آيين نامه ايمني كار در فضاي بسته

به استناد مواد (۸۵) و (۸۶) قانون كار جمهوري اسلامي ايران، با هدف ايمن ‌سازي و پيشگيري از حوادث ناشي از كار، "آيين ‌نامه ايمني كار در فضاي بسته" كه در جلسه مورخ 21 /۰۴ /۱۴۰۱ "شوراي عالي حفاظت فني" تدوين و توسط آن شورا پيشنهاد شده است، به شرح زير تصويب مي‌ گردد.

آيين‌ نامه ايمني كار در فضاي بسته

كليات

هدف و دامنه كاربرد: مقررات اين آيين ‌نامه به استناد ماده (۸۵) و تبصره (۱) ماده (۸۶) قانون كار جمهوري اسلامي ايران به منظور صيانت از نيروي انساني و منابع مادي كشور و با هدف پيشگيري از وقوع حوادث ناشي از كار و رعايت ايمني در كارگاه ‌هاي مشمول قانون كار داراي فضاي بسته تدوين شده است.

تعاريف: در اين آيين ‌نامه اصطلاحات زير در معاني مشروح ذيل به كار مي ‌روند:

فضاي بسته: فضايي با معيارهاي زير است كه بر حسب شرايط ايمن نيازمند يا بدون نياز به مجوز ورود مي‌ باشد.

۱ ـ به اندازه كافي بزرگ باشد به طوري كه بدن يا نيم تنه بالاي شخص در آن قرار گيرد تا بتواند وظايف محوله را انجام دهد؛

۲ ـ براي حضور و كار مستمر اشخاص طراحي نشده و براي اموري نظير بازرسي، تعمير و نگهداري وارد آن مي ‌شوند؛

۳ ـ داراي ورودي و خروجي ‌هاي محدود باشد؛ به صورتي كه امكان فرار در وضعيت اضطراري به سادگي مقدور نباشد؛

۴ ـ از تهويه طبيعي مطلوبي برخوردار نباشد و به دليل خطر حبس هوا در اين فضاها، فشار اتمسفري داخل با بيرون متفاوت بوده و يا داراي اتمسفر سمي و خطرناك باشد.

فضاي بسته بي نياز به مجوز ورود: فضاي بسته ‌اي كه بر اساس ارزيابي ريسك، فاقد خطرات منجر به مرگ يا جراحت فيزيكي شديد (نقص عضو) و يا ساير صدمات به كارگر باشد.

فضاي بسته نيازمند مجوز ورود: فضاي بسته‌ اي كه بر اساس ارزيابي ريسك شامل يك يا چند ويژگي زير است:

۱ ـ حاوي يك اتمسفر خطرناك يا قابليت ايجاد يك اتمسفر خطرناك است؛

۲ ـ شامل ماده‌ اي است كه امكان غوطه‌ وري يا فرو رفتن شخص در آن وجود دارد؛

3 ـ شكل داخلي آن به واسطه وضعيت ديوارها يا كف شيب‌ دار، مي ‌تواند منجر به گير افتادن شخص شود؛

۴ ـ داراي حداقل يكي از مخاطرات فيزيكي، شيميايي، بيولوژيكي، الكتريكي يا مكانيكي باشد.

برنامه عمليات اجرايي: عبارت است از برنامه ‌ريزي، اجرا، نظارت و پايش حضور عوامل اجرايي در محيط، ورود شخص مجاز، انجام كار و خروج وي از فضاي بسته، تغيير نوبت كاري، حفاظت از اشخاص در برابر خطرات اين فضا و كنترل و اتخاذ تدابير ايمني.

مجوز ورود: به معناي سند مكتوبي است كه توسط كارفرما يا نماينده وي تهيه مي ‌شود و براي ورود، انجام فعاليت و تعيين شرايط كار مي ‌باشد و بايد به نام شخص مجاز و عنوان شغلي وي بوده و مشخص‌ كننده‌ ي محل فضاي بسته، هدف ورود، تاريخ، مدت زمان و نوع انجام كار، شرايط ورود و خروج قابل قبول، مخاطرات فضا و نام ناظر و شخص مسئول باشد.

شرايط ورود و خروج قابل قبول: وضعيت حاكم بر فضاي بسته كه ورود، خروج و فعاليت اشخاص مجاز در آن به صورت ايمن انجام گيرد.

كارفرما: شخص حقيقي يا حقوقي است كه يك يا تعدادي كارگر به دستور و حساب وي، به كار گمارده مي ‌شوند.

پيمانكار اصلي: شخص حقيقي يا حقوقي داراي صلاحيتي است كه بر اساس اسناد و مدارك پيمان به عنوان مجري اصلي موضوع پيمان شناخته مي ‌شود.

پيمانكار فرعي يا پيمانكار جزء: شخص حقيقي يا حقوقي داراي صلاحيتي است كه پيمانكار اصلي با وي براي انجام بخشي از امور، قرارداد منعقد نموده و پيمانكار مربوطه ملزم به اجراي تعهدات بر اساس اسناد و مدارك موضوع پيمان مي‌ باشد.

ناظر: شخصي است كه توسط كارفرما يا نماينده وي براي نظارت بر شرايط ايمن محيط كار، عملكرد اشخاص مسئول و اجراي صحيح برنامه عمليات اجرايي معرفي گرديده كه مي ‌تواند خود كارفرما، سرپرست بخش و يا سرپرست واحد باشد.

شخص مسئول: شخصي است كه در خارج از فضاي بسته مستقر و بر شرايط ايمن عمليات اجرايي كار در فضاي بسته، ورود و خروج و عملكرد اشخاص مجاز نظارت مي ‌نمايد. همچنين در صورت نياز و در شرايط اضطراري مي ‌تواند به اين فضا وارد شود.

شخص مجاز: شخصي است كه با داشتن مجوز ورود مي‌ تواند وارد فضاي بسته ‌‌‌شود، اين شخص بايد آموزش ‌هاي مرتبط با نوع فعاليت در فضاي بسته را گذرانده باشد.

آزمايشگر: شخصي است كه از دانش و توانايي و مهارت لازم براي انجام آزمايشات و تشخيص و پيش ‌بيني مخاطرات فضاي بسته براي انجام اقدامات اصلاحي يا حذف آن ‌ها برخوردار است.

عوامل اجرايي: اشخاصي كه تحت نظارت ناظر و هماهنگي شخص مسئول، فعاليت‌ هاي مرتبط با خارج از فضاي بسته را انجام مي ‌دهند.

اتمسفر خطرناك: اتمسفري است كه قرارگيري اشخاص در معرض آن مي ‌تواند منجر به مرگ، آسيب و عدم توانايي در خروج از فضاي بسته شود و داراي شرايط زير است:

۱ ـ گاز، بخار يا گرد و غبار قابل اشتعال و احتراق با غلظتي برابر يا بيشتر از ۱۰ درصد حد پايين اشتعال؛

۲ ـ غلظت اكسيژن هوا كمتر از 5 /۱۹ (نوزده و نيم) درصد و يا بالاتر از 5 /۲۳ (بيست و سه و نيم) درصد؛

۳ ـ تغييرات غلظت مواد موجود در فضاي بسته، در مواردي كه محدوده مجاز آنها در آخرين ويرايش حدود مجاز مواجهه شغلي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي ـ طبقه ‌بندي مواد سمي و خطرناك مشخص شده است.

۴ ـ هر شرايط اتمسفري ديگر كه براي زندگي و سلامت فرد خطرناك باشد.

وضعيت اضطراري و خطرناك: شرايط يا وضعيتي كه بتواند مخاطراتي براي عوامل اجرايي يا اشخاص مجاز ايجاد نمايد.

شرايط ممنوع: وقوع شرايط يا وضعيت غيرايمن كه مخاطراتي براي شخص مجاز ايجاد نمايد.

غوطه ‌وري و فرو رفتن: محاصره و در بر گرفتن يك شخص توسط مايعات يا ذرات ريزجامد قابل حركت و جابجايي كه بتواند به واسطه از كار انداختن سيستم تنفسي و يا اعمال فشار به بدن باعث آسيب يا مرگ شود.

خنثي ‌سازي: عملي است كه طي آن يك گاز بي ‌اثر غيرقابل احتراق و غيرآلاينده و واكنش ‌ناپذير (مانند نيتروژن) جايگزين گاز يا بخارات موجود در اتمسفر قابل اشتعال ‌گردد به گونه ‌اي كه اتمسفر فضاي بسته، غيرقابل اشتعال و واكنش‌ ناپذير شود.

جدا‌سازي: فرآيندي است كه تمام يا بخشي از فضاي بسته را براي پيشگيري از آزاد شدن انرژي يا ورود مواد به داخل آن از مدار خارج مي ‌نمايد. اين كار از طريق جدا نمودن لوله‌ ها، مسدود نمودن دوطرفه، جدا نمودن اتصالات مكانيكي، قفل كردن و مسدود نمودن تمامي منابع انرژي انجام مي ‌شود.

پايش: آزمايشاتي است كه براي شناسايي و ارزيابي خطرات و تعيين ميزان تغييرات شرايط ايمن فضاي بسته به صورت دوره ‌اي و مداوم در مدت انجام فعاليت شخص مجاز در فضاي بسته انجام مي ‌شود.

گروه امدادي: افراد معين آموزش ‌ديده‌ و داراي صلاحيتي هستند كه وظيفه آن ‌ها رفع خطر و نجات اشخاص حادثه ديده از فضاي بسته مي ‌باشد.

تجهيزات امداد و نجات: به تجهيزاتي مانند طناب نجات، حمايل ‌بند (هارنس)، جليقه نجات، كپسول اطفاء حريق، تجهيزات حفاظت فردي، كپسول اكسيژن و ديگر لوازمي كه براي امداد و نجات اشخاص حاضر در فضاي بسته نياز است، اطلاق مي ‌شود.

آزمايش: اين فرآيند شامل آزمون ‌ها و اقداماتي براي شناسايي خطرات فضاي بسته است كه اشخاص مجاز در هنگام ورود يا كار ممكن است با آن روبرو شوند.

مدارك و مستندات: به تمامي برنامه‌ ها، مجوزها، گواهي ‌نامه‌ ها و تأييديه‌ هاي كار در فضاي بسته كه به صورت مكتوب يا الكترونيكي است، اطلاق مي ‌شود.

كاليبراسيون (واسنجي): عبارت است از مقايسه يك دستگاه اندازه‌ گيري با يك استاندارد و تعيين ميزان خطاي اين وسيله نسبت به آن و در صورت لزوم تنظيم آن در مقايسه با استانداردهاي مربوطه.

ماسك فرار: ماسك قابل حمل است كه در هنگام وقوع حوادث غير مترقبه ناشي از انتشار گازهاي سمي به راحتي توسط اشخاص مورد استفاده قرار ‌گيرد.

مديريت ريسك: فرآيند شناسايي، ارزيابي، تحليل و رفع عوامل خطرساز است كه مي‌ تواند با كنترل خطرات احتمالي از حوادثي كه ممكن است در مدت اجراي يك طرح (پروژه) رخ بدهد، پيش ‌گيري ‌نمايد.

مقررات عمومي

كارفرما مكلف است قبل از شروع هرگونه فعاليت و ورود اشخاص مجاز به فضاي بسته، نسبت به اجراي صحيح مديريت ريسك اقدام نمايد. نتايج حاصل از آن بايد منجر به شناسايي و ارزيابي و حذف و كنترل كليه مخاطرات و اصلاح فرآيندها شود.

كارفرما بايد برنامه عمليات اجرايي و دستورالعمل ‌هاي مربوط به آن شامل آزمايش‌ هاي لازم، شناسايي مخاطرات غوطه ‌وري و فرو رفتن، شرايط ورود و خروج قابل قبول، انجام كار به روش ايمن، عمليات امداد و نجات، ايمن‌ سازي پس از خروج و اتمام عمليات را تهيه، تدوين، اجرا، بازنگري و به روزرساني نمايد.

كارفرما مكلف است برنامه عمليات اجرايي و دستورالعمل ‌هاي مربوط به آن را قبل از ورود هر يك از اشخاص اعم از ناظر، شخص مسئول، شخص مجاز، آزمايشگر به فضاي بسته به صورت مكتوب تهيه و ابلاغ نموده و بر اجراي آن نظارت نمايد.

كارفرما مكلف است در زمان انجام فعاليت‌ هاي مربوط به فضاي بسته؛ با نصب علائم خطر، هشداردهنده يا بازدارنده مانند «خطر»، «ورود ممنوع» يا جملات مشابه از ورود اشخاص غيرمجاز به فضاي مذكور جلوگيري بعمل آورد. علائم هشداري بايد محل خطر و نوع آن را مشخص نمايد.

باز شدن پوشش يا دريچه فضاي بسته، منوط به حذف يا كنترل شرايط ناايمن بوده و بايد توسط مانع يا حفاظ موقت از سقوط اتفاقي افراد يا اجسام خارجي به داخل فضاي بسته پيشگيري شود.

قبل از ورود به فضاي بسته و به منظور اطمينان از ايمن بودن شرايط بايد بر اساس نتايج حاصل از ارزيابي ريسك، عمليات گازسنجي توسط آزمايشگر و به وسيله دستگاه كاليبره شده (واسنجي شده) براي تعيين مقدار اكسيژن و گازها و بخارات قابل اشتعال و سمي انجام شود. ورود مجدد منوط به تجديد گازسنجي است و نتايج بايد قبل از هر نوبت كاري در دسترس اشخاص قرار گيرد.

فضاي بسته قبل از ورود افراد بايد از سرويس خارج شده و با روش حذف، مهار يا كنترل، از آزاد شدن انرژي يا ورود مواد به داخل آن به طور كامل ممانعت بعمل آيد.

ورود اشخاص به فضاي بسته تا زمان حذف تمامي مخاطرات موجود در اين فضا و صدور مجوز ورود، ممنوع است.

تهويه مكانيكي دائمي فضاي بسته بايد محل استقرار و فعاليت اشخاص مجاز را از اتمسفر خطرناك تا زمان خروج آخرين فرد، ايمن نگهدارد.

جايگزيني هواي آلوده فضاي بسته با هواي سالم و قابل استنشاق الزامي است و بايد به ‌گونه‌ اي انجام شود كه امكان ورود مجدد هواي آلوده خروجي به داخل فضاي بسته وجود نداشته باشد.

كارفرما بايد براي شناسايي مخاطرات و جلوگيري از تجمع اتمسفر خطرناك و اطمينان از عملكرد صحيح تهويه مكانيكي، هواي فضاي بسته را در طول مدت كار، توسط آزمايشگر پايش نمايد.

استفاده از تجهيزات الكتريكي براي تهويه ‌ي اتمسفر قابل اشتعال يا انفجار فضاي بسته، ممنوع است مگر اينكه اين هواكش‌ ها از نوع ضد جرقه بوده و مجهز به سيستم اتصال زمين باشند.

كارفرما مكلف است در صورت واگذاري انجام كار به صورت مقاطعه‌ كاري، ضمن رعايت مفاد ماده (۱۳) قانون‌ كار نسبت به رعايت قوانين و مقررات ايمني و حفاظتي اقدام نمايد.

كارفرما مكلف است درصورت شناسايي اتمسفر خطرناك يا تغيير شرايط ايمن فضاي بسته، در تمامي مراحل ورود يا انجام كار، سريعاً اشخاص را از فضاي بسته خارج و علت و ميزان انتشار اتمسفر خطرناك يا تغيير شرايط را ارزيابي نمايد. ورود مجدد اشخاص به اين فضا با رعايت اقدامات حفاظتي و تأييد كتبي مجاز است.

كارفرما بايد مدارك مكتوب مربوط به حذف خطرات فضاي بسته را همراه با زمان و مكان آن فضا تهيه نمايد و اين مدارك همواره در دسترس باشد.

فضاي بسته ‌اي كه تمامي خطرات منجر به مرگ، آسيب يا ساير صدمات آن بر اساس نتايج حاصل از ارزيابي ريسك حذف گرديده، مي ‌تواند با تأييد كتبي به فضاي بسته بي ‌نياز به مجوز ورود تغيير نمايد.

كارفرما مكلف است درصورت تغيير شرايط ايمني فضاي بسته بي ‌نياز از مجوز ورود، بلافاصله دستور خروج تمام اشخاص حاضر در اين فضا را صادر كرده و فضاي بسته مذكور را مجدداً ارزيابي نمايد و در صورت لزوم آن را به فضاي بسته نيازمند مجوز ورود تغيير دهد.

كارفرما مكلف است قبل از ايمن ‌سازي فضاي بسته، از ورود تمامي اشخاص و انجام هرگونه فعاليت ممانعت بعمل آورد.

پيمانكار مكلف است قبل از انجام فعاليت در فضاي بسته، اطلاعات مورد نياز در خصوص مخاطرات و عمليات اجرايي بر اساس نتايج حاصل از ارزيابي ريسك را از كارفرما دريافت نمايد.

پيمانكار مكلف است قبل از ورود به فضاي بسته، نسبت به انطباق برنامه عمليات اجرايي با برنامه‌ ها و دستورالعمل‌ هاي حفاظت فني و ايمني اقدام نمايد. شروع عمليات منوط به رعايت و اجراي اين دستورالعمل‌ ها مي ‌باشد.

هرگاه كارفرما اجراي عمليات كار در فضاي بسته را به طور كامل از ابتدا تا پايان كار، به يك پيمانكار محول نمايد، در اين صورت پيمانكار مسئول اجراي مقررات مرتبط با حفاظت فني و ايمني در كارگاه خواهد بود.

هرگاه كارفرما اجراي عمليات كار در فضاي بسته را به صورت پيمان به پيمانكاران مختلف محول نمايد، هر پيمانكار در محدوده پيمان خود، مسئول اجراي مقررات حفاظت فني و ايمني بوده و كارفرما به منظور جلوگيري از تداخل كاري و بروز خطرات يا حوادث احتمالي مسئول ايجاد هماهنگي و نظارت بر عملكرد بين آن ‌ها مي ‌باشد.

هرگاه پيمانكار اصلي با موافقت كارفرما اجراي قسمت ‌هاي مختلف عمليات پيمان را به پيمانكاران جزء واگذار نمايد؛ هر پيمانكار جزء در محدوده پيمان خود مسئول اجراي مقررات حفاظت فني و ايمني است و پيمانكار اصلي مسئول نظارت و ايجاد هماهنگي بين پيمانكاران جزء خواهد بود.

هرگاه كارفرما اجراي عمليات كار در فضاي بسته را به پيمانكار واگذار نمايد ولي تأمين وسايل، تهيه لوازم اجراي كار، تجهيزات آزمايش، تهويه، وسايل ارتباطي، امداد و نجات، حفاظ‌ ها و حصارها بر عهده كارفرما باشد در اين صورت فقط انجام عمليات اجرايي واگذار شده و پيمانكار مكلف به تأمين نيروي انساني آموزش‌ ديده در زمينه كار در فضاي بسته و نظارت بر رعايت موازين ايمني در حين انجام كار كارگران خود مي ‌باشد. در اين روش از واگذاري، كارفرما بايد تجهيزات و وسايل سالم و ايمن را در اختيار آنان قرار داده و بر عملكرد ايمن پيمانكار و كارگران تحت امر او نظارت عاليه داشته باشد.

پيمانكار بايد در تمام مراحل عمليات اجرايي و در مدت فعاليت در مجاورت كارگران كارفرما و يا ساير پيمانكاران، بر رفتار ايمن كارگران تحت پوشش خود نظارت نمايد.

پيمانكار بايد شروع و پايان عمليات اجرايي را با هماهنگي و مجوز كتبي كارفرما انجام دهد وگزارش حوادث و اتفاقات رخ داده قبل، حين و يا بعد از عمليات در فضاي بسته را به كارفرما ارائه دهد.

كارفرما مكلف است گزارش عمليات و مخاطرات حين كار را از پيمانكار فضاي بسته اخذ و در صورت نياز، نسبت به بازنگري برنامه عملياتي اجرايي اقدام لازم را بعمل آورد.

كارفرما بايد اشخاص ناظر، مسئول، مجاز، آزمايشگر و گروه امدادي داخل كارگاه را مشخص نمايد و ضمن ابلاغ شرح وظايف آن‌ ها، بر اجراي دقيق و ايمن آن وظايف نظارت نمايد و آموزش ‌هاي لازم را قبل از شروع كار، به آن‌ ها ارائه دهد.

پيش ‌بيني و تهيه برنامه عمليات امداد و نجات در شرايط اضطراري و ثبت و نگهداري مستندات آن در كارگاه، توسط كارفرما الزامي است.

كارفرما مكلف است قبل از شروع به كار اشخاص در فضاي بسته، هماهنگي لازم با گروه امدادي خارج از كارگاه را براي اطلاع از شرايط موجود و حضور احتمالي براي عمليات امداد و نجات را بعمل آورد.

برگه اطلاعات ايمني يا ديگر اطلاعات مربوط به موادي كه اشخاص مجاز در اثر آن آسيب ديد‌ه ‌اند بايد در اختيار گروه امدادي و گروه پزشكي معالج قرار گيرد تا براي مداواي فرد مصدوم استفاده شود.

كارفرما بايد تمرينات عمليات امداد و نجات در فضاي بسته را حداقل يك بار در طي۱۲ ماه انجام دهد و مدارك و مستندات مربوطه را دركارگاه و در دسترس نگهداري نمايد.

برنامه عمليات اجرايي

كارفرما با توجه به نوع فعاليت كارگاه بايد برنامه عمليات اجرايي در فضاي بسته را با اولويت رعايت ايمني تهيه و در دوره ‌هاي زماني مشخص به ‌روز‌رساني نمايد.

كارفرما مكلف است براي تأمين ايمني اشخاص مجاز در فضاي بسته، نسبت به مشخص نمودن فضاي بسته، جداسازي، پاك ‌سازي، خنثي ‌سازي و يا تهويه فضاي مذكور و شرايط ورود و خروج قابل قبول و دسترسي بر اساس نتايج آزمايشات اقدام نمايد.

كارفرما بايد براي حفاظت عوامل اجرايي و اشخاص مجاز، محل عبور افراد و ماشين‌ آلات را مشخص نموده و با ايجاد موانع و حفاظ ‌گذاري، آن‌ ها را از مخاطرات محافظت نمايد.

كارفرما مكلف است علاوه بر تهيه لوازم اجراي كار، تجهيزات مورد نياز براي انجام آزمايش، نظارت، تهويه، حفاظت فردي، وسايل ارتباطي، امداد و نجات و حفاظ‌ ها و حصارهاي مورد نياز را تهيه نموده و آموزش لازم براي استفاده و نگهداري مناسب از آن‌ ها را به اشخاص ارائه و بر استفاده صحيح از آن‌ ها نظارت نمايد.

روشنايي فضاي بسته بايد به ‌گونه‌ اي باشد كه شخص مجاز بتواند وظايف خود را به صورت ايمن انجام دهد و در شرايط اضطراري براي ترك اين فضا كافي باشد.

روشنايي فضاي بسته بايد بر اساس شرايط محيطي و اتمسفر موجود در آن فضا تأمين گردد. در صورت احتمال وقوع اشتعال يا انفجار، بايد از تجهيزات روشنايي ضد‌ جرقه (۲۴ولت) استفاده نمود و در غير اين ‌صورت، مي ‌توان از تجهيزات روشنايي معمولي بهره برد.

تجهيزات روشنايي بايد متناسب با شرايط فضاي بسته باشد. در فضاهايي كه احتمال اشتعال يا انفجار در آن وجود دارد بايد اين تجهيزات ضد جرقه و مقاوم در برابر آتش باشند.

انجام آزمايشات مداوم براي شناسايي مخاطرات و اطمينان از ايمن بودن عمليات اجرايي در فضاهاي بسته ‌اي كه با توجه به توليد پيوسته و جريان مداوم فرآيند، امكان جداسازي كامل وجود ندارد، الزامي است.

انجام آزمايش براي شناسايي خطرات اتمسفري در فضاي بسته با اولويت اندازه ‌گيري ميزان اكسيژن و گازها و بخارات قابل اشتعال و انفجار و گازها و بخارات سمي الزامي است و اين نتايج بايد قبل از ورود، در اختيار اشخاص مجاز قرار گيرد.

كارفرما مكلف است نسبت به استقرار و حضور دايمي حداقل يك شخص مسئول در خارج از فضاي بسته به منظور نظارت بر عملكرد شخص مجاز و شرايط ايمن فضاي بسته اقدام نمايد. ارجاع امور متفرقه به شخص مسئول ممنوع است.

كارفرما بر اساس نتايج حاصل از ارزيابي ريسك، بايد نسبت به تهيه دستورالعمل‌ هاي اجرايي شامل: دستورالعمل‌ هاي صدور مجوز ورود، كار هم ‌زمان چند عامل اجرايي، فراخوان گروه امدادي، اقدام در شرايط اضطراري و ابطال مجوز ورود به فضاي بسته، اقدام نمايد.

كارفرما بايد بر اساس اطلاع شخص ناظر يا مسئول يا مجاز مبني بر وجود نقص و ايراد در روند برنامه عمليات اجرايي، از ادامه فعاليت جلوگيري نمايد و سپس برنامه مذكور را مورد بازنگري قرارداده و اقدامات اصلاحي براي رفع مخاطرات را انجام دهد.

كارفرما به منظور بازنگري برنامه عمليات اجرايي براي محافظت اشخاص از خطرات بايد دلايل لغو مجوزهاي صادر شده و مخاطرات ثبت شده در مجوزهاي پايان يافته را در فاصله زماني يك ساله از زمان صدور هر مجوز مورد بررسي قرار دهد.

مجوز ورود

كارفرما بايد مجوز ورود به فضاي بسته را به صورت مكتوب صادر نمايد. ورود شخص مجاز به فضاي بسته، منوط به داشتن مجوز با امضاي شخص ناظر و شخص مسئول مي‌باشد.

صدور مجوز ورود بايد به نام شخص مجاز و با درج عنوان شغلي وي باشد. نام و امضاي اشخاص ناظر و مسئول و هدف از ورود، تاريخ ورود، مدت زمان و نوع انجام كار، شرايط ورود و خروج قابل قبول و مخاطرات فضاي بسته بايد در آن ذكر شده باشد.

مجوز ورود بايد منطبق بر نتايج حاصل از مديريت ريسك باشد. همچنين شامل ارزيابي و اقدامات كنترلي براي جداسازي فضاي بسته و روش‌ هاي حذف يا كنترل خطرات، قبل از ورود به آن و شرايط خروج در وضعيت اضطراري باشد.

مجوز ورود بايد روش و نحوه دسترسي به گروه‌ امدادي، تجهيزات حفاظت فردي، نتايج آزمايشات، روش‌ هاي ارتباطي و هشدار را مشخص نمايد.

مجوز ورود بايد مشخص ‌كننده‌ ي نوع و روش‌ ارتباط بين شخص مسئول و شخص مجاز باشد.

كارفرما بايد مدارك مربوط به صدور، لغو يا پايان مجوز ورود به فضاي بسته را براي بازنگري و اصلاح و بهبود روش‌ ها حداقل به مدت يك سال نگهداري نمايد.

وظايف اشخاص

وظايف ناظر

ناظر بايد اطلاعات و آگاهي لازم از مخاطرات عمليات ورود، خروج و حين كار را داشته باشد و بر اساس مجوز ورود بر شرايط ايمن محيط كار، عملكرد اشخاص مسئول و اجراي صحيح برنامه عمليات اجرايي نظارت نمايد.

ناظر بايد برنامه حضور و انجام عمليات گروه‌ امدادي را تأييد نمايد.

ناظر بايد بر فرآيند انجام كار و شرايط محيطي خارج فضاي بسته، نظارت نمايد و بر اساس گزارشات شخص مسئول، گزارش نهايي را تهيه و به كارفرما ارائه نمايد.

ناظر موظف است درصورت وجود چند فضاي بسته، بر عملكرد اشخاص مسئول هر فضاي بسته نظارت نموده و هماهنگي لازم بين آن ‌ها را به عمل آورد.

ناظر بايد مجوز ورود را بر اساس گزارش شخص مسئول در پايان عمليات اجرايي و يا درصورت پديد آمدن شرايط اضطراري و خطرناك در داخل فضاي بسته يا در نزديكي آن، لغو نمايد.

وظايف شخص مسئول

شخص مسئول بايد بر اساس برنامه عمليات اجرايي بر تغيير نوبت كاري نظارت و ايمن بودن شرايط كاري قبل از ورود را تأييد نمايد.

شخص مسئول بايد اطلاعات و آگاهي لازم از روند انجام كار و خطرات مربوط به عمليات ورود، خروج و حين كار شخص مجاز را داشته باشد و از تعداد و مشخصات دقيق اشخاص مجاز حاضر در فضاي بسته مطلع باشد.

شخص مسئول بايد به صورت تمام وقت در محل انجام كار خود مستقر و داراي ارتباط دايمي با اشخاص مجاز بوده تا از سلامت آن ‌ها اطمينان حاصل نمايد.

شخص مسئول بايد در صورت ناتواني براي انجام امور محوله، قرارگيري شخص مجاز در شرايط خطرناك، شناسايي وضعيت اضطراري در خارج از فضاي بسته و يا شناسايي شرايط ممنوع به نحوي كه باعث به خطر افتادن جان اشخاص گردد سريعاً عمليات اجرايي را متوقف نموده و دستور خروج اشخاص مجاز از فضاي بسته را صادر نمايد.

شخص مسئول موظف است درصورت نياز اشخاص مجاز داخل فضاي بسته به كمك، سريعاً براي نجات آن‌ ها اقدام نموده و از گروه‌ امدادي درخواست كمك نمايد.

شخص مسئول موظف است از انجام امور مغاير با شرح وظايفش خودداري نمايد و در هنگام انجام فعاليت در فضاي بسته، از حضور و ورود افراد غيرمجاز به اين فضا جلوگيري بعمل آورد.

شخص مسئول موظف است در هنگام بروز حادثه يا رخداد پيش ‌بيني نشده در شرايط فضاي بسته يا محوطه اطراف آن، از حضور، تجمع و دخالت افراد غيرمجاز براي شركت در عمليات امداد و نجات جلوگيري نمايد.

شخص مسئول بايد علاوه بر كنترل مجوز ورود شخص مجاز، از مجهز بودن آن ‌ها به تجهيزات حفاظتي متناسب با انجام كار اطمينان حاصل نمايد.

شخص مسئول بايد بر محصور بودن محوطه فضاي بسته و نصب علائم هشداردهنده نظارت نموده و در صورت مشاهده هر گونه نقص يا ايراد ضمن متوقف نمودن كار، مراتب را به ناظر گزارش نمايد.

شخص مسئول بايد از مراحل انجام كار در داخل فضاي بسته مطلع باشد و نسبت به ثبت و ضبط گزارش فرآيند اجرايي كار و ارايه به ناظر اقدام نمايد.

وظايف شخص مجاز

شخص مجاز بايد از سلامت لازم و توانايي جسمي انجام كار در فضاي بسته برخوردار بوده و ضمن آگاهي از مخاطرات فضاي بسته، دستورالعمل‌ هاي تدوين شده توسط كارفرما در حيطه وظايف خود را به طور صحيح و كامل اجرا نموده و قبل از ورود به اين فضا مجوز ورود را از شخص مسئول دريافت نمايد.

شخص مجاز بايد دوره‌ هاي آموزش ايمني مرتبط با نوع فعاليت در فضاي بسته را گذرانده و مهارت لازم براي بكارگيري و استفاده صحيح از تجهيزات ارتباطي، فني و حفاظت فردي را داشته باشد.

شخص مجاز در صورت قرار گرفتن در وضعيت خطرناك و يا مواجهه و شناسايي شرايط ممنوع، بايد سريعاً فضاي بسته را ترك نمايد و شخص مسئول را از اين شرايط آگاه نمايد.

شخص مجاز به محض فعال شدن هشدار تخليه و يا صدور دستور تخليه توسط شخص مسئول؛ بايد سريعاً و به شكل ايمن از فضاي بسته خارج شود.

ورود اشخاص مجاز به داخل فضاي بسته، بدون حضور و تأييد شخص مسئول ممنوع است.

شخص مجاز بايد در زمان ورود به فضاي بسته، به تجهيزات امداد و نجات مجهز شود تا در صورت وقوع خطر، گروه‌ امدادي بتوانند به سهولت عمليات امداد و نجات را انجام دهند. اگر با تأييد كارفرما، استفاده از اين تجهيزات باعث ايجاد مخاطره گردد و يا كمكي به عمليات نجات نكند، انجام آن الزامي نيست.

شخص مجاز در صورت الزام به استفاده از تجهيزات تنفسي، بايد به جليقه تمام بدن متصل به طناب نجات، مجهز باشد.

وظايف آزمايشگر

آزمايشگر بايد از دانش، تخصص و مهارت لازم در بكارگيري تجهيزات آزمايش، حفاظت فردي، ارتباطي مخابراتي و فني در انجام آزمون‌ هاي مورد نياز براي فضاي بسته برخوردار باشد.

آزمايشگر بايد بر اساس دستورالعمل شركت سازنده از تجهيزات اندازه‌ گيري سالم و كاليبره شده (واسنجي شده) استفاده نمايد و درصورت نقص يا كاليبره نبودن تجهيزات، مراتب را به شخص مسئول و كارفرما اطلاع دهد.

آزمايشگر موظف است ضمن آلاينده سنجي فضاي بسته، مخاطرات فضاي بسته را شناسايي و نسبت به اجراي صحيح و كامل دستورالعمل‌ هاي مربوط به خود اقدام نمايد و در صورت قرار گرفتن در وضعيت خطرناك يا مواجهه يا شناسايي شرايط ممنوع در حين آزمايش، بايد سريعاً از آن فضا خارج و مراتب را به شخص مسئول اعلام نمايد.

آزمايشگر بايد همواره در تمام مراحل انجام عمليات كار در فضاي بسته در دسترس باشد و آمادگي لازم براي انجام مجدد آزمايشات را داشته باشد همچنين نتايج آزمون را در مجوز ورود ثبت و امضا نمايد.

وظايف گروه‌ امدادي

گروه‌ امدادي بايد آگاهي و آمادگي در زمينه انجام عمليات امداد و نجات و كار با دستگاه‌ ها و تجهيزات و انجام ساير وظايف محوله در فضاي بسته را داشته باشند.

گروه‌ امدادي بايد براي برنامه‌ ريزي و اجراي عمليات، اجازه دسترسي به تمامي قسمت‌ هاي لازم كارگاه و فضاهاي بسته را داشته باشند.

گروه‌ امدادي داخل كارگاه بايد در دوره‌ هاي آموزشي كاربردي امداد و نجات مرتبط با فضاي بسته شركت نمايند و گواهي نامه معتبر و كتبي از مرجع داراي صلاحيت اخذ نمايند.

آموزش

كارفرما مكلف است قبل از شروع به كار اشخاص مجاز، آموزش‌ هاي مبتني ‌بر دانش و مهارت براي انجام ايمن وظايف محوله در فضاي بسته را توسط مراجع داراي صلاحيت به آن ‌ها ارائه نمايد.

آموزش ‌هاي عمومي و تخصصي ايمني اشخاص مجاز و گروه‌ امدادي، بايد توسط مراجع داراي صلاحيت انجام پذيرد و گواهي ‌نامه با مشخصات شخص آموزش ديده، عنوان دوره، تاريخ آموزش، مهر و تأييد مرجع آموزشي صادر و در كارگاه در دسترس باشد.

كارفرما بايد پيمانكار را ملزم به بكارگيري كارگراني نمايد كه آموزش‌ هاي متناسب با كار در فضاي بسته را گذرانده باشند.

پيمانكار مكلف است قبل از شروع كار، مدارك و مستندات مرتبط با آموزش ‌هاي ايمني كارگران خود را به كارفرما ارائه نمايد.

ساير مقررات

كارفرما مكلف است براي انجام تعميرات، سرويس و ساير فعاليت‌ ها در فضاي بسته، با جداسازي از طريق حفاظ ‌گذاري اجزاي متحرك و گردنده نسبت به ايمن نمودن آن فضا اقدام نمايد.

كارفرما مكلف است كليه تجهيزات و ماشين ‌آلات الكتريكي مانند كليدها، موتورها و توربين ‌ها را به شكل ايمن قفل نمايد تا به‌ طور ناگهاني يا اتفاقي درحين عمليات كار در فضاي بسته، راه‌ اندازي نشود.

استفاده از اكسيژن خالص براي تأمين هواي مورد نياز و يا تهويه فضاي بسته، ممنوع است.

قراردادن مخزن يا كپسول تأمين‌ كننده هوا براي تهويه در داخل فضاي بسته ممنوع است.

پمپ‌ هاي هوادهي بايد به تأسيسات برق اضطراري مجهز باشند.

گازسنجي مستمر براي پايش ميزان غلظت اكسيژن و مواد سمي در فضاهاي بسته ‌اي كه احتمال تغيير شرايط اتسمفري به دليل بر هم خوردن لجن‌ يا نشت مواد از تجهيزات يا واحد‌هاي مجاور وجود دارد، الزامي است.

كارفرما مكلف است اشخاص مجاز را براي مقابله با مخاطرات احتمالي و امكان فرار در مواقع اضطراري، مجهز به ماسك‌ فرار نمايد.

محل‌ كار شخص مجاز در فضاي بسته ‌بايد به ‌گونه ‌اي باشد كه به لحاظ گرما، سرما از شرايط قابل تحمل برخوردار باشد و يا به لباس كار متناسب با دماي آن فضا مجهز شود.

استعمال دخانيات، ايجاد شعله باز و همراه داشتن موبايل، كبريت، فندك‌ و نظاير آن در فضاي بسته‌ اي كه احتمال احتراق، اشتعال و انفجار در آن وجود دارد ممنوع‌ است.

اجراي مفاد آيين ‌نامه به استناد مواد (85) و (91) قانون كار براي تمامي كارفرمايان، كارگران مشمول قانون كار لازم ‌‌الاجرا بوده و مسئوليت اجراي آن در محيط كار بر عهده كارفرماي كارگاه مي ‌باشد.

اين آيين ‌نامه مشتمل ‌بر 7 فصل و 5 بخش در 96 ماده به استناد مواد (85) و (86) قانون كار جمهوري اسلامي ايران در يكصد و هفتاد و هفتمين جلسه شوراي عالي حفاظت فني در تاريخ 21 /04 /1401 تدوين شده و در تاريخ 26 /05 /1401 به تصويب سرپرست وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي رسيده است.

سرپرست وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي ـ محمدهادي زاهدي وفا