دستورالعمل كلينيك هاي حقوق كودك

مقدمه به منظور تحقق مشاركت اجتماعي، تعميق تعاون اسلامي، عمل به رسالت تشكل هاي غيردولتي علمي در تأمين حاكميت قانون و دسترسي به عدالت از طريق ارائه خدمات و معاضدت هاي آموزشي و حقوقي با هدف مساعدت به تمامي كودكان، خانواده هاي آنان و كساني كه با آنان در ارتباطند و همياري در تأمين بهداشت و سلامت حقوقي جامعه به ويژه از طريق ارائه خدمات و معاضدت هاي حقوقي، در اجراي تبصره 2 ماده 50 آيين نامه ي اجرايي ماده 6 قانون حمايت از اطفال و نوجوانان مصوب 23 ارديبهشت ماه سال 1399، دستورالعمل كلينيك هاي حقوق كودك به شرح مواد آتي به تصويب مي رسد:

اصول و راهبردها

كلينيك هاي حقوق كودك كه از اين پس در اين دستورالعمل كلينيك ناميده مي شود، نهادهاي غيرانتفاعي، غيرسياسي، داوطلبانه، مردم نهاد، علمي و غيردولتي است كه در راستاي عمل به وظايف اجتماعي جامعه علمي و مدني به منظور ياري رساندن به كودكان در دسترسي به عدالت، افزايش آگاهي هاي حقوقي، دسترسي برابر به خدمات حمايتي و حقوقي رايگان، ارجاع دهي مسائل و مشكلات به سازمان ها و نهادهاي ذيربط و معاضدت به كليه كساني كه نيازمند اين گونه خدمات هستند، تأسيس مي شوند.

اصول حاكم بر كلينيك هاي حقوق كودك عبارتند از:

مشاركت فعال شهروندان به ويژه جامعه علمي و دانشگاهي و حقوقي در اهتمام به امور و سرنوشت مشترك جامعه.

نقش اصيل تعاون عمومي در ساختن جامعه آرماني اسلامي.

توجه به رسالت اجتماعي تشكل هاي غيردولتي در مساعدت به ساختن جامعه اي بهتر.

تشريك مساعي جمعي در دستيابي به حاكميت قانون و دسترسي به عدالت.

ارائه خدمات داوطلبانه اجتماعي از سوي متخصصان.

كلينيك هاي حقوق كودك مكلف به رعايت راهبردهاي زير هستند:

مساعدت به تمامي كودكان نيازمند به ارائه خدمات مشاوره اي، خانواده هاي آنان و نيز كساني كه با كودكان در ارتباط هستند.

توانمندسازي حقوقي كودكان يا خانواده آنان، گسترش فرهنگ حقوق كودك، حمايت مشاوره اي از كودكان در معرض خطر، ارتقاء فرهنگ حق مداري كودك و حمايت گري از وي.

برخورداري تمامي كودكان از معاضدت ها و خدمات كلينيك هاي حقوق كودك به هر نحو، آن چنان كه هيچ عاملي، اعم از سن، جنس، رنگ، نژاد، زبان، قوميت، تابعيت، مذهب، خاستگاه اجتماعي و مانند اين ها مانع از برخورداري كودكان نيازمند به اين گونه خدمات و معاضدت ها در كلينيك ها نباشد.

آموزش مهارت ها و اخلاق حرفه اي و حقوقي به كارشناسان و دانشجويان حقوق و ديگر رشته هاي مرتبط كه با اين كلينيك ها همكاري مي نمايند و ارتقاي مسئوليت پذيري آنان.

ارائه آموزش هاي لازم به مردم و از اين طريق، پيشگيري از وقوع جرايم، تخلفات و ناهنجاري هاي اجتماعي، بازآموزش و تربيت كودكان معارض با قانون با اولويت مناطق محروم و جرم خيز، گروه هاي آسيب پذير و كودكان داراي سابقه تعارض با قانون.

ساختار و تشكيلات

به منظور ايجاد و ساماندهي كلينيك هاي حقوق كودك، كميته راهبردي كلينيك هاي حقوق كودك با وظايف زير در دبيرخانه مرجع ملي كنوانسيون حقوق كودك تشكيل مي گردد:

تعيين خط مشي، سياست گذاري و برنامه ريزي براي تحقق اهداف كلينيك ها.

مديريت، هماهنگي و راهبري كلان كلينيك هاي حقوق كودك.

بررسي و احصاء شاخص هاي نظارت بر عملكرد كلينيك ها و اولويت بندي آن ها.

نظارت و پايش بر فعاليت و عملكرد كلينيك ها.

ارائه گزارش عملكرد ساليانه كلينيك ها به شوراي هماهنگي مرجع ملي.

كميته راهبردي كلينيك هاي حقوق كودك مشتمل از پنج عضو شامل دبير مرجع ملي كنوانسيون حقوق كودك به عنوان رئيس كميته، نماينده سازمان بهزيستي در شوراي هماهنگي مرجع ملي كنوانسيون حقوق كودك به عنوان نايب رئيس، مدير كل دبيرخانه مرجع ملي به عنوان دبير و دو نفر به پيشنهاد دبير مرجع از ميان اعضاي شوراي هماهنگي،‌ صاحب نظران حقوقي و اساتيد دانشگاه ها كه با ابلاغ وزير دادگستري منصوب مي شوند.

مسئوليت راهبري و نظارت بر فعاليت كلينيك ها در استان ها و شهرستان ها بر عهده كميته راهبردي استاني حقوق كودك متشكل از نمايندگان استاندار، رئيس كل دادگستري استان و مدير كل بهزيستي استان مي باشد.

كلينيك ها حداقل از سه نفر عضو هيات موسس تشكيل مي گردند . صدور پروانه فعاليت و انتصاب افراد واجد شرايط به عضويت در كلينيك ها با پيشنهاد مرجع متناظر استاني پس از تصويب كميته راهبردي كلينيك هاي حقوق كودك صورت مي پذيرد.

اعضاي كلينيك ها بايد از سلامت جسمي و رواني، صلاحيت اخلاقي و اعتقادي و دانش و مهارت هاي لازم و علاقمندي به فعاليت هاي داوطلبانه برخوردار باشند. احراز اين شرايط در مراكز استان و شهرستان ها بر عهده كميته استاني مي باشد.

وظايف و مسئوليت ها

كلينيك هاي حقوق كودك به منظور آموزش و ترويج حقوق كودك و ارائه خدمات حمايتي و معاضدت حقوقي مكلفند نسبت به انجام موارد زير اقدام نمايند:

ارائه مشاوره حقوقي روان شناختي و مددكاري به شهروندان به صورت اينترنتي، تلفني يا حضوري و پاسخگويي به سؤالات آنان در خصوص نحوه پيگيري حقوق تضييع شده يا در حال تضييع كودك.

ارائه مشاوره به يكي از طرفين در جهت ترغيب به ايجاد صلح و سازش ميان طرفين.

بهره گيري از توانمندي اشخاص داوطلب دانشجويان، كارآموزان وكالت و ساير متخصصان جهت همكاري به عنوان مشاور در كلينيك ها.

اعتمادافزايي نسبت به بهبود وضعيت كودكان و حل مشكلات شهروندان از طريق ارائه مشاوره حقوقي و حمايتي در زمينه مسائل اجتماعي، خانواده و تحصيلي كودكان.

ارائه خدمات حمايتي به كودكان در معرض خطر و خانوده و اشخاص مرتبط با آنان.

كلينيك هاي حقوق كودك به منظورآگاهي افزايي حقوقي پيرامون موضوعات حقوق كودك مكلفند در هر مورد اقدامات زير را معمول دارند:

آموزش حقوق كودك، توانمندسازي خانواده ها و ارتقا سطح فرهنگ عمومي با برگزاري برنامه هاي آموزش حقوق كودك و توزيع بسته هاي فرهنگي و آموزشي.

شناسايي و آموزش وظايف اجتماعي و فردي شهروندان در قبال حقوق كودك و نهادينه نمودن شهروندي مسئول در قبال اين حق ها.

آموزش نحوه تكريم ارباب رجوع و حفظ و رعايت حقوق شهروندي مراجعين به كلينيك ها.

استفاده از ظرفيت هاي موجود در دانشكده هاي حقوق به منظور ارتقا و رشد كيفي حقوق كودك.

افزايش حس مسئوليت پذيري و خدمت به مردم در دانشجويان حقوق،‌ روانشناسي و مددكاري اجتماعي.

ارتقاي مهارت هاي عملي و كاربردي دانشجويان و كارآموزان فعال در كلينيك ها در فرآيند خدمت رساني به جامعه.

بهره گيري از ظرفيت هاي مردمي و همكاري و مشاركت عمومي در زمينه حفظ و رعايت حقوق كودك.

كلينيك هاي حقوق كودك مكلف به رعايت قوانين و مقررات و خودداري از مداخله در وظايف قانوني دستگاه ها، نهادها و سازمان هاي مختلف هستند. در هر مورد كه وضعيت مراجعين به كلينيك ها مرتبط با شرح وظايف يكي از دستگاه هاي اجرايي يا قضايي باشد يا اوضاع و احوال و قرائن دلالت بر ضرورت ارجاع به اين دستگاه ها نمايد، كلينيك ها مراجعين را جهت مراجعه به دستگاه يا سازمان مربوطه ارشاد مي نمايند.

كلينيك ها براي ارائه خدمات خود مجاز به اخذ يا ما به ازايي تحت هيچ عنوان نيستند.

كلينيك ها مكلف هستند گزارش عملكرد خود را با تأكيد بر نقاط قوت و ضعف و نيز كمبودها و نارسايي ها و عدم همكاري احتمالي دستگاه ها تنظيم و به كميته استاني ارسال نمايند. كميته هاي مذكور هر شش ماه يك بار گزارش جامعي از عملكرد كلينيك ها كه مشتمل بر موارد فوق و نيز تحليل آن ها و اشاره به نكات مشترك در گزارش ها،‌ مهم ترين دستاوردها و عمده ترين چالش ها و نارسايي ها در حوزه حقوق كودك در مركز استان يا شهرستان ها مي باشد را به كميته راهبردي كلينيك ها اعلام مي نمايند.

اعضاي كلينيك هاي حقوق كودك به منظور نيل به اهداف مذكور در آيين نامه اجرايي ماده 6 قانون حمايت از اطفال و نوجوانان و مفاد اين دستورالعمل اقدامات لازم را به عمل مي آورند.

اعضاي كلينيك ها بازوهاي اجرايي مرجع ملي و مراجع متناظر استاني و شهرستاني بوده و در راستاي اهداف مندرج در اين دستورالعمل مبتني بر قانون حمايت از اطفال و نوجوانان و آيين نامه اجرايي آن فعاليت مي كنند.

كلينيك ها بايد داراي امكانات مناسب براي ارائه خدمات و مشاوره باشند. بايگاني جهت نگهداري يك نسخه از كليه اسناد و مكاتبات لازم است تا در موارد لزوم به كميته راهبردي تحويل نمايند.

تغيير نشاني، ايجاد شعبه و تغيير وضعيت حقوقي كلينيك ها منوط به اخذ مجوز از كميته متناظر راهبردي كلينيك ها مي باشد.

رييس كلينيك پاسخگوي تمام اقدامات، فعاليت ها و عملكرد اعضا در مقابل كميته راهبردي و مراجع متناظر استاني و مقامات ذيربط قانوني مي باشند.

ساير شرايط

پاسخگويي به استعلامات مربوط به اين دستورالعمل و نحوه برخورد با تخلفات اعضاي كلينيك ها و تصميم گيري در خصوص مواردي كه در اين دستورالعمل پيش بيني نشده است با حالت استثنايي دارد در صلاحيت كميته راهبردي كلينيك ها مي باشد كه در چارچوب قوانين و مقررات اقدام مي نمايند.

هرگونه اصلاح و بازنگري در مفاد دستورالعمل با كميته راهبردي و تصويب شوراي هماهنگي مرجع ملي كنوانسيون حقوق كودك مي باشد.

اين دستورالعمل در 20 ماده در سي امين جلسه مورخ 5 /5 /1400 شوراي هماهنگي مرجع ملي كنوانسيون كودك تصويب و به تاييد وزير دادگستري و رئيس شوراي هماهنگي مرجع ملي كنوانسيون حقوق كودك رسيد.