درج شود.

شكايات و ايرادات راجعه به انتخابات بايد در ظرف يك هفته بعد از ختم انتخابات بانجمن نظار اظهار شود تا انجمن رسيدگي نموده حكم ‌خود را بدهد و نتيجه را ضميمه صورت‌مجلس انتخاب نمايد.

متشكيان از انتخابات اگر از حكم انجمن نظار راضي نباشند مي توانند پس از افتتاح انجمن ايالتي يا ولايتي شكايات خودشانرا در ظرف هفته ‌اول تجديد نمايند و حكم انجمن ايالتي و ولايتي قطعي خواهد بود.

حق اعتراض و ايراد بر انتخابات را اشخاصي دارند كه حق انتخاب كردن و انتخاب شدن را داشته باشند.

انجمن نظار يكهفته بعد از انجام انتخابات متفرق خواهد شد.

انتخاب‌كنندگان و انتخاب‌شوندگان بلوك بايد داراي صفات ذيل باشند اولاً تابعيت ايرانيه ثانياً كمتر نبودن سن از بيست و پنج سال ثالثاً داشتن ‌زراعت و دادن ماليات رابعاً معروف نبودن بقتل يا سرقت خامساً داخل نبودن در خدمت نظامي.

انتخاب‌شوندگان بايد علاوه بر آنچه در ماده فوق ذكر شده كمتر از سي سال نداشته باشند و در امور محلي صاحب بصيرت و اطلاع باشند و‌داخل در خدمت دولتي نباشند.

از قريه يكنفر بانتخاب اهل قريه انتخاب ميشود و تمام منتخبين قراء يك بلوك در مركز بلوك جمع شده با يكنفر منتخب آنجا به اطلاع‌نايب‌الحكومه بلوك يكنفر را باكثريت آراء از ميان خود منتخب نموده باعتبارنامه كه امضاي نايب‌الحكومه و انتخاب‌كنندگان را خواهد داشت بانجمن روانه ميدارند و بمنازل خود مراجعت مينمايند.

منتخبيني كه از طرف اهالي قراء به مركز بلوك براي انتخاب نماينده فرستاده مي‌شوند بايد اعتبارنامه بامضاي ريش‌سفيدان قريه خود داشته ‌باشند.

منتخبين قراء مختارند اگر بخواهند براي نمايندگي در انجمن از اهل شهر كسي را انتخاب كنند.

يك هفته بعد از انجام انتخاب در شهرها انجمن ايالتي منعقد گشته مشغول امور راجعه بخود ميشود رأي انجمن در غيبت مبعوثين توابع ‌مناط اعتبار و اجرا است.

انجمن ايالتي اعتراضات به اتتخابات را موافق قوانين مقرره رسيدگي خواهد كرد و بايد در ظرف يكماه پس از رسيدن اعتراضات بانجمن ‌آنها را قطع و فصل كنند چنانچه رجوع اعتراضات بمحاكم عمومي لزوم يابد ابتداي آن يكماه از روزي خواهد بود كه اين ارجاع مقرر ميشود رسيدگي‌و محاكمه انجمن فقط در ايرادات مرقومه در ورقه اعتراضيه است.

اعضاي انجمن ايالتي كه انتخاب آنها مورد ايراد است تا زماني كه ايرادات به ثبوت نرسيده ميتوانند در اجلاسات حضور بهمرسانيده رأي ‌دهند.

هر يك از اعضاي انجمن ميتوانند از عضويت استعفا نمايند و همچنين انجمن يا شوراي ملي ميتوانند يكي از اعضاء انجمن را بعد از ثبوت ‌تقصير بحكم قانون از عضويت انجمن معاف دارند.

هر يك از اعضاء كه شرط عضويت از وي سلب شود بحكومت انجمن از عضويت معاف ميشود.

هر يك از اعضاء كه در ده اجلاس متوالي بدون عذر موجه در انجمن حاضر نشود بحكم انجمن از عضويت خارج ميشود.

هر عضوي كه موافق مواد فوق از عضويت معاف شده باشد مي تواند در اين خصوص بمجلس شوراي ملي شكايت كند تا بشكايت او‌رسيدگي شود.

هر عضوي كه ميخواهد از عضويت استعفا نمايد بايد استعفاء خود را كتباً و صريحاً برئيس انجمن عرضه دارد تا از طرف انجمن بتوسط‌ حكومت اقدامات لازمه در انتخابات عضو ديگري بجاي او بشود.

مدت دوره انتخابيه اعضاي انجمن‌هاي ايالتي چهار سال خواهد بود و پس از انقضاي دو سال اول نصف از اعضاء بحكم قرعه از عضويت ‌خارج و عوض آنها انتخاب ميشود از اين ببعد در رأس هر دو سال آن نيمه‌اي از اعضاء كه دوره چهار سال عضويت آنها بسر آمده بموجب انتخاب‌ جديد تبديل يا تجديد ميشود.

در صورتي كه عضوي قبل از انقضاي دوره انتخابيه بسبب استعفا يا معاف شدن از انجمن خارج بشود عوض او بايد در ظرف يك ماه از محل ‌خود انتخاب شده در انجمن حاضر بشود و انجمن ايالتي بايد مواظب اجراي اين امر باشد.

انجمن ايالتي در تمام سال منعقد خواهد بود ولي در سه ماه تابستان در هر ماه ثلث اعضاء به حكم قرعه حق تعطيل دارند.

در موقع افتتاح انجمن اعضائيكه حاضر هستند يكنفر رئيس يكنفر نايب رئيس و دو منشي از ميان خود باكثريت آراء براي يك سال ‌انتخاب خواهند نمود و در اين موقع بايد اقلاً سه ربع از اعضاء حضور داشته باشند.

انجمن‌هاي ايالتي موافق نظامنامه داخلي امور داخلي خود را مرتب خواهند كرد.

انجمنهاي ايالتي ميتوانند يك يا چند نفر از اعضاء انجمن را براي رسيدگي باموريكه راجع بآنها است مأمور نمايند.

رؤساي شعب مختلفه ادارات دولتي در ايالت بايد اطلاعات كتبي و شفاهي كه انجمن بخواهد و راجع بآن ايالت باشد بدهند.

انجمن ايالتي ميتواند مستقيماً بدون واسطه حاكم مكاتبه با شعبات مختلفه ادارات دولتي در ايالت بنمايد به استثناي اداراتيكه در تحت ‌رياست خود حاكم واقعند كه در اينصورت طرف مكاتبات خود حاكم خواهد بود.

حاكم يا معاون او حق حضور و نطق در اجلاسات انجمن ايالتي دارد مگر در مواردي كه بمحاسبات حكومتي رسيدگي ميشود.

اجلاسات انجمن علني است ولي بر حسب خواهش پنجنفر از اعضاء يا حاكم يا رئيس با رعايت اكثريت آراء ميتوان مجلس محرمانه بدون‌ حضور تماشاچي تشكيل داد.

اشاعه صورت‌مجلس محرمانه موقوف براي كسي است كه انجمن محرمانه را خواسته است.

نظم داخلي انجمن بعهده رئيس است هر يك از اعضاء كه بر خلاف نظم انجمن رفتار نمايد بحكومت خود انجمن موافق نظامنامه داخلي ‌مجازاتش مقرر ميشود و اگر از غير اعضاء حركتي مخالف انتظامات مجلس ظهور كند رئيس ميتواند بتوسط مأمورين نظميه كه در تحت اطاعت او‌هستند مقصر را اخراج يا توقيف كند و عده مأمورين نظميه براي انجمن ايالتي از شش الي دوازده نفر و براي انجمن ولايتي از دو الي شش نفر مقرر‌است.

در صورتيكه در انجمن جنحه يا جنايتي واقع شود صورت واقعه را رئيس امضاء ميكند و بمحكمه كه در اين باب بايد حكم كند ميرساند.

در صورتيكه براي حفظ نظم داخلي انجمن حضور دسته از مأمورين نظامي يا نظميه لازم باشد رئيس ميتواند بقدر كفايت آنها را از حاكم ‌بخواهد.

در صورتي كه بيش از نصف اعضاء حاضر باشند شروع به مذاكرات مي شود.

براي تحصيل رأي اقلاً حضور دو ثلث اعضاء لازم است.

در صورتيكه عده اعضاء در اجلاسي از عده مقرره كمتر باشد مذاكرات و كسب رأي موكول بمجلس آينده ميشود و در اجلاس ثاني بدون‌ مراعات عدد مذاكرات ميشود و اكثريت آراء حاضرين مناط اعتبار خواهد بود و در صورت‌مجلس انجمن اسامي غائبين بايد نوشته شود.

در صورتيكه ربع اعضاء حاضر خواهش كنند كسب رأي مخفي ميشود.

در صورت تساوي آراء رأي رئيس بمنزله دو رأي محسوب است در انتخاب اشخاص حتماً رأي مخفي گرفته ميشود و نتيجه رأي و عده ‌رأي ‌دهندگان بايد در صورت مجلس ثبت گردد.

همه روزه صورت‌مجلس رسمي بطور خلاصه بايد مرتب و محرر شود و در ظرف چهل و هشت ساعت بعد از اختتام هر اجلاسي آن ‌صورت بروزنامه‌نويسان در صورت مطالبه داده شود.

روزنامه‌هاي محلي هر گاه عقايد خود را در خصوص مذاكرات انجمن خواسته باشند طبع نمايند بايد قسمتي از صورت مجلس انجمن را كه ‌مربوط به آن است نيز درج نمايند و الا مورد مؤاخذه و موافق قانون انطباعات مجازات ميشوند.

صورت مجالس بايد بتوسط يكي از منشيان نوشته شده در ابتداي اجلاس آينده به امضاي رئيس و منشي برسد و اين صورت بايد محتوي ‌باشد بر مذاكرات و اسامي اعضائيكه داخل در مباحثه شده‌اند و خلاصه اظهارات آنها.

كليه اشخاصيكه حق انتخاب دارند يا در ولايات ماليات‌بده باشند حق دارند صورت‌مجالس علني را بخوانند و از روي آنها صورت بردارند و‌بتوسط روزنامجات منتشر سازند.

كليه مذاكرات و مباحثاتيكه خارج از وظيفه انجمن است از درجه اعتبار ساقط است و بموقع اجرا گذارده نميشود هر كس حق دارد به اين ‌قبيل اقدامات كه خارج از وظيفه انجمن است ايراد و اعتراض كند.

اعليحضرت همايوني بتصويب وزير داخله نظر بدلائل موجه ميتواند انجمني را بموجب فرمان مرخص و در همان فرمان امر بتجديد ‌انتخاب فرمايند كه در ظرف يكماه امر انتخابات جديده انجام يابد و بايد انجمن بعد از تكميل امر انتخابات بفاصله يكهفته تشكيل يابد و منعقد ‌شود.

مردم مختارند كه هر كدام از اعضاء سابق را كه بخواهند و از آنها رضايت داشته باشند دوباره انتخاب نمايند.

‌در وظايف انجمنهاي ايالتي

وظايف انجمنهاي ايالتي منحصر است به نظارت در اجراي قوانين مقرره و رسيدگي و قرارداد در امور خاصه ايالت موافق شرح ذيل يا اخطار و‌صلاح‌انديشي در صرفه و امنيت و آبادي ايالت.

ايجاد قانون از وظيفه انجمن‌هاي ايالتي خارج است.

انجمن‌هاي ايالتي ميتوانند در كليه شكاياتي كه از حاكم ايالات و ولايات ميرسد رسيدگي كرده هرگاه رفتار حاكم بر خلاف قانون باشد نقض ‌قوانين را باو اخطار نمايند و در صورت عدم ظهور نتيجه مراتب را بادارات مركزي دولت اظهار داشته احقاق حق متظلمين را بخواهند.

ماداميكه ادارات عدليه تشكيل نشده در صورتيكه كسي از حكمي كه درباره او از يكي از محكمه‌هاي عرفيه صادر شده باشد بانجمن ‌شكايت و تظلم كند انجمن ميتواند در همان محكمه امر باستيناف و تجديد رسيدگي كند و اگر اين استيناف رفع شكايت محكوم‌عليه را نكند انجمن‌ حق دارد رسيدگي در آن امر را بادارات مركزيه ارجاع كند.

انجمن ايالتي حق نظر در وصول و ايصال ماليات بهر عنوآن كه موافق قانون مقرر شده باشد دارد تصفيه شكايات راجعه بماليات و همچنين ‌تحقيق در باب استدعاي تخفيفات و تشخيص امر آفات بر عهده انجمن‌ها است و نتيجه تحقيقات بتوسط حاكم ايالت بايد بوزارت ماليه ابلاغ شود ‌كه با تصويب وزارت ماليه بموقع اجرا گذارده شود.

انجمن ايالتي ميتواند در مواردي كه براي مصارف محلي از قبيل راه‌سازي و تأسيس مدارس و پل‌سازي و غيره وجهي لازم شود آن وجه را به ‌نسبت تقسيم ماليات همان محل سرشكن اهالي نمايد موافق حدي كه در قانون ماليه مقرر است

انجمن ايالتي مي تواند در موقع احتياج براي احداث پاره تأسيسات عام‌المنفعه از قبيل راه و پل و مدرسه و غيرها مبلغي استقراض كند مشروط ‌براينكه محل اداي آن استقراض از عايدات معمولي يا فوق‌العاده همان ايالت باشد و اين استقراض بدون تصويب مجلس شوراي ملي و امضاي ‌ملوكانه صورت‌پذير نخواهد شد.

در صورتيكه انجمن اخذ مالياتي فوق‌العاده علاوه بر حدود مقرره لازم داند بايد موافق قانون اساسي بتصويب مجلس شوراي ملي برسد.

ماليات فوق‌العاده فقط بمحلي تعلق ميگيرد كه فائده تأسيسات مذكوره در مواد فوق راجع بآن است چنانچه فائده تأسيسات راجع بتمام‌ايالت باشد ماليات هم سرشكن تمام ايالت ميشود و اگر فائده آن به بلد يا بلوكي خاصه تعلق گيرد ماليات مزبور هم فقط از همان بلد يا بلوك گرفته ‌خواهد شد.

تنبيه - وجوهيكه بموجب مواد فوق بر سبيل فوق‌العاده سرشكن اهالي ميشود بايد بنسبت مالياتي باشد كه پس از مميزي جديد مقرر خواهد‌شد.

قراردادهاي انجمن در امور ذيل باكثريت آراء واجب‌الاجرا است مگر آنكه حاكم در مدت بيست روز پس از صدور حكم اخطار كند كه ‌قرارداد انجمن مخالف قانون يا خارج از وظيفه انجمن است و نسخ آن را بخواهد اگر انجمن متقاعد نشد حاكم بايد ناسخ آن قرارداد را در ظرف دو ماه بتصويب مجلسين و صحه همايوني صادر نمايد و الا قرارداد انجمن بايد بموقع اجرا گذارده شود.

قراردادهاي مذكوره در ماده فوق از قرار ذيل است:

در خصوص خريد و فروش و معاوضه اموال منقوله و غير منقوله ايالتي باستثناء ابنيه حكومتي و محكمه‌ها و مدارس و محبس‌ها و‌عمارات نظميه و اشياء منقوله متعلق بآنها

در ترتيب اداره و نگاهداري اموال منقوله و غير منقوله

در اجاره و استجاره مستغلات و املاك براي صرفه يا رفع حاجت ايالت

در خارج كردن عمارت يا ملكي از تصرف اداره و بتصرف اداره ديگر دادن باستثناء ابنيه حكومتي و محكمه‌ها و مدارس و محبس‌ها و‌عمارات نظميه كه بايد با تصويب ادارات مركزي باشد

در رد و قبول عطايا نسبت بايالت مشروط بر آنكه اعتراضي بر آنها نشده باشد

در بيمه كردن عمارت و ابنيه ايالتي

در اداره شوارع ايالتي و رسيدگي بنقشها و بازديد كارهائيكه براي ساختن و تعمير راههاي ايالتي لازم است و در تعيين اداراتي كه ساختن ‌و مرمت اين راهها بآنها بايد واگذار شود و در باب طرق شوسه و غيره كه در تحت امتياز خارجه يا داخله است وظيفه انجمن فقط نظارت است بر اينكه بشروط مقرره امتيازنامه عمل شده باشد و در صورتيكه انجمن تخلفي از مواد امتيازنامه معلوم دارد بايد ملاحظات خود را بدون مداخله بوزارت ‌فوايد عامه اطلاع دهد

در اداره شوارع عمومي كه منافع آنها بچندين ولايت ميرسد و تعيين بلوكاتيكه بايد شركت در ايجاد و نگاه داري آن راه‌ها بنمايند و‌تعيين وجه ساليانه پس از تحصيل آراء انجمنهائي كه در اين امر شركت دارنده و تقسيم وجوهي كه دولت يا ايالت از براي كليه اين قبيل راه‌ها مي دهند و‌تعيين اداراتي كه ساختن اين شوارع به آنها واگذار ميشود و تبديل بي گاريها بوجوه نقديه

در ايجاد وسائل عبور و حمل و نقل از قبيل كشتي‌هاي كوچك و كرجي جهت عبور از رودخانه‌ها و غيره ها تعيين حق‌العبور

در رسيدگي بنقشه و بازديد كليه كارهائيكه مخارج آنها از وجوه ايالت داده ميشود و تعيين اداره‌اي كه اجراي اين كارها بعهده او محلول ‌خواهد شد

در رسيدگي به اظهارات اهالي بلوكات و قراء و قصبات و شركتها و اشخاص مختلفه براي كمك نقدي در انجام كارهائيكه منافع ايالتي‌دارد

در تعيين سهم نقدي ايالت در مخارجي كه منافع آنها هم به ايالت هم به بلوكات ميرسد

در حفظ حقوق علايق و املاك ايالتي در محكمه‌ها

در رسيدگي بمحاسبات مريضخانه‌هاي ايالتي و همچنين قرارداد با مريضخانهاي متفرقه در خصوص پذيرفتن مرضاي فقرا

در اداره دارالايتام

در تعيين سهم بلوكات جهت مخارج مريضخانها و دارالايتام و تشخيص مأخذ اين تقسيم

در تأسيس و اداره‌كردن دارالعجزه ايالتي

در تأسيس و اداره صندوق وظيفه براي مأموريني كه حقوق آنها از وجوه ايالتي پرداخته ميشده و بواسطه پيري و ناتواني و قدمت‌ خدمت معاف از خدمت شده‌اند و همچنين براي ورثه اشخاصي كه در سر خدمت وفات كرده‌اند

در معاونت نقدي براي تكميل تحصيل شاگردان قابل بي‌بضاعت بموجب راپرت مفتشين انجمنهاي علمي و ادارات مدارس و سلب اين ‌امتياز در صورت عدم استحقاق يا ظهور تقصير

در تأسيس مجلس امتحان براي انتخاب شاگرداني كه بآنها جهت تكميل تحصيل معاونت ميشود

در رسيدگي باختلافاتي كه مابين دو يا چند بلوك در خصوص تقسيم مخارج مشتركه حاصل شود

در رسيدگي بقراردادهاي انجمن‌هاي بلدي در خصوص برقرار نمودن يا توقيف يا تغيير دادن مكانها و ميدانهائيكه جهت بارانداز‌و فروش امتعه دائماً يا موقتاً برقرار ميشود

در قريه را از بلوكي خارج‌ كردن و جزو بلوك ديگر محسوب داشتن با موافقت انجمنهاي ولاياتي

در رسيدگي بصورت اسامي اشخاصي كه در بلوك حق انتخاب كردن دارند.

چون انجمن‌هاي ايالتي بصيرت در امور و حوائج ايالات دارند لازم است اولياي دولت قبل از اقدام به تغييرات در ايالات رأي انجمن‌هاي‌ مزبوره را بخواهند ولي مجبور به پيروي رأي آنها نيستند.

اولياي دولت بايد در مسائل ذيل رأي انجمن را بخواهند: اول در صورتيكه بخواهند حدود ايالت يا بلوكات و يا مقر حكومت را تغيير بدهند ‌دوم در صورتيكه بخواهند بعضي از مراتع را تبديل به جنگل نمايند.

صلاح‌انديشي در وجوهي كه از خزانه دولتي براي مخارج عمومي ايالت بعنوان كمك داده ميشود بعهده انجمن ايالتي است و بايد از‌قرارداد انجمن بي‌اندازه تجاوز نشود.

در خصوص اعانه‌هائي كه از طرف ادارات دولتي براي مخارج مساجد و تأسيسات خيريه يا معاونت در ايجاد يا مرمت مدارس و دارالعجزه و‌همچنين كمك بانجمن‌هاي زراعتي و فلاحتي ميشود انجمن ميتواند صلاح‌انديشي خود را با رعايت ترتيب اهميت بادارات دولتي اظهار نمايد.

انجمن ايالتي ميتواند بتوسط رئيس انجمن ايرادات خود را در اموريكه راجع بمنافع ايالت است و همچنين اعتراضاتيكه در خصوص‌ترتيب و حوائج ادارات متعلقه بايالت دارد بوزارتخانها اظهار كند.

در كليه امور معاشي و اداره انجمن ايالتي ميتواند رأي خود را اظهار كند ليكن در امور سياسي حق مذاكره ندارد.

تنبيه - امور سياسي عبارت از مسائلي است كه راجع باصول اداره و قوانين اساسي مملكت و پلتيك دولت باشد.

ايرادات انجمن در خصوص منافع ايالتي بيكي از ملاحظات سه‌گانه ذيل راجع تواند شد. (‌اول) اينكه در اجراي آن امور منافع مخصوصه آن ايالت منظور نشده باشد (‌دوم) آنكه از منافع مخصوصه آن ايالت صرف نظر كرده باشند (‌سوم) آنكه بملاحظه منافع ديگر چشم از منابع آن ايالت پوشيده باشند

بودجه محاسبات ايالت و ولايت

هر ايالت يا ولايت صاحب بودجه خواهد بود كه جمع و خرج معمولي و فوق‌العاده آن از قرار تفصيل ذيل است.

جمعهاي معمولي بودجه ايالت يا ولايت از اين قرار است (‌اول) وجهي كه بعد از مميزي و تعديل ماليات بر طبق قانون ماليه و بر حسب حكم دولت و تصويب مجلس شوراي ملي از ماليات هر ايالت و‌ولايتي براي مخارج محلي آنجا واگذار ميشود (‌دوم) منافع اموال ايالتي يا ولايتي (‌سوم) منافع حاصله از حق‌العبور طرق و معابريكه بتوسط ايالت و ولايت ساخته شده و حق اخذ آن را دارند (‌چهارم) سهمي كه بلوكات از بابت نگاهداري طرق و شوارع بايالت يا ولايت مي‌دهند جمع‌هاي فوق‌العاده ايالات و ولايات از قرار ذيل است (‌اول) ماليات فوق‌العاده كه بر حسب اقتضاي ضرورت و بحكم قانون موقتاً علاوه بر معمول دريافت ميشود (‌دوم) وجه استقراض كه در موقع لزوم بر حسب قانون استقراض آن تصويب ميشود (‌سوم) عطيات و بخششهائيكه بايالات و ولايات ميشود (‌چهارم) قيمت اموال ايالتي كه بفروش رسيده باشد (‌پنجم) ساير فوايد متفرقه كه بر حسب اتفاق ممكن است پيدا شود.

مخارج معمول بودجه ايالت يا ولايت از قرار ذيل است

اجاره يا مرمت دارالحكومه و همچنين اثاثيه و مرمت آن

اجاره يا مرمت محل و اثاثيه كه براي انجمن معارف لازم است

اجاره يا مرمت قراولخانه‌ها و محل قراسورانها

اجاره يا مرمت محاكم عدليه و اثاثيه آنها

مخارج طبع و انتشار اعلانات و صورت‌هاي لازمه از اسامي اشخاصي كه حق انتخاب در ايالت يا ولايت دارند

كليه مخارجي كه از طرف دولت بعهده ايالت يا ولايت محول است

اداي اقساط قروض ايالتي.

مخارج فوق‌العاده بودجه ايالت يا ولايت مخارجي است كه بطور موقتي و اتفاقي ضرورت پيدا ميكند.

وجوهيكه در يك دوره معامله مالياتي كه عبارت از يك سال شمسي است بمصرف مقرره در بودجه نرسيده باشد در بودجه سال بعد به‌عنوان همان مصرف بخرج منظور ميشود و هرگاه در يك دوره دخل بودجه از مخارج مقرره بيشتر باشد باقي بودجه آن سال در بودجه سال بعد ‌ابوابجعي ميشود انجمن مصارف آن را معين مينمايند.

مأمور ماليه هر يك از ايالات يا ولايات بايد مواظبت نمايد كه وجوه عايدي ايالت وصول شود و مسئوليت امر بعهده او محول است حكم ‌ايصال اين وجوه بايد از طرف حاكم به مأمور ماليه ابلاغ شود

مأمور ماليه بايد موافق ميزان بودجه و بر طبق حواله حاكم وجوه مخارج را بپردازد

انجمن ايالتي يا ولايتي بودجه ساليانه را كه حاكم ترتيب داده است رسيدگي نموده باكثريت آراء اصلاح مينمايند و اين بودجه پس از آنكه ‌در انجمن تصويب شد بايد به تصويب وزارتماليه برسد

حاكم بايد در ماه اول هر سال جزء كليه مخارج سال گذشته را بانجمن ارائه دهد.

بودجه ايالت بايد طبع و مجاناً منتشر شود

در تشكيل انجمنهاي ولايتي

ولايت قسمتي از مملكت است كه داراي يك شهر حاكم‌نشين و توابع باشد اعم از اينكه حكومت آن تابع پايتخت يا تابع مركز ايالتي باشد

در شهر حاكم‌نشين هر ولايتي انجمني موسوم بانجمن ولايتي منعقد مي‌شود

اعضاي انجمنهاي ولايتي مركب خواهند بود از منتخبين شهر حاكم‌نشين و مبعوثيني كه از بلوكات و توابع آن ولايت بانتخاب اهالي آنها ‌فرستاده ميشوند

عده منتخبين شهر حاكم‌نشين كه محل انعقاد انجمن ولايتي است شش نفر خواهد بود

عده مبعوثيني كه از بلوكات و توابع آن ولايت بانجمن ولايتي فرستاده ميشوند مطابق عده بلوكات و توابع آن ولايت خواهد بود

هر يك از بلوكات و توابع ولايتي فقط يكنفر منتخب بانجمن ولايتي خواهد فرستاد كه در بلاد موافق قواعد انتخابات شهرها و در بلوك ‌موافق ترتيب انتخاب بلوك معين ميشود

هر يك از ايالات عمده كه در قلمرو ولايتي هستند ميتوانند يك نفر منتخب به انجمن ولايتي بفرستند

وظايف و ترتيبات انجمنهاي ولايتي در قلمرو هر ولايت كه عبارت از شهر و توابع و بلوكات آن است مطابق خواهد بود با وظايف و حقوقيكه براي انجمن‌هاي ايالتي مقرر شده ولي انجمنهاي ولاياتي كه جزء ايالتي هستند در مطالب لازمه بانجمن ايالتي كه در كرسي آن ايالت تشكيل ميشود‌رجوع خواهند نمود و ولاياتيكه مستقل هستند و در تحت ايالت ديگر نيستند مستقيماً بادارات مركزي دولت كه در دارالخلافه است طرف ميشوند

انجمن ايالتي در مركز ايالت و انجمن ولايتي در شهر حاكم‌نشين ولايت برقرار خواهد بود لاغير